BÀI GIẢNG SINH lý hệ TIÊU hóa

Giới thiệu cấu tạo giải phẫu và sinh lý hệ tiêu hóa bao gồm: cấu tạo răng, cấu tạo hệ thống ống tiêu hóa, các tuyến tiêu hóa, quá trình tiêu hóa thức ăn ở miệng, dạ dày, ruột non, ruột già; Các câu hỏi ôn tập và thảo luận nhóm

Thức ăn được biến đổi trong ống tiêu hóa và được hấp thu từ ống tiêu hóa vào máu như thế nào?

CHƯƠNG IV SINH LÝ TIÊU HÓA

(2 tiết)

1 Khái quát về hệ tiêu hóa

1.1 Chức năng của hệ tiêu hóa

Hệ tiêu hóa có chức năng gì?

- Thu nhận thức ăn.

- Biến đổi các chất dinh dưỡng từ dạng phân tử lớn, phức tạp, không tan thành dạng phân tử bé, đơn giản, tan.

- Hấp thu chúng vào máu để máu đi nuôi các tế bào mô.

1.2 Sơ lược về hệ tiêu hóa

a Các cơ quan tiêu hóa:

HỆ TIÊU HÓA

Ống tiêu hóa

Các tuyến TH

Miệng Hầu

Thực quản

Dạ dàyRuột nonRuột già Hậu mônTuyến nước bọtGan

Tuyến tụy

CẤU TẠO CỦA RĂNG

Lớp thanh mạc

Lớp cơ trơnLớp dưới niêm mạcLớp niêm mạc

Cấu tạo lớp

niêm mạc ruột non đặc biệt

thích nghi với chức năng hấp thu các chất

Trong lớp niêmmạc ruột non có

tuyến ruột tiết dịch ruột

Các tuyến tiêu hóa:

-Tuyến tụy tiết ra dịch tụy; - Gan tiết ra dịch mật

c Các phương thức tiêu hóa

Cơ học: nhờ cơ trơn

Hóa học: nhờ en zim

2 Sự tiêu hóa các chất dinh dưỡng

2.1 Tiêu hóa trong khoang miệng 2.2 Tiêu hóa ở dạ dày

2.3 Tiêu hóa ở ruột non 2.4 Tiêu hóa ở ruột già

2 Sự tiêu hóa các chất dinh dưỡng

2.1 Tiêu hóa trong khoang miệng

Tiêu hóa cơ học

Tiêu hóa hóa họcTinh bột Amilaza của nước bọt Đường mantozơ

Lấy thức ăn vào miệngNhai, cắn, xé, nghiềnNuốt

Gồm

Enzim amilaza hoạt động tốt nhất trong điều kiện nhiệt độ 37 0 C và pH=7,2.

• Hoàn thành bảng:

Hoạt động biến đổi thức ăn ở khoang miệng

Biến đổi thức ăn

ở khoang miệng Các hoạt động tham gia Các thành phần tham gia hoạt

động

Tác dụng của hoạt động

Biến đổi lí học

Biến đổi hóa học

Biến đổi

lí học

-Tiết nước bọt -Nhai

-Đảo trộn thức ăn

- Tạo viên thức ăn

- Các tuyến nước bọt.

-Làm mềm và nhuyễn thức ăn -Làm thức ăn thấm nước bọt -Tạo viên thức

ăn vừa nuốt.

Biến đổi

hóa học

-Hoạt động của enzim amilaza trong nước bọt

Enzim amilaza - Biến đổi tinh

bột trong thức ăn thành đường

mantôzơ.

• Nuốt diễn ra nhờ hoạt động chủ yếu của lưỡi và được đẩy qua thực quản xuống dạ dày nhờ hoạt động các cơ thực quản.

• Viên thức ăn ở miệng có thể nuốt vào, lè ra tùy

ý (giai đoạn 1) khi viên thức ăn được lưỡi đẩy xuống hầu thì hoạt động nuốt là phản xạ muốn hay không thức ăn cũng xuống thực quản ( giai đoạn 2).

• Nhờ hoạt động của lưỡi thức ăn được đẩy xuống thực quản.

• Thức ăn qua thực quản xuống dạ dày nhờ hoạt động của các cơ thực quản.

2 Sự tiêu hóa các chất dinh dưỡng

2.2 Tiêu hóa ở dạ dày

Lớp cơ trơn của dạ dày

có thêm lớp cơ chéo

a Tiêu hóa trong dạ dày

Tiêu hóa cơ học

Tiêu hóa hóa học

* Tiêu hóa cơ học:

-Nhờ cơ trơn co bóp:

+ Đánh nhuyễn thức ăn, thấm dịch vị+ Co bóp đói, kích thích kiếm ăn

+ Tống thức ăn từ dạ dày vào tá tràng

Thức ăn trong dạ dày thấm dịch vị tạo thành vị trấp , có dạng như cháo đặc.

* Tiêu hóa hóa học: nhờ dịch vị.

(Chỉ có ở trẻ em)

Tác dụng của các enzim trên?

• Hoàn thành bảng:

Hoạt động biến đổi thức ăn ở dạ dày

Biến đổi thức ăn

ở dạ dày đơn Các hoạt động tham gia Các thành phần tham gia hoạt

động

Tác dụng của hoạt động

Biến đổi lí học

Biến đổi hóa học

Biến đổi

thức ăn ở dạ

dày đơn

Các hoạt động tham gia

Các thành phần tham gia hoạt động

Tác dụng của hoạt động

Biến đổi lí

học - Sự tiết dịch vị

- Sự co bóp của dạ dày

Biến đổi hóa

Vì sao protein trong thức ăn bị dịch vị phân hủy nhưng protein của lớp niêm mạc dạ dày lại không bị phân hủy?

- En zim được tiết ra ở dạng không hoạt động (pepsinogen)

- Khi gặp HCl trong dạ dày mới hoạt động (pepsin)

- Chất nhầy (do các tế bào tiết nhầy tiết ra) phủ lên bề mặt niêm mạc, ngăn cách các tế bào niêm mạc với pepsin

Nêu các tác dụng của HCl trong dạ dày

- Hoạt hóa enzim pepsinogen thành pepsin (hoạt động):

Pepsinogen HCl Pepsin

- Làm trương nở protein, tăng tác dụng E

- Tạo pH thích hợp cho pepsin hoạt động

Trong dạ dày, enzim amilaza đã được trộn đều với thức ăn từ khoang miệng xuống, tiếp tục phân giải một phần tinh bột thành đường mantozơ, khi dịch vị (chứa HCl làm pH thấp) chưa trộn đều với thức ăn.

Trong dạ dày, tinh bột có được thủy phân không?

Trong dịch vị không có E tiêu hóa gluxit

2.3 Tiêu hóa ở ruột non

Tiêu hóa

ở ruột non

Tiêu hóa cơ học

Tiêu hóa hóa học

Vận động quả lắc (cơ dọc)Vận động phân đốt (cơ vòng)Nhu động ruột (phối hợp)

Là chủ yếu Toàn diện, triệt để và mạnh mẽ

Nhờ 3 loại dịch tiêu hóa

Dịch tụy và dịch ruột có đủ các nhóm enzim tiêu hóa

Dịch mật không có enzim, chỉ có muối mật và các axit

mật tác dụng trong tiêu hóa

Gan, tụy tiết dịch đổ vào tá tràng Niêm mạc ruột non

Axit nucleicVitamin

Các

chất vô

cơ

Muối khoángNước

Sơ đồ khái quát về thức ăn và các hoạt động

chủ yếu của quá trình tiêu hoá

Hoạt động tiêu hoá

Các chất hấp thụ được

Đường đơnAxit béo

&glyxêrinAxit aminNuclêotit

VitaminMuối khoángNước

Hoạtđộnghấpthụ

-Các chất trong thức ăn không bị biến đổi về mặt hóa học qua quá trình tiêu hóa là VTM, nước và muối khoáng.

-Các chất trong thức ăn bị biến đổi về mặt hóa học qua quá trình tiêu hóa: gluxit, lipit, prôtêin, axit nuclêic.

Hãy chứng minh rằng quá trình tiêu hóa ở ruột non diễn ra toàn diện, triệt để và mạnh mẽ nhất?

• Hoàn thành bảng:

Hoạt động biến đổi thức ăn ở ruột non

Biến đổi thức ăn

ở ruột non

Các hoạt động tham gia Các thành phần tham gia hoạt

động

Tác dụng của hoạt động

Biến đổi lí học

Biến đổi hóa học

Biến đổi

thức ăn

ở ruột non

Các hoạt động tham gia Các thành phần tham

gia hoạt động

Tác dụng của hoạt động

Biến đổi lí

học - Tiết dịch Cơ co.- Muối mật tách

lipit thành từng giọt nhỏ gọi là nhũ

Muối mật, các enzim tripsin, chimotripsin, pepsin,

amilaza, lipaza…

- Gluxit thành đường đơn.

- Protein thành các axitamin.

- Lipit thành glixerin + axit béo.

2 Sự tiêu hóa các chất dinh dưỡng

2.4 Tiêu hóa ở ruột già

- Gồm 3 đoạn: Manh tràng, kết tràng, trực tràng

- Không có tuyến tiết dịch tiêu hóa Chỉ tiết dịch nhầy

- Hấp thụ nước

- Tạo phân

3 Sự hấp thu các chất dinh dưỡng

3.1 Sự hấp thu các chất tại các đoạn của ống tiêu hóa

Miệng: Hấp thu rất ít

Dạ dày: Hấp thu yếu: nước, rượu, ion khoáng,

glucôzơ, axit ạmin

Ruột non: Hấp thu mạnh mẽ, toàn diện và triệt để các chất

Ruột già: hấp thu nước và một số dược chất, một số sản

phẩm tiêu hóa khác

Chứng minh rằng quá trình hấp thu ở ruột non diễn ra toàn diện, triệt để và mạnh mẽ nhất.

Vận chuyển tích cựcThực bào, ẩm bào

Hãy phân biệt các cơ chế hấp thu trên

3.3 Con đường hấp thu:

Các chất được hấp thu theo 2 con đường:

- Đường máu: Axit amin, glucose, glycerol, các axit béo mạch ngắn dưới 12 C, các vitamin, các ion khoáng

- Đường bạch huyết: Các axit béo trên 12 C.

Dù các chất đi theo con đường nào rồi cũng đổ vào máu

đi nuôi các tế bào mô

4 Phân và sự thải phân

Phân

Các chất chưa được tiêu hóa

Các chất đã tiêu hoánhưng chưa hấp thu

Dịch nhầy ruộtBiểu mô ruộtCác VSV

Sắc tố mật

Thải phân là một phản xạ

Hãy mô tả phản xạ

thải phân

Câu hỏi học tập, thảo luận nhóm và ôn tập

1.Ý nghĩa của sự tiêu hóa thức ăn đối với cơ thể?

Các phương thức tiêu hóa?

2 Cấu tạo hệ tiêu hóa?

3 Quá trình tiêu hóa thức ăn ở khoang miệng?

5 Quá trình tiêu hóa thức ăn ở ruột?

6 Quá trình hấp thu các chất dinh dưỡng

trong đường tiêu hóa?