BÀI GIẢNG SINH lý hệ bài TIẾT

bài giảng Giới thiệu về cấu tạo giải phẫu và sinh lý hệ BÀI TIẾT bao gồm: cấu tạo thận, quá trình bài tiết nước tiểu,cơ chế điều hòa hoạt động của thận, các bệnh về thận, các câu hỏi ôn tập và thảo luận nhóm...

Cơ thể chúng ta hàng ngày thải ra bên ngoài môi trường một số chất không có lợi cho cơ thể, hoạt động

đó gọi là bài tiết

Vậy bài tiết là gì?

Sản phẩm của bài tiết là gì?

Các cơ quan nào đảm nhận chức năng này

Cơ chế lọc máu tạo thành nước tiểu diễn ra thế nào?

CHƯƠNG V

5.4 SINH LÝ BÀI

TIẾT

(2 tiết LT)

5.4 SINH LÍ BÀI TIẾT

- Bài tiết là quá trình đào thải các chất cặn bã, chất thừa, chất độc của quá trình trao đổi chất

ra khỏi cơ thể, làm cho cơ thể luôn giữ được cân bằng nội môi và không bị nhiễm độc

Bài tiết là gì?

Sự bài tiết có ý nghĩa gì đối với cơ thể?

Những cơ quan nào tham gia chức năng bài tiết?

1 Ý nghĩa của sự bài tiết

Các sản phẩm thải chủ yếu và cơ quan thực hiện

• Bài tiết đóng vai trò quan trọng trong cơ thể sống

Nhờ hoạt động bài tiết mà các tính chất của môi

trường bên trong cơ thể (pH, nồng độ các ion, áp suất thẩm thấu…) luôn ổn định, tạo điều kiện thuận lợi

cho hoạt động trao đổi chất diễn ra bình thường

• Khi sự bài tiết các sản phẩm bị trì trệ thì các chất thải (CO2 , urê , axit uric…) sẽ bị tích tụ nhiều trong máu, làm biến đổi các tính chất của môi trường trong cơ thể Lúc đó cơ thể bị nhiễm độc, có các biểu hiện như

mệt mỏi, nhức đầu, hôn mê và chết

2 Sơ lược cấu tạo hệ bài tiết nước tiểu

-Hệ bài tiết nước tiểu bao

gồm những bộ phận nào?

- Chức năng của chúng?

2 Sơ lược cấu tạo hệ bài tiết nước tiểu

2 Sơ lược cấu tạo hệ bài tiết nước tiểu

Hệ bài tiết

Nước tiểu

Thận (lọc máu tạo ra nước tiểu)

Đường dẫn nước tiểu

Niệu quản Bàng quang

Niệu đạo

* Sơ lược cấu tạo thận

a Cấu tạo ngoài: Thận gồm 2 quả hình hạt đậu,

màu nâu đỏ, nằm hai bên cột sống

Thận bổ đôi

Quan sát sơ đồ, mô tả cấu tạo trong của thận

b Cấu tạo trong của thận

- Bao thận (vỏ xơ)

- Tổ chức thận, gồm:

+ Phần vỏ (ở ngoài):

màu nâu đỏ, vì chứa

nhiều tiểu cầu thận

+ Phần tủy (ở trong):

Màu nâu nhạt, gồm các

tháp thận có đỉnh hướngvào trong (chứa các ống thu nước tiẻu)

- Bể thận: Màu trắng,

nơi hứng nước tiểu

- Mạch máu của thận

c Cấu tạo của đơn vị thận

Quan sát sơ đồ, mô tả cấu tạo một đơn vị thận

c Cấu tạo của đơn vị thận ĐVT gồm tiểu cầu thận

tiếp với ống thận

- Tiểu cầu thận gồm quản

cầu Malpighi được bao bởi

Giữa 2 lớp là nang Baoman

-Ống thận dài, ngoằn ngoèo,

phân biệt 3 đoạn:

ống lượn gần, quai Henle, ống lượn xa

Cầu thận: thực chất là một túi Mao mạch dày đặc, khoảng

50 mao mạch xếp song song thành một khối cầu nằm Nang cầu thận trong

Cầu thận

Mỗi thận gồm cả triệu đơn vị thận (Nephron)

Tiểu thể thận

Mô tả tuần hoàn máu tại mỗi đơn vị thận

d Tuần hoàn máu trong thận

Một số hình ảnh về cấu tạo của thận

Clip: Hệ bài tiết

Hãy quan sát kĩ đoan phim,

trình bày quá trình tạo thành nước tiểu

3 Sự tạo thành

nước tiểu

3 Sự tạo thành nước tiểu:

a Giai đoạn 1: Lọc máu tại tiểu cầu thận,

tạo ra nước tiểu sơ cấp.

- Nguyên lí lọc:

+ Các chất có kích thước nhỏ hơn lỗ lọc

(<30 – 40 ăngtron) thì qua được màng lọc

+ Các chất khuếch tán từ nơi có áp suất cao

tới nơi có áp suấp thấp

- AS lọc tại tiểu cầu = HA mao mạch tiểu cầu – (AS keo

Protein trong máu + AS trong nang Baoman)

AS lọc = 75 – (30 + 6) = 39 (mmHg)

Nhờ đâu mà huyết áp mao mạch tiểu cầu cao như vây? Trong khi huyết áp mao mạch bình thường là 25 mmHg.

Thành phần nước tiểu sơ cấp tương tự huyết tương, chỉ khác là không có protein (Vì sao?)

- 1/ 5 lượng huyết tương qua thận được lọc xuống

các nang Baoman và chảy trong các ống thận

Mỗi ngày có vài trăm lít nước tiểu sơ cấp được lọc ra (Do đó đòi hỏi hấp thu lại)

TT Thành phần Huyết tương Dịch lọc Nước tiểu

b Giai đoạn 2: Tái hấp thu và bài tiết tiếp.

Diễn ra tại ống thận,

tạo ra nước tiểu chính thức

Tái hấp thu thực chất là gì? Những chất nào được tái hấp thu? Bài tiết tiếp thực chất là gì? Những chất nào được bài tiết tiếp?Cơ chế?

b Giai đoạn 2: Tái hấp thu và bài tiết tiếp

+ Hấp thu trở lại máu những chất cần thiết như: nước, axit amin, glucozơ, các vitamin, các ion khoáng

- Bao gồm 2 quá trình:

+ Bài tiết tiếp từ máu vào ống thận những chất thải,

chất độc, chất thừa như axit uric, ure, creatin, sunphat -Cơ chế hấp thu: Thụ động và chủ động (tương tự trong tiêu hóa)

- Quá trình hấp thu các chất khác nhau ở các đoạn

của ống thận là khác nhau (80% tại ống lượn gần)

- Kết quả: Tạo ra nước tiểu chính thức

- Thành phần nước tiểu chính thức: Chủ yếu gồm: Nước (95%), urê, axit uric, axit lactic, axit béo, các enzim, các vitamin, NaCl, SO42-…

- Nước tiểu chính thức được hình thành ở đoạn cuối của ống thận và theo ống góp dồn về bể thận

- Lượng nước tiểu bài xuất ra mỗi ngày:

vài lít

• a Mỗi quả thận có cả hàng chục vạn, hàng triệu đơn

vị chức năng cùng với một hệ thống mao mạch dày đặc Đường kính tiểu ĐM đi chỉ bằng 1/5 tiểu ĐM

đến, do đó áp suất lọc rất cao Thận nằm ngay trên đường đi của ĐM chủ, ĐM thận ngắn và lớn, máu tới nhiều, nhanh…

• b Thận hoạt động một ngày đêm lọc được khoảng

1600 lít-1700lít máu/ngày

• c Khối lượng thận chỉ bằng 1/200khối lượng cơ thể nhưng nhu cầu ôxi chiếm 1/11 lượng ôxi cơ thể nhận được

Những đặc điểm nào chứng tỏ cấu tạo

của thận phù hợp với chức năng?

4 Sự bài xuất nước tiểu

Nước tiểu được tạo ra ở đoạn cuối của ống thận,

đổ vào ống góp, chạy trong tháp thận, qua lỗ gai thận,

đổ vào bể thận, ra ngoài qua rốn thận, theo niệu quản,xuống tích trữ ở bóng đái và được thải ra ngoài qua niệu đạo nhờ phản xạ đi tiểu

5 Sự điều hòa hoạt động của thận: theo 2 cơ chế

Cơ chế thần kinh

TK giao cảm: làm co mạch máu đến thận

→ giảm máu đến thận → giảm lọc máu

TK phó giao cảm: làm giãn mạch máu đến thận

→ tăng máu đến thận → tăng lọc máu.Cảm giác đau → giảm lọc máu

Cơ chế thể dịch

Giảm lọc: adrenalin, vasopresin

Tăng lọc: Các H thùy trước t.yên, t.giáp,

vỏ t trên thận

Gây bí tiểu nguy hiểm đến tính mạng

Quá trình hấp thụ lại và bài tiết giảm, môi trường trong bị biến đổi ống thận bị tổn thương dẫn đến nước tiểu hòa vào máu gây đầu độc cơ thể

Tìm thông tin chính xác điền vào bảng sau:

b Bệnh về thận:

Câu hỏi học tập, thảo luận nhóm và ôn tập

1.Ý nghĩa sinh lí sự bài tiết nước tiểu của cơ thể ?

2 Sơ lược cấu tạo hệ bài tiết?

3 Trình bày cấu tạo của một đơn vị thận.

4 Cơ chế quá trình tạo thành nước tiểu?

5 Chứng minh cấu tạo thận đặc biệt thích nghi

với chức năng tạo thành nước tiểu?

6 Thành phần và tính chất lí hóa của nước tiểu?

7 Bệnh về thận và biện pháp phòng tránh?