Nhằm thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh, những năm gần đây các Trường phổ thông đã chú ý đến việc đổi mới soạn giảng ở giáo viên và tổ chức học tập ở học sinh, trong đó coi trọng vị trí và vai trò của học sinh Như vậy dạy học phát triển năng lực để nhằm hướng tới mục đích sau: Học đi đôi với hành, chú trọng năng lực hoạt động. Khuyến khích người học học một cách toàn diện hơn. Người học tích cực, chủ động, sáng tạo, độc lập hơn. Dạy học lấy học sinh làm trung tâm được xem là phương pháp đáp ứng yêu cầu cơ bản của mục tiêu giáo dục, đòi hỏi người học là chủ thể của hoạt động học, họ phải tự học, tự nghiên cứu để tìm ra kiến thức bằng hành động của chính mình, người học không chỉ được đặt trước những kiến thức có sẵn ở trong bài giảng của giáo viên mà phải tự đặt mình vào tình huống có vấn đề của thực tiễn, từ đó tự mình tìm ra cái chưa biết, cái cần khám phá, học để hành, hành để học, tức là tìm kiếm kiến thức cho bản thân. Còn người dạy chỉ là người tổ chức và hướng dẫn quá trình học tập, đạo diễn cho người học tự tìm kiếm kiến thức và phương thức tìm kiếm kiến thức bằng hoạt động của chính mình. Trong quá trình tìm kiếm kiến thức của người học có thể chưa chính xác, chưa khoa học, người học có thể căn cứ vào kết luận của nguời dạy để tự kiểm tra, đánh giá rút kinh nghiệm về cách học của mình.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HUẾ
_
BÀI THU HOẠCH
BỒI DƯỠNG THEO TIÊU CHUẨN CHỨC DANH NGHỀ NGHIỆPGIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ HẠNG 2
Người thực hiện: Nguyễn Duy Hùng Trường THCS Lý Thường Kiệt Phường Bình Trị Đông, Quận Bình Tân,
Thành phố Hồ Chí Minh
HUẾ, 7-2020
Trang 2CHƯƠNG: 1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do tham gia khóa học
Với xu thế của thời đại và xuất phát từ đặc trưng của trường tiên tiến hộinhập, các chuyên gia giáo dục cho rằng, việc phát triển năng lực nghề nghiệpcho giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp tiếp cận chuẩn trong khu vực và quốc tế làhướng đi phù hợp xu thế, hướng tới đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục ởViệt Nam hiện nay Người giáo viên hiện nay không chỉ là người dạy học trênlớp, và làm nhiệm vụ cung cấp thông tin và truyền thụ kiến thức, mà người giáoviên phải trở thành người tổ chức, hướng dẫn quá trình học tập của người học
Từ những thay đổi về vai trò, vị trí của người học và người dạy trong nhữnghoàn cảnh biến đổi nhanh, phức tạp đòi hỏi người giáo viên phải được trang bịnhững kiến thức chuyên môn và năng lực sư phạm, khả năng đáp ứng linh hoạt
và hiệu quả trước những yêu cầu mới Theo đó, việc đào tạo giáo viên cần dựatrên phát triển năng lực nghề nghiệp và nhấn mạnh đến những kiến thức chuyênngành, năng lực sư phạm mà người giáo viên cần phải được đào tạo, bồi dưỡng,
để có thể thực hiện các hoạt động giáo dục một cách hiệu quả nhất trong môitrường công tác thực tế, nâng cao chất lượng dạy và học Xuất phát từ đặc trưngcủa nhà trường hiện đại, yêu cầu về phẩm chất và năng lực của người giáo viên,
là chuyển mục tiêu và nội dung đào tạo từ chủ yếu cung cấp tri thức sang đàotạo năng lực, chuyển phương thức tổ chức đào tạo theo định hướng tức là hìnhthành và phát triển kiến thức, kỹ năng và năng lực sư phạm, phẩm chất, nhâncách nghề của người giáo viên theo nguyên lý hoạt động, thông qua việc nghiêncứu và giải quyết các tình huống sư phạm, phát triển năng lực nghề nghiệp củagiáo viên theo chu trình: đào tạo - bồi dưỡng thường xuyên
Căn cứ thông tư số: 22/2015/TTLT-BGDĐT-BNV thông tư liên tịch quyđịnh mã số, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viên trung học cơ sở cônglập quy định tại điều 5, mục 2, khoản d: Ngoài các yêu cầu về trình độ chuyênmôn, chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm, trình độ ngoại ngữ, tin học… phải có chứngchỉ bồi dưỡng giáo viên trung học cơ sở hạng II
Trang 3Ngoài những yêu cầu trên, việc tham gia lớp bồi dưỡng này cũng gópphần cung cấp, cập nhật kiến thức và các kỹ năng nghề nghiệp, nâng cao nănglực chuyên môn, nghiệp vụ, phát triển năng lực nghề nghiệp nhằm đáp ứng tiêuchuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viên THCS hạng II.
Có hiểu biết đầy đủ kiến thức lý luận về hành chính nhà nước; Nắm vững và vận dụng tốt đường lối, chính sách, pháp luật của nhà nước, đặcbiệt trong lĩnh vực giáo dục nói chung và giáo dục cấp THCS nói riêng vào thựctiễn công tác dạy học và giáo dục học sinh
Thực hiện nhiệm vụ có tính chuyên nghiệp (quán xuyến, thành thạo vàchuẩn mực) theo vị trí chức danh nghề nghiệp giáo viên THCS hạng II làm nòngcốt cho việc nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục trong các trường THCS
Là một giáo viên của nhà trường tiên tiến hội nhập, tôi thấy cần bồi dưỡngphương pháp giảng dạy cho giáo viên bằng những việc làm thiết thực, cụ thể.Theo đó, bồi dưỡng thực hành các phương pháp mới phát huy được năng lựchọc sinh Bồi dưỡng phương pháp giảng dạy tích hợp, phân hóa, phương phápkiểm tra đánh giá kết quả học tập với nhiều hình thức đa dạng, hạn chế việccung cấp lý thuyết, coi trọng thực hành Bồi dưỡng phương pháp tiếp cận thôngtin, khai thác thông tin, xử lý thông tin, ứng dụng thông tin vào thực tế giảngdạy Giáo dục phát triển năng lực người học đòi hỏi người giáo viên phải hướngdẫn người học cách học, đưa học sinh vào thế giới hiện thực thông qua các hoạtđộng học tập Vì vậy tôi đã đăng ký khóa bồi dưỡng chức danh nghề nghiệp giáoviên THCS hạng II, mục tiêu giúp tôi đáp ứng các yêu cầu năng lục cũng nhưphẩm chất, kỹ năng của một giáo viên đang giữ chức danh giáo viên trung học
cơ sở hạng II
Những băn khoăn, vướng mắc, mâu thuẫn trong quá trình dạy học và giáodục mà bản thân đang gặp phải và mong muốn giải quyết Mặc dù đang đượcnhà nước quan tâm đầu tư nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu của giáo viên, tìnhtrạng quá tải chưa đáp ứng được chất lượng giáo dục, vấn đề đời sống cán bộgiáo viên cần được quan tâm, các giáo viên đang làm việc vất vả trong khi thu
Trang 4nhập của giáo viên không đáp ứng được cuộc sống, sự thay đổi thường xuyêntrong ngành giáo dục quá lớn Chính vì điều đó mà bản thân luôn học hỏi nhiềuđiều mới lạ để thay đổi trong quá trình giảng dạy để tạo sự niềm tin yêu trongmắt phụ huynh và giúp học sinh phát triển hoàn thiện hơn.
Những mục tiêu cần đạt sau khóa học sẽ bồi dưỡng cho cá nhân đáp ứngnhu cầu cho tổ chức trong các hoạt động giáo dục của nhà trường
Khái quát tổng quan về thực trạng giáo dục Việt Nam so với sự phát triễngiáo dục thế giới
Chiến lược phát triển giáo dục trong thời gian tới
Một số phương pháp giảng dạy mới do giáo viên cập nhật
Cá nhân lập kế hoạch mục tiêu cho giáo dục THCS
Một số biện pháp hay trong công tác giáo dục
1.2 Đối tượng nghiên cứu
Hiện nay giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từchương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học –
từ chỗ quan tâm tới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc họcsinh học được cái gì qua việc học Để thực hiện được điều đó, nhất định phảithực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụmột chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hìnhthành năng lực và phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáodục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiếnthức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra,đánh giá trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhằm nâng cao chấtlượng của hoạt động dạy học và giáo dục
Từ thực tế giảng dạy, tôi thấy rằng sự sáng tạo trong việc đổi mới phươngpháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự học của học sinh chưa nhiều Dạy họcvẫn nặng về truyền thụ kiến thức Việc rèn luyện kỹ năng chưa được quan tâm
Trang 5Hoạt động kiểm tra, đánh giá chưa thực sự khách quan, chính xác (chủ yếu táihiện kiến thức), chú trọng đánh giá cuối kỳ chưa chú trọng đánh giá quá trình.Tất cả những điều đó dẫn tới học sinh học còn thụ động, lúng túng khi giải quyếtcác tình huống trong thực tiễn
Vì những lý do trên, tôi chọn chuyên đề: “Dạy học theo định hướng phát
triển năng lực học sinh ở trường THCS” làm đề tài cho bài thu hoạch cuối khóa
nhằm đánh giá chính xác thực trạng dạy học phát huy năng lực của học sinhtrường THCS Nguyễn Văn Tố để đưa ra những giải pháp, nội dung cần thiết chohoạt động dạy học phát huy năng lực của học sinh trong trường tôi đang côngtác
1.3 Nhiệm vụ của bài thu hoạch
Nhằm thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cựcchủ động sáng tạo của học sinh, những năm gần đây các Trường phổ thông đãchú ý đến việc đổi mới soạn giảng ở giáo viên và tổ chức học tập ở học sinh,trong đó coi trọng vị trí và vai trò của học sinh
Như vậy dạy học phát triển năng lực để nhằm hướng tới mục đích sau:Học đi đôi với hành, chú trọng năng lực hoạt động
Khuyến khích người học học một cách toàn diện hơn
Người học tích cực, chủ động, sáng tạo, độc lập hơn
Dạy học lấy học sinh làm trung tâm được xem là phương pháp đáp ứng yêucầu cơ bản của mục tiêu giáo dục, đòi hỏi người học là chủ thể của hoạt độnghọc, họ phải tự học, tự nghiên cứu để tìm ra kiến thức bằng hành động của chínhmình, người học không chỉ được đặt trước những kiến thức có sẵn ở trong bàigiảng của giáo viên mà phải tự đặt mình vào tình huống có vấn đề của thực tiễn,
từ đó tự mình tìm ra cái chưa biết, cái cần khám phá, học để hành, hành để học,tức là tìm kiếm kiến thức cho bản thân
Trang 6Còn người dạy chỉ là người tổ chức và hướng dẫn quá trình học tập, đạodiễn cho người học tự tìm kiếm kiến thức và phương thức tìm kiếm kiến thứcbằng hoạt động của chính mình
Trong quá trình tìm kiếm kiến thức của người học có thể chưa chính xác,chưa khoa học, người học có thể căn cứ vào kết luận của nguời dạy để tự kiểmtra, đánh giá rút kinh nghiệm về cách học của mình
Đánh giá thực trạng dạy học phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo củahọc sinh THCS Lý Thường Kiệt, Quận Bình Tân
Đưa ra một số giải pháp cơ bản nhằm thực hiện tốt công tác dạy học pháthuy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh THCS
Đánh giá khả năng đáp ứng của giáo viên với dạy học phát huy tính tíchcực, chủ động sáng tạo của học sinh tại đơn vị
Rút ra một số bài học cho bản thân
1.4 Dự kiến nội dung:
Thông qua 10 chuyên đề nội dung đã học của khóa bồi dưỡng tiêu chuẩnchức danh nghề nghiệp giáo viên THCS Hạng II từ đó vận dụng kiến thức đãhọc đưa ra một số biện pháp cải thiện cho thực trạng hiện tại trong đơn vị giáodục mình đang công tác
CHƯƠNG: 2 NỘI DUNG 2.1 KẾT QUẢ THU HOẠCH KHI THAM GIA KHÓA BỒI DƯỠNG 2.1.1 Giới thiệu tổng quan về các chuyên đề học tập
Qua khóa bồi dưỡng được sự hướng dẫn, truyền đạt của các thầy, cô giáo phụ trách giảng dạy Chương trình bồi dưỡng theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viên THCS hạng II, tôi nắm bắt được một số chuyên đề với các nội dung như sau:
Trang 7Chuyên đề 1: Lý luận về nhà nước và hành chính nhà nước.
Chuyên đề 2: Chiến lược và chính sách phát triển giáo dục và đào tạo
Chuyên đề 3: Quản lý giáo dục và chính sách phát triển giáo dục trong cơ chế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa
Chuyên đề 4: Giáo viên với công tác tư vấn học đường trong trường THCS.Chuyên đề 5: Tổ chức hoạt động dạy học xây dựng và phát triển kế hoạch giáo dục ở trường THCS
Chuyên đề 6: Phát triển năng lực nghề nghiệp giáo viên THCS hạng II
Chuyên đề 7: Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS
Chuyên đề 8: Thanh tra, kiểm tra và một số hoạt động đảm bảo chất lượng ởtrường THCS
Chuyên đề 9: Sinh hoạt tổ chuyên môn và công tác bồi dưỡng giáo viên trongtrường THCS
Chuyên đề 10: Xây dựng mối quan hệ trong và ngoài nhà trường để nâng caochất lượng giáo dục và phát triển trường THCS
2.1.2 Kết quả thu hoạch qua chuyên đề
Sau khi tham gia khóa học bồi dưỡng chức danh nghề nghiệp giáo viênTHCS hạng II tôi đã được tiếp thu những kiến thức bổ ích từ các chuyên đề như:các kiến thức về quản lý nhà nước, chiến lược và chính sách phát triển giáo dục
và đào tạo, quản lý giáo dục và chính sách phát triển giáo dục trong cơ chế thịtrường định hướng XHCN, tổ chức hoạt động dạy học xây dựng và phát triển kếhoạch dạy học ở THCS, phát triển năng lực nghề nghiệp giáo viên THCS hạng
II, thanh tra kiểm tra và một số hoạt động đảm bảo chất lượng, dạy học theođịnh hướng phát triển năng lực học sinh, giáo viên với công tác tư vấn học sinh.Trong các chuyên đề trên đều là những kiến thức bổ ích phục vụ cho công tácchuyên môn nghiệp vụ của bản thân mỗi giáo viên Một trong các chuyên đề của
Trang 8khóa học đã giúp tôi hiểu sâu hơn giúp áp dụng có hiệu quả trong hoạt động dạyhọc của bản thân đó là chuyên đề “Dạy học theo định hướng phát triển năng lựchọc sinh”.
2.1.3 Kết quả thu hoạch về kỹ năng
Sau khi tham gia lớp bồi dưỡng với kiến thức kỹ năng đạt được qua
chuyên đề “Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường
THCS” Bản thân tôi đã nắm bắt được vấn đề này với một số nội dung cơ bản
như sau:
2.1.3.1 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực
Khái niệm năng lực người học:
Khái niệm năng lực được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau:
Năng lực là sự thành thạo là khả năng thực hiện một công việc
Năng lực là một thuộc tính tâm lí phức hợp, là điểm hội tụ của các yếu tốtri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và tinh thần tráchnhiệm
Năng lực gắn liền với khả năng hành động cho nên phát triển năng lựcchính là phát triển năng lực hành động
Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, khái niệmnăng lực được sử dụng như sau:
Năng lực liên quan đến bình diện mục tiêu của dạy học: Mục tiêu dạy họcđược mô tả thông qua các năng lực cần hình thành
Trong chương trình, những nội dung học tập và hoạt động cơ bản đượcliên kết với nhau nhằm hình thành các năng lực
Năng lực là sự kết nối tri thức, hiểu biết, khả năng, mong muốn
Trang 9Mục tiêu hình thành năng lực định hướng cho việc lựa chọn, đánh giámức độ quan trọng và cấu trúc hóa các nội dung và hoạt động và hành động dạyhọc về mặt phương pháp.
Năng lực mô tả việc giải quyết những đòi hỏi về nội dung trong các tìnhhuống
Các năng lực chung cùng với các năng lực chuyên biệt tạo thành nền tảngchung cho công việc giáo dục và dạy
Mức độ phát triển năng lực có thể được xác định trong các tiêu chuẩnnghề; Đến một thời điểm nhất định nào đó, học sinh có thể hoặc phải đạt đượcnhững gì?
Năng lực được quan niệm là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chứckiến thức, kỹ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân… nhằm đápứng hiệu quả một yêu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định.Năng lực thể hiện sự vận dụng tổng hợp nhiều yếu tố (phẩm chất của người laođộng, kiến thức và kỹ năng) được thể hiện thông qua các hoạt động của cá nhânnhằm thực hiện một loại công việc nào đó
Năng lực của người học là khả năng làm chủ hệ thống tri thức, kỹ năng,thái độ và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành côngnhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho họ trong cuộcsống
Phân biệt dạy học theo định hướng phát triển năng lực với dạy học theo tiếp cận trang bị kiến thức:
Dạy học định hướng phát triển năng lực, hay còn gọi là dạy học địnhhướng kết quả đầu ra được bàn đến nhiều từ những năm 90 của thế kỉ XX vàngày nay đã trở thành xu hướng giáo dục quốc tế
Dạy học định hướng phát triển năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu racủa việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân
Trang 10cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễnnhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống
và nghề nghiệp Chương trình này nhấn mạnh vai trò của người học với tư cáchchủ thể của quá trình nhận thức Khác với chương trình định hướng nội dung,chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực tập trung vào việc mô tảchất lượng đầu ra, có thể coi là “sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy học.Việc quản lý chất lượng dạy học chuyển từ việc điều khiển “đầu vào” sang điềukhiển “đầu ra”, tức là kết quả học tập của người học
Để hình thành và phát triển năng lực cần xác định các thành phần và cấutrúc của chúng Có nhiều loại năng lực khác nhau Việc mô tả cấu trúc và cácthành phần năng lực cũng khác nhau Cấu trúc chung của năng lực hành độngđược mô tả là sự kết hợp của 4 năng lực thành phần: Năng lực chuyên môn,năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể
Cấu trúc khái niệm năng lực cho thấy giáo dục định hướng phát triển nănglực không chỉ nhằm mục tiêu phát triển năng lực chuyên môn bao gồm tri thức,
kỹ năng chuyên môn mà còn phát triển năng lực phương pháp, năng lực xã hội
và năng lực cá thể Những năng lực này không thể tách rời nhau mà có mối quan
hệ chặt chẽ Năng lực hành động dược hình thành trên cơ sở có sự kết hợp cácnăng lực này
Nội dung và phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực:
Nội dung dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ giới hạntrong tri thức và kỹ năng chuyên môn mà gồm những nhóm nội dung nhằm pháttriển các lĩnh vực năng lực
Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ýtích cực hóa học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giảiquyết vần đề gắn với tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắnhoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập
Trang 11trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên – học sinh theo hướng cộng tác có ýnghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Bên cạnh việc học tập nhữngtri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học, cần bổ sung các chủ đề học tậpphức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp.
Theo quan điểm phát triển năng lực, việc đánh giá kết quả học tập khônglấy việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm của việc đánhgiá Đánh giá kết quả học tập cần chú trọng khả năng vận dụng sáng tạo tri thứctrong những tình huống ứng dụng khác nhau
Tư tưởng cốt lõi của chương trình mới là hướng đến quá trình giáo dụchình thành năng lực chung, năng lực chuyên biệt để con người phát triển, thíchnghi với môi trường sống, học tập, làm việc luôn biến đổi trong cả cuộc đời
Dạy học theo tiếp cận trang bị kiến thức và dạy học theo định hướng pháttriển năng lực: Năng lực trong dự thảo chương trình giáo dục phổ thông Cácnăng lực chung: Năng lực tự chủ; Năng lực hợp tác; Năng lực sáng tạo Cácnăng lực đặc thù: Năng lực giao tiếp; Năng lực tính toán; Năng lực Tin học;Năng lực thẩm mỹ; Năng lực thể chất
Vai trò của người giáo viên, nhà quản lý trong hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực:
Trong hoạt động dạy học theo dịnh hướng phát triển năng lực, giáo viên làyếu tố quyết định hàng đầu Sự nhận thức đúng đắn, tinh thần trách nhiệm và sựquyết tâm cao, kỹ năng sử dụng thiết bị dạy học và tổ chức hướng dẫn học sinhhọc tập tốt là những phẩm chất cần thiết của người giáo viên trong nhà trường
Tri thức của giáo viên là điểm quan trọng trong công tác giáo dục Giáoviên ở bất cứ lớp học nào đều phải hội đủ các điều kiện về kiến thức, khả nănggiảng dạy, lòng nhiệt thành và thân thiện Bên cạnh đó, giáo viên phải có kỹnăng tổ chức, hướng dẫn học sinh trong lớp học, có kỹ năng sử dụng đồ dùngdạy học, có năng lực tự thu thập thông tin để phục vụ yêu cầu dạy học