Víi mét chñ ý râ rµng nghÖ sü cã thÓ ®ôc mét chiÒu th¼ng, mÆt chÝnh diÖn xuyªn suèt 20 ph©n hoÆc nhiÒu h¬n, cßn phÇn bªn kia lµ nÒn.C¸c líp liªn hÖ víi nhau chÆt chÏ thÓ hiÖn theo yªu cÇ[r]
Trang 1Phòng giáo dục đào tạo thị xã uông bí trờng trung học cơ sở nguyễn văn cừ
-*********** -Đề tài: Sử dụng phơng pháp dạy học tích cực
trong bài thờng thức mỹ thuật
Chạm khắc gỗ đình làng VIệt Nam
- Mỹ thuật lớp
9-Ngời viết: Lu Thị Nga
Tổ: Tự nhiên Năm học: 2008 – 2009
A/ Đặt vấn đề
I/ Tên đề tài
Sử dụng phơng pháp dạy học tích cực trong bài thờng thức mỹ thuật
" Chạm khắc gỗ đình làng Việt Nam Mỹ thuật lớp 9.”
II/ Lý do chọn đề tài
Chúng ta, hẳn ai cũng đã từng nghe câu ca dao rất ngọt ngào,
“Qua đình ngả nón trông đình,
Đình bao nhiêu ngói, thơng mình bấy nhiêu”
Từ ngàn xa “cây đa, bến nớc, sân đình” đã đi vào trong văn, thơ, nhạc,hoạ Hình
ảnh ngôi đình cổ kính, uy nghiêm đã thấm sâu vào trong máu thịt của mỗi ngời Việt Nam
Trang 2Đình làng đợc xây dựng gắn liền với khu đất của làng xã Đình làng có thể là một công trình đơn độc hợp khối và cũng có thể là một tổ hợp kiến trúc phân tán hoặc nửa phân tán Đình làng có khi đợc xây dựng cùng các kiến trúc tôn giáo, văn chỉ của Khổng giáo và đền miếu của đạo giáo.Phía trớc đình thờng có sân rộng, hồ nớc, giếng khơi, cây xanh, tam quan, cột trụ Đình làng to hay nhỏ, trang trí nhiều hay ít, khiêm tốn hay hoa mỹ là do sự đóng góp của dân làng nhiều hay ít, làng giàu hay làng ngèo.Nhng dù quy mô có khác nhau, thì ý nghĩa của đình làng cũng không hề thay đổi Những ngôi đình xứ Bắc, có vẻ đẹp tự thân, không dành cho tất cả mọi ngời, mà nh chỉ dành cho những ai tha thiết với văn hoá - nghệ thuật truyền thống, trớc hết là những ngời ham tìm hiểu về nền kiến trúc và nghệ thuật trang trí của cha ông.Kiến trúc thuần gỗ của ngôi đình, giản dị mà vững chãi dựa vào những vì kèo kết cấu và kích thớc nh nhau, song song đứng trên những cột cái, cột quân và có khi thêm cột hiên nếu lòng đình rộng Danh hoạ đơng đại Nguyễn T Nghiêm đã từng nói: “Ngời thầy lớn nhất của ông trong nghiệp vẽ, chính là nét đẹp đình làng” Nói đến vẻ đẹp của đình làng, ngoài cảnh quan thiên nhiên hữu tình, kết cấu gỗ chính xác, phải kể đến nghệ thuật chạm khắc gỗ đình làng.Khắc gỗ đình làng có chạm trổ điêu luyện, giàu biến hoá với Lân,Ly,Quy, Phợng,cuốn cùng hoa lá mây sóng, bầu rợu, quấn
th, dải lụa mềm cùng hình ảnh con rồng uốn lợn với vô vàn biến tấu, tất cả đều
đợc những bàn tay lành nghề của các nghệ nhân chạm trổ tinh vi, công phu, tạo nên những tác phẩm nghệ thuật độc đáo,giàu tính dân tộc và mang đà bản sắc văn hoá việt
Ngôi đình là niềm tự hào của mỗi ngời dân Việt Nam, là di sản văn hoá quý giá của nhân loại Vậy làm thế nào để các em có ý thức gìn giữ, bảo tồn và trân trọng đình làng? Theo tôi, việc giáo dục cho học sinh hiểu, cảm nhận về vẻ đẹp của đình làng qua bài học là rất cần thiết Nhng, thời lợng giờ học có hạn, mà vẻ
đẹp của chạm khắc gỗ đình làng và những tinh hoa của nó thì không hề nhỏ,làm sao có thể truyền tải đủ lợng kiến thức cần có thấm thấu đền mỗi học sinh ? Qua nhiều năm học, với nhiều trải nghiệm, tôi đã tìm đợc phơng pháp đáp ứng
đợc những vấn đề băn khoăn ở trên Đó là: Sử dụng phơng pháp dạy học tích cực (kết hợp hài hoà, hợp lý các phơng pháp nh: Trực quan, phát vấn, phân tích, thảo luận nhóm nhỏ,tích hợp, trò chơi) để giảng dạy Qua vài năm tôi thấy kết quả thu đợc rất khả quan, các em say mê học tập và tiếp thu tốt kiến thức của bài học, có thái độ yêu quý, trân trọng, gìn giữ các công trình văn hoá, lịch sử của quê hơng
Chính vì những lý do trên, hôm nay tôi xin trân trọng giới thiệu cùng các đồng chí, đồng nghiệp, sáng kiến kinh nghiệm của mình về việc:
Sử dụng phơng pháp dạy học tích cực trong bài:
Thờng thức mỹ thuật lớp 9.
Chạm khắc gỗ đình làng Việt Nam.
Kính mong đợc sự quan tâm, đóng góp ý kiến của các ngành, các cấp, các
đồng chí đồng nghiệp để bài giảng của tôi đợc ngày càng hoàn thiện hơn
Tôi xin chân thành cảm ơn !
Trang 3III/ Mục tiêu của đề tài
- HS tìm hiểu sơ lợc về nghệ thuật chạm khắc gỗ đình làng Việt Nam
- HS cảm nhận đợc vẻ dẹp của chạm khắc gỗ đình làng
- HS có thái độ yêu quý, trân trọng và giữ gìn các công trình văn hoá lịch
sử của quê hơng, đất nớc
IV/ Đối tợng nghiên cứu của đề tài:
- Học sinh khối 9
V/ phơng pháp nghiên cứu đề tài:
1/ Phơng pháp
- Hoạt động nhóm
- Phát vấn
- Trực quan
- Phân tích
- Vấn đáp
- Trò chơi
- Tích hợp
2/ Nghiên cứu tài liệu:
- Sách giáo khoa, sách giáo viên lớp 9
- Tài liệu " Bồi dỡng thờng xuyên chu kỳ III "
- Sách " Điêu khắc và môi trờng” TG Thiện Tâm - NXB Xây dựng, năm 2003
- Sách " Bách khoa tri thức phổ thông" NXB TĐBK
- Sách “Nét đẹp đình làng” TG Hoạ sỹ Lê Thanh Đức – NXB Mỹ thuật năm 2001
- Sách: Lịch sử mỹ thuật Việt Nam TG Phạm Thị Chỉnh
- Các bài báo, tài liệu liên quan
3/ Thực nghiệm:
Tiến hành thực nghiệm trên một số lớp của khối 9
B/ Biện pháp thực hiện
Trang 4I/ Thực trạng vấn đề:
Thời lợng cho một bài thờng thức mỹ thuật là rất ít, mà nội dung cần chuyển tải đến cho HS là lợng kiến thức lớn
Trờng mới thành lập nên cơ sở vật chất còn thiếu thốn, phòng học cha đủ, nên sí số lớp đông, GV khó bao quát đến từng HS
Trờng vùng núi có cả HS dân tộc Dao, Hoa điều kiện gia đình các em đa số
là khó khăn, nhiều em ở diện nghèo, cận nghèo, nên các em gặp nhiều khó khăn trong học tập
Trang thiết bị, sách tham khảo, đồ dùng học tập còn thiếu nhiều cũng dẫn
đến hạn chế cho chất lợng dạy học
II/ giải quyết vấn đề:
áp dụng phơng pháp dạy học tích cực trong bài:
Thờng thức mỹ thuật
Chạm khắc gỗ đình làng Việt Nam ( Mỹ thuật lớp 9 )
1/ Mục tiêu bài học:
- HS tìm hiểu sơ lợc về nghệ thuật chạm khắc gỗ đình làng Việt Nam
- HS cảm nhận đợc vẻ dẹp của chạm khắc gỗ đình làng
- HS có thái độ yêu quý, trân trọng và giữ gìn các công trình văn hoá lịch sử của quê hơng, đất nớc
2 Đồ dùng dạy học
a Giáo viên
- Su tầm một số tranh, ảnh, băng hình về chạm khắc gỗ đình làng
- Các bài viết về chạm khắc gỗ
- Một số tranh vẽ ký hoạ đình làng của HS, ảnh chụp đình làng
b Học sinh
- SGK
- Tranh, ảnh về đình làng
c Phơng pháp
- Trực quan
- Nhóm nhỏ
- Phát vấn
- Trực quan
- Phân tích
- Trò chơi
- Tích hợp
III Tiến trình dạy học
1 ổn định tổ chức lớp
-Kiểm tra sí số:
+ 9a1:
+ 9a2:
+ 9a3:
+ 9a4:
+ 9a5:
2 Kiểm tra bài cũ
- GV chấm một số bài của HS
- GV rút kinh nghiệm chung cho cả lớp,tuyên dơng những bài đẹp
- GV cho HS học theo 6 nhóm nhỏ Đặt tên cho các nhóm, bầu nhóm trởng,
th ký ghi chép
Trang 53 Nội dung bài mới
* Giới thiệu bài:
Ngời Việt chúng ta gắn bó với làng quê từ trong máu thịt.Cho dù ngày nay ở thời kinh tế thị trờng với lối sống vội vã, xô bồ, thì trong sâu thẳm mỗi con ngời hình ảnh đồng lúa, bến sông, nơng dâu, bãi mía vẫn làm ngời ta bâng khuâng lu luyến.Những bà con ở hải ngoại, xa quê hơng lâu ngày cũng vẫn ấp
ủ hình bóng tuổi thơ với cây đa, mái đình, luỹ tre xanh thẳm Kết tinh nhiều
đời của văn hoá làng, chính là ngôi đình cổ kính Việt Nam
Để cảm nhận kỹ hơn về vẻ đẹp của đình làng với những chạm khắc tinh tế, sống động,giàu chất dân gian,mang đậm hồn dân tộc, chúng ta hãy cùng đến với bài học ngày hôm nay:Chạm khắc gỗ đình làng Việt Nam
* Nội dung bài mới:
Hoạt động 1 Hớng dẫn HS tìm hiểu vài nét khái quát
về đình làng Việt Nam
- (Xuất hiện từ TK 12 dới triều nhà Lý, ngôi
đình từ châu thổ sông Hồng bám theo nẻo đờng
mở đất của tổ tiên ta về phơng Nam, dọc theo
bờ biến miền Trung, tới tận cùng đất nớc)
(GV cho HS xem ảnh đình và chùa)
- Sự khác nhau giữa đình làng & chùa?
I. vài nét khái quát
-Đình là nơi thờ Thành hoàng làng & là nơi vui hơi, hội họp của nhân dân
Trang 6
Chùa Keo - TB
- Đình có ý nghĩa nh thế nào với kiến trúc Việt
Nam?
(GV phân tích:
- Ngôi đình xứ Bắc có những nét đẹp tự thân,
ngoài những lúc lễ hội,hội họp thì đình làng
trở lại với không gian của chính mình, tĩnh
mịch, tranh tối tranh sáng, khi thời gian đã phủ
màu cổ kính lên mái ngói vảy rồng mốc rêu &
các thớ gỗ đã lên nớc nhẵn bóng trên các thân
cột Phía bên ngoài, từ xa đã thấy nổi bật mái
đình đồ sộ, với đầu đao cong vút lên từ bốn góc
mái
-Vốn là kiến trúc gỗ,có thêm gạch đá không
đáng kể, bộ khung mái to, nặng của ngôi đình
giằng ghép ngang dọc thấp cao, thành một tổng
thể vững chãi, không cần chân móng mà vẫn
chống đợc gió bão tứ phía
- Đình làng là thành tựu đặc sắc trong nghệ thuật kiến trúc
& trang trí truyền thống của
n-ớc ta
- Kiến trúc đình làng mộc mạc duyên dáng.Ngôi đình là niềm
tự hào & luôn gần gũi, gắn bó với tình yêu quê hơng của mỗi ngời dân
Trang 7- Ngôi đình thờng đứng biệt lập nơi đất rộng, với mặt sân thênh thang dới bóng cổ thụ xum xuê, trớc một hồ nớc, một dòng sông,là thế
đình tiêu biểu nh đình Đồng Kỵ,Lệ Mật
- Nhiều ngôi đình ngỏ thoáng, bao giờ cũng có lan can thấp ở mép ngoài sàn, khách tiện, tì tay thoải mái hởng gió mát thổi vào
- Em hãy kể tên một số ngôi đình mà em biết? ( Đình Chu Quyến(Hà Tây), đình Thổ Tang(Vĩnh Phúc),đình Phù Lão(Bắc Giang),đình Thổ Hà, đình Đằng Tây(Hà Tây),đình Hơng Canh(Phú Yên),đình Phù Lu (Bắc Ninh),đình Đồng Kỵ (Bắc Ninh),đình Liên Hiệp(Hà Tây)
(GV cho xem ảnh, tranh ký hoạ, tranh vẽ, đình làng để học sinh chiêm ngỡng vẻ đẹp cổ kính, trầm mặc của đình làng VN, kết hợp với phân tích nhanh)
Đình
Đình Bảng
(Bắc Ninh)
(Đình Đình Bảng (nửa đầu TK 18) có kiểu dáng tiêu biểu cho ngôi đình truyền thống, và chạm khắc rất tài hoa bên trong)
Trang 8( Đây là một trong những ngôi đình cổ nhất và
độc đáo ở miền Bắc nớc ta – nửa sau tk 16)
Hoạt động 2 Hớng dẫn HS tìm hiểu một vài nét về nghệ
thuật chạm khắc gỗ đình làng
- Chạm khắc thờng đợc gắn liền với loại hình
nghệ thuật nào?
- Chạm khắc thờng đợc trang trí ở phần nào
trong kiến trúc?
(GV cho xem ảnh)
- Em hãy quan sát tranh MH SGK & cho biết:
Đề tài của chạm khắc?
(Nội dung chạm khắc miêu tả cuộc sống hàng
ngày của nhân dân nên rất phong phú, dí
dỏm.Các bức chạm khắc thể hiện đề tài sinh
hoạt xã hội & các hình tợng trang trí trong sgk
chỉ là một số ít trong kho tàng đồ sộ của chạm
khắc đình làng, song cũng thấy đợc sự phong
phú về đề tài & cách thể hiện đầy sáng tạo của
nghệ nhân xa)
TP “ Cảnh sinh hoạt của ngời đình Thổ Tang”
II Nghệ thuật chạm khắc
gỗ đình làng
- Chạm khắc trang trí gắn bó chặt chẽ với kiến trúc đình làng
- Các đầu đao, đầu cột của đình thờng đợc chạm hình đầu rồng
và các hoa văn Dọc theo các trục, các bức vách gỗ của đình phần lớn đợc trang trí bằng các bức chạm khắc với nội dung sinh hoạt xã hội phong phú & giàu tính hiện thực
- Chạm khắc gỗ đình làng thuộc dòng nghệ thuật dân gian, chủ yếu phản ánh sinh hoạt của nhân dân đợc mô tả rất sinh động
Trang 9- Cách chạm khắc?
(Cách tạo hình khoẻ khoắn mạch lạc & tự do,
thoát khỏi những chuẩn mực chặt chẽ, khuân
mẫu của nghệ thuật cung đình chính thống)
(Nghệ thuật chạm lộng là hình thức tạo ra sự
phong phú của không gian bằng nhiều tầng
nhiều lớp.Trên một khúc gỗ làm thế nào để tạo
ra nhiều không gian? Phơng tiện chủ yếu của
chạm lộng là tràng tách & bộ đục mỏng, bộ
đục bẹt.Bề mặt khúc gỗ đợc đục sâu, nông tạo
nhiều tầng là do ý đồ của tác giả Với một chủ
ý rõ ràng nghệ sỹ có thể đục một chiều thẳng,
mặt chính diện xuyên suốt 20 phân hoặc nhiều
hơn, còn phần bên kia là nền.Các lớp liên hệ
với nhau chặt chẽ thể hiện theo yêu cầu nghệ
thuật
Nghệ sỹ tiến hành đục 3 chiều:
Đục từ ngoài vào,từ dới lên,từ trên xuống
Kết quả đợc nhiều tầng nhiều lớp, chính vì thế
có đợc hình lẩn vào & từ trong chạy ra đợc che
lấp bởi lớp bên ngoài Lớp nền nhô lên một tý
để thấy ánh sáng vào mờ tối, gây cảm giác về
sự sâu thẳm của không gian tự thân)
- Em hãy ngắm hình MH trang 74,75 sgk &
cho biết cảm nghĩ của mình về vẻ đẹp của
chạm khắc đình làng?
(GV phân tích vẻ đẹp của chạm khắc đình làng
kèm theo minh hoạ:
+ Chạm khắc gỗ đình làng đợc chạm nổi, chạm
bong, chạm lộng còn nguyên chất gỗ để mộc
ở đình làng, hầu nh tất cả các mặt gỗ, trừ cột &
câu đầu, đề đợc đục chạm đủ dạng:Sờn, xà,
cốn, lá gío,các thanh kẻ, bẩy
+ Chạm khắc mang đậm chất dân gian(hồn
nhiên, giản dị,bộc phát, không câu lệ quy tắc
gò bó) ngoài những cảnh sinh hoạt quen thuộc
nh: Mời rợu,đá cầu,chẻ củi,gánh con trong
thúng, làm xiếc,chèo thuyền nhiều ngôi đình
còn chạm những cảnh ẩn dụ bất ngờ nh: Bà mẹ
cho hổ con bú sữa.Rồng mẹ cầm quả trứng nở
ra rồng con Anh trai làng đa hài cốt cha ông
vào miệng rồng
- Cách chạm khắc dứt khoát, chắc tay nhng phóng khoáng, tạo nên chỗ nông, sâu, khiến cho bức chạm khắc gỗ có độ tối sáng lung linh huyền ảo khi nằm trong không gian kiến trúc
- Chạm khắc ĐL có vẻ đẹp tự
Trang 10+ Nghệ thuật
chạm khắc trang trí dầy đặc, tinh vi,tế nhị,
duyên dáng, tạo không gian nhiều tầng nhiều
lớp, tinh xảo, trau chuốt, tế nhị, duyên dáng,
thoáng mở & lan toả từ gian thờ giữa toà đại
đình sang các gian, các trái hai bên, chuyển
tiếp qua nhà tiền tế ra sân đình hoà quyện cùng
xóm làng, cảnh sắc thiên nhiên, mặt khác nghệ
thuật lại đợc bổ sung theo chiều ngợc lại bằng
môi trờng hội làng từ sân đình chuyển vào qua
nhà tiền tế rồi tràn vào các nhà đại đình làm
cho không gian nghệ thuật càng thêm sinh
động, nghệ thuật luôn đợc bổ sung trong sự
chuyển động của không gian lễ hội”
-GV cho HS xem băng kết hợp với phân tích và
so sánh để HS thấy đợc vẻ đẹp riêng của một số
ngôi đình và sự phong phú của chạm khắc gỗ
đình làng
+ Nghệ thuật chạm khắc đình Diềm tinh vi,
trau chuốt, dày đặc, nhiều tầng nhiều lớp, có
sáu ngọn đèn trời chiếm lĩnh không gian, nghệ
nhiên, mộc mạc, dản dị.Mang
đậm tính dân gian và bản sắc dân tộc
Trang 11thuật tạo dựng và phát triển trong không gian rất phong phú, biểu hiện tài năng sáng tạo lớn của nghệ sỹ Đình Diềm làm trên đất quê của vua Bà, theo truyền thuyết đó là ngời sáng lập
ra các làn điệu quan họ Từ không gian thực của hội làng sôi động tng bừng tiếng chiêng trống, lời ca điệu múa hoặc trang nghiêm trong lời hát chúc thờ đều tạo thành các yếu tố chuyển tiếp lên các thành phần nghệ thuật trên cửa võng: Hoa lá, mây rồng, tiên cỡi rỗng, tiên múa, ngời dắt ngựa, sự hội tụ, quây quần gặp lại nhau trong ngày hội
+ Đình Thổ Hà là đình chợ, không gian từ cửa võng lan toả mạnh sang các gian khác, nghệ thuật trang trí rất thoáng phù hợp với yêu cầu của ngôi đình chợ
+ Đình Hơng Canh nghệ thuật lại rất hoành tráng Kỹ thuật chạm lộng đợc hình dung đầy
đủ về chủ đề nghệ thuật và đợc tách ra làm đôi tạo khả năng thể hiện, lắp ghép đợc dễ dàng Cùng một lúc tác giả sử dụng nhiều mối quan
hệ của kỹ thuật để tạo nên mối tổng hoà cho nghệ thuật, vừa chạm lộng, vừa chạm nông, vừa tạo khối tròn cho cái nọ đẩy cái kia, tạo mối
t-ơng phản để soi sáng cho nhau cùng đi vào một nhịp điệu ngày hội Theo dọc xà dọc, bức chân dung rồng đơn lan toả sang không gian bên để rồi lại bắt nhập với những chân dung rồng khác Ngay trên xà dọc tiếp nối với xà trên, ở gian tiếp bên ta lại bắt gặp chân dung đôi rồng…
Điêu khắc đình Hơng Canh là một nghệ thuật
điêu luyện mang tính chất bác học rõ rệt Tất cả mọi bức chạm khắc đều có ý đồ rõ ràng, đợc sắp xếp phân chia theo một chủ định, nhng đều nằm trong một tổng hoà chung
- Quê hơng em có ngôi đình nào đẹp? Hãy kể vài đặc điểm của ngôi đình đó?