Dùng hình ảnh cường điệu: dượng Hương Thư "giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ" gợi sự liên tưởng với những hình ảnh huyền thoại anh hùng xưa với tầm vóc và[r]
Trang 1Tuần 21:
Tiết 83: VƯỢT THÁC ( Võ Quảng)
I MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức:
- Tình cảm của tác giả đối với cảnh vật quê hương, với người lao động
- Một số phép tu từ được sử dụng trong văn bản nhằm miêu tả thiên nhiên và con người
2 Kĩ năng:
- Đọc diễn cảm: giọng đọc phải phù hợp với sự thay đổi trong cảnh sắc thiên nhiên
- Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng con người và thiên nhiên trong đoạn trích
3 Thái độ:
- Yêu quí thiên nhiên và con người
4 Những năng lực cụ thể của HS cần phát triển
- Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra trong văn bản
- Năng lực đọc hiểu văn bản; cảm thụ, thưởng thức cái đẹp biểu hiện cụ thể
- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về ý nghĩa của văn bản
- Năng lực hợp tác, trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệ thuật của văn bản
II HƯỚNG DẪN TÌM HIỂU CHUNG
1 Tác giả:
Võ Quảng (1920 – 2007) quê ở tỉnh Quảng Nam
Là nhà văn chuyên viết cho thiếu nhi
2 Tác phẩm:
Văn bản “Vượt thác” trích từ chương XI của truyện “ Quê Nội” (1974)
3 Bố cục:
Phần 1: Từ đầu….thuyền chuẩn bị vượt nhiều thác nước: Cảnh dòng sông và hai bên bờ trước khi con thuyền vượt thác
Phần 2: Tiếp đó….thuyền vượt qua khỏi thác Cổ Cò: Thuyền qua đoạn sông
có thác dữ
Phần 3: Tiếp đó… hết: Cảnh dòng sông và hai bên bờ sau khi con thuyền vượt thác
4 Tóm tắt:
Bài văn miêu tả dòng sông Thu Bồn và cảnh quan hai bên bờ sông theo hành trình của con thuyền qua những vùng địa hình khác nhau: đoạn sông phẳng
Trang 2lặng, đoạn sông có nhiều thác dữ và đoạn sông đã qua thác dữ Bằng việc tập trung vào cảnh vượt thác, tác giả làm nổi bật vẻ hùng dũng và sức mạnh của nhân vật Dượng Hương Thư trên nền cảnh thiên nhiên rộng lớn, hùng vĩ
II HƯỚNG DẪN TÌM HIỂU CHI TIẾT
1 Cảnh dòng sông và hai bên bờ:
- Thay đổi theo từng chặng của con thuyền
Đoạn sông khi chưa đến thác: Những bãi dâu bạt ngàn; những con thuyền chở hàng…; vườn tược um tùm; những chùm cổ thụ trầm ngâm… núi cao như chắn ngang trước mặt…
Đoạn có nhiều thác đổ: Dòng sông như dựng đứng lên…; nước từ trên cao phóng xuống nhanh, mạnh, chảy đứt đuôi rắn
Đoạn qua khỏi thác: Sông quanh co nhưng bớt hiểm trở; Qua nhiều lớp núi
=> đồng ruộng bằng phẳng
- Trong tác phẩm này, tác giả đã ngồi trên thuyền khi đi dọc theo dòng sông
- Đây là vị trí rất thích hợp vì: Người quan sát có thể thấy được những cảnh tượng đang thay đổi trên hai bên bờ sông Vừa quan sát được viễn cảnh – lại vừa nhìn được cận cảnh như những thước phim quay chậm Cận cảnh được tái hiện qua tâm trạng của người trong cuộc từ sự náo nức, nôn nao lúc bắt đầu cuộc hành trình:
“Thuyền rẽ sóng bon bon như đang nhớ núi rừng phải lướt cho nhanh để về cho kịp” để thả hồn đắm say vào những cảnh vật thiên nhiên thơ mộng kì thú Với những ngàn dâu bạt ngàn đến tận những làng xa tít “ những chân cây cổ thụ” hùng
vĩ uy nghi “ những thác nước dựng đứng phòng lên từ trên cao xuống” đến sự cảm phục ngưỡng mộ về sự “ oai linh và hùng vĩ” của con người khi vượt qua thác dữ
→ thiên nhiên: vừa đẹp, vừa thơ mộng lại vừa rất hùng vĩ, khoáng đạt.
2 Hình ảnh Dượng Hương Thư chèo thuyền vượt thác :
- Những chi tiết miêu tả ngoại hình, hành động của dượng Hương Thư trong cuộc vượt thác:
Ngoại hình:
o Đánh trần
o Như pho tượng đồng đúc
o Các bắp chuột cuồn cuộn
o Hai hàm răng cắm chặt
o Quai hàm bạnh ra
Trang 3o Cặp mắt nảy lửa
o Giống như một hiệp sĩ của trường Sơn oai linh hùng vĩ
Hành động:
o Co người phóng sào
o Ghì chặt đầu sào
o Thả sào, rút sào rập ràng nhanh như cắt
o Khi ở nhà nhu mì, nhỏ nhẹ
- Miêu tả dượng Hương Thư đối đầu với thác dữ, tác giả đã dùng các cách so sánh:
Dùng thành ngữ dân gian, so sánh ngang bằng: động tác thả sào và rút sào nhanh như cắt; hình ảnh con người như một pho tượng đồng đúc
Dùng hình ảnh cường điệu: dượng Hương Thư "giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ" gợi sự liên tưởng với những hình ảnh huyền thoại anh hùng xưa với tầm vóc và sức mạnh phi thường của những Đam San, Xinh Nhã bằng xương, bằng thịt đang hiển hiện trước mắt người đọc, nhằm khắc hoạ nổi bật và tôn vinh sức mạnh của con người nhằm chế ngự thiên nhiên
Ngoài ra, cách so sánh này còn đối lập mạnh mẽ với một hình ảnh "dượng Hương Thư ở nhà, nói năng nhỏ nhẻ, tính nết nhu mì, ai gọi cũng vâng vâng
dạ dạ" – qua đó tác giả khẳng định một phẩm chất đáng quí của người lao động: khiêm tốn, nhu mì đến nhút nhát trong cuộc đời thường, nhưng lại dũng mãnh, nhanh nhẹn, quyết liệt trong công việc, trong khó khăn, thử thách
→ Con người: Vừa hiền lành, bình dị lại vừa dũng mãnh Dượng Hương Thư giống như một dũng sĩ trên sông nước.
3 Ý nghĩa hình ảnh những chòm cây cổ thụ ở đầu và đoạn cuối bài:
- Ở đoạn đầu, khi con thuyền đã qua đoạn sông êm ả, sắp đến khúc sông nhiều thác ghềnh thì “Những chòm cổ thụ đứng dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước” vừa như báo trước một khúc sông dữ hiểm, vừa như mác bảo con người dồn nén sức mạnh chuẩn bị vượt thác
- Ở đoạn cuối, hình ánh những chòm cổ thụ lại hiện lên “mọc giữa những bụi lúp xúp nom xa như những cụ già vung tay hô đám con cháu tiến về phía trước.” Hình ảnh này biểu hiện được tâm trạng hào hứng, phấn chấn và mạnh mẽ của người vừa
Trang 4vượt qua được nhiều thác ghềnh nguy hiểm, tiếp tục đưa con thuyền tiến lên phía
trước
III HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP
Câu 1: Trang 41 sgk Ngữ văn 6 - tập 2
Hai bài “Sông nước Cà Mau” và “Vượt thác” đều miêu tả cảnh sông nước
Em hãy nêu những nét đặc sắc của phong cảnh thiên nhiên được miêu tả ở mỗi bài
và nghệ thuật miêu tả của mỗi tác giả?
Bài làm:
Cảnh thiên nhiên Vừa rất êm đềm thơ mộng: “
thuyền rẽ sóng lướt bon bon, bãi dâu trải bạt ngàn đến tận làng xa tít
Vừa rất hùng vĩ dữ dội lắm thác dữ: Núi cao đột ngột hiện ra, nước ở trên cao phóng giữa hai vách đá dựng đứng, nhiều cây cổ thụ
Rộng lớn, hùng vĩ, đầy sức sống hoang dã
Kênh rạch chằng chịt
Chợ liền sông, chợ ngay trên sông
Rừng đước tầng tầng, lớp lớp
Nghệ thuật miêu tả Lời kể theo ngôi thứ nhất, lối
kể chuyện tự nhiên
Điểm nhìn từ trên thuyền, một vị trí rất thích hợp
Cách miêu tả tinh tế sử dụng nhiều phương pháp nghệ thuật so sánh, nhân hóa, bằng lối chấm phá
Lời kể theo ngôi thứ nhất
Vị trí của người kể ngồi ở trên thuyền
Bài tập vận dụng: Quan văn bản “Vượt thác” của Võ Quảng em hãy viết một
đoạn văn từ 6 -8 câu miêu tả lại hình ảnh dượng Hương Thư, trong đó có sử
dụng một câu có phép so sánh (gạch chân chú thích rõ)
Đoạn văn tham khảo
Trang 5Trong văn bản "Vượt thác" của Võ Quảng, hình ảnh dượng Hương Thư
"giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ" là một hình ảnh so sánh đầy sức gợi Hình ảnh ấy khiến ta liên tưởng tới những hình ảnh huyền thoại anh hùng xưa với tầm vóc và sức mạnh phi thường của những Đăm Săn, Xinh Nhã bằng xương, bằng thịt đang hiển hiện trước mắt So sánh như vây, tác giả nhằm khắc hoạ nổi bật và tôn vinh sức mạnh của con người trong công cuộc chế ngự thiên nhiên Lớp lớp những thế hệ trên mảnh đất này đã lao công khổ tứ với sự nghiệp chinh phục thiên nhiên hoang dã đổ giành phần sống cho mình, và hôm nay, không phải chỉ một mình dượng Hương Thư, không phải một mình người dân chài nào trên mảnh đất này đang đơn độc chống chọi với thác dữ mà là oai linh của hàng trăm người anh hùng đang tụ hội cùng hậu thế vượt qua thử thách Không chỉ vậy, cách so sánh này còn đối lập mạnh mẽ với một hình ảnh "dượng Hương Thư ở nhà, nói nãng nhỏ nhẻ, tính nết nhu mì, ai gọi cũng vâng vâng dạ dạ" Qua đó, tác giả khẳng định một phẩm chất đáng quí của người lao động: khiêm tốn, nhu mì đến nhút nhát trong cuộc đời thường, nhưng lại dũng mãnh, nhanh nhẹn, quyết liệt trọng công việc, trong khó khăn, thử thách