( PVĐ đã từng giữ cương vị Thủ tướng chính phủ hơn 30 năm, là người cộng sự gần gũi của Bác Hồ. Ông còn là một nhà văn hóa lớn. Do có điều kiện sống gần gũi bên Bác, ông đã viết nhiều cu[r]
Trang 1Tuần 23
Tiết 89 – 90:
ĐỨC TÍNH GIẢN DỊ CỦA BÁC HỒ
Tác giả : Phạm Văn Đồng
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Thấy được đức tính giản dị là phẩm chất cao quý của Bác Hồ qua đoạn văn nghị luận đặc sắc
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG
1 Kiến thức
- Sơ giản về tác giả Phạm Văn Đồng
- Đức tính giản dị của Bác Hồ được thể hiện trong lối sống, trong quan hệ với mọi người, trong việc làm và trong sử dụng ngôn ngữ nói, viết hằng ngay
- Cách nêu dẫn chứng và bình luận, nhận xét; giọng văn sôi nổi nhiệt tình của tác giả
2 Kĩ năng
- Đọc – hiểu văn bản nghị luận xã hội
- Đọc diễn cảm và phân tích nghệ thuật nêu luận điểm và luận chứng trong văn bản nghị luận
3 Thái độ
Giáo dục lòng yêu, kính trọng, biết ơn Bác
+ Giáo dục kĩ năng sống:
- Tự nhận thức được những đức tính giản dị bản thân cần học tập ở Bác
- Làm chủ bản thân: xác định được mục tiêu phấn đấu, rèn luyện về lối sống của bản thân theo tấm gương của chủ tịch Hồ Chí Minh khi bước vào thế kỉ mới
- Giao tiếp, trao đổi, trình bày suy nghĩ/ý tưởng, cảm nhận của bản thân về lối sống giản dị của Bác
+ Giáo dục học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.
- Giản dị là một trong những phẩm chất nổi bật và nhất quán trong lối sống Hồ Chí Minh
- Sự hòa hợp, thống nhất giữa lối sống giản dị với đời sống tinh thần phong phú, phong thái ung dung tự tại và tư tưởng tình cảm cao đẹp của Bác
4 Định hướng phát triển năng lực cho học sinh
* Năng lực chung:
- Năng lực giải quyết vấn đề,
- Năng lực sáng tạo,
- Năng lực hợp tác
* Năng lực chuyên biệt:
- Năng lực tiếp nhận văn bản
- Năng lực cảm thụ thẩm mĩ
- Năng lực tự học ,hợp tác, phân tích cắt nghĩa,giải quyết các vấn đề đặt ra trong văn bản
III CHUẨN BỊ
1- Chuẩn bị của giáo viên
- SGK, bài soạn, Soạn giáo án; Đọc tài liệu có nội dung liên quan đến bài học.
1- Chuẩn bị của học sinh
Đọc bài,soạn bài, trả lời câu hỏi Vẽ bản đồ tư duy giới thiệu tác giả và tác phẩm
IV TỔ CHỨC DẠY VÀ HỌC
Bước 1 Ổn định tổ chức
- Kiểm tra sĩ số, trật tự, nội vụ của lớp
Bước 2 Kiểm tra bài cũ
Bước 3.Tổ chức dạy và học bài mới
Trang 2GV dẫn dắt vào bài: Ở bài thơ “ Đêm nay Bác không ngủ” ( Minh Huệ), chúng ta rất xúc động trước những hình ảnh giản dị của “ người cha mái tóc bạc” suốt đêm không ngủ chăm lo các chiến sĩ như chăm sóc những đứa con thân yêu của mình Còn hôm nay, chúng
ta lại 1 lần nữa nhìn rõ phẩm chất cao đẹp này của chủ tịch Hồ Chí Minh qua 1 số đoạn văn xuôi nghị luận đặc sắc của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, người học trò xuất sắc, người cộng sự đắc lực, nhiều năm với Bác Hồ
HOẠT ĐỘNG 1: Đọc và tìm hiểu chú thích
- GV đọc mẫu và hướng dẫn cách đọc, sau đó nhận
xét cách đọc ( Yêu cầu: giọng đọc rõ ràng, sôi nổi
cảm xúc)
? Nêu vài nét về tác giả ?
( PVĐ đã từng giữ cương vị Thủ tướng chính phủ
hơn 30 năm, là người cộng sự gần gũi của Bác Hồ
Ông còn là một nhà văn hóa lớn Do có điều kiện
sống gần gũi bên Bác, ông đã viết nhiều cuốn sách và
bài báo về Bác – Bài “Đức tính giản dị của Bác
Hồ” được trích từ bài diễn văn của Thủ tướng PVĐ
đọc trong Lễ kỉ niệm 80 năm ngày sinh Chủ tịch
HCM, vào ngày 19/5/1970.)
?Hãy chia bố cục của bài ?
+ Bài văn này chỉ là một đoạn trích nên không đầy
đủ các phần trong bố cục thông thường của bài văn
nghị luận
HOẠT ĐỘNG 2: Tìm hiểu văn bản.
?Bài văn nghị luận về vấn đề gì?
?Đức tính giản dị và khiêm tốn của Bác Hồ được
nhấn mạnh và mở rộng như thế nào trước khi
chứng minh ?
?Đoạn văn thứ 3, tác giả đã chứng minh đời sống
giản dị của Bác Hồ trên các phương diện nào?Tìm
những dẫn chứng về 3 phương diện trên ?
- Chứng minh trên 3 phương diện: cách ăn, cách ở,
cách làm việc
+ Cách ăn: Bữa cơm chỉ có vài ba món giản đơn,
lúc ăn Bác không để rơi vãi một hôt cơm; ăn xong,
cái bát bao giờ cũng sạch và thức ăn còn lại được sắp
xếp tươm tất
+ Cách ở: Nhà sàn gỗ thoáng mát, tao nhã
+ Cách làm việc: Tự mình làm việc, từ việc lớn đến
việc nhỏ
? Bác giản dị như thế nào trong cách cư xử với mọi
người?
? Những chứng cứ tác giả đưa ra để chứng minh
có thuyết phục không?
- Rất giàu sức thuyết phục, vì:
+ Luận cứ toàn diện (Giản dị trong ăn, ở, lối sống
I.Đọc và tìm hiểu chú thích:
1.Tác giả: Phạm Văn Đồng (1906-2000)
2.Tác phẩm:
- Thể loại: Văn nghị luận
- Bố cục: 2 phần
II Đọc – hiểu văn bản:
1 Nhận định chung về đức tính giản dị của Bác Hồ
Đời sống giản dị, khiêm tốn của Bác Hồ
2.Những biểu hiện về đức tính giản
dị của Bác Hồ
a.Trong sinh hoạt
+Bữa cơm: Đạm bạc, dân dã , tiết kiệm
+Căn nhà: Đơn sơ, thanh bạch, tao nhã
+Việc làm:Tận tâm, tận lực
b.Trong quan hệ với mọi người :
Gần gũi, yêu thương ,quan tâm
Trang 3và làm việc, nói và viết
+ Dẫn chứng phong phú, cụ thể, xác thực
+ Những điều tác giả nói ra đều được đảm bảo
?Sau khi đã nêu dẫn chứng đủ các mặt, tác giả giải
thích, bình luận về phẩm chất giản dị của Bác như
thế nào ?
+ Chớ hiểu lầm rằng Bác sống khắc khổ theo lối nhà
tu hành
+ Bác sống giản dị thanh bạch như vậy … quần
chúng nhân dân
+ Đời sống vật chất giản dị… đời sống tâm hồn
phong phú
+ Đó là đời sống thực sự văn minh … trong thế giới
ngày nay
Đó là cuộc sống thực sự văn minh
?Bác Hồ giản dị trong nói và viết, luận điểm này
được tác giả làm sáng tỏ như thế nào ?
GV nhận định:
Tác giả giải thích tại sao Bác Hồ lại rất giản dị trong
lời nói và bài viết: “Vì muốn cho quần chúng nhân
dân hiểu được, nhớ được, làm được” Lời giải thích
này càng suy tôn phẩm chất cao quí của người chiến
sĩ cách mạng ở Bác
GV bình:
Sự giản dị, thanh bạch được dẫn chứng từ “người
thật, việc thật” của một vị lãnh tụ tối cao
Ta có thể hiểu ý của tác giả qua đoạn trích như sau:
“Bác Hồ sống đời sống giản dị và thanh bạch như
vậy bởi vì Người đã từng sống, chiến đấu và lao
động cùng với nhân dân, chiến sĩ trong hai cuộc đấu
tranh gian khổ, ác liệt chống Pháp và Mỹ Người ta
cảm nhận được hết những hy sinh, gian khổ, mất mát
của đồng bào và chiến sĩ ta Do đó Người càng quý
trọng hơn, nâng niu hơn những thành quả mà con
người đạt được Người đã ý thức sâu sắc rằng không
đổ mồ hôi, xương máu thì không thể biết quý trọng
cái mà mình đang có Vì vậy trong đời sống, trong
tác phong sinh hoạt, trong quan hệ với mọi người kể
cả trong khi nói và viết Người đều thể hiện được đức
tính giản dị và thanh bạch của mình Đời sống vật
chất giản dị càng hoà hợp với đời sống tâm hồn, tình
cảm phong phú
Tác giả đã giải thích, bình luận về đức tính giản dị
như sau: ”Bác Hồ sống đời sống giản dị … giá trị
tinh thần cao đẹp nhất” Em hiểu những ý kiến
trong đoạn văn trên như thế nào?
HOẠT ĐỘNG 3: Tổng kết
?Theo em, nghệ thuật nghị luận ở bài này có gì đặc
sắc ?
c Trong lời nói, bài viết.:dễ hiểu,
dễ nhớ, dễ thuộc (Dẫn chứng tiêu biểu, cụ thể, thuyết phục kết hợp giải thích, bình luận)
III.Tổng kết
Ghi nhớ SGK / 55
Trang 4- HS đọc ghi nhớ SGK / 55
HOẠT ĐỘNG 4: Luyện tập.
* Dẫn bài thơ, mẩu chuyện về đức tính giản dị của
Bác?
(?) Qua bài văn này, em hiểu ntn là đức tính giản
dị và ý nghĩa của nó trong cuộc sống?
IV Luyện tập:
* Dặn dị:
1 Học ghi nhớ SGK/T55
- Làm bài tập phần IV/ Luyện tập trong vở bài tập( ở nhà)
2 Bài mới
- Soạn bài : Ý nghĩa Văn chương
*** HS ghi phần “GHI BÀI” và dặn dị (Chữ màu xanh) vào vở bài học trên lớp***
Tuần 23
Tiết 91
Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG Tác giả : Hồi Thanh
I - MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Hiểu được quan niệm của nhà văn Hồi Thanh về nguồn gốc, cơng dụng và ý nghĩa của
văn chương trong lịch sử của nhân loại
- Nghệ thuật nghị luận đặc sắc, độc đáo của Hồi Thanh.
II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC:
1 Kiến thức:
- Sơ giản về nhà văn Hồi Thanh
- Quan niệm của tác giả về nguồn gốc, ý nghĩa, cơng dụng của văn chương
- Luận điểm và cách trình bày luận điểm về một vấn đề văn học trong một văn bản nghị luận của nhà văn Hồi Thanh
2 Kĩ năng:
- Đọc - Hiểu văn bản nghị luận văn học
- Xác định và phân tích luận điểm được triển khai trong văn bản nghị luận
- Vận dụng, trình bày luận điểm trong bài văn nghị luận
3 Thái độ:
- Yêu quí, trân trọng văn chương , tu dưỡng đạo đức
- Giáo dục lịng yêu mến, trân trọng các tác phẩm văn chương
4 Những năng lực cụ thể học sinh cần phát triển:
Năng lực giải quyết vấn đề,
Năng lực sáng tạo,
Năng lực hợp tác
Năng lực đọc – hiểu văn bản
Năng lực cảm thụ thẩm mỹ về TP
III.CHUẨN BỊ:
1.Thầy:
Đọc các tài liệu cĩ liên quan,soạn bài theo cuốn chuẩn kiến thức và kĩ năng,SGK,SGV.vở bài tập
2.Trị:
-Đọc bài và soạn bài theo hướng dẫn của GV
IV TỔ CHỨC DẠY VÀ HỌC
Bước I:Ổn định tổ chức
Trang 5Bước II:Kiểm tra bài cũ
Câu 1: Hãy nêu nghệ thuật, nội dung của văn bản '' Đức tính giản dị của Bác Hồ'' ?
1 Nghệ thuật :
- Có dẫn chứng cụ thể, lí lẽ bình luận sâu sắc, có sức thuyết phục
- Lập luận theo trình tự hợp lí
2 Nội dung:
- Ca ngợi phẩm chất cao đẹp, đức tính giản dị của Chủ Tịch Hồ Chí Minh
- Bài học về việc học tập, rèn luyện noi theo tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Bước III:Tổ chức dạy và học
*GV giới thiệu bài :
GV dẫn dắt vào bài theo tình huống nêu vấn đề: Văn chương nghệ thuật ra đời rất sớm và luôn luôn gắn bó với đời sống con người Từ xưa, người ta đã băn khoăn văn chương có nguồn gốc từ đâu ? nó có ý nghĩa như thế nào đối với đời sống ? Bài viết “ ý nghĩa văn chương” của Hoài Thanh sẽ giúp chúng ta hiểu phần nào về điều đó
HOẠT ĐỘNG 1: Đọc và tìm hiểu chú thích
- GV đọc mẫu và hướng dẫn cách đọc, sau đó nhận
xét cách đọc ( Yêu cầu: giọng đọc rõ ràng, sôi nổi
cảm xúc)
? Nêu vài nét về tác giả ?Tác phẩm?
HOẠT ĐỘNG 2: Tìm hiểu văn bản
-Theo Hoài Thanh, nguồn gốc cốt yếu của văn
chương là gì ?
-Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng
thương người, rộng ra là thương cả muôn vật
muôn loài
GV diễn giảng thêm:
Theo tác giả viết “văn chương sẽ là hình dung của
sự sống muôn hình vạn trạng Chẳng những thế,
văn chương còn sáng tạo ra sự sống”.
- Theo em, nội dung lời văn của Hoài Thanh có
mấy ý chính ? Hãy giải thích và em hãy tìm các
dẫn chứng để làm rõ cho các ý đó
Dẫn chứng thêm:
+ Chúng ta có thể thấy rõ cuộc sống của người
nông dân VN xưa vất vả, cần cù như thế nào qua
những bài ca dao, tục ngữ, những câu chuyện cổ
tích; Đất nước VN tươi đẹp như thế nào qua các
tác phẩm “Sông nước Cà Mau”, “Cây tre
VN”…
+ Đọc các tác phẩm thời chống Pháp, chống Mỹ
người đọc sẽ hình dung được cuộc kháng chiến
trường kì, gian khổ của dân tộc ta (Đồng chí, Bài
thơ về tiểu đội xe không kính, Khoảng trời – hố
bom, …)
I ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHÚ THÍCH.
1.Tác giả: Hoài Thanh (1909 –
1982)
2.Tác phẩm: Nghị luận văn
chương
II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1 Nguồn gốc cốt yếu của văn chương.
Là lòng thương người và rộng ra thương cả muôn vật, muôn loài
Quan niệm đúng đắn.
2
Nhiệm vụ của văn chương
Văn chương sẽ là hình dung của sự sống muôn hình vạn trạng
Nhiệm vụ phản ánh cuộc sống.
- Văn chương sáng tạo ra sự sống
Phấn đấu xây dựng, biến những
gì chưa có thành hiện thực tốt đẹp trong tương lai.
3 Công dụng của văn chương
Trang 6+ Ta kính yêu cha mẹ hơn, hiếu thảo hơn khi đọc
bài ca dao “Công cha như núi Thái Sơn …”
+ Sáng tạo ra sự sống mới: Thế giới loài vật trong
“Dế Mèn phiêu lưu kí”, thế giới loài chim trong
“Lao xao”
?Vậy theo Hoài Thanh: Công dụng của văn
chương là gì ?
- Công dụng: Văn chương giúp cho người đọc
có tình cảm, có lòng vị tha gây cho ta những
tình cảm không có, luyện những tình cảm ta
sẵn có Biết cái đep, cái hay của cảnh vật, của
thiên nhiên, của lịch sử loài người Nếu xóa bỏ
văn chương thì sẽ xóa bỏ hết dấu vết của chính
nó, sẽ nghèo nàn về đời sống tinh thần, nghèo
nàn về tâm linh đến mức nào
?Theo em, thế nào là: “ văn chương gây cho ta
những tình cảm ta không có, luyện cho ta
những tình cảm ta sẵn có”? Hãy dựa vào kiến
thức văn học đã có, giải thích và tìm dẫn chứng
cho câu nói đó (Kết hợp làm BT - SGK / 63 )
Ý 1: Văn chương gây cho ta những tình cảm ta
không có Tức là phẫn nộ trước cái xấu, cái ác Vì
con người ai cũng có tình cảm: tình cảm yêu
thương hay căm ghét v.v…
Dẫn chứng: Truyện cổ Thạch Sanh Trong đó,
nhân vật phản diện là Lý Thông – một con người
tráo trở, mưu mô, xảo quyệt cuối cùng đã bị rạch
mặt người đọc sẽ có một cái nhìn không thiện
cảm với thái độ căm ghét một nhân vật xấu xa cần
phải bị trừng trị.
Phẫn nộ trước cái xấu
Ý 2; Văn chương luyện cho ta những tình cảm sẵn
có.
Như ta đã biết, văn chương là xúc động trước cái
đẹp, cái cao cả và lòng yêu thương con người,
muôn vật v.v… Ai cũng có tình cảm và thông qua
đó, văn chương lại luyện cho ta những tình cảm
này: xúc động, yêu thương xót xa, kính phục, tự
hào trước hoàn cảnh và nhân vật
Dẫn chứng: Bài “Lượm” của Tố Hữu.
Qua hình ảnh của chú bé thiếu niên nhỏ tuổi, vui
tươi, hồn nhiên,nhanh nhẹn nhưng đã hy sinh
trong lúc làm nhiệm vụ Đọc bài thơ này, chúng ta
càng yêu thương, trân trọng, kính phục, xen lẫn tự
hào đối với Lượm – một chú bé dũng cảm đã ngã
xuống vì đất nước.
Xúc động trước cái đẹp, cái cao cả
- Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có
Phẫn nộ trước cái xấu, cái ác.
-Luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có
Xúc động trước cái đẹp, cái cao cả.
Trang 7HOẠT ĐỘNG 3: Tổng kết
?Các em hãy tổng kết lại những đặc điểm về
nghệ thuật và nội dung của văn bản trên ?
- HS đọc ghi nhớ SGK/ 63
HOẠT ĐỘNG 4: Luyện tập.
Viết đoạn văn ngắn bày tỏ suy nghĩ của em về vai
trò của văn chương sau khi học xong văn bản này?
III Tổng kết:
Ghi nhớ SGK / 63
III Luyện tập:
* Dặn dò:
1 Học ghi nhớ SGK/T63
- Làm bài tập phần IV/ Luyện tập trong vở bài tập( ở nhà)
2 Bài mới
- Chuẩn bị bài”
*** HS ghi phần “GHI BÀI” và dặn dò (Chữ màu xanh) vào vở bài học trên lớp***
Tu
n 23: ầ
Ti t 92 ế
LUYỆN TẬP LẬP LUẬN CHỨNG MINH
I - MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Ôn tập lại cách làm bài văn lập luận chứng minh, cũng như về các kiến thức văn và tiếng
việt có liên quan đến bài làm, để có thể vận dụng kiến thức đó vào việc tập làm một bài văn lập luận chứng minh
II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC:
1 - Kiến thức:
- Ôn tập về cách làm bài văn lập luận chứng minh, cũng như về các kiến thức Văn và Tiếng Việt có liên quan đến bài làm, để có thể vận dụng kiến thức đó vào việc tập làm một bài văn lập luận chứng minh cụ thể
+ Nhận thức của học sinh về kiểu bài nghị luận chứng minh Xác định luận đề, triển khai luận điểm, tìm và sắp xếp lý lẽ và dẫn chứng , trình bày bằng lời văn của mình qua một bài viết cụ thể
2 - Kĩ năng:
- Có thể tự đánh giá chính xác hơn trình độ tập làm văn của bản thân để có phương pháp phấn đấu phát huy ưu điểm và sửa chữa khuyết điểm
3 - Thái độ:
- Ý thức viết bài vận dụng kiến thức lí thuyết đã học - Kiểm tra, đánh giá
- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường
4 – Hình thành năng lực:
- Sử dụng ngôn ngữ
- Tạo lập văn bản
III - CHUẨN BỊ
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
Bài văn lập luận chứng minh gồm mấy bước?
Dàn bài gồm mấy phần? Mỗi phần nêu lên vấn đề gì?
3 Giới thiệu bài mới
Cho HS đọc đề văn SGK/51 I.Chuẩn bị ở nhà
Trang 8Hướng dẫn HS tìm yêu cầu đề bài
GV cần làm cho HS thấy :
- Điều phải chứng minh (dùng đề trong
SGK thì điều phải chứng minh là: lòng
biết ơn những người đã tạo ra thành
quả để mình được hưởng - một đạo lí
sống đẹp đẽ của người Việt Nam)
- Yêu cầu lập luận chứng minh (đưa ra
và phân tích những chứng cứ thích hợp
để cho người đọc hoặc người nghe thấy
rõ điều được nêu ở đề bài là đúng, là có
thật )
Hướng dẫn HS Lập dàn ý
Đề bài:
Chứng minh rằng nhân dân ta luôn sống theo đạo
lý “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây ”
Lập dàn ý 1.MB: -Giới thiệu vấn đề :bằng cách giới thiệu
câu tục ngữ -Đặt vấn đề : CM rằng nhân dân ta luôn sống theo đạo lý”Ăn quả nhớ kẻ trồng cây ”
2.TB:
*Giải thích ngắn gọn ý nghĩa câu tục ngữ:
+Ăn quả: chỉ sự hưởng thụ thành quả cuả người khác thì phải nhớ ơn họ
+Kẻ trồng cây : chỉ người tạo nên thành quả *Chứng minh vấn đề :
- Nhân dân ta sống với lòng nhớ ơn
- Dùng dẫn chứng là những việc làm cụ thể của nhân dân ta:
Trong gia đình:
- Thờ cúng, tổ tiên, ông bà, cúng giỗ người đã khuất
- Con cháu chăm ngoan ,học giỏi…
Trong xã hội:
-Lập đền thờ , phong tước vị , đặt tên trường , tên đường cho những vị có công lao đối với đất nước
-Giữ gìn truyền thống của dân tộc thông qua những ngày lễ tết trong năm , ngày hội truyền thống
-Lập đài tưởng niệm, có chế độ chính sách ưu đãi đối với thương binh, liệt sĩ.Các phong trào đền
ơn đáp nghĩa.Xây dựng nhà tình nghĩa nhà tình thương
3.KB :
- Khẳng địnhvấnđề là đúng
- Liên hệ bản thân: Là HS phải biết ơn Ông bà, cha mẹ , thầy cô như thế nào?
II.Thực hành trên lớp
HS tập viết đoạn mở bài, kết bài, sau đó sữa chữa và bổ sung
* Dặn dò:
1 Viết thành bài hoàn chỉnh cho đề văn sau:
Trang 9CM rằng nhân dân ta luôn sống theo đạo lý”Ăn quả nhớ kẻ trồng cây ”.
*** HS ghi phần “GHI BÀI” và dặn dò (Chữ màu xanh) vào vở bài học trên lớp***