Cuộc đời và sự nghiệp Trịnh Công Sơn

Một cõi đi về, cuộc đời & sự nghiệp của nhạc sỹ tài năng Trịnh Công Sơn

Lúâi ngỗ 2

1 MƯÅT NGÛÚÂI THÚ CA

Vùn Cao - Trõnh Cưng Sún Ngûúâi Thú Ca 6 Bûãu YÁ - Trõnh Cưng Sún Kễ Du Ca 8 Hoâng Phuã Ngổc Tûúâng - Hânh Tinh Yïu Thûúng

Cuãa Hoâng Tûã Bế

15

Hoâng Phuã Ngổc Tûúâng - Chuát Thiïn Thu Côn Mậi 19

Hoâng Phuã Ngổc Tûúâng - Hẩt Buåi Vâ Tia Sấng 21

Hoâng Phuã Ngổc Tûúâng - Cùn Nhâ Cuãa Nhûäng Gậ Lang Thang 25

Trêìn Hûäu Luåc - Trõnh Cưng Sún Tỗ Tịnh Vúái Cuưåc Sưëng 31 Phan Hẩng - "Cội Ài Vïì" Cuãa Trõnh Cưng Sún 35

Nguyïỵn Trổng Tẩo - Chuyïån Lẩ Trong Tịnh Sûã Trõnh Cưng Sún 44

Thïë Uyïn - Cuưåc Hânh Trịnh Lâm Ngûúâi Viïåt Nam

Qua Trõnh Cưng Sún

54

Nguyïỵn Thuåy Kha - Trõnh Cưng Sún Vâ Tûå Khuác Múái 61

Súám vaâ Muöån, Xanh vaâ Chñn

M Nguyïîn - Ngûúâi Haãi Ngoaåi Noái Vïì Trõnh Cöng Sún 75

Hoaâng Long - “Huyïìn Thoaåi Meå” Cuãa Trõnh Cöng Sún 80

Nguyïîn Quang Saáng - Paris, Tiïëng Haát Trõnh Cöng Sún 86

Nhêåt Lïå - Trõnh Cöng Sún Vaâ Tiïìm Thûác

"Thên Phêån Mong Manh"

96

Anh Ngoåc - Ngûúâi Haát Rong Cuãa Thïë Kyã Hai Mûúi 108

Nguyïîn Troång Taåo - Diïîm Xûa (Cho Trõnh Cöng Sún) 110

2 PHAÁC THAÃO CHÊN DUNG TÖI

Trong Êm Nhaåc, Vùn Cao Sang Troång Nhû Möåt Öng Hoaâng 138

Kiïëp Sau Tưi Vêỵn Lâ Ngûúâi Nghïå Sơ (Trẫ lúâi phỗng vêën) 147 Tưi Àậ Têån Hûúãng Nhûäng Tịnh Cẫm Nhên Loẩi (Trẫ lúâi phỗng

vêën)

152

Tưi Luưn Sưëng Vúái Hiïån Tẩi (Trẫ lúâi phỗng vêën) 155

Êm Nhẩc Muâa Xuên Tịnh Yïu (Trẫ lúâi phỗng vêën) 157

3 BIÏËT ÀÊU NGUƯÌN CƯÅI

Vêîn Nhúá Cuöåc Àúâi 201

Diïîm Xûa 240

4 MÖƠT COÔI ĂI VÏÌ

Hoađng Tríìn Cûúng - Tríìm Caêm 259 Hoađng Phuê Ngoơc Tûúđng - Vônh Biïơt Ăiïơu Blue Buöìn 260

Nguýîn Troơng Taơo - Trõnh Cöng Sún Ngûúđi Tònh Vônh Cûêu 262

Lyâ Quyâ Chung - Vúâi Vö Vađn Tiïịc Thûúng,

Sún Rúđi Khoêi Cuöơc Ăúđi Nađy

265

Ăöî Quang Haơnh - Sún Ăaô "Boê Ta Ăûâng Bïn Trúđi Kia" 267

Thanh Tuđng - Anh Ăaô Vùưt Kiïơt Tònh Yïu Cho Ăúđi 273

Nguýîn Quang Saâng - Íu Cuông Lađ "Möơt Coôi Ăi Vïì" 276

Anh Ngoơc - Ăõnh Mïơnh Bùưt Anh Phaêi Yïu Thûúng 278

Nguýîn Troơng Taơo - Vônh Biïơt Ăúđi Vïì Coôi Thïnh Thang 285

Ngö Minh - Húị Khoâc Trõnh Cöng Sún 292

Phaơm Thuơc - Em Gaâi Cuêa Trõnh Cöng Sún Noâi Vïì Anh 296

Maơnh Hađ - Nguýîn Minh - Cíu Haât Theo Töi Nhû Vïịt Thûúng 301

Ăöî Trung Quín - Trõnh Cöng Sún Vađ Boâng Maât Ngûúđi Meơ 306

Hoađng Bònh Thi - Nhûông Heơn Hođ Tûđ Nay Kheâp Laơi 311

Tríìn Thanh Hađ - Ca Haât Khöng Moêi Mïơt Vïì Phíơn Ngûúđi 313

Phoâ Ăûâc Phûúng - Möơt Diïơn Maơo Ăùơc Biïơt

Cuêa Nïìn Ím Nhaơc Viïơt Nam

321

Nguýîn Phûúâc Nguýn - Ăùìng Kia Goâc Phöị Bïn Kia Ăúđi 328

Nguýîn Troơng Taơo - Möịi Tònh Ăíìu Cuêa Töi Vúâi

"Öng Hoađng Tònh Ca" Trõnh Cöng Sún

332

Phaơm Thiïn Maơc - Möơt Líìn Gùơp Trõnh Cöng Sún 335

Baơch Mai - Nghe Anh Haât "Ra Ăöìng Giûôa Ngoơ" 339

Thanh Thaêo - "Coôi Nhaơc" Trõnh Cöng Sún 345

Nguýîn Thuơy Kha - Ăiïìu Phaêi Tin Trong Ngađy “Caâ Thaâng Tû” 347

Chu Sún - Trổn Àúâi Ca Hất Vïì Tịnh Yïu 360

Phan Hẩng - Trõnh Cưng Sún Sưëng Vúái Mưåt Têëm Lông 362

Trûúng Quang Luåc - Nhẩc Sơ Trõnh Cưng Sún vâ Tuưíi Thú 371

Buâi Chiïën - Nhûäng Ngây Cuưëi Cuâng Cuãa Nhẩc Sơ

Trõnh Cưng Sún ÚÃ Bïånh Viïån Chúå Rêỵy

374

Nguyïỵn Quang Sấng - Êu Cuäng Lâ "Mưåt Cội Ài Vïì" 376

Diïỵm Chi - Phan Vuä - Àïm Cuưëi Vúái Trõnh Cưng Sún 378

Hoâng Phuã Ngổc Tûúâng - Lúâi Cuưëi Cuâng Cho Phêån Ngûúâi 381

Mưåt ngûúâi thú ca Mưåt cội ài vïì

Nguyïỵn Trổng Tẩo – Nguyïỵn Thuåy Kha – Àoân Tûã Huyïën

Sûu têìm vâ biïn soẩn

NHÂ XUÊËT BẪN ÊM NHẨC TRUNG TÊM VÙN HỐA NGƯN NGÛÄ ÀƯNG TÊY

Lúđi ngoê

Coâ thïí noâi Trõnh Cöng Sún lađ möơt tađi danh Viïơt Nam thïị kyê XX Öng lađ hiïơn tûúơng ăùơc biïơt trong lađng tín nhaơc nûúâc nhađ vúâi söị lûúơng cöng chuâng hím möơ

hiïịm coâ suöịt hún 40 nùm qua kïí tûđ khi öng cöng böị ca khuâc ăíìu tiïn Ûúât mi vađo

nùm 1959 Suöịt trong cuöơc “chiïịn tranh Viïơt Nam”, hađng trùm baên nhaơc tònh vađ nhaơc phaên chiïịn cuêa Trõnh Cöng Sún ăaô ặúơc haât lïn úê miïìn Nam, vađ ăùơc biïơt lađ tûđ sau chiïịn thùưng lõch sûê xuín 1975 thöịng nhíịt nûúâc nhađ, ím nhaơc cuêa öng ăaô chinh phuơc hađng triïơu, triïơu con tim ýu nhaơc trong nûúâc vađ nûúâc ngoađi Chñnh vò víơy mađ tin Trõnh Cöng Sún qua ăúđi ăaô lađm chíịn ăöơng lođng ngûúđi tûđng ýu nhaơc, ýu thú, ýu tranh vađ ýu caâch söịng cuêa öng Hađng nghòn vođng hoa viïịng, hađng nghòn bađi viïịt tiïịc thûúng vađ ghi nhíơn nhûông cöịng hiïịn lúân lao cuêa öng ăaô noâi lïn ăiïìu ăoâ

Chuâng töi, nhûông ngûúđi mïịn möơ, nhûông ngûúđi baơn vađ cuông lađ ăöìng nghiïơp cuêa öng, trong niïìm xuâc ăöơng chín thađnh ăaô cuđng nhau sûu tíìm laơi nhûông bađi viïịt vïì öng, nhûông trûúâc taâc cuêa öng nhùìm lûu giûô kyê niïơm vïì ngûúđi nghïơ sô lúân, möơt thiïn tađi ăaô tûđng coâ mùơt trïn chöịn tríìn gian nađy Vađ ăïí tûúêng nhúâ öng, chuâng töi xin choơn laơi möơt phíìn nhoê trong böơ sûu tíơp Trõnh Cöng Sún, lađm thađnh cuöịn saâch Trõnh Cöng Sún Möơt Ngûúđi Thú Ca Möơt Coôi Ăi Vïì Cuöịn saâch ặúơc chia lađm böịn phíìn: phíìn 1 göìm nhûông bađi viïịt vïì Trõ nh Cöng Sún trûúâc khi öng míịt; phíìn 2 tíơp húơp möơt söị bađi viïịt cuêa öng vïì cuöơc ăúđi vađ nghïơ thuíơt; phíìn 3 giúâi thiïơu 63 bađi thú (ûâng vúâi 63 nùm öng úê troơ coôi tríìn) ruât tûđ caâc ca khuâc Trõnh Cöng Sún; vađ phíìn 4 - Möơt Coôi Ăi Vïì - tíơp húơp möơt phíìn nađo bađi viïịt vïì öng sau khi öng qua ăúđi Ngoađi ra, cuöịn saâch giúâi thiïơu möơt söị hònh aênh tû liïơu vïì öng, tranh veô vađ baên nhaơc cuêa öng

Thúđi gian ăïí lađm nïn cuöịn saâch nađy quaâ vöơi, tû liïơu ặúơc tíơp húơp tûđ nhiïìu nguöìn, bïì böơn, viïơc sùưp xïịp, choơn lûơa vađ biïn tíơp chûa thíơt sûơ kô cađng, möơt söị bađi

chó coâ thïí trñch ăoaơn, möơt söị bađi chuâng töi biïịt lađ coâ nhûng chûa sûu tíìm ặúơc, chuâng töi cuông khöng kõp liïn laơc vúâi nhûông ngûúđi úê xa coâ goâp mùơt trong cuöịn saâch nađy, vò víơy chùưc chùưn seô khöng traânh khoêi nhûông thiïịu soât ăaâng tiïịc Nhûng

vò tònh ýu Trõnh Cöng Sún, nhoâm biïn soaơn xin cuâi ăíìu cíìu mong baơn beđ böịn phûúng ăaơi xaâ, vađ hy voơng seô nhíơn ặúơc nhûông lúđi chó giaâo ín tònh Cuông vò tònh ýu Trõnh Cöng Sún, chuâng töi xin ặúơc xem cuöịn saâch nađy lađ möơt neân tím nhang tûúêng nhúâ linh höìn ngûúđi nghïơ sô ăaô mang ăïịn cho con ngûúđi “nhûông giíịc mú ăúđi

hû aêo”

Hađ Nöơi, 22-4-2001 Nhađ biïn soaơn

TRÕNH CÖNG SÚN (1939 – 2001)

1 MÖÅT NGÛÚÂI THÚ CA

Vùn Cao

Trõnh Cöng Sún - Ngûúđi Thú Ca

Töi goơi Trõnh Cöng Sún lađ ngûúđi thú ca (Chantre) búêi úê Sún, nhaơc vađ thú quýơn vađo nhau ăïịn ăöơ khoâ phín ắnh caâi nađo lađ chñnh, caâi nađo lađ phuơ Vađ búêi Sún ăaô haât vïì qú hûúng ăíịt nûúâc bùìng caê tíịm lođng cuêa möơt ặâa con biïịt vui tíơn cuđng nhûông niïìm vui vađ ăau tíơn cuđng nhûông nöîi ăau cuêa Töí quöịc meơ hiïìn

Maôi hún möơt nùm sau ngađy 30 thaâng 4, chuâng töi múâi thíơt sûơ mùơt nhòn mùơt, tay cíìm tay líìn ăíìu, nhûng töi coâ caêm giaâc nhû chuâng töi ăaô lađ baơn cuêa nhau tûđ bao giúđ, mùơc duđ giûôa töi vađ Sún cođn caê möơt thïị hïơ ăïơm Noâi caâch nađo ăoâ, töi ăaô gùơp Sún tûđ nhûông ngađy ăíịt nûúâc cođn chia hai miïìn vađ cođn chòm trong khoâi lûêa Töi muöịn nhùưc ăïịn úê ăíy möơt kyê niïơm khöng thïí qún úê nhađ möơt ngûúđi baơn treê Ăïm íịy líìn ăíìu tiïn töi nghe (cuông coâ nghôa lađ gùơp) Trõnh Cöng Sún Nhûông baơn treê haât cho töi nghe gíìn suöịt ăïm hađng loaơt ca khuâc Trõnh Cöng Sún (khöng biïịt hoơ hoơc úê ăíu?), haât say sûa ăïịn nöîi ặât caê díy cuêa cíy ăađn ghi-ta duy nhíịt trong nhađ Trong ím nhaơc cuêa Sún, ta khöng thíịy díịu vïịt cuêa ím nhaơc cöí ăiïín theo cíịu truâc baâc hoơc phûúng Tíy Sún viïịt höìn nhiïn nhû thïí caêm xuâc nhaơc thú tûơ noâ trađo

ra Noâi nhû nhaơc sô Nguýîn Xuín Khoaât, möơt ngûúđi baơn giađ cuêa töi, "Trõnh Cöng Sún viïịt dïî nhû líịy chûô tûđ trong tuâi ra" Caâi quýịn ruô cuêa nhaơc Trõnh Cöng Sún

coâ leô lađ chñnh úê chöî ăoâ, úê chöî khöng ắnh taơo ra möơt trûúđng phaâi nađo, möơt triïịt hoơc nađo, mađ víîn thíịm vađo lođng ngûúđi nhû suöịi tûúâi Vúâi nhûông lúđi, yâ ăeơp vađ ăöơc ăaâo ăïịn bíịt ngúđ hön phöịi cuđng möơt kïịt cíịu ăùơc biïơt nhû möơt hònh thûâc cuêa dín ca híìu nhû khöng thay ăöíi, Trõnh Cöng Sún ăaô chinh phuơc hađng triïơu con tim, khöng chó úê trong nûúâc, mađ úê caê bïn ngoađi biïn giúâi Vađ nïịu töi khöng líìm thò díịu

êën cuãa Sún àậ đt nhiïìu in trïn cấc tấc phêím cuãa mưåt sưë nhẩc sơ thúâi kyâ sau 1975 Cố lệ cuäng khưng cêìn nghe lẩi nûäa, duâ bêy giúâ vâ sau nây Sún cố in thïm, mưåt lêìn lâ àuã, tûâ cấi àïm chiïën tranh êëy, tưi biïët mịnh àậ gùåp mưåt têm hưìn chõ em xễ chia Mưåt cội ài vïì Vâ tưi viïët lúâi bẩt nây cho têåp nhẩc cuãa Sún nhû giûä mưåt lúâi hển thêìm chûa ngỗ, lúâi hển cuãa mưåt tri êm vúái tri êm

Àêy lâ lúâi bẩt cho têåp sấch Trõnh Cưng Sún Tuyïín têåp nhûäng bâi ca khưng nùm thấng Nxb Êm nhẩc 1995 Àêìu àïì do chuáng tưi àùåt (BT)

líơt hùỉn sang möơt chûúng khaâc, trûúâc sau anh víîn an nhiïn ("Ăöi khi möơt ngûúđi dûúđng nhû chúđ ăúơi thíơt ra ăang ngöìi thaênh thúi", Tûơ tònh khuâc), hay ñt nhíịt anh

giûô an nhiïn cho nghïơ thuíơt cuêa mònh Anh ăi vađo nhaơc, anh bûúâc xuöịng ặúđng, y nhû ngûúđi ta hñt thúê Vađ noâi nhû thïị, khöng coâ nghôa anh phoâ mùơc ăúđi, mađ coâ nghôa lađ anh gieo tröìng vađo nhûông luöịng ăaô tûơ ăađo sùĩn, khöng phaêi ngoaâi lui, khöng cíìn xoaâ ăi lađm laơi Nay nhaơc vađ lúđi cuêa anh, nïịu coâ chuýín ăöíi chùỉng qua

vò tím höìn ăïịn tuöíi ăöíi muđa Cíìn noâi thïm rùìng caâi an nhiïn lađ moân quađ lûu chuê cuêa ăúđi, sau khi khöí chuê ăaô hoađn traê cho ngûúđi - ngûúđi tònh, ngûúđi baơn, ngûúđi ăúđi

- nhûông hún thua, ngöơ nhíơn, thõ phi

Nhaơc cuêa Trõnh Cöng Sún khöng tuýìn lađ nhaơc, bađi haât khöng chó lađ bađi haât Möîi bađi lađ möơt truýơn ngùưn, möîi ca khuâc lađ möơt chûúng khuâc cuêa truýơn dađi khöng coâ kïịt thuâc, víîn múê ra nhû möơt vïịt thûúng, möơt vïịt thûúng ngûúđi, möơt vïịt thûúng thúđi ăaơi, vïịt thûúng thiïịt thín, phaêi cûu mang vađ lûu truýìn

Nhûng khöng coâ ăoaơn truýơn nađo kïịt thuâc coâ híơu nhû trong truýơn cöí tñch, mađ ngûúơc laơi ăoâ lađ nhûông loaơi Tònh síìu, Tònh xa, Tònh vúi Khöng cođn lađ caâi ăeơp

cuêa ăöịi xûâng, vuöng trođn, thuêy chung Búêi cuđng nhau tùưm göơi trong biïín bíịp bïnh cuêa thúđi ăaơi, con ngûúđi xoât xa khaâm phaâ ra caâi ăeơp chöng chïnh, caâi ma lûơc cuêa cheân ăùưng Ăúđi dađnh riïng cho keê nađo ăaô lïn túâi ẳnh buöìn vađ xuöịng túâi vûơc thùỉm, möơt ăöi mùưt bïn trong ăïí nhòn ra nhûông veê ăeơp cuêa mùơt ăíịt, cuêa nghõch lyâ khiïịn cho y nhíơn chín caâi tíịt ýịu cuêa cö ăún, caâi hađo quang cuêa thíịt baơi, caâi quýịn ruô cuêa triïìn döịc Con ngûúđi sinh ra lađ ăaô thua cuöơc, víịn ăïì cođn laơi cuêa con ngûúđi, víịn ăïì hoađn toađn nguýn veơn, lađ khoaâc lïn sûơ thua cuöơc íịy möơt gûúng mùơt ngûúđi do tûđng caâ nhín ăùưp díơp líịy Theo chiïìu hûúâng nađy, ta seô muơc kñch hađng hiïn phö bađy toađn chín dung líơp thïí: hoùơc thiïịu mùưt thûđa möi, hoùơc mùơt líơt vađo trong mađ daơ ăïí ra ngoađi

Nguöìn caêm hûâng khúi maơch tûđ ăoâ, ríịt dïî rúi vađo chöî sûúât mûúât, ï chïì, ríịt dïî ặa túâi traơng thaâi buöng thaê, quy hađng lađ nhûông gò nhiïìu ngûúđi tûđng quy naơp cho ca khuâc Trõnh Cöng Sún Ăađnh rùìng vađi tònh caêm íịy khöng hoađn toađn vùưng boâng, vađ ăíơm nhaơt khaâc nhau tûđng núi, tûđng luâc, nhûng nghiïîm nhiïn ặúơc biïịn chïị, vûúơt qua, ăuê ăïí ta nhíơn ra ăoâ khöng cođn lađ nhûông tònh caêm hoađn caênh mađ lađ nhûông tònh caêm baên chíịt cíìn ặúơc khùỉng ắnh vađ hoaâ kiïịp thađnh ặâc tin, ăöơng lûơc phaên khaâng nhûông giúâi haơn cuêa con ngûúđi Khöng nhûông thïị mađ thöi, ta phaêi nhùơt nhaơnh nhûông tađn phai, toâc trùưng, tan tađnh theo gioơt mûa, haơt buơi, lùn loâc nhû hođn cuöơi, khöng ngaơc nhiïn trûúâc nhûông traâo trúê, líơt loơng, chíịp nhíơn gûúm giaâo, noơc ăöơc, goơt tóa mađu mun cuêa ăïm, vöịc buđn soâng saânh, phaêi níng niu nhûông vïịt thûúng cuđng neât xanh xao, hao gíìy, caâm ún nhûông möịi tònh túi taê, phaêi

thûúng ýu nöîi chïịt dung naơp tíịt caê vađo lođng vađ bïơn thađnh tíịm aâo giaâp, thûâ aâo

giaâp mùơc trong

Trõnh Cöng Sún lađ ngûúđi khaât söịng Anh muöịn söịng nhiïìu núi cuđng möơt luâc, ngöìi núi nađy, nhúâ núi kia, muöịn söịng gíịp ăöi súơ khöng ăuê thò giúđ, lùưm luâc khöng phín biïơt ngađy vúâi ăïm Anh thñch nhûông chuýịn tađu xuýn suöịt, nhûông chuýịn

xe ăöî röìi laơi ăi, anh thñch ruât ngùưn khöng gian giûôa rûđng vúâi biïín, giûôa ăoâ anh tha höì söịng vúâi ghïình, baôi, luông síu vađ nuâi, thaâp, caânh ăöìng, anh muöịn ruât ngùưn thúđi gian giûôa laơ vúâi quen vađ xua tan nhûông caânh dúi thuđ nghõch

Hònh aênh phöị phö mònh phín raôi trong ca khuâc anh: phöị xûa (Khoâi trúđi mïnh möng), phöị heơn (Khoâi trúđi mïnh möng), phöị xön xao (Yïu díịu tan theo), phöị röơng (Tûúêng rùìng ăaô qún), phöị thïnh thang (Quyđnh hûúng), phöị cao nguýn (Lúđi thiïn thu goơi), phöị noơ (Ăïm thíịy ta lađ thaâc ăöí), phöị xa laơ (Bïn ăúđi hiu

quaơnh) Phöị nhû lađ núi triïín laôm cuêa sûơ söịng, möơt ăaơi höơi ăúđi, möơt núi tíơp cû ăuê míîu ngûúđi, möơt baôi thñ nghiïơm bao thïị thaâi nhín tònh lađm thoaê lođng con ngûúđi nađo muöịn sûu tíơp con ngûúđi Do nhûông hònh aênh phöị xaâ nhû thïị nađy, coâ ngûúđi baêo: Trõnh Cöng Sún thñch lui túâi nhûông núi ăö höơi Ăiïìu nađy ăuâng möơt phíìn, búêi leô: anh thñch nhûông núi coâ boâng daâng con ngûúđi, anh theđm tiïịng ngûúđi hún lađ coôi vùưng lùơng, nhûng ăiïìu cíìn noâi thïm, lađ: anh ûúâc mú hònh aênh xaô höơi ặúơc ăö höơi hoaâ chûâ khöng phaêi lađ sa maơc hoaâ, vađ ặúơc ăö höơi hoaâ thûúđng trûơc, sao cho ngađy

ngađy hađng cíy thùưp nïịn lïn hai hađng, lïî laơt trïn tíìng laâ xanh, lïî laơt trïn tûđng neêo

ặúđng, khùưp moơi nhađ vađ trong möîi con tim

Trñ oâc vađ caêm xuâc cuêa Trõnh Cöng Sún phuđ húơp vúâi töíng húơp hún lađ phín tñch, nghiïng vïì kïịt húơp hún lađ phín chia Hònh aênh chiïịc cíìu ăöịi vúâi anh lađ möơt lúđi múđi goơi cíịt bûúâc sang bïn kia, ăöìng thúđi chuýín biïịn bïn kia thađnh bïn nađy vađ ngûúơc laơi Bùng qua cíìu lađ ăïí söịng vúâi bïn kia vađ nhúâ bïn nađy Trong nöîi söịng ăaô tûúơng hònh nöîi nhúâ Ngûúđi ăi trïn cíìu khöng nhûông nhòn öm caê hai phña mađ coâ thïí nhòn cuât bùưt vúâi nhûông khuyêu söng thíịp thoaâng íín hiïơn, cíịu taơo díìn díìn trong tím khaêm caâi dûơ caêm lòa xa, míịt maât

Tònh ýu Qú hûúng Thín phíơn Lađm sao noâi vïì nhûông víịn ăïì nađy bùìng lúđi haât vađ chuýn chúê bùìng nhaơc, nhûông ûu tû thûúđng trûơc cuêa moơi ngûúđi vađ ặúơc moơi ngûúđi ñt nhiïìu noâi ăïịn? Trõnh Cöng Sún coâ caâch noâi riïng, bùìng lúđi vađ bùìng nhaơc Lúđi taâch riïng, ăoâ lađ nhûông ăoaơn thú hoùơc lađ truýơn thú tím sûơ vïì gioơt mûa, gioơt nùưng, vïì möơt vuđng biïín ăíìy ùưp sûơ vùưng mùơt Nhaơc taâch riïng coâ khi nhuân nhaêy nhû loaơi ăöìng dao hay thanh bònh ca, coâ khi laơi ríịt thñch húơp vúâi aânh ăeđn mađu vađ khoâi thuöịc cuêa vuô trûúđng, cuông coâ khi dođng nhaơc Trõnh Cöng Sún gíìn guôi vúâi thaânh ca thanh thoaât

Nhiïìu nhaơc sô viïịt vïì tònh ýu vađ qú hûúng

Tònh ýu, vúâi Trõnh Cöng Sún, lađ diïîm tònh Trûúâc hïịt lađ phaêi ăeơp, ăeơp trong tûđng lúđi böơi baơc, bûúâc chín quay goât, trong dang dúê vađ tan vúô Seô khöng coâ möịi tònh raâch rûúâi hay nhíìy nhuơa, seô khöng coâ möịi tònh than khoâc lím ly, seô khöng coâ luön caê ăau khöí, hoùơc nïịu coâ chùng nûôa thò ăoâ lađ möơt nöîi ăau khöí ăaô ăađnh, dađnh sùĩn, vađ cíìn ặúơc siïu sùưc nuöi dûúông caâi giöịng nođi tònh Caâi ăeơp úê ăíy lađ caâi ăeơp siïu thûơc, tûâc lađ ñt nhiïìu nhuöịm mađu sùưc yâ chñ cuêa keê chuê trûúng vađ ăöìng thúđi nhaơt búât hûúng võ cuêa thûúđng tònh Tònh ýu lïn ngöi Möơt ẳnh chiïm ngûúông, ăuâng hún lađ möơt ăiïím heơn Ăöịi tûúơng tònh ýu trúê thađnh yâ niïơm Trõnh Cöng Sún nguýơn lađm keê haâi löơc chûâ khöng phaêi haâi traâi Löơc noôn vađ luön caê löơc xoan ngoơn töị trúê trúđi Tònh ýu ặúơc thùng hoa ăïí trúê thađnh ăiïím ngùưm Noâ vûúơt qua caâi riïng tû, võ kyê Nhû Ăûâc Giaâo Hoađng cuêa "aâi tònh giaâo", ngûúđi nghïơ sô lúân tiïịng hö

hađo moơi ngûúđi Haôy ýu nhau ăi Ăíy lađ lúđi thíìn chuâ múê cûêa ắa ăađng Ăíy múâi

thíơt lađ tònh ýu cûâu röîi Yïu trong möơt tònh ýu röơng lúân, chung cuđng Nhû möîi giai ăiïơu trong ăaơi húơp tíịu Yïu nghôa lađ toaê saâng Phíìn nađo giöịng nhû thuê phaâp

nhuöơm míy nííy trùng theo caâch goơi cuêa Thaânh Thaân (veô míy ăeơp ăïí lađm nöíi bíơt

trùng), Trõnh Cöng Sún ca ngúơi tònh ýu bùìng caâch veô ra vuđng aênh hûúêng cuêa tònh ýu qua gioơt nùưng thuêy tinh, cíy cíìu, haơt mûa, hađng cíy chuơm ăíìu vađo nhau

Khi veô ra aâo xûa löìng löơng chùỉng haơn, taâc giaê khöng veô vaơt aâo, mađ veô kyê niïơm, veô

khöng khñ vađ húi haâm cuêa aâo

Ăoâ lađ nhûông khöịi tònh núê ra trong khoâi lûêa, nhû nhûông caânh hoa xûúng röìng giûôa khö cùìn gai goâc Boâng ăen chiïịn tranh cađng lađm cho tònh ýu thïm phíìn gíịp gaôy

Qú hûúng nöíi bíơt úê hai neât lúân: ngheđo vađ chiïịn tranh Caâi ngheđo cuêa qú hûúng thò coâ lùưm chuýơn ăïí noâi, ăïí taê, ăïí muêi lođng Caâi ngheđo cođn lađ híơu quaê cuêa chiïịn tranh Dûât chiïịn tranh lađ cûâu giaêi caâi ngheđo Vađ chiïịn tranh diïîn ra khöng phaêi úê chiïịn trûúđng, khöng phaêi do nhûông ngûúđi cíìm suâng, noâ diïîn ra úê bađn trođn,

úê trong ăíìu oâc nhûông con ngûúđi mua baân chiïịn tranh Nhûông bađi haât trong hai

tíơp Ca khuâc da vađng vađ Kinh Viïơt Nam, cuông theo pheâp nhuöơm míy nííy trùng

nhû coâ noâi úê trïn, nhûng úê ăíy ặúơc trûng duơng nhûông mađu sùưc hoađn toađn ăiïn ăaêo, khöng nhùìm miïu taê hay tûúđng thuíơt chiïịn tranh, mađ veô ra nhûông phoâng xaơ cuêa chiïịn tranh Do ăoâ, ăïịn khi chiïịn tranh kïịt liïîu, nhaơc anh víîn töìn taơi, vò noâ víîn cođn cöng lûơc caênh giaâc Hònh aênh ngûúđi nö lïơ da vađng, vöịn lađm phíơt yâ nhûông ngûúđi quöịc gia chuê nghôa, lađ möơt löịi cûúông tûđ ăoaơt yâ ríịt kiïịn hiïơu trong viïơc thiïịt líơp ăöịi thoaơi ban ăíìu Ăíy lađ möơt bûúâc luđi giûôa hai bûúâc tiïịn, gíìn nhû phûúng saâch tûơ chuöịt nhuơc cuêa con ngûúđi muöịn ăöịi phoâ vúâi tònh hònh ăíịt nûúâc nguy kõch ăïịn ăöơ chiïịn tranh khöng ăuê ăïí tiïu diïơt chiïịn tranh, vuô lûơc khöng ăuê ăïí tiïu diïơt vuô lûơc, mađ trúâ trïu thay phaêi coâ nghïơ thuíơt höî trúơ vađ nhíịt thiïịt lađ nghïơ thuíơt trong nghïơ thuíơt Líơp trûúđng nhû thïị nađy dïî hûâng líịy buâa ròu dû luíơn Ngay giûôa chiïịn tranh, anh ăaô veô ra thúđi buöíi sau chiïịn tranh mađ con ngûúđi coâ quýìn hûúêng thuơ vađ coâ nghôa vuơ tö böìi Nhûông dûơ phoâng nađy naêy núê trïn nïìn taêng lađm bùìng nhûông aâm aênh míịt maât, caâi bíịp bïnh cuêa nhûông gò hiïơn coâ, nöîi bíịt lûơc khöng ýu ặúơc böơi phíìn

Giûôa möơt nïìn trúđi nhû víơy, thín phíơn con ngûúđi lađ möơt víịn naơn Ta nïn noâi ngay: ăíy lađ möơt chuê ăïì tû tûúêng, nïịu khöng muöịn noâi lađ triïịt lyâ Chuê ăïì ặúơc ăïì cíơp, phín tñch, lyâ giaêi tûđ Ăöng sang Tíy, nhûng lađ do nhûông nhađ tû tûúêng, triïịt gia vađ nhûông nhađ viïịt vùn xuöi ăïì xûúâng

Giûôa coôi vö thûúđng, bõ thûúđng trûơc kòm keơp bùìng möơt nöîi khoâ söịng, ngûúđi

nghïơ sô trong nhûông phuât xuíịt thíìn tûơ ăöìng hoaâ vúâi caâc víơt thïí vaơn thuđ trong ăúđi söịng: coâ khi ta lađ muơc ăöìng, lađ laâ coê, cún gioâ, coâ khi lađ gioơt mûa tan giûôa trúđi, lađ hođn cuöơi, con síu Nhûng trong khi coê suöịt ăúđi lađ coê, cuöơi troơn kiïịp lađ cuöơi, thò con ngûúđi möîi phuât möîi chûơc vong thín

Trõnh Cöng Sún chùưp caânh cho tûúêng tûúơng, vađ tûúêng tûúơng len loêi vađo caâc höịc heêm cuêa ăúđi söịng, khiïịn cho anh súđ moâ ăïịn sûơ víơt nađo lađ sûơ víơt íịy dûúđng nhû búât thíơt vađ trúê nïn lung linh bùìng möơt quíìng möơng aêo Cho nïn anh ăi trûúâc ngûúđi khaâc möơt bûúâc: ngaơc nhiïn trûúâc ngûúđi khaâc, mûđng reo hay tû lûơ cuông trûúâc

ngûúđi khaâc Caâi "coâ" ăang nùìm trong tay, anh ăaô söịng vúâi caâi "míịt" noâ röìi Ăoaâ

hoa nađo ăi qua lođng anh cuông trúê thađnh ăeơp hún veê ăeơp thíơt vađ ăoaâ hoa ặúng ăöơ laơi nhuöịm veê naôo lođng cuêa heâo uâa

Sûơ söịng bûúâc giíơt luđi möîi phuât giíy nhû hònh aênh cuöịn chiïịu Trõnh Cöng

Sún quaê quýịt: Chó coâ ta trong möơt ăúđi vađ dûât khoaât choơn lûơa: Söịng Söịng hïịt

mònh Khöng khíịt heơn, khöng chúđ ăúơi, khöng uêy quýìn Anh víng theo caâi mïơnh lïơnh "Haôy tíơn hûúêng ngađy höm nay" cuêa thi sô Horace mađ cöị caâch vùơn luđi thúđi

gian, söịng chong chong, thu ruât giíịc nguê, thoât ngûúđi trûúâc caênh tûúơng “Thađnh phöị nguê trûa” (Ăïm thíịy ta lađ thaâc ăöí), xem giíịc nguê nhû lađ möơt caâi dúơm chïịt:

“Höm nay thûâc díơy Öi ngíín ngú töi” (Xa díịu mùơt trúđi), tûơ ru mònh bùìng caâch Möîi ngađy töi choơn möơt niïìm vui vađ rïu rao cuöơc ăúđi ăaâng söịng

Phaêi öm cho hïịt cuöơc ăúđi nhõ nguýn cöìm cöơm nađy, bao göìm nhûông cùơp

phaơm truđ khoâ dung naơp nhau nhûng khoâ thïí phín ly: söịng chïịt (“Chïịt tûđng ngađy söịng tûđng ngađy”, Buöìn vui phuât giíy), buöìn vui (“Buöìn vui kia lađ möơt”, Nguýơt ca), haơnh phuâc khöí ăau (“Haôy trao cho nhau haơnh phuâc líîn thûúng ăau”, Haôy ýu nhau ăi), tònh ýu míơt ngoơt míơt ăùưng (Lùơng leô núi nađy) caâi mùơt phaêi traâi cuêa sûơ

víơt sao mađ cíơn kïì nhau ăïịn thïị, nhû ăïm ngađy, nhíơt nguýơt, nhû sum hoơp vúâi chia phöi Khöí cho keê nađo chuê phín biïơt!

Phaêi qún ăi nhûông aâm aênh cuêa tuöíi taâc “Chíơp chúđn lau trùưng trong tay”,

(Chiïịc laâ thu phai) vađ chuíín bõ tinh thíìn cho caâi phuât sau röịt cuêa ăúđi ngûúđi:

möơt trùm nùm sau maôi nguê ýn (Seô cođn ai) .mai kia chađo cuöơc ăúđi (Nhûông con mùưt tríìn gian) .möơt höm buöìn lïn nuâi nùìm xuöịng (Tûơ tònh khuâc) .möơt líìn nùìm mú töi thíịy töi qua ăúđi (Bïn ăúđi hiu quaơnh)

Trõnh Cöng Sún lađ nhaơc sô ăíìu tiïn viïịt vïì thín phíơn con ngûúđi Ăïí phuơc vuơ muơc tiïu íịy anh ăaô sai sûê lúđi, nhaơc vađ tû tûúêng kïịt húơp thađnh möơt thïí thöịng nhíịt vađ ăaô thađnh ăaơt trong cöng cuöơc thïí nghiïơm möơt dođng nhaơc vöịn khöng dïî nhíơp caênh vađo lođng quíìn chuâng trong buöíi ăíìu Coâ thïí noâi anh ăaô khùỉng ắnh thín phíơn bùìng thú vađ bùìng nhaơc: ăíy lađ sûơ ăoâng ăinh mađu höìng cho con ngûúđi thúđi ăaơi

Cuđng möơt tríơt, ta cođn chûâng kiïịn möơt cöng cuöơc thïí nghiïơm cuêa tiïịng Viïơt trïn nhûông chùơng ặúđng múâi cuêa ngön ngûô vúâi nhûông kïịt húơp tûđ ngûô tađi hoa, nhûông goâc ăöơ thu hònh laơ líîm, nhûông tri giaâc dađy dùơn nhiïìu tíìng, ăöìng thúđi lađm saâng giaâ nhûông sûơ víơt thöng thûúđng vađ tíìm thûúđng, khaê nùng tûúêng tûúơng bay böíng

Cuöịi nhûông nùm 50 vađ ăíìu nhûông nùm 60, xuíịt hiïơn möơt söị ca khuâc vúâi

nhan ăïì nghe laơ tai nhû Lúđi buöìn thaânh ca, Diïîm xûa, Tuöíi ăaâ buöìn, Vïịt lùn tríìm, Biïín nhúâ, Díịu chín ắa ăađng Ăoâ lađ nhûông cûêa ngoô vađo khu vûúđn siïu thûơc ăang röơ lïn nhûông sùưc hoa tûúi múâi trong thúđi kyđ íịy: “loađi síu nguê qún trong toâc chiïìu thûúng cho ngûúđi röìi laơnh luđng riïng tiïịng haât vïì ru mònh trong giíịc nguê vûđa höm nay thûâc díơy khöng cođn thíịy loađi ngûúđi haôy nghe ăúđi nghiïng chiïìu ăaô ăi vađo vûúđn mùưt em ngađy sau soêi ăaâ cuông cíìn coâ nhau ”

Ngûúđi nhaơc sô nađy ăùơc biïơt síu nùơng vúâi nhûông tñnh tûđ: ăúđi bïình böìng, möi röì daơi, boâng lung linh, tiïịng haât lïnh ăïnh, möơt vođng tiïìu tuyơ, búđ coê non möơng mõ, phöị xaâ thïnh thang, mùưt xanh xao, höìn xanh buöịt, ăïm thíìn thoaơi, cađnh baôo buđng Nhûông hònh dung tûđ nađy cuđng chung möơt thïí thaâi, hay cođn goơi lađ ăöìng võ

(isotopie) vađ trúê ăi trúê laơi hún möơt líìn qua bađi haât Trong söị nađy, coâ tíìn söị xuíịt

hiïơn cao nhíịt lađ: "mong manh" (tònh mong manh, gioâ mong manh, coê laâ mong

manh, söịng chïịt mong manh, tay göịi mong manh, nuơ cûúđi mong manh ) nhû thïí lađ möơt aâm aênh lúân trong vuô truơ quan vađ nhín sinh quan cuêa nhaơc sô

Lúđi trong ca khuâc Trõnh Cöng Sún ăaô taơo ra tïn tuöíi Trõnh Cöng Sún Lúđi úê ăíy, nhû ăaô noâi, lađ truýơn thú, lađ hònh aênh siïu thûơc, neât chíịm phaâ, nhûông hoa gíịm cho soâng nhaơc vađ coâ nhûông giíy laât cao ăöơ, lúđi ặúơc ăùơc caâch hoaâ kiïịp thađnh

kinh Kinh lađ nhûông lúđi ûúâc nguýơn nhùìm chuýín hoaâ thûơc taơi Kinh lađ tinh tuây

cuêa lúđi ặúơc kinh qua saên xuíịt, lùơp ăi lùơp laơi ăïí cuöịi cuđng kïịt tinh dûúâi hònh thûâc ăún khiïịt, cö ăoơng Trong ca khuâc Trõnh Cöng Sún, ta nhíơn ra ngûúđi meơ cíìu kinh gúêi gùưm cho möơt Ăíịng Vö Hònh, Siïu Nhiïn nađo chùng? Khöng, ăíy lađ möơt loaơi kinh do chñnh mònh phaât nguýơn, doâng tiïịng vađ gúêi gùưm trúê laơi cho chñnh mònh hay noâi caâch khaâc, ăíy lađ möơt loaơi tím kinh hay lađ möơt loaơi ăöơc thoaơi nöơi tím tûơ khùỉng ắnh Cíu kinh coâ caâi sûâc maơnh cuêa ặâc tin, hy voơng, níng cao con ngûúđi lïn, keâo con ngûúđi ra khoêi thín phíơn mònh, nhûng khöí nöîi! noâ khöng phaêi lađ thûơc

tẩi, cuäng khưng cố hy vổng biïën thânh thûåc tẩi nưët Thûåc ra, têët cẫ sûác mẩnh cuãa cêìu nguyïån àïìu tđch tuå trong tû thïë chuêín bõ cêìu nguyïån kêm nhûäng àưång tấc àún giẫn têìm thûúâng Ngûúâi mể cêìu nguyïån cho con úã chiïën trûúâng cố nghơa lâ cêìu nguyïån cho mịnh cố àuã sûác mẩnh àưëi phố vúái tịnh huưëng bêët trùỉc, vâ sûác mẩnh êëy phất sinh tûâ ngổn àên thùỉp thị múâ giûäa àïm khuya, chùèng hẩn; thiïëu nûä cêìu nguyïån cho mưëi tịnh cuãa mịnh úã búâ sưng vâ lúâi kinh nây sệ lâm bùçng im lùång, giố trúâi vâ kyã niïåm

Trïn àêy lâ mưåt sưë cẫm nghơ Trõnh Cưng Sún, nhûäng cẫm nghơ vuån rúâi, thiïëu thûâa khưng rộ, vûâa chùỉp nưëi vâo nhûäng bâi viïët khấc, vûâa gúåi múã nhûäng bâi viïët vïì sau chung quanh àïì tâi nây Mưåt àïì tâi tất khưng cẩn

Hụë 8/1990

* Àêy lâ Lúâi tûåa cho têåp sấch Trõnh Cưng Sún - Tuyïín têåp nhûäng bâi ca khưng nùm thấng

- NXB Êm Nhẩc - 1995 Tïn bâi do chuáng tưi àùåt (BT)

Vùn Cao - Trõnh Cưng Sún 1992

Hoađng Phuê Ngoơc Tûúđng

Hađnh Tinh Yïu Thûúng Cuêa Hoađng Tûê Beâ

Khaâc vúâi Vùn Cao vađ Phaơm Duy, Trõnh Cöng Sún lađ ngûúđi chùưm chuâ cuâi

xuöịng hiïơn hûôu, vađ bùìng kinh nghiïơm söịng cuêa chñnh baên thín phaât hiïơn hïịt moơi

leô bíịt haơnh cuêa thín phíơn con ngûúđi

Sûơ tûđ khûúâc hy voơng aêo tûúêng; nhûông ăam mï vö ñch; tím traơng lûu ăíìy; nöîi

cö ăún khöng cûâu vaôn; nöîi lo íu trûúâc vûơc thùỉm; vín vín , tíịt caê ăoâ lađ nhûông víịn

ăïì cöịt loôi cuêa triïịt hoơc hiïơn sinh chíu Íu, cuông cöịt loôi nhû víịn ăïì sinh laôo bïơnh tûê

cuêa Phíơt giaâo chíu AÂ vïì phíơn ngûúđi Ăaânh thûâc búêi sûơ tan vúô cuêa thïị giúâi sau Ăaơi chiïịn, triïịt hiïơn sinh trúê thađnh nhûông moân ùn húơp gu cuêa con ngûúđi hiïơn ăaơi, böîng nhiïn tòm thíịy baơn tri kyê trong thïị hïơ treê caâc ăö thõ miïìn Nam (cuông nhû Nhíơt Baên) trong ăoâ coâ tuöíi treê cuêa Trõnh Cöng Sún Ăùơc biïơt lađ caâi chïịt, möơt

phaơm truđ “kinh ăiïín” cuêa triïịt hiïơn sinh (caâi chïịt lađ hoađn caênh giúâi haơn ăïí nhíơn biïịt hiïơn hûôu: “caâi gò víîn cođn lađ cùn baên ăöịi diïơn vúâi caâi chïịt, lađ thuöơc vïì hiïơn hûôu” K.Jaspers), hoaâ thađnh aâm aênh coâ sûâc huât cuêa höị thùỉm trong khaât voơng söịng

cuêa tuöíi treê möơt thúđi bõ neâm vađo lođ lûêa cuêa cuöơc chiïịn tranh tađn khöịc

Coâ vađi líìn töi tòm ăïịn vúâi Sún úê Blao, höìi íịy Sún lađm “trûúêng giaâo” cuêa möơt ngöi trûúđng íịp chiïịn lûúơc, chó ăïí ặúơc hoaôn quín dõch Núi thõ tríịn chiïịn tranh heo huât buöìn ăoâ, Sún vađ töi möîi ngađy bùng qua möơt nghôa trang ăíìy quaơ ăen, buöíi chiïìu nghe tiïịng chuöng baâo tûê cuêa ngöi giaâo ặúđng nhoê, vađ ăïm ngöìi uöịng cađ phï úê quaân Le Cap oral nghe laôo Tíy giađ nhaơi tiïịng con chim chiïịn tranh (Oiseau de guerre) kïu thï thiïịt trong ăïm sûúng, nhaơi theo kiïíu vuđng qú Normandie cuêa laôo trong thïị chiïịn: “Peđre, međre, Fređres - tout est perdu”

Ăïm úê Blao, Sún thûúđng ra ngoađi ăi lang thang vađ ăïí ăaânh lûđa keê laơ vö nhađ, Sún duđng chiïịc drap trùưng truđm kñn cíy ghi ta trïn giûúđng, giaê vúđ ngûúđi nùìm bïơnh Thïị ăíịy! Tûđ ăíy qua suöịt thúđi tuöíi treê, Sún víîn haât vïì cuöơc ăúđi nhû möơt

“cún ăau vuđi”

Nhûông nùm vađo ăúđi cuêa möơt tađi nùng, Trõnh Cöng Sún ăaô khaâm phaâ ra ím

hûúêng La thûâ dõu dađng cuêa dođng söng úê Húị (Ûúât mi, Nùưng thuêy tinh ), nöîi cö ăún úê ghïình ăaâ eo biïín Quy Nhún (Biïín nhúâ, Lúđi buöìn thaânh ) vađ úê thõ tríịn cao nguýn kia, lađ chiïịn tranh vađ caâi chïịt (Phuâc Ím buöìn, Goơi tïn böịn muđa, vađ tíịt caê trong Kinh Viïơt Nam)

Trong böịi caênh cuêa cuöơc chiïịn tranh quaâ dûô dùìn vađ keâo dađi, nöîi chïịt lađ möơt

aâm aênh khöng rúđi trong tím caêm qú hûúng cuêa Trõnh Cöng Sún, nhû trong Tònh

ca cuêa ngûúđi míịt trñ chùỉng haơn: “Chïịt tònh cúđ, chïịt khöng heơn hođ, nùìm chïịt nhû mú ” Chñnh ăiïìu nađy ăaô khiïịn Sún trúê thađnh thíìn tûúơng nghïơ thuíơt cuêa tuöíi treê

möơt thúđi lûêa ăaơn, vađ tïn tuöíi Trõnh Cöng Sún ặúơc biïịt ăïịn giûôa nhûông nghïơ sô phaên chiïịn cuêa thïị giúâi, ăöịi diïơn vúâi chñnh saâch Myô úê Viïơt Nam

Cođn xa hún nûôa, nöîi aâm aênh kia ăaô hùìn síu trong khaât voơng söịng cuêa tím höìn Sún, nhû vïịt maâu khöng tííy xoaâ ặúơc trïn chiïịc chòa khoaâ múê cûêa vađo líu

ăađi kinh dõ trong cöí tñch Con ýu ríu xanh: “Möơt líìn nùìm mú töi thíịy töi qua ăúđi (Bïn ăúđi hiu quaơnh) Mïơt quaâ thín ta nađy nùìm xuöịng vúâi ăíịt muön ăúđi (Ngíîu

nhiïn) Ríịt nhiïìu líìn Sún “noâi daơi miïơng” theo kiïíu ăoâ, kïí caê khi ăang thiïịt tha

cuđng em: “Thñ duơ bíy giúđ töi phaêi ăi Töi phaêi ăi, tay chia ly cuđng ăúđi söịng” (Rúi lïơ

ru ngûúđi) Sûơ nhaơy caêm thûúđng trûơc vïì tñnh hûôu haơn cuêa ăúđi ngûúđi ăaô thuâc ăííy

tríìm tû ím nhaơc cuêa Trõnh Cöng Sún tiïịp cíơn vúâi yâ thûâc Caât Buơi, vúâi tím thûâc

laông du qua coôi ăúđi vö thûúđng (Möơt coôi ăi vïì), nöîi hoađi niïơm vïì núi “nguýn quaân” vônh hùìng (Bïn ăúđi hiu quaơnh); tûđ ăoâ, vađo cuöịi cuöơc hađnh trònh cuêa phíơn ngûúđi, Sún reô hûúâng tòm vïì cöơi nguöìn minh triïịt cuêa phûúng Ăöng, nñu líịy caâi Tím cuêa mònh ăïí söịng vúâi ăöìng loaơi

Con tinh ýu thûúng vö tònh chúơt goơi Laơi thíịy trong ta hiïơn boâng con ngûúđi

(Möơt coôi ăi vïì)

Ăíy lađ sûơ dõu dađng cuêa tím höìn Trõnh Cöng Sún; sûơ dõu dađng thuöơc vïì baên chíịt ăaô khiïịn cho ngûúđi nađy trúê thađnh ngûúđi Meơ vađ ngûúđi kia lađ nghïơ sô

Töi víîn giûô möơt hònh aênh ríịt xuâc ăöơng vïì Sún höìi treê; thúđi Sún cođn daơy hoơc úê Blao, nghó heđ vïì Húị, chuâng töi thûúđng ngöìi úê quaân cađ phï Thađnh Höơi Höm íịy,

em beâ gaâi bûng bađn lúô tay ăaânh vúô taâch cađ phï, lađm bíín aâo Sún Bađ chuê quaân chaơy ăïịn, hoaêng höịt, giíơn dûô, con beâ ruâm ngûúđi vò súơ haôi Sún ặâng díơy che ăođn cho con beâ, ön töìn noâi vúâi chuê quaân: “Chñnh töi lađm vúô, khöng phaêi löîi cuêa noâ” Vađ Sún thaên nhiïn ruât tuâi buđ tiïìn, cûúđi nhaây mùưt vúâi con beâ röìi ăi Nhiïìu nùm sau, töi gùơp laơi cö beâ trïn rûđng, nay ăaô lúân lađm giao liïn nöơi thađnh, ăi dûơ höơi nghõ chiïịn sô thi ăua úê Khu Beâ nhùưc laơi vúâi töi kyê niïơm ăíìy tròu mïịn vïì anh Sún ăaô

tíơp cho beâ höìi úê quaân: “Öng tiïn vui, öng thûúđng hay noâi döịi Chöịn thiïn ặúđng khöng coâ thaâng ngađy tröi”

Lođng nhín aâi nhu mò vađ sûơ bao dung khöng mùơc caê lađ cöịt caâch nghïơ sô hùìng coâ úê Trõnh Cöng Sún, nhû lađ möơt giaêi phaâp cûâu vaôn, ăïí ăöịi diïơn vúâi chiïịn tranh, thuđ híơn, vađ nöîi gay gùưt cuêa thín phíơn con ngûúđi:

Söịng trong ăúđi söịng Cíìn coâ möơt tíịm lođng Ăïí lađm gò em biïịt khöng?

- Ăïí gioâ cuöịn ăi!

(Ăïí gioâ cuöịn ăi)

*

Ăiïìu ríịt laơ, toađn nhûông yâ tûúêng triïịt hoơc ăa ăoan kia, Trõnh Cöng Sún chó choơn möơt ngûúđi ăïí noâi vúâi lađ Ngûúđi Tònh Duđ noâi vïì ăiïìu gò ăi nûôa, kïí caê vïì Caâi

Chïịt, moơi bađi haât cuêa Trõnh Cöng Sún ăïìu lađ Tònh ca, vúâi giai ăiïơu dõu dađng vađ

thađnh thûơc kyđ laơ, vađ vúâi chíịt liïơu cuêa nuơ hoa tíìm xuín mađ chađng thi sô trong ca dao ăaô möơt líìn haâi vađ díng tùơng Khöng coâ gò ăïí nghi ngúđ, chñnh Trõnh Cöng Sún

ăaô khùỉng ắnh vïì ăiïìu nađy: "Chuâng ta lađm caâch nađo nuöi dûúông tònh ýu, ăïí tònh ýu coâ thïí cûâu chuöơc thín phíơn trïn cíy thíơp giaâ ăúđi” Töi ăaô nghe Khaânh Ly haât

Trõnh Cöng Sún tûđ nhûông ngađy nađng cođn lađ Lïơ Mai úê phođng trađ Ăađ Laơt Cho túâi bíy giúđ, gíìn suöịt möơt ăúđi “nghe haât” - theo nghôa cuêa Nguýîn Cöng Trûâ - caêm nhíơn cuêa töi víîn lađ thïị, rùìng vúâi Sún, Khaânh Ly luön luön lađ gioơng haât cuêa Ngûúđi Tònh

Taơi sao trong tûđng khoaênh khùưc cuêa ăúđi mònh, Trõnh Cöng Sún laơi choơn Ngûúđi Tònh ăïí noâi laơi moơi ăiïìu? Coâ leô thïị, búêi em sinh ra lađ ăïí nuöi níịng nöîi buöìn

cuãa àúâi töi Cuäng búãi em laâ loaâi phuâ-du-toác-daâi àïí hiïíu töi trong moåi nöîi phuâ du,

nhû thú Ngö Kha: “Ngaây xûa töi lúä laâm ngûúâi tûúng tri”

Vúái Sún, Ngûúâi Tònh laâ ngûúâi àöëi thoaåi cêìn thiïët, vaâ vò thïë trong Tònh ca Trõnh Cöng Sún, ngûúâi noái khöng laâ “Anh” maâ laâ “Töi vaâ Em” Hai tiïëng Anh-Em

ngoåt ngaâo àoá hònh nhû khöng thñch húåp vúái nhûäng àiïìu cay àùæng Khöng thñch húåp vúái nhiïìu thûá gai goác cuöåc àúâi, nhû thên phêån, caái chïët, vaâ nöîi tuyïåt voång:

“Vaâ nhû thïë, töi àang yïu thûúng cuöåc àúâi bùçng nöîi loâng tuyïåt voång” (Tuyïín têåp

Huïë, 20-4-1995 (Nhaân àaâm - Ngûúâi ham chúi)

Hoađng Phuê Ngoơc Tûúđng

Ûúât mi, ca khuâc ăíìu tay nöíi tiïịng ngay khi múâi ra mùưt cöng chuâng lađ möơt bađi tònh ca buöìn, nùm íịy, Trõnh Cöng Sún vûđa múâi bùưt ăíìu thúđi hai mûúi tuöíi Hònh nhû ặúđng sinh mïơnh trïn bađn tay tađi hoa íịy coâ möơt nhaânh reô vađo tònh sûê, vađ qua ba mûúi nùm cho ăïịn nay, Trõnh Cöng Sún trúê thađnh ngûúđi tònh laông du cuêa nhiïìu thïị hïơ

Ngoađi tíịt caê moơi ăiïìu thûúđng noâi, nghïơ thuíơt cođn lađ cöị gùưng miïơt mađi cuêa

con ngûúđi nhùìm thíịu suöịt dûơ baâo cuêa ngađy Lïî Tro trong Phuâc Ím: tûđ Caât Buơi ăaô

sinh ra, vađ súâm muöơn ngûúđi cuông ặúơc traê vïì Caât Buơi Vúâi Trõnh Cöng Sún, ngûúđi tònh trûúâc hïịt lađ ngûúđi baơn leê loi trong ăúđi ăïí cuđng chia xeê tin buöìn cuêa Phuâc Ím,

ăïí ặđng bao giúđ em qún ăi nöîi thiïịt tha cuêa con chim di ăaô ăïí laơi díịu chín trïn

soêi caât, vađ con phuđ du ăaô möơt líìn cuđng em bay ăöi qua khoâi muđa haơ

Hònh nhû con ngûúđi thúđi nay ăaô ăaânh míịt caâi caêm nhíơn síu thùỉm cuêa ngûúđi tređo nuâi ngöìi nghó mïơt trïn búđ vûơc Nöîi cö ăún chñnh lađ vûơc thùỉm linh höìn mađ nghïơ thuíơt cíìn ăaơt túâi, nhû ăaơt túâi chín thín cuêa mònh, ăïí tûđ ăíy biïịt khûúâc tûđ moơi aêo tûúêng cuöơc ăúđi Tònh ca Trõnh Cöng Sún cuöịi cuđng laơi lađ bađi kinh cíìu bïn vûơc thùỉm, lay ăöơng yâ thûâc vïì thín phíơn úê bíịt cûâ ai mï muöơi ắnh tòm möơt chöî íín tröịn an toađn giûôa coôi ăúđi

Vađ nhû thïị, tònh ca Trõnh Cöng Sún khöng hùỉn chó lađ möơt böng höìng díng tùơng - noâ chûâa ặơng tíịt caê tím traơng lo íu cuêa con ngûúđi nhaơy caêm nhòn ra thïị giúâi hiïơn ăaơi

1

Ăíìu ăïì do chuâng töi ăùơt (BT)

Nhûng khoêi phaêi e ngaơi rùìng Trõnh Cöng Sún ắnh lađm triïịt lyâ thay vò ím nhaơc Ăiïìu khiïịn cho tònh ca Trõnh Cöng Sún söịng maôi trong lođng ngûúđi chñnh lađ

úê ăíy Duđ nhûông tríìm tû cuêa taâc giaê ăi xa ăïịn ăíu, ím nhaơc Trõnh Cöng Sún víîn lađ möơt coôi riïng dađnh cho tònh ýu: noâ lađm tûúi laơi böng hoa ăíìu tiïn mađ con ngûúđi ăaô haâi, mang theo tûđ vûúđn ắa ăađng, ăaânh thûâc caê trúđi möơng mú tûúêng chûđng ăaô quaâ xa trong ăúđi ngûúđi, ăïí ặa nhûông ngûúđi tònh ăïịn úê möơt líu ăađi cöí xûa trong rûđng, ïm ăïìm, giaên dõ mađ cao sang laơ thûúđng

Nhûông ngûúđi ýu nhau trïn ăúđi víîn tiïịp tuơc khiïu vuô cuđng vúâi cíy ăađn lyre cuêa chađng Qua tiïịng haât Khaânh Ly sûúng khoâi tríìn gian cûâ bay ăi, vađ möơt chuât thiïn thu cođn maôi

Ăíy lađ Lúđi tûơa cho tíơp nhaơc Em cođn nhúâ hay em ăaô qún

- Nxb Treê Thađnh phöị Höì Chñ Minh, 1991

Ăíìu ăïì do chuâng töi ăùơt (BT)

Hoađng Phuê Ngoơc Tûúđng

Haơt Buơi Vađ Tia Saâng

Nïịu noâi "aênh hûúêng" cuêa möơt ăaơi gia cöí ăiïín nađo ăoâ vúâi nhaơc sô Trõnh Cöng Sún, coâ leô dïî thuýịt phuơc hún lađ aênh hûúêng cuêa Phíơt giaâo

Khöng phaêi lađ ngûúđi ham mï nghiïn cûâu ăaơo Phíơt, ăiïìu íịy thíơt lađ hiïín nhiïn, nhûng Trõnh Cöng Sún ăaô lúân lïn trong möơt thađnh phöị ăíìy nhûông ngöi chuđa cöí, trong tiïịng chuöng thu khöng möîi chiïìu höm aênh hûúêng cuêa Phíơt giaâo ăöịi vúâi nhaơc Trõnh Cöng Sún lađ möơt ăiïìu khöng thïí traânh ặúơc Nhû ta biïịt, thïị giúâi cuêa Trõnh Cöng Sún lađ möơt vođng kheâp kñn, giöịng nhû möơt líu ăađi bùìng ăaâ cöí xûa, tônh mõch trong rûđng, trong ăoâ bùìng sûơ nhaơy caêm cuêa möơt nghïơ sô, Sún thu nhíơn hïịt moơi biïịn cöị cuêa kiïịp ngûúđi vađ Sún lú ăaông ngöìi kyâ tïn vađo tûđng viïn ăaâ

Gíìn nhû quaân xuýịn tíịt caê, ím nhaơc cuêa Trõnh Cöng Sún diïîn ra trong cung la thûâ, chuýín taêi hïịt caê biïịn cöị cuêa möơt ăúđi ngûúđi

Möơt truýìn thuýịt nhađ Phíơt noâi rùìng, vïì nöîi khöí cuêa kiïịp ngûúđi, kinh saâch Phíơt giaâo coâ ăïịn hađng vaơn cuöịn, ruât goơn laơi trong böịn chûô Sinh, Laôo, Bïơnh, Tûê Nhaơc cuêa Trõnh Cöng Sún cuông ăïì cíơp ăïịn nhûông ăiïìu íịy, duđ khöng coâ yâ thûâc

Sinh lađ möơt cuâ nhaêy khúêi ăíìu vađo kiïịp luín höìi Sinh tûơ noâ khöng phaêi lađ möơt ăiïìu ăaâng buöìn, nhûng vò Sinh múê ăíìu möơt quaâ trònh goơi lađ Tûâ Diïơu Ăïị (Sinh, Laôo, Bïơnh, Tûê) nïn cuông khöng phaêi lađ ăiïìu ăaâng ûúâc muöịn Kinh Thaânh truýìn ăaơt laơi yâ nghôa cuêa ngađy lïî Nöel, tûâc lađ ngađy sinh cuêa Chuâa, nïn goơi lađ tin

mûđng Trõnh Cöng Sún thò goơi lađ Phuâc Ím buöìn: “Tin buöìn tûđ ngađy meơ cho mang nùơng kiïịp ngûúđi” (Goơi tïn böịn muđa)

Ăoơc Trõnh Cöng Sún, ta líịy lađm ngaơc nhiïn khi bùưt gùơp caâi nhòn buöìn baô cuêa taâc giaê vïì cuöơc ăúđi Buöìn baô vò trong cuöơc ăúđi cođn coâ sùĩn möơt biïịn cöị ăaâng buöìn, lađ sûơ ra ăúđi cuêa con ngûúđi Ön Nhû Híìu trong möơt taâc phíím thíịm nhuíìn tû tûúêng

Phíơt giaâo cuông cho rùìng: "Thaêo nađo khi múâi chön nhau Ăaô mang tiïịng khoâc ban ăíìu mađ ra" Ăiïìu íịy ngûúđi ta cuông bùưt gùơp trong ngön ngûô Trõnh Cöng Sún: “Ăïí möơt mai töi vïì lađm caât buơi” (Ru ta ngíơm nguđi); “Ru baơc toâc thöi” (Lúđi meơ ru)

Lûu yâ rùìng, thúđi ăiïím cuêa chûô Sinh ríịt ngùưn, tuöìng nhû con ngûúđi chûa coâ ăíìy ăuê yâ thûâc vïì sûơ ra ăúđi cuêa chñnh mònh Nhađ tím lyâ hoơc hiïơn ăaơi Phaâp Merleau Bonty coâ noâi rùìng ngûúđi ta khöng thïí sinh ra trûúâc möơt phuât ăïí biïịt mònh ra ăúđi nhû thïị nađo Vò thïị, ím nhaơc cuêa Trõnh Cöng Sún ñt khi noâi trûơc tiïịp vađo sûơ ra ăúđi, mađ chó noâi qua hònh aênh haât ru vađ möơt caâch nađo ăoâ lađm dõu ăi yâ

nghôa gay gùưt cuêa sûơ ra ăúđi: “Tiïịng khoâc ban ăíìu cođn ăíu, cođn ăíu, cođn ăíu” (Lúđi

meơ ru)

Nhûng Trõnh Cöng Sún cuông nhanh choâng rúđi boê víịn ăïì nađy ăïí sang ắa haơt

cuêa chûô Laôo “Toâc xanh míịy muđa” (Phöi pha); “Con söng ăíu coâ ngúđ ngađy kia trùng seô giađ” (Biïịt ăíu nguöìn cöơi); “Tûđng tuöíi xuín ăaô giađ” (Phöi pha); “Chúơt möơt chiïìu toâc trùưng nhû vöi” (Caât buơi) Laôo hoaâ lađ möơt quaâ trònh bíịt lûơc trûúâc thín

thïí, trûúâc víơt chíịt vađ tinh thíìn Thïị giúâi ăöíi khaâc, vađ töi cuông suy nghô khaâc, íịy lađ vò töi ăaô giađ ăi Trõnh Cöng Sún ăaô noâi ăïịn chûô Laôo bùìng tíịt caê gioơng buöìn naên:

“Coâ möơt baơc ăíìu töi ăi, töi ăi” (Coâ möơt ngađy nhû thïị)

Nïịu nhû Laôo lađ möơt sûơ bíịt lûơc trûúâc cuöơc söịng, thò Bïơnh lađ möơt tònh traơng suy thoaâi vađ míịt chíịt lûúơng cuêa cuöơc söịng, do sûơ bíịt lûơc taơo nïn Thín thïí tiïìm íín sùĩn nhûông míìm möịng cuêa bïơnh, coâ thïí coi con ngûúđi lađ möơt bïơnh tiïìm thïí: vađ

vò mang sùĩn míìm bïơnh nhû Trõnh Cöng Sún nïn tûơ xem mònh íịp uê sùĩn möơt "mùơc caêm lím bïơnh" Coâ thïí noâi con ngûúđi lađ möơt gaô mùưc bïơnh trûúđng kyđ, nghôa lađ ăïí

hoaơch ắnh cho bûúâc ăi cuêa mònh trong coôi luín höìi, con ngûúđi khöng coâ ặúơc míịy khoaênh khùưc biïíu hiïơn sûơ khoeê maơnh, tñnh chñnh xaâc hoùơc lađ sûơ saâng suöịt ăaâng

tin cíơy: “Ngađy thu ăöng phöị xûa nùìm bïơnh” (Coâ nghe ăúđi nghiïng); “Chíơp chúđn lau trùưng trong tay” (Chiïịc laâ thu phai); “Nghe bao nöîi ăau trïn möơt bađn tay” (Töi ăang lùưng nghe); “Ngađy thaâng tröi qua cún ăau mõt muđ” (Hoa vađng míịy ăöơ)

Khöng qún rùìng sûơ haơn chïị cuêa sûâc khoeê baên thín, nhûông ăïm thûâc khuya míịt nguê ăaô gieo vađo lođng taâc giaê caâi mùơc caêm noâi trïn Nhûng mùơt khaâc, do möơt quan niïơm coâ tñnh chíịt khöí haơnh, Trõnh Cöng Sún ăaô xem "lím bïơnh" chñnh lađ baên chíịt cuöơc ăúđi

Ăaâng buöìn nhíịt lađ caâi chïịt (Tûê) Triïịt hoơc phûúng Tíy cho rùìng caâi chïịt khöng thuöơc vïì ăúđi ngûúđi: noâ thuöơc vïì vuô truơ, noâ giöịng nhû bûâc tûúđng trùưng,

trùưng nhúđ, phùỉng lyđ vö nghôa (J.P.Sartre Le Muer) Nhûng vúâi phûúng Ăöng caâi

chïịt thuöơc vïì ăúđi ngûúđi Noâ gùm vađo hûôu thïí, lađm röîng nhûông hûôu thïí Noâ giöịng nhû con síu ăuơc khoeât traâi cíy vađ lađm röîng díìn ruöơt traâi cíy Vò mang sùĩn mùơc caêm lím bïơnh nïn, theo Sún nghô, con ngûúđi ta coâ thïí seô ăi ra khoêi thïị giúâi nađy

luâc nađo cuông ặúơc: “Möơt líìn nùìm mú töi thíịy töi qua ăúđi” (Bïn ăúđi hiu quaơnh);

“Möơt höm buöìn lïn nuâi nùìm” (Tûơ tònh khuâc); “Thñ duơ bíy giúđ töi phaêi ăi Töi phaêi

ăi, tay chia ly cuđng ăúđi söịng” ( Rúi lïơ ru ngûúđi); “Dûúâi vađnh nöi moơc tûđng níịm möơ” (ặa); “Coâ möơt dođng söng ăaô qua ăúđi” (Coâ möơt dođng söng ăaô qua ăúđi)

Caâi chïịt lađ tíịt ýịu, lađ bíịt khaê khaâng ăöịi vúâi con ngûúđi Coâ chùng lađ giúđ ăiïím cuêa chuöng chiïu höìn Hònh aênh nađy, ặúơc lùơp laơi muön nghòn líìn, ăaô khiïịn cho

ím nhaơc Trõnh Cöng Sún göìm nhûông lúđi tiïn ăoaân xui xeêo, vađ möơt mađu níu xaâm buöìn baô, mï hoùơc

Cho ăïịn trûúâc nùm 1975, Trõnh Cöng Sún ăaô xíy dûơng xong toađn böơ möơt thïị giúâi vúâi böịn ýịu töị nguýn thuêy cuêa nhađ Phíơt lađ Sinh, Laôo, Bïơnh, Tûê ăïìu coâ tñnh

hû vö Nhûng Trõnh Cöng Sún ăaô tòm caâch hoaâ giaêi chuâng, bùìng caâch sûê duơng möơt

baâu víơt cuêa tím höìn, nûêa aêo nûêa thíơt ríịt laơ: “Söịng trong ăúđi söịng cíìn coâ möơt tíịm lođng Ăïí lađm gò em biïịt khöng?”

Chñnh ăoâ lađ caâi tím Caâi tím thò khöng tòm kiïịm caâi gò cho mònh, "Caâi tím"

chó giöịng nhû tíịm chiïịu ăïí traêi ra cho thiïn haơ ngöìi lïn Kinh Phíơt coâ noâi rùìng lođng töịt úê ăúđi giuâp ặúơc cho con ngûúđi, nhû möơt ăöi hađi coê chó giuâp ngûúđi ăi qua

möơt ăoaơn ặúđng Nghô cho cuđng thò nhiïìu bađi haât cuêa Trõnh Cöng Sún, nhû bađi ÚÊ troơ, Ăoâa hoa vö thûúđng, Möơt coôi ăi vïì ăïìu viïịt vïì ăïì tađi coâ mang húi hûúâng triïịt lyâ

nhađ Phíơt

Chuýơn nhađ Phíơt kïí rùìng, ngađy xûa, coâ möơt con thùìn lùìn choơn Nghiïơp Biïịt mònh sùưp viïn tõch, võ sûơ giađ quýịt ắnh ăoơc möơt biïịn kinh sau cuđng cuêa ăúđi mònh ăïí bađy toê lođng ùn nùn höịi caêi Nhûng biïịn kinh cuêa öng ăaô khöng bao giúđ thûơc hiïơn ặúơc, vò khi sùưp hïịt bađi thò ngoơn ăeđn chúơt tùưt, vađ cím bùơt hïịt aânh saâng Con thùìn lùìn ăaô bođ theo mùơt bađn, lïn ẵa ăeđn vađ uöịng caơn díìu Khaâm phaâ ra con thùìn lùìn, võ sû giađ mùưng noâ lađ "nghiïơt suâc", vađ cíìm duđi chuöng ăaânh chïịt noâ Linh höìn con thùìn lùìn bay vïì ắa nguơc Diïm vûúng cho noâ biïịt lađ noâ ặúơc tûơ do lûơa choơn caâch hoaâ thín Con thùìn lùìn khíín nguýơn rùìng xin ăem noâ ăïịn ăađi hoađn vuô vađ thiïu huêy thín thïí noâ thađnh tro buơi Möîi haơt buơi ặúơc tung ra khùưp böịn phûúng trúđi, seô hoaâ thađnh möơt tia saâng, soi roơi vađo chöịn mï líìm cuêa con ngûúđi

Thuúê niïn thiïịu, vò hoađn caênh riïng, gia ằnh ăaô gûêi Trõnh Cöng Sún vađo möơt ngöi chuđa ÚÊ ăoâ, Trõnh Cöng Sún phaêi ặâng bïn võ sû giađ chuđa Hiïịu Quang ăïí líơt tûđng trang kinh cho sû phuơ ăoơc

Con thùìn lùìn ăaô choơn nghiïơp tûđ thuúê íịy

Hoađng Phuê Ngoơc Tûúđng

Cùn Nhađ Cuêa Nhûông Gaô Lang Thang

Theo töi, ngûúđi ta khöng nïn dñnh lñu quaâ nhiïìu ăïịn quaâ khûâ nhûng ngûúđi

ta cuông khoâ lođng ăoaơn tuýơt vúâi quaâ khûâ Búêi vò, chùỉng phaêi sao, quaâ khûâ lađ nhûông gò thín thuöơc nhíịt cuêa tím höìn vađ quaâ khûâ lađ" khu vûúđn bñ míơt" cuêa tím höìn; coâ thïí noâi quaâ khûâ lađ tađi saên quyâ baâu cođn laơi sau cuđng cuêa ăúđi ngûúđi, maôi maôi khöng thay ăöíi Ăoâ lađ lyâ do taơi sao töi cûâ khùng khùng úê laơi ngöi nhađ nađy khi Sún ăaô cuđng gia ằnh doơn vađo söịng úê thađnh phöị Höì Chñ Minh vađ giao cùn nhađ úê Húị laơi cho töi

Hònh nhû trong möîi goâc ăíìy boâng töịi cuêa cùn nhađ nađy, trïn chiïịc bađn bùìng göî möơc cuêa Sún ăïí laơi, vađ trong chiïịc ghïị lađm bùìng súơi míy heo to mađ Cûúđng thûúđng ngađy víîn ngöìi veô, ăïìu díơy lïn muđi hûúng lùơng leô cuêa tuöíi treê chuâng töi Höìi íịy gia ằnh Sún söịng úê ngöi nhađ nađy, cođn töi vađ Ăinh Cûúđng thò söịng chung úê möơt cùn nhađ thú úê heêm Bïịn Ngûơ bïn kia söng Töi qún sao ặúơc hònh aênh cuêa Cûúđng thûúđng treo möơt caânh tay lïn cöí, böng bùng vađ thuöịc ăoê bùng kñn, giaê vúđ lađm bõ thûúng ăïí veô vïì chiïịn tranh Töi ngöìi chíịm bađi trûúâc bađn lađm viïơc, trong cùn phođng im lùơng, trong khi bïn ngoađi hađng rađo cheđ tađu xònh xõch möơt ăoađn tađu dađi xuöi Nam chúê theo nhûông gûúng mùơt quen thuöơc úê lúâp hoơc, cöị nhoi ra bïn ngoađi cûêa söí nhû ăïí noâi lúđi vônh biïơt vúâi töi Víng, chuâng töi lúân lïn bùìng tuöíi chiïịn tranh; vađ ăoâ lađ nïìn taêng höơi hoaơ sún díìu cuêa Ăinh Cûúđng, cuêa nhaơc phaên chiïịn Trõnh Cöng Sún; vađ cuêa tuöíi treê bi thaêm cuêa chuâng töi ăang loanh quanh úê thađnh phöị nađy

Buöíi töịi, Cûúđng vađ töi thûúđng thaê böơ qua nhađ Sún úê phña bïn kia chiïịc cíìu nhoê ăïí cuđng Sún ăi lang thang doơc söng Hûúng Phña ngoađi cùn nhađ Sún ăang

söịng lađ möơt hađnh lang dađi, vađ úê dûúâi ặúđng, quaông trûúâc mùơt nhađ coâ nhûông cíy long naôo ăaơi thuơ chûđng thuöơc thïị hïơ nhûông cíy ăíìu tiïn cuêa thađnh phöị cođn laơi sau nhûông cún baôo ÚÊ ăíìu kia ặúđng, coâ möơt cíy xađ cûđ to lúân, vïì muđa thu laâ vađng choâi nguýn caê cíy, giöịng y nhû möîi chiïịc laâ ăïìu ặúơc thúơ kim hoađn ăuâc bùìng vađng Phña cuöịi hađnh lang lađ möơt dođng söng nhoê mađ chuâng töi thûúđng ặâng ngùưm qua möîi cún mûa Dûúâi cún mûa, dođng söng phùỉng lùơng vađ hònh nhû röơng hún; trïn mùơt nûúâc trong xanh nađy, thaânh thoât hađng ngađn gioơt mûa saâng choâi, vađ reo

ca nhû nhûông phñm dûúng cíìm “Öi nhûông dođng söng nhoê, lúđi heơn thïì lađ nhûông cún mûa", nhû trong bađi haât cuêa Sún

Tíịm kñnh núi chiïịc cûêa lúân nhòn ra mùơt tiïìn nhađ Sún ăaô vúô tûđ líu, Sún cuông lûúđi khöng gùưn laơi; gioâ heo may bïn ngoađi cûâ thöíi thùỉng vađo nhađ, nghe vùng vùỉng nhû tiïịng ngûúđi Sau nađy vïì söịng trong cùn nhađ cuêa Sún, töi ngöìi viïịt úê phođng sau, cûâ nghe tiïịng ngûúđi ta goơi tïn mònh úê trûúâc cûêa Giúđ nađy hai ặâa beâ ăïìu ăi hoơc, cùn nhađ trúê nïn quaơnh hiu laơ luđng, töi thûúđng mong coâ baơn ăïịn chúi Nghe tiïịng goơi ngoađi cûêa töi mûđng quaâ, ăùơt buât chaơy ra múê cûêa Hoaâ ra chó lađ tiïịng gioâ thöíi, míịy chiïịc laâ khö theo cún gioâ chaơy dađi doơc hađnh lang

Cùn phođng sau, do Sún tûơ thiïịt kïị, bađy biïơn lađm phođng hoơc; töi thûúđng ăïịn vađo giúđ nghó, ăïí daơy thïm cho caâc em Sún Phaêi thađnh thûơc noâi rùìng vađo höìi ăoâ úê Húị, höơi hoaơ trûđu tûúơng ăang xa laơ vúâi cöng chuâng, nïn trong baơn beđ, Cûúđng víîn ặúơc tön suđng nhû möơt ngûúđi thuöơc "Thïị kyê aânh saâng" Thónh thoaêng Cûúđng vađo Sađi Gođn töí chûâc triïín laôm Coâ líìn, töi ăang bíơn daơy hoơc thò ặúơc vùn phođng nhađ trûúđng chuýín cho möơt tíịm veâ maây bay Ăoâ lađ tíịm veâ cuêa Cûúđng gûêi ăïí ruê töi lïn dûơ cuöơc triïín laôm cuêa Cûúđng múê úê Ăađ Laơt Töi cođn nhúâ ăoâ lađ möơt ngađy lïî Nö - en,

vađ bûâc tranh Thiïịu nûô trong mađu hoa anh ăađo cuêa Cûúđng ặúơc nhiïìu ngûúđi hoêi

mua, trong ăoâ Cûúđng veô möơt khuön mùơt thiïịu nûô tûđ khung cûêa söí cuêa möơt biïơt thûơ ăang ăùm ăùưm cuâi nhòn xuöịng möơt nuơ hoa anh ăađo ăíìu muđa ÚÊ Húị, Cûúđng coâ veô tùơng töi bûâc Cíìu say trong ăoâ, nhûông neât veê ngúơch ngoaơc, chiïịc cíìu Trûúđng Tiïìn nöíi bíơt trïn nïìn mađu gaơch vađ möơt chíịm ăeđn mađu vađng le loâi trïn cao, nhû möơt díịu hiïơu cuêa yâ thûâc Coâ leô ăoâ lađ cún say cuêa chuâng töi trong nhûông ăïm lang thang úê Húị

ÚÊê Húị ăi lang thang cuông lađ möơt sinh hoaơt vùn hoâa Cûúđng luön luön ùn víơn ăađng hoađng, luâc nađo cuông nhû múâi, vađ thûúđng sang phođng töi goơi töi ăi chúi Töi mùơc möơt chiïịc veât cuô cuêa anh Ăöî cho, aâo khoaâc vađo dađi quaâ nûêa vïị, dïơt bùìng súơi len thö, coâ leô lađ aâo anh Ăöî thûúđng mùơc vađo ban ăïm, luâc ặâng chúđ chõ Quyđ úê ga tađu ăiïơn ngíìm úê Paris Thónh thoaêng, chuâng töi cođn coâ Ngö Kha nhíơp boơn; Ngö

Kha, vöịn lađ thi sô khaâ nöíi tiïịng bõ ăöơng viïn lađm sô quan quín ăoađn I ăoâng úê Ăađ Nùĩng Thónh thoaêng Ngö Kha ra Húị nghó pheâp vađ cuđng ăi lang thang vúâi chuâng töi

Chuâng töi thûúđng ra khoêi nhađ vađo luâc ăïm ăaô khuya, ặúđng phöị vùưng khöng coâ xe cöơ, cuông khöng coâ ngûúđi Chuâng töi thûúđng gheâ vađo cû xaâ ăaơi hoơc ruê anh Ăöî

ăi chúi; vađo giúđ íịy chõ Quyđ ăaô ăi nguê, vađ anh Ăöî cođn ngöìi möơt mònh, nhíịm nhaâp ly cađ phï pha loaông vađ ăoơc truýơn chûúêng Kim Dung Chuâng töi coi cuöơc ăi chúi bùưt ăíìu tûđ nhađ Sún, luâc íịy, moơi ngûúđi ăaô ăöng ăuê Chuâng töi ăi theo ặúđng phöị doơc söng Hûúng, keâo sang cíìu Trûúđng Tiïìn vađ ngöìi úê möơt quaân cađ phï nöíi tiïịng thúđi ăoâ Ăûúđng vùưng, hai hađng cíy muöịi bïn ặúđng nhû chuơm ăíìu vađo nhau thađnh möơt caâi vođm trïn ăíìu, vađ con ặúđng Lï Lúơi nhû dađi thïm ra dûúâi aânh ăeđn ặúđng Thónh thoaêng trïn ặúđng phöị vùưng chuâng töi coâ gùơp nhûông ngûúđi phu queât ặúđng chúê laâ ruơng trong nhûông xe ba gaâc vađ ăííy ăi cađnh caơch trïn mùơt ặúđng Ăi bïn

Sún, töi haât thíìm nhûông cíu haât cuêa Sún: "Ăaơi baâc ăïm ăïm döơi vađo thađnh phöị Ngûúđi phu queât ặúđng dûđng chöíi lùưng nghe" Cođn Ngö Kha thò ăoơc cho chuâng töi

nghe bađi thú múâi lađm; Kha thñch ngím thú dûúâi nhûông hađng cíy ban ăïm, cođn töi thò thñch nghe hïịt moơi caâi ngoađi giúđ daơy hoơc Hònh nhû nhûông luâc ăoâ chuâng töi múâi nhíơn thûâc ặúơc rùìng con ngûúđi lađ möơt tûơ do

Töi nhúâ cíu thú cuêa Ngö Kha lađm trong nhûông cuöơc lang thang íịy:

Líìn höìi sinh trïn con tađu cuöịi cuđng Chung quanh anh phuđ sa caât ăoê Anh hoêi thíìm vïì ăúđi mònh

Göî ăaâ coâ buöìn khöng?

Trong nhûông cuöơc lang thang nađy, chuâng töi thûúđng gùơp Bñch Bñch thûúđng mùơc quíìn aâo Jean, ăíìu caơo troơc, vûđa lang thang vûđa huyât saâo, möơt ăiïơu nhaơc nađo ăoâ ăang thúđi thûúơng trong giúâi treê thađnh phöị Bñch huyât saâo ríịt hay, thûúđng tûđ xa nghe tiïịng huyât saâo ngûúđi ta ăaô biïịt Bñch ăang ăi lïn Coâ líìn, töi thíịy Bñch ăi böơ ngang trûúâc nhađ Sún; khi Bñch bùưt ăíìu huyât saâo thò ngûúđi ta ăöí ra xem, ặâng kñn hïịt caê ban cöng cuêa ngöi chung cû ăíìu cíìu

Ngûúđi ta chïịt möơt mònh nïn cuông söịng möơt mònh Tûđ ăoâ, chuâng töi xem nhađ

úê chó lađ möơt núi taơm truâ, möơt núi taơm dûđng chín úê coôi ăúđi Chuâng töi, caê ba ngûúđi giöịng nhau, ăïìu quan niïơm rùìng nghïơ thuíơt chó lađ möơt caâch thïị ăöịi diïơn vúâi caâi chïịt Tûđ íịy vïì sau, ngûúđi ta khöng cođn nghe tiïịng huyât saâo khuya khoùưt cuêa Bñch nûôa Coâ leô vò caê thađnh phöị khöng ai coâ thïí huyât saâo hay giöịng nhû Bñch, mađ Bñch thò ăaô bõ ăiïìu ăi quín dõch khöng biïịt söịng chïịt úê chiïịn trûúđng nađo Khùưp núi ăïìu khoâi lûêa mõt muđ

Trong nhûông cuöơc ăi chúi ăïm höm nhû víơy, Cûúđng ríịt thñch dûđng laơi ăoơc möơt myô caêm nađo khöng biïịt trïn nhûông bûâc tûúđng rïu phong, dûúâi aânh ăeđn vađng Theo ngoân tay cuêa Cûúđng, töi thíịy hiïơn ra nhiïìu thûâ hònh trïn nïìn gaơch cöí, khi thò möơt mùơt ngûúđi nhòn nghiïng, khi thò con chim ăang bay, thaêng hoùơc möơt vađi ngöi nhađ thúđ hoang phïị trïn ăöìi Ăoâ chñnh lađ nguöìn caêm hûâng ăñch thûơc cuêa Cûúđng, vađ thónh thoaêng, tíịt caê laơi hiïơn ra trïn khung vaêi cuêa Cûúđng, dûúâi möơt mađu rïu xaâm aêm ăaơm vađ sang troơng, ríịt ặúơc quíìn chuâng hím möơ trong caâc phođng triïín laôm, tûđ ăoâ baơn beđ goơi ăuđa lađ tranh sún díìu cuêa Ăinh Cûúđng thuöơc trûúđng phaâi "rïu phong"

Cođn Sún Sau nhûông ngađy ăöng vui giûôa baơn beđ, giûôa ăaâm con gaâi bay lûúơn trong böơ caânh ríịt möịt úê Sađi Gođn, Sún laơi quay vïì vúâi sûơ tônh mõch cuêa muđa thu úê Húị Vađ tíịt caê khöịi lûúơng ím nhaơc phaên chiïịn ăöì söơ kyâ tïn Trõnh Cöng Sún ăïìu ặúơc viïịt ra tûđ cùn phođng nađy Nhaơc phaên chiïịn lađ ríịt múâi ăöịi vúâi quíìn chuâng caâc

ăö thõ miïìn Nam thúđi bíịy giúđ, trong ăoâ, ăöịi diïơn vúâi cuöơc chiïịn tranh dûô dùìn, ngûúđi ta thíịy möơt khuön mùơt treê mïơt moêi, húđ hûông, khöng biïịt hy voơng gò úê tûúng lai

Chuâng töi ăi lang thang trong nhûông ăïm muđa haơ, thúm ngaât muđi hûúng ngoơc lan, trong nhûông khu vûúđn töịi, vađ trïn trúđi nhiïìu míy trùưng bay Töi ûúâc mú tíơp luíơn vùn triïịt hoơc cuêa töi seô ăíìy ùưp hònh aênh cuêa baơn beđ, vađ caâi tûơ do phuđ phiïịm cuêa töi seô ặúơc viïịt trïn nïìn trúđi xanh trong neât buât cuêa míy trùưng Qua nhûông cuöơc rong chúi trïn thađnh phöị mïịn ýu, giöịng nhû nhûông ngûúđi thúơ thuêy tinh, chuâng töi thöíi húi thúê cuêa mònh vađo chíịt nhûơa chai cuêa tû duy, ăïí lađm hònh thađnh úê ăoâ möơt thïị giúâi líịp laânh muön mađu dûúâi aânh saâng nghïơ thuíơt, möơt thïị giúâi tûđ khöng thađnh coâ, tûđ khoaêng khùưc thađnh vônh cûêu, hoùơc nhû bađi haât cuêa

Sún "Ta nghe ăúđi ríịt mïnh möng Trong chín ngûúđi bûúâc chíìm chíơm"

Ăïm íịy, chuâng töi laơi tiïîn ặa anh Ăöî ăi quín dõch Caê anh Ăöî vađ Sún ăïìu

bõ goơi lñnh vađo möơt traơi quín nađo ăoâ úê Ăađ Nùĩng vò tham gia möơt phong trađo ăođi hoađ bònh úê Sađi Gođn Sún ăaô uöịng thuöịc xöí, ăïí cú thïí míịt quaâ nhiïìu nûúâc, vađ do ăoâ ặúơc hoaôn quín dõch Sau khi ngöìi úê quaân cađ phï, chuâng töi vïì lang thang doơc söng Bïịn Ngûơ Anh Ăöî xeâ naât tíịm giíịy goơi lñnh, vađ nùìm lùn ra nguê dûúâi göịc cíy bïn ặúđng Ăíy lađ möơt con ặúđng ven söng coâ thaêm coê dađy, vađ hûúng coê ăïm khuya thúm laơ luđng lađm ngûúđi ta nghô ăïịn möơt nöîi bònh ýn nađo ăoâ khöng coâ úê ăúđi Khi anh Ăöî nguê say, Ngö Kha ăi nhùơt ăíu ăoâ nhûông caânh hoa phûúơng vô höìng ăem raêi quanh ngûúđi anh, ăïí khi anh nguê díơy, cođn laơi díịu vïịt möơt hònh ngûúđi trïn mùơt coê Chiïìu höm sau, chuâng töi ặa Sún vađ anh Ăöî vađo traơi Cíy Ăiïơp úê Ăađ Nùĩng Khaâc vúâi tònh traơng nheơ cín cuêa Sún, anh Ăöî bõ chíịt ăöơc trong thuöịc xöí aênh hûúêng ăïịn tím thíìn Ngûúđi ta phaêi thaê ăïí anh vïì, vò anh ăaô míịt hïịt trñ nhúâ, khöng duđng ặúơc vađo viïơc binh Trûúâc ngađy lïn ặúđng, töi coâ viïơc cíìn phaêi lïn Ăađ Laơt, coâ yâ tòm thùm anh Ăöî, ắnh noâi vúâi anh möơt ăiïìu Töi gùơp anh ăi

thú thíín möơt mònh trong rûđng thöng, mùơt ngú ngíín nhû möơt ngûúđi ăaô qún hïịt moơi sûơ úê ăúđi

Töi ăađnh quay vïì Húị möơt mònh vađ cuông khöng tiïơn tûđ giaô anh luâc ra ăi

Ăïm íịy

Con söng Hûúng tröi trong ăïm töịi, ïm ăïìm nhû möơt daêi luơa huýìn Ngay trong thađnh phöị, thónh thoaêng ngûúđi ta víîn gùơp möơt vađi ăaâm lau síơy um tuđm, tûúêng nhû chöî buöơc thuýìn cuêa ngûúđi kyê nûô bïịn Tíìm Dûúng xûa vađ chađng Tû Maô khoâc ăúđi bùìng dođng nûúâc mùưt mađu xanh, nïn bíy giúđ dođng nûúâc söng Hûúng xanh thùỉm ăïịn laơ luđng Sau nađy, trong nhûông nùm ăi xa chúơt nhúâ vïì anh Ăöî, khöng hiïíu taơi sao trong tím trñ töi víîn hiïơn ra möơt hònh ngûúđi veô bùìng neât hoa nùìm im trïn coê

Möơt chiïìu, töi gùơp möơt ngûúđi giao liïn húơp phaâp thöng baâo vúâi töi yâ kiïịn cuêa Thađnh uêy noâi rùìng Toađ laônh sûơ Myô úê Húị ăaô bõ thiïu huêy, thïị húơp phaâp cuêa töi vađ

em trai töi ăaô hïịt; vađ chuâng töi cíìn ruât "lïn xanh" ăïí ặúơc an toađn, traânh sûơ nguy hiïím tûđ phña ắch Ăi hay khöng lađ tuyđ boơn töi, nhûng phaêi traê lúđi ngay bíy giúđ ăïí töí chûâc tiïơn böị trñ ặúđng díy Töi ăöìng yâ lađ phaêi ăi, trúđi ăíịt röơng bao la mađ úê ăíy khöng coâ möơt chöî dung thín cho anh em töi Ăaô hïịt röìi nhûông cuöơc lang thang vúâi baơn beđ

Tûđ chöî truâ íín bïn kia söng Bïịn Ngûơ, töi sang ùn bûôa cúm chiïìu cuöịi cuđng vúâi nhađ Sún Töi víîn duy trò nhûông buöíi daơy keđm vúâi em Sún giûôa nhûông ăúơt ăíịu tranh cuêa thađnh phöị Vađo giúđ hoơc, Thuêy, em cuêa Sún, noâi vúâi töi rùìng theo lúđi dùơn cuêa Ngö Kha, thò quín ăöơi cuêa tûúâng Nguýîn Cao Kyđ seô keâo ăaơi quín ra Húị ăïí ăađn aâp cuöơc nöíi díơy Kha dùơn töi haôy tòm möơt núi khaâc, lïn Trûúđng Sún cuông ặúơc, taơm traânh luâc tranh töịi tranh saâng cuêa cuöơc tiïịn cöng Theo tin tûâc quín baâo cuêa Kha nhíơn tûđ ăoaơn Ăađ Nùĩng, thò lûơc lûúơng thuêy quín luơc chiïịn cuêa Kyđ seô chôa muôi nhoơn vađo nhûông ngûúđi cuêa phong trađo mađ hoơ cho lađ nguy hiïím, ngay tûđ luâc hoơ ăùơt chín ăïịn Húị ăïí traânh híơu hoơa Ngö Kha cuđng vúâi chiïịn ăoađn ly khai cuêa anh seô keâo dađi cuöơc cíìm cûơ trïn ăeđo Haêi Vín, ăïí taơo ăiïìu kiïơn cho töi ăi thoaât Sau ăoâ, ăún võ cuêa Kha seô vïì baâm Lùng Cö ăaânh "du kñch" Kha hy voơng ñt líu sau, Kha vađ töi seô taâi ngöơ úê möơt hang ăaâ nađo ăoâ cuêa Trûúđng Sún

Öi! Ngö Kha, thùìng baơn khùỉng khaâi cuêa töi! Ngađy töi vïì Húị, ặúơc tin Kha ăaô bõ ắch thuê tiïu sau Hiïơp ắnh Paris, lođng töi díịy lïn möơt nöîi ăau ăúân chûa tûđng thíịy Lađm nhû thïí chiïịn tranh víîn chûa ăuê aâc liïơt ăöịi vúâi töi! Lađm nhû bíịy nhiïu nùm khöí víîn chûa ăuê cho töi ăaâng vúâi tû caâch thay mùơt nhûông baơn beđ taơi ngöi nhađ nađy ăïí ặâng vïì phña nhûông ngûúđi khaâng chiïịn

Trong bûôa ùn, töi ngoê lúđi taơm biïơt gia ằnh Sún vađ nhúđ Sún chuýín lúđi taơm biïơt ăïịn cha meơ töi; töi cíìu mong song thín cöị gùưng baêo troơng, mai möịt ăíịt nûúâc hoađ bònh, anh em töi laơi vïì

Taơm biïơt nheâ, nhûông neêo ặúđng lang thang töi ăi suöịt ăúđi khöng hïịt; taơm biïơt dođng söng ăeơp vađ buöìn vađ úí oaêi nhû möơt thiïịu nûô ăađi trang; taơm biïơt con chuöìn chuöìn ăíơu lay lùưt trïn ngoơn coê may ven söng; taơm biïơt thađnh phöị vúâi nhûông ngöi chuđa ýn tônh nhû úê möơt coôi ăúđi nađo khaâc Taơm biïơt ngöi nhađ vúâi tuöíi treê vađ nhûông cuöơc lang thang trôu nùơng phiïìn muöơn cuêa chuâng töi; hïịt chiïịn tranh töi seô vïì ngöìi ăíy,thíơt líu

Húị 29.10.2000

Trêìn Hûäu Luåc

Trõnh Cưng Sún Tỗ Tịnh Vúái Cuưåc Sưëng

" Tưi chĩ lâ tïn hất rong ài qua miïìn àêët nây àïí hất lïn linh cẫm cuãa mịnh

vïì nhûäng giêëc mú àúâi hû ẫo " Trõnh Cưng Sún khưng chĩ dânh riïng cho nhẩc, mâ côn cẫ cho tranh vâ thú nûäa ÚÃ mưåt luác khấc, anh tûå bẩch: "Mưỵi bâi hất cuãa tưi lâ mưåt lúâi tỗ tịnh vúái cuưåc sưëng, mưåt lúâi nhùỉn nhuã thêìm kđn vïì nhûäng nưỵi niïìm tuyïåt vổng, vâ cuäng lâ mưåt nưỵi lông tiïëc nuưëi khưn nguưi àưëi vúái buưíi chia lịa (mưåt ngây nâo àố) cuâng mùåt àêët mâ tưi àậ mưåt thúâi chia xễ nhûäng buưìn vui cuâng mổi ngûúâi" Vâ cố lêìn "bõ" phỗng vêën, anh nối: "Tưi chĩ viïët lúâi cho nhûäng bâi tịnh khuác cuãa tưi Búãi mưåt lệ àún giẫn lâ tưi chĩ cố nhûäng mưëi tịnh lậng àậng, sûúng khối, hoân toân khưng cố gị cuå thïí Ngây xûa dûúâng nhû cẫ thïë hïå cuãa tưi lâ nhû vêåy, yïu mưåt mấi tốc, mưåt dấng hịnh, mưỵi ngây chĩ cêìn nhịn thêëy mùåt nhau, thêëy

em qua khung cûãa sưí lâ cẫ ngây thêëy vui Cố khi àẩp xe sau lûng em mâ em

khưng biïët mịnh lâ ai, vêỵn thêëy vui nhû thûúâng Diïỵm xûa cuäng lâ mưåt loẩi tịnh

yïu nhû vêåy ÛÂ, kyâ lẩ vêåy Khi àang yïu nhau, nghơa lâ àang mậi yïu, àang àùỉm say vúái hẩnh phuác Chĩ àïën khi mêët mất, côn lẩi mưåt mịnh, anh múái tûå àưëi diïån vúái mịnh mâ nhêån ra àiïìu trûúác nay anh khưng hïì nhịn thêëy Cuäng khưng phẫi lâ gùåm nhêëm nưỵi àau, mâ lâ nhêån diïån nưỵi àau ”

Ngûúâi "hất rong" êëy cêët tiïëng hất: "Tûâng ngûúâi tịnh bỗ ta ài nhû nhûäng dông sưng nhỗ", cuäng lâ luác yïu cuưåc sưëng, yïu têët cẫ Vâ tûâ àố cẫm xuác thûåc sûå àậ àïën vúái anh, àïën vúái Hậy cûá vui nhû mổi ngây, Mưỵi ngây tưi chổn mưåt niïìm vui, ÚÃã trổ, Mưåt cội ài vïì, Àoấ hoa vư thûúâng, Huyïìn thoẩi mể, Quyânh hûúng, Tưi tịm tưi

Vêng, tịnh yïu thị vư cuâng

Trong bâi hất Tưi tịm tưi, anh tûå hỗi "Tưi lâ ai?" Cêu hỗi khưng chĩ riïng cho mịnh, mâ côn cho mưåt vuâng àêët Lâ ai? "Sâi Gôn gấnh giố trïn vai mûa lêìy lưåi Tưi tịm chêåp chuâng dêëu vïët hûúu nai" Lâ ai nûäa? "Trúã lẩi hoấ kiïëp rong chúi giûäa núi

nađy Phöị phûúđng Sađi Gođn nhúâ nhúâ qún qún" Vađ ai nûôa? "Ăi quanh töi tòm hònh boâng xûa quen Ăi ăi tòm em cho töi díịu vïịt boâng Phuđ Nam " Cíu hoêi cûâ lùơp ăi

lùơp laơi, mònh ăang söịng ăíy nhûng mònh ăaô lađ ai trong 300 nùm trûúâc Lúđi thú

trong giai ăiïơu nhû thïị khöng phaêi chó múâi coâ trong bađi haât Töi tòm töi, mađ trûúâc

ăoâ ăaô xuíịt hiïơn trong nhiïìu bađi haât cuêa Trõnh Cöng Sún Anh ăaô ríịt "thi sô", rong chúi chûô nghôa nhû thïị trong thïị giúâi ím nhaơc cuêa mònh Möîi coôi ăi vïì ăïìu coâ ăïí laơi díịu íịn Trõnh Cöng Sún coâ caâch noâi riïng, bùìng lúđi vađ bùìng nhaơc, noâi nhû nhađ vùn Bûêu yâ "Lúđi taâch riïng, ăoâ lađ nhûông ăoaơn thú hoùơc lađ truýơn thú tím sûơ vïì gioơt mûa, gioơt nùưng, vïì möơt vuđng biïín ăíìy ùưp sûơ vùưng mùơt " vađ "Ta cođn chûâng kiïịn möơt cöng cuöơc thïí nghiïơm cuêa tiïịng Viïơt trïn nhûông chùơng ặúđng múâi cuêa ngön ngûô vúâi nhûông kïịt húơp tûđ ngûô tađi hoa, nhûông goâc ăöơ thu hònh laơ líîm, nhûông tri giaâc dađy daơn nhiïìu tíìng, khaê nùng tûúêng tûúơng bay böíng"

Tûđ bađi haât Töi tòm töi trúê vïì hún 30 nùm trûúâc, lúđi taâch riïng víîn lađ thú,

nhûông cíu thú, ăoaơn thú tađi hoa vađ lay ăöơng Ăoâ lađ neât chíịm phaâ, nhûông hoa gíịm cho soâng nhaơc Coâ thïí "nhùơt" ra nhûông ăoaơn thú khaâ hoađn chónh

Möîi ngađy töi choơn möơt niïìm vui

Choơn nhûông böng hoa vađ nhûông nuơ cûúđi

Töi nhùơt gioâ trúđi múđi em giûô líịy

Ăïí mùưt em cûúđi tûơa laâ bay

(Möîi ngađy töi choơn möơt niïìm vui) Nhûông cíu thú luơc baât:

Con chim úê ăíơu cađnh tre

Con caâ úê troơ trong khe nûúâc nguöìn

Töi nay úê troơ tríìn gian

Trùm nùm vïì chöịn xa xùm cuöịi trúđi

(ÚÊ troơ) Nhûông cíu thú böịn chûô:

Nuơ cûúđi mong manh

Nhûông cíu thú nùm chûô:

Em ăi qua chuýịn ăođ

Thíịy con trùng ăang nùìm nguê

Con söng lađ quaân troơ

Vađ trùng tïn laông du

(Biïịt ăíu nguöìn cöơi) Thú trong nhaơc Trõnh Cöng Sún ăaô taơo nïn sùưc thaâi, tïn tuöíi cuêa anh

Khöng phaêi ai cuông coâ thïí hiïíu ngay lúđi thú - ca tûđ cuêa anh, nhûng giai ăiïơu vađ lúđi thú cûâ xoùưn xuyât nhau, mađ ăöơ "caêm" cûâ thíịm díìn vađ sau ăoâ múâi hiïíu ặúơc möơt phíìn tònh yâ cuêa anh Vađ coâ dõp ăoơc nhûông cíu thú riïng leê, hoùơc möơt bađi thú khaâ hoađn chónh cuêa Trõnh Cöng Sún, töi múâi caêm nhíơn hïịt sûơ tinh tïị, nheơ nhađng mađ síu lùưng, chíịm phaâ mađ tađi hoa cuêa anh Coâ ngûúđi noâi Trõnh Cöng Sún lađm thú ríịt súâm trûúâc khi saâng taâc bađi haât Ûúât mi Chùỉng cíìn ăùơt tïn cho caêm xuâc cuêa mònh, nhûng ăoơc Chuđm thú vö ăïì cuêa anh in chung trong tuýín tíơp thú Chuât tònh vúâi thûâc vađ nhûông bađi thú ngùưn cuêa anh ặúơc saâng taâc taơi Montreâal (nùm 1992), coâ thïí "nhùơt" ra nhûông cíu thú thuâ võ bíịt ngúđ Núi nađy lađ möơt bađi thú tûâ tuýơt:

Chöî em ngöìi ngađy xûa cođn íịm lùưm

Anh göịi lïn vađ nguê möơt giíịc dađi

Em coâ hiïíu ăúđi cho em lađ möơng

Ăïí anh vïì cûâ tûúêng möơt lađ hai

Kia lađ möơt bađi thú luơc baât:

Mùơc ăúđi ö trûúơc vûđa qua

Tíịm thín nhoê nhùơt ngûúđi la mùưng ngûúđi

Buöìn phiïìn vúô möơng ặúđng dađi

Ta xin möơt goâc ta ngöìi vúâi ta

Nhû ăaô coâ möơt chöî riïng cho ngûúđi lađm thú - cö ăún mađ gíìn guôi quaâ:

Ăúđi ta nùưng traêi vö búđ

Cheân cúm nguýơt qúị em húđ hûông sao

Mai sau nïịu coâ bao giúđ

Cheân cúm nguýơt qúị khöng húđ hûông ăíu

Vađ nhín aâi caê vúâi chñnh mònh: