DƯỢC LÝ CÁC THUỐC LIỆT GIAO CẢM

CÁC THUỐC LIỆT GIAO CẢM Ức chế, an thần Tim đập chậm, giảm sức co bóp cơ tim Co thắt khí phế quản Tăng bài xuất nước tiểu... Phân loại thuốc liệt giao cảm: Các thuốc ức chế thụ thể α + Không chọn lọc: Phenoxybenzamine và Phentolamine + Chọn lọc α1: alfuzosin, doxazosin, prazosin, terazosin,alfuzosin, silodosin, tamsulosin Các thuốc ức chế thụ thể β + Không chọn lọc: propranolol + Chọn lọc β1: atenolol, bisoprolol, metoprolol Các thuốc ức chế cả thụ thể α và β: Labetalol, Caverditol Ức chế 1 và 2 (thuốc không chọn lọc) sẽ gây ra hiện tượng: Ức chế 1 Giãn cơ trơn, giãn mạch => dùng để hạ huyết áp => kích thích thụ thể hạ HA => tăng nhịp tim Ức chế 2 Tăng phóng thích nor > gắn vào vào B1 và B2 => khi sử dung thuốc gây tác dụng phụ là tăng nhịp tim => sẽ được điều chỉnh dần dần nhưng khi BN mới sử dụng sẽ gây khó chịu So sáng 2 thuốc Phenoxybenzamine và Phentolamine: Phenoxybenzamine: tan trong mỡ => sử dụng đường uống; t12 dài => tác dụng kéo dài Phentolamine: tan trong nước => sử dụng đường tiem; t12 ngắn => tác dụng ngắn => sử dụng trong cấp cứu Cả hai thuốc đều được dùng trong tình huống hạ HA ở BN bị tăng HA do u tủy thượng thận. Ngoài ra, Phentolamine còn được dùng trong sốc phản vệ khi tiêm eph tiêm vào đầu ngón tay, ngón chân Cơ chế tác dụng của Phenoxybenzamine và Phentolamine: Phenoxybenzamine: tại liện kết cộng hóa trị bền vững Phentolamine:tạo liên kết ion với thụ thể , đối kháng cạnh tranh với nor, eph tại thụ thể Đặc điểm thuốc ức chế chọn lọc thụ thể 1: Gây giãn mạch => điều trị tăng HA Tan trọng lipid => sử dụng đường uống Gây ra tác dụng phụ: + Trên thần kinh: buồn ngủ, trầm cảm + Trên mạch máu: tụt HA => choáng (quá liều) Thuốc tamsulosin chuyên điều trị phì đại tiền liệt tuyến vì thuốc ức chế trên thụ thể 1a có rất ít trên mạch máu => ít gây ra tác dụng phụ Các thuốc ức chế thụ thể B: Không chọn lọc: propranolol Chọn lọc: atenolol, bisoprolol, metoprolol Thuốc vừa tan trong nước, vừa tan trong dầu: propranolol, metoprolol thuốc ưa nước: atenolol Thuốc ưa dầu: bisoprolol Đặc điểm của thuốc ức chế thụ thể B: Phân loại: + Không chọn lọc hoặc chọn lọc B1 + Tan trong nước hay trong dầu + tác dụng lên thụ thể + hoạt tính giao cảm nội tại Thuốc thân dầu sẽ gây ra cho 1 số bệnh nhân ảo giác, ác mộng, đào thải qua gan. Thuốc tan trong dầu sẽ đào thải qua thận => dựa vào bệnh lý trên bệnh nhân sẽ lựa chọn thuốc Ức chế thụ thể B1 sẽ làm giảm nhịp tim, giảm sức co bóp cơ tim => (tái lập cán cân cung cầu oxi; tim được tưới máu trong tâm trương), sử dụng thuốc ức chế thụ thể B sẽ làm kéo dài tâm trương => tăng tưới máu cơ tim Thuốc ức chế thụ thể B không chọn lọc sẽ làm giảm huyết áp tâm thu nhưng tăng nhẹ huyết áp tâm trương ngoại vi => tổng thể huyết áp không thay đổi nhiều. Khi sử dụng thuốc ức chế B trên bệnh tim (thiếu máu cục bộ trên tim, suy tim) sẽ được lợi vì thuốc giúp tái lập cán cân oxi và giảm phóng thích reninangiotensin (38:48). Nhưng không sử dụng được trên bệnh nhân COPD Thuốc ức chế chọn lọc thụ thể B1: chỉ ức chế chọn lọc khi ở liều thấp => bắt đầu sử dụng liều thấp và nâng liều từ từ, nhưng chỉ sử dụng ở BN COPD nhẹ Các thuốc ức chế cả thụ thể và B: Labetalol, Carverdilol

ĐỐI TƯỢNG: SINH VIÊN Y3 CHÍNH QUY

GV: PHẠM THỊ NGỌC BÍCH ngocbich221186@yahoo.com

CÁC THUỐC LIỆT GIAO CẢM

MỤC TIÊU HỌC TẬP

Hiểu được cơ chế tác dụng của thuốc

MỘT SỐ ĐIỂM QUAN TRỌNG

– Thụ thể 1: cơ trơn  co mạch, dãn đồng tử, co

cơ vòng bàng quang

– Thụ thể 2: tiền synapse/neuron, các mô, tiểu cầu

 ức chế phóng thích NE, giảm bài tiết thủy dịch, tăng phân giải glycogen, giảm bài tiết insulin,

tăng kết tập tiểu cầu

– Thụ thể β1: tim (chronotrope, inotrope,

dromotrope)

– Thụ thể β2: cơ trơn dãn cơ trơn (phế quản, tử cung, mạch máu…)

PHÂN LOẠI

Các thuốc ức chế thụ thể 

– Không chọn lọc

– Chọn lọc  1

Các thuốc ức chế thụ thể β

– Không chọn lọc

– Chọn lọc β 1

Các thuốc ức chế cả thụ thể  và β

TỔNG QUÁT

Ức chế thụ thể 1 giúp giãn cơ trơn và mạch máu

Ức chế thụ thể β1 giúp giảm hoạt tính giao cảm trên tim

Ức chế thụ thể 2 và β2 dẫn đến các tác dụng phụ không mong muốn của thuốc

THUỐC ỨC THỤ THỂ 

THUỐC ỨC CHẾ THỤ THỂ  KHÔNG CHỌN LỌC

 Bao gồm: Phenoxybenzamine và Phentolamine

 Phenoxybenzamine

– Dùng đường uống

– Liên kết cộng hóa trị với thụ thể   cạnh tranh?

– Biến đổi thành dạng có hoạt tính  khởi phát tác dụng? – thời gian tác dụng?

– Tác dụng: giảm kháng lực mạch máu

– Chỉ định: kiểm soát huyết áp trong u tủy thượng thận

 Phentolamine

– Hợp chất imidazoline

– Dùng đường tĩnh mạch

– Không tạo liên kết cộng hóa trị với thụ thể  cạnh tranh?

– Dùng để điều trị tình trạng thiếu máu cục bộ do thoát mạch

epinephrine

– Hiện nay không còn sử dụng

 Tác dụng phụ: gây phản xạ nhịp nhanh, chóng mặt, nhức đầu,

nghẹt mũi

THUỐC ỨC CHẾ THỤ THỂ 

THUỐC ỨC CHẾ CHỌN LỌC THỤ THỂ 1

Bao gồm: alfuzosin, doxazosin, prazosin,

terazosin,alfuzosin, silodosin, tamsulosin

Chuyển hóa do hấp thu và chuyển hóa qua gan

Bài tiết qua phân và nước tiểu

Tác dụng: ức chế chọn lọc 1  ứng dụng trong điều trị

Chỉ định hiện nay

Tác dụng phụ: tụt huyết áp, chóng mặt, an thần, xuất tinh bất thường (doxazosin và terazosin)

THUỐC ỨC CHẾ THỤ THỂ β

Tính chọn lọc trên thụ thể β1

Hoạt tính giống giao cảm nội tại

Tính tan trong nước hay trong mỡ

THUỐC ỨC CHẾ THỤ THỂ β

TÍNH CHỌN LỌC TRÊN THỤ THỂ β 1

 Thế hệ 1: không chọn lọc (tác động trên cả β1 và β2) như propranolol (tác động trên β2 gây co mạch)

 Thế hệ 2: chọn lọc trên tim (khi ở liều thấp, tác động

tương đối chọn lọc trên β1; nhưng khi liều cao, tác động chọn lọc này sẽ mất đi): atenolol, bisoprolol, metoprolol, acebutolol  có thể sử dụng trên BN có bệnh phổi mạn tính, hút thuốc lá kéo dài, đái tháo đường phụ thuộc

insulin, phòng ngừa đột quỵ

 Thế hệ 3: có 1 số đặc tính khác

 Dãn mạch trực tiếp qua việc phóng thích NO: carvedilol và nebivolol

 Dãn mạch qua tác dụng chẹn : labetalol, carvedilol.

THUỐC ỨC CHẾ THỤ THỂ β

THUỐC ỨC CHẾ THỤ THỂ β

HOẠT TÍNH GIAO CẢM NỘI TẠI (ISA)

Bao gồm: acebutolol, pindolol

Giảm nhịp tim ít hơn các thuốc không có hoạt tính giao cảm nội tại

THUỐC ỨC CHẾ THỤ THỂ β

TÍNH TAN TRONG LIPID HAY NƯỚC

THUỐC ỨC CHẾ THỤ THỂ β

CHỈ ĐỊNH

 Tăng huyết áp: ngoài các trường hợp bắt buộc, chỉ xuất hiện trong trường hợp điều trị 3 thuốc không hiệu quả

 Bệnh thiếu máu cơ tim: Timolol, propranolol, metoprolol giúp kéo dài thời gian sống còn

 Loạn nhịp tim:

 Hiệu quả trong điều tri loạn nhịp trên thất và tại thất

 Kéo dài thời gian trơ của nút nhĩ thất

 Giảm đáp ứng thất trong rung nhĩ, cuồng nhĩ; giảm ngoại tâm thu thất

 Cải thiện sống còn sau nhồi máu cơ tim

 Suy tim: Metoprolol, carvedilol, bisoprolol, nebivolol  giảm tỉ lệ tử vong ở

bệnh nhân suy tim mạn

 Glaucome góc mở: giảm tiết thủy dịch

 Cường giáp: ức chế các thụ thể, ức chế chuyển thyroxine thành

triiodothyronine

 Đau đầu do Migraine

 Run vô căn

TÓM TẮT ĐIỂM CHÍNH

 Ức chế thụ thể  gây giãn cơ trơn và giảm kháng lực mạch máu; ức chế thụ thể β gây giảm nhịp tim và cung lượng tim Cả 2 đều giảm huyết áp

 Thuốc ức chế thụ thể  không chọn lọc bao gồm phenoxybenzamine

(không cạnh tranh) và phentolamine (cạnh tranh) Phenoxybenzamine dùng trong điều trị tăng huyết áp do u tủy thượng thận trong khi chờ phẫu thuật.

 Thuốc ức chế chọn lọc thụ thể  1 bao gồm: alfuzosin, doxazosin, prazosin, tamsulosin, và terazosin; dùng trong điều trị triệu chứng tắc nghẽn đường tiểu do phì đại tiền liệt tuyến.

 Các thuốc ức chế β không chọn lọc bao gồm: nadolol, pindolol, propranolol,

và timolol Pindolol có ISA

 Các thuốc ức chế chọn lọc β 1 ít gây co thắt phế quản hơn dạng ức chế

không chọn lọc

 Các thuốc ức chế thụ thể β có nhiều ứng dụng trên lâm sàng: điều trị THA, BTMCT, suy tim, loạn nhịp tim, cường giáp, glaucome góc mở, run vô căn