CÁC CHUYỂN ĐỘNG ĐỘNG CỦA TRÁI ĐẤT VÀ HỆ QUẢ

Để góp phần thực hiện nhiệm vụ trên của ngành giáo dục, việc dạy và học môn Địa lí ở trường THCS cũng phải có sự thay đổi để phù hợp. Trong chương trình Địa lí 6, nội dung về “các vận độ[r]

CHUYÊN ĐỀ ĐỊA LÍ 6

I LÍ DO LỰA CHỌN CHUYÊN ĐỀ

Thực hiện nghị quyết Trung ương số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc

tế Giáo dục phổ thông trong phạm vi cả nước đang thực hiện đổi mới đồng bộ về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, thiết bị và đánh giá chất lượng giáo dục:

- Từ mục tiêu chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh

- Từ nội dung nặng tính hàn lâm sang nội dung có tính thực tiễn cao

- Từ phương pháp truyền thụ một chiều sang phương pháp dạy học tích cực

- Từ hình thức dạy học trên lớp là chủ yếu sang kết hợp đa dạng các hình thức dạy học trong và ngoài lớp học, trong và ngoài nhà trường, trực tiếp và qua mạng

- Từ hình thức đánh giá tổng kết là chủ yếu sang coi trọng đánh giá trên lớp và đánh giá quá trình

- Từ giáo viên đánh giá học sinh là chủ yếu sang tăng cường tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh

Như vậy, khác với dạy học định hướng nội dung, dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh là tự tổ chức cho học sinh hoạt động học Trong quá trình dạy học, học sinh là chủ thể nhận thức, giáo viên có vai trò tổ chức, kiểm tra, hỗ trợ hoạt động học tập cho học sinh một cách hợp lí sao cho học sinh tự chủ chiếm lĩnh, xây dựng tri thức

Để góp phần thực hiện nhiệm vụ trên của ngành giáo dục, việc dạy và học môn Địa lí ở trường THCS cũng phải có sự thay đổi để phù hợp Trong chương trình Địa lí

6, nội dung về “các vận động của Trái Đất và các hệ quả” là một nội dung khó cả trong lập kế hoạch bài học và tổ chức thực hiện Vì vậy tôi lựa chọn chuyên đề này mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô dạy môn Địa lí tại các trường THCS để giúp HS có thể chủ động chiếm lĩnh tri thức ở nội dung này một cách dễ dàng và hiệu quả nhất

II NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ:

CÁC CHUYỂN ĐỘNG ĐỘNG CỦA TRÁI ĐẤT VÀ HỆ QUẢ

- Nội dung 1: Sự vận động tự quay quanh trục của Trái Đất và các hệ quả

- Nội dung 2: Sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

- Nội dung 3: Hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa

III ĐỐI TƯỢNG: HS lớp 6.

IV THỜI GIAN THỰC HIỆN: 4 tiết.

V KẾ HOẠCH DẠY HỌC CỤ THỂ MỘT NỘI DUNG CỦA CHUYÊN ĐỀ

NỘI DUNG 1 BÀI 7: SỰ VẬN ĐỘNG TỰ QUAY QUANH TRỤC

CỦA TRÁI ĐẤT VÀ CÁC HỆ QUẢ.

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Trình bày được sự chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất: Hướng, thời gian

- Trình bày được một số hệ quả của sự chuyển động tự quay quanh trục: Hiện tượng ngày và đêm kế tiếp, sự lệch hướng chuyển động của các vật thể

2 Kĩ năng

- Sử dụng hình vẽ để mô tả chuyển động tự quay của Trái Đất, sự lệch hướng chuyển động của các vật thể trên bề mặt Trái Đất

- KNS: Làm chủ bản thân, giao tiếp: Phản hồi/ lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ,

ý tưởng, giao tiếp, hợp tác khi làm việc nhóm

3 Thái độ:

- Yêu thích tìm hiểu tự nhiên, yêu thích môn học

4 Định hướng các năng lực được hình thành

- Năng lực chung: tự học, giải quyết vấn đề; giao tiếp; hợp tác; sử dụng ngôn ngữ

- Năng lực chuyên biệt: tư duy tổng hợp theo lãnh thổ; sử dụng bản đồ; sử dụng ảnh, hình vẽ

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Chuẩn bị giáo viên:

- Quả địa cầu Hình 19,21,22 SGK

- Máy tính- Phấn, bút, giáo án word, Giấy A0, phiếu học tập

- Một số thông tin bổ trợ cho bài học

- Các phiếu phục vụ cho học tập theo dự án

2 Chuẩn bị của học sinh

- Giấy A4, thước kẻ, bút,

- Sưu tầm tài liệu về các vấn đề có liên quan đến bài học: tranh ảnh, sơ đồ minh họa

III HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

1 Ổn định lớp

2 Các hoạt động học tập

Hoạt động 1: Đặt vấn đề a) GV yêu cầu HS quan sát hình ảnh và liên hệ kiến thức đã học, trả lời câu hỏi:

- Chúng ta đang sống trên hành tinh nào? (Trái Đất)

- Nêu vị trí, hình dạng của Trái Đất? ( thứ 3, hình cầu)

- Trong Hệ Mặt Trời, Trái Đất vận động hay đứng im? ( vận động)

- Trái Đất có những vận động nào? ( Trái Đất có 2 vận động chính: vận động tự quay quanh trục, chuyển động quanh Mặt Trời)

- Vì sao Trái Đất có ngày đêm diễn ra liên tục?

CÁC HÀNH TINH TRONG HỆ MẶT TRỜI

b) HS thực hiện và ghi ra giấy nháp, chuẩn bị để báo cáo trước lớp

c) GV gọi 1 học sinh trả lời, các học sinh khác trao đổi và bổ sung

d) GV sử dụng nội dung HS trả lời để tạo tình huống có vấn đề và dẫn dắt vào nội dung bài học (Vậy sự vận động tự quay quanh trục của Trái Đất diễn ra như thế nào? Vận

động này sinh ra các hiện tượng gì? Cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm câu trả lời trong bài học hôm nay)

Họat động 2 Tìm hiểu sự vận động của trái đất quanh trục

1 Mục tiêu

- Hiểu và trình bày được sự chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất: Hướng, thời gian

- Kĩ năng dựa vào hình vẽ mô tả hướng chuyển động tự quay.

2 Phương thức

- Phương pháp đàm thoại, gợi mở, sử dụng tranh ảnh

- Hình thức thảo luận theo nhóm nhỏ

3 Tổ chức hoạt động

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung chính

- Giáo viên giới thiệu quả Địa Cầu

a) GV giao nhiệm vụ cho học sinh

* Vận động tự quay quanh trục

- Quan sát hình 19 đọc thông tin mục 1 SGK

Trả lời các câu hỏi sau

- Trục Trái Đất có đặc điểm gì?.

- Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng

nào?

-Thời gian trái đất tự quay một vòng quanh

trục trong một ngày đêm được quy ước là bao

nhiêu giờ?

- Xác định trên quả Địa Cầu trục Trái Đất và

mô tả vận động tự quay của Trái Đất quanh

trục (hoặc mô tả trên hình vẽ- H19)

* Các khu vực giờ

Quan sát H20 trả lời câu hỏi sau

- Cùng lúc Trái Đất có bao nhiêu giờ khác

1 Sự vận động của Trái đất quanh trục.

- Trái Đất tự quay quanh một trục tưởng tượng

+ Nối liền hai cực Bắc và Nam + Nghiêng 66033' trên mặt phẳng quỹ đạo

- Hướng tự quay từ Tây -> Đông

- Thời gian tự quay một vòng hết 24 giờ=> bề mặt Trái Đất được chia làm

24 khu vực giờ

- Giờ gốc: là khu vực có đường kinh tuyến gốc đi qua (khu vực giờ số 0)

- Việt Nam nằm ở múi h số 7 và 8.

nhau?

- Mỗi khu vực giờ rộng bao nhiêu kinh tuyến

và chênh nhau bao nhiêu giờ?

- Cách xác định giờ khu vực, khu vực giờ gốc

và giờ quốc tế?

- Việt Nam nằm trong khu vực giờ số mấý?

- Những nước có diện tích trải rộng trên nhiều kinh tuyến ( nhiều khu vực giờ) như Liên bang Nga (11), Ca-na-đa (5) thì dùng giờ nào chung cho quốc gia đó?

b) HS thực hiện nhiệm vụ cá nhân sau đó trao

đổi nhóm và chuẩn bị báo cáo GV, trao đổi với cả lớp về kết quả thực hiện

- HS trình bày kết quả trên H.20

c) GV tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả và

thảo luận chung cả lớp Gọi một nhóm đại diện báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ, các-

HS khác lắng nghe và bổ sung, thảo luận thêm

d) GV chốt kiến thức; nhận xét đánh giá kết quả thực hiện của học sinh

* GV Mở rộng:

- Sự chênh lệch giờ phía đông và giờ phía Tây

- Giải thích đường đổi ngày quốc tế

+ Từ đông sang tây: cộng 1 ngày

+ Từ tây sang đông: trừ 1 ngày

- Tính giờ của các địa điểm Hà Nội, Bắc Kinh

và Niu-ooc khi Luân Đôn là 10 h

Hoạt động 3 Tìm hiểu hệ quả của sự vận động tự quay quanh trục

của Trái Đất.

1 Mục tiêu

- Trình bày được một số hệ quả của sự chuyển động tự quay quanh trục

- Kĩ năng dựa vào hình vẽ mô tả sự lệch hướng chuyển động lệch hướng của các

vật thể trên bề mặt Trái Đất

2 Phương thức thảo luận theo nhóm nhỏ, đàm thoại, gợi mở, sử dụng hình 21,22.

3 Tổ chức hoạt động

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung chính

Gv tách ra làm 2 hoạt động nhỏ:

3.1 Tìm hiểu hiện tượng ngày và đêm;

3.2 Sự chuyển động lệch hướng của các

vật thể.

a) GV giao nhiệm vụ cho học sinh

- Đọc nội dung sgk trang 22, quan sát

hình 21

Hình 21 Hiện tượng ngày và đêm trên

Trái Đất.

- Nguyên nhân của hiện tượng ngày đêm

kế tiếp nhau trên trái đất?

2 Hệ quả của sự vận động tự quay quanh trục của Trái Đất.

a Hiện tượng ngày, đêm liên tục.

- Do trái đất hình cầu nên Mặt Trời chỉ chiếu sáng được một nửa

+ Diện tích được chiếu sáng -> Ngày + Diện tích nằm trong bóng tối -> Đêm

- Nhờ vận động tự quay quanh trục mà khắp mọi nơi trên Trái Đất đều lần lượt

có ngày và đêm

b Sự lệch hướng của các vật khi chuyển động

- Do vận động tự quay quanh trục của Trái Đất

- Các vật thể chuyển động trên bề mặt Trái Đất đều bị lệch hướng

- Nếu nhìn xuôi theo hướng chuyển động

+ Nửa cầu Bắc vật chuyển động lệch về bên phải

+ Nửa cầu Nam vật chuyển động lệch

về bên trái

- Mô tả hiện tượng ngày đêm diễn ra

liên tục trên H.21 ( hoặc quả địa cầu)

- Tại sao hang ngày ta thấy Mặt Trời,

Mặt Trăng và các ngôi sao trên bầu trời

di chuyển theo hướng từ Đông sang

Tây?

- Đọc nội dung sgk trang 23, quan sát

hình 22 liên hệ với sự hiểu biết của mình

trả lời các câu hỏi sau:

- Ở nửa cầu Bắc, các vật chuyển động

từ P đến N và từ O đến S bị lệch về phía

bên phải hay bên trái so với hướng

chuyển động?

- Nêu nguyên nhân của hiện tượng trên.

- Hiện tượng này ảnh hưởng tới sự di

chuyển của những vật thể nào?

b)HS thực hiện nhiệm vụ cá nhân sau đó

trao đổi nhóm và chuẩn bị báo cáo GV,

trao đổi với cả lớp về kết quả thực hiện

c)GV tổ chức cho học sinh báo cáo kết

quả và thảo luận chung cả lớp Gọi một

nhóm đại diện báo cáo kết quả thực hiện

nhiệm vụ, các HS khác lắng nghe và bổ

sung, thảo luận thêm

d) GV chốt kiến thức; nhận xét đánh

giá kết quả thực hiện của học sinh

GV mở rộng

-Tại sao hằng ngày chúng ta thấy mặt

trời, mặt trăng và các ngôi sao trên bầu

trời chuyển động theo hướng từ Đông

sang Tây.

Hoạt động 4 Luyện tập

1 Mục tiêu:

- Nhằm củng cố lại kiến thức đã học, rèn luyện kĩ năng bài học góp phần hình thành năng lực

2 Phương thức: hoạt động nhóm, cá nhân.

3 Tổ chức hoạt động:

a) GV giao nhiệm vụ

1 Hoàn thành bảng sau

- Nhóm 1,2: Tính giờ của các địa điểm trong bảng, biết giờ của Việt Nam là 8 giờ

- Nhóm 3,4: Tính giờ của các địa điểm trong bảng, biết giờ của Pa-ri là 5 giờ

2 Mô tả sự vận động tự quay quanh trục của Trái Đất trên hình vẽ

b) HS thực hiện nhiệm vụ tại lớp Trường hợp hết thời gian Gv hướng dẫn HS học ở nhà

c) Kiểm tra kết quả thực hiện của học sinh Điều chỉnh kịp thời những vướng mắc của học sinh Trong quá trình thực hiện

Hoạt động 5 Vận dụng

1 Mục tiêu: giúp HS vận dụng hoặc liên hệ kiến thức đã học được vào một vấn đề

của thực tiễn

2 Nội dung: GV hướng dẫn học sinh tự đặt vấn đề liên hệ hoặc vận dụng.

a Nếu Trái Đất không tự quay quanh trục thì có xảy hiện tượng ngày đêm không?

b Cho biết trận chung kết lượt về giải bóng đá Đông Nam Á (AFF) giữa Việt Nam và Ma-lai-xi-a được tổ chức tại thành phố Hà Nội của Việt Nam khai mạc vào lúc 7 giờ tối ngày 15 tháng 12 năm 2018 (Giờ Mat-xcơ- va), khi đó ở To-ki-ô và Luân Đôn là mấy giờ?

3 Đánh giá: GV khuyến khích học sinh các học sinh làm bài và nhận xét sản phẩm của

học sinh