Từ bao đời nay, ca dao tục ngữ là một phần không thể thiếu trong nền văn học, thơ ca Việt Nam. Nó đã trở thành một món ăn tinh thần để dăn dạy, khích lệ tinh thần của biết bao thế hệ. “Khăn thương nhớ ai” là một trong những bài ca dao tiêu biểu diễn tả nỗi niềm thương nhớ của một cô gái với nỗi nhớ thương tới da diết, cồn cào mà chỉ có thể kìm chặt trong tim.
Trang 1Đề: Nỗi nhớ trong tình yêu
Từ bao đời nay, ca dao tục ngữ là một phần không thể thiếu trong nền văn học, thơ ca Việt Nam Nó
đã trở thành một món ăn tinh thần để dăn dạy, khích lệ tinh thần của biết bao thế hệ “Khăn thương nhớ ai” là một trong những bài ca dao tiêu biểu diễn tả nỗi niềm thương nhớ của một cô gái với nỗi nhớ thương tới da diết, cồn cào mà chỉ có thể kìm chặt trong tim
Người xưa thường gửi gắm tình thương nỗi nhớ của họ thông qua rất nhiều cách rất riêng, họ thường mượn những vật dụng gần gũi, gắn bó với đời sống để bày tỏ nỗi nhớ, sự gắn bó Với thể thơ bốn chữ, sáu câu thơ đầu tiên gợi lên nỗi nhớ của cô gái trẻ thông qua hình ảnh chiếc khăn:
“Khăn thương nhớ ai, Khăn rơi xuống đất.
Khăn thương nhớ ai Khăn vắt lên vai.
Khăn thương nhớ ai, Khăn chùi nước mắt”
Xưa kia, cái khăn thường là vật để trao duyên, gợi nhớ đến người yêu đang xa cách:
“Nhớ khi khăn mở, trầu trao, Miệng thì cười nụ biết bao nhiêu tình.”
Thay vì đính hẹn bằng những thứ vật chất xa hoa, các chàng trai hay cô gái thường tặng cho đối phương một chiếc khăn thay cho nỗi niềm thương nhớ Cách lặp lại sáu lần từ “khăn” ở vị trí đầu câu thơ và láy lại ba lần câu “Khăn thương nhớ ai” như một điệp khúc tình ca, khắc họa lên nỗi nhớ vô tận, triền miên mà da diết Chiếc khăn tuy là vật, nhưng nó lại mang tâm tình của con người với tâm trạng nhớ thương vô cùng, nỗi nhớ len lỏi theo không gian “khăn rơi xuống đất” rồi “khăn vắt lên vai, “khăn chùi nước mắt”
Nỗi nhớ tiếp tục được gửi gắm trọn vào trong những ngọn đèn:
“Đèn thương nhớ ai
Mà đèn không tắt”
Ngọn lửa tình vẫn luôn cháy âm ỉ trong trái tim người con gái, tựa như ánh đén kia luôn thắp sáng Ngọn đèn không tắt cũng như hình ảnh của chính người con gái đang thao thức bao đêm, sau những giọt nước mắt trực trào là những nỗi niềm mong mỏi tin người thương tới đằng đẵng
Trang 2Nỗi nhớ còn được bộc lộ qua con mắt Mượn đôi mắt để giãi bày tình cảm, cô gái trẻ đã không kìm giữ được tình cảm của mình Qua con mắt thấy được cả khung trời yêu thương:
“Mắt em là gợn trong Soi đời anh lấp lánh Những sớm chiều ấm lạnh Mắt em là quê hương”
Người ta nói, mắt là cửa sổ của tâm hồn, từ đôi mắt là có thể ánh lên biết bao nhiêu lời muốn nói Với tâm trạng ấy, đôi mắt phản ánh lên nỗi nhớ từ tận sâu đáy tim:
“Mắt thương nhớ ai Mắt ngủ không yên”
Đôi mắt của cô gái trẻ tuy trong trẻo nhưng lại chứa đựng biết bao tâm tư tình cảm Chỉ cần nhắm đôi mắt ấy lại, hình ảnh người thương lại hiện ra, tuy xa mà gần, thực ảo hư vô khiến cho tâm trí nào có thể ngủ yên Đúng vậy khi ta yêu thương một người nào hết mực, lo lắng cho họ thì hình ảnh của họ cứ loảnh quẩn trong tâm trí Thế thì làm sao mà nhân vật trữ tình sẽ ngủ yên được
“Nhớ ai nhớ mãi thế này, Nhớ đêm quên ngủ nhớ ngày quên ăn”
Nếu tâm tình của cô gái được gửi gắm qua những đồ vật “khăn”, “đèn” thì tới hai câu lục bát cuối cùng
đã giãi bày trực tiếp, như cởi bỏ hết nỗi lòng của người thương:
“Đêm qua em những lo phiền
Lo vì một nỗi không yên một bề”
Hai câu cuối chuyển sang thơ lục bát khá tự nhiên, phù hợp tháo gỡ những dằn vặt, dồn nén ở bên trên Hóa ra những ưu phiền của cô gái là lo vì một nỗi không yên một bề Căn nguyên của nỗi lo lắng của cô gái có thể là chàng trai không yêu cô như cô gái đã từng yêu, gia cảnh nghèo khó, áp đặt gia đình Chỉ biết rằng nỗi lo ấy mãi ám ảnh cô gái Nỗi lo lắng giàu giá trị nhân văn khi cho ta thấy có khao khát mới có lo âu, có lo âu thì mới xây dựng được tình yêu trọn vẹn, hạnh phúc
Cách xa nhau là chứa đựng biết bao nỗi lo, nó không chỉ đơn giản là một nỗi lo một bề mà hóa thành rất nhiều vấn vương bồn chồn Tình yêu thời chiến thì bị ngăn cách bởi mưa bom bão đạn, lo cho chàng trai đang phải lăn xả nơi chiến trường để giành độc lập Tổ quốc Trong khi tình yêu thời bình, các chàng trai cô gái lại lo liệu rằng người ấy có nhớ thương đến mình, có quan tâm có tha thiết hay chăng? Biết bao câu hỏi, biết bao nỗi lòng cứ thổn thức, dồn dập mà nào hay có hồi âm hay câu trả lời
Trang 3Thế nhưng qua điệp khúc thương nhớ ai vang vọng, đó là minh chứng cho tình yêu của đôi lứa, để hi vọng rằng hạnh phúc sẽ đến với đôi ta
Bài ca dao này như một tiếng nói chung của người phụ nữ về tình yêu Để đi tới được hạnh phúc cuối cùng, họ thường phải trông chờ tin mong vào những điều rất mong manh, vô định Tuy thế, bằng tình yêu vô bờ, họ vẫn tin vẫn nhớ và khao khát tình yêu dù trong bất cứ hoàn cảnh nào
Một số bài ca dao về chủ đề trên:
Sự đời nước mắt soi gương, Càng yêu nhau lắm càng thương nhau nhiều
Nhớ ai em những khóc thầm, Hai hàng nước mắt đầm đầm nư mưa
Nhớ ai ra ngẩn vào ngơ, Nhớ ai, ai nhớ bây giờ nhớ ai
Nhớ ai bồi hổi, bồi hồi
Như đứng đống lửa, như ngồi đống than