Bởi vậy, Hyun Jin Geon trong văn đàn đương đại, luôn được đánh giá như một nhân tài lạ thường mà phi thường trong nghệ thuật và là một trong những nhà văn thể hiện cái nhìn đa chiều về[r]
Trang 1HIỆN ĐẠI HÓA VĂN HỌC - BƯỚC NGOẶT QUAN TRỌNG CỦA VĂN HỌC HIỆN ĐẠI VIỆT NAM VÀ HÀN QUỐC
(Nhìn từ hai tác giả tiêu biểu Hyun Jin Geon và Nam Cao)
PGS.TS Lê Hải Anh 1
ThS Park Gwi Ju 2
Tóm tắt: Việt Nam và Hàn Quốc cùng nằm trong một châu lục Những biến
động xã hội của hai đất nước có nhiều nét tương đồng Năm 1945 cả Việt Nam và Hàn Quốc đều giành được độc lập và bước sang kỷ nguyên mới Văn học vì thế cũng có những biến động tương tự Nửa đầu thế kỷ XX, hai nền văn học bước vào thời kỳ hiện đại hóa, chấm dứt thời kì văn học trung đại - văn học chữ Hán Bài viết nhìn lại quá trình hiện đại hóa văn học của hai nền văn học và nhìn sâu hơn vào 2 tác giả văn xuôi cụ thể - Hyun Jin Geon và Nam Cao Hai nhà văn có vị trí quan trọng và có những đóng góp to lớn cho nền văn học hiện đại của hai quốc gia và là những nhà văn được chọn dạy
ở các cấp học trong chương trình giáo dục Nghiên cứu hai nhà văn này còn chỉ ra nét tương đồng của tư tưởng, quan niệm trong sáng tác của họ và thấy điểm thống nhất trong định hướng giáo dục của Việt Nam và Hàn Quốc
Từ khóa: văn học Hàn Quốc, văn học Việt Nam, hiện đại hóa, văn học so
sánh, Hyun Jin Geon, Nam Cao
A Đặt vấn đề
Việt Nam và Hàn Quốc là hai quốc gia ở cùng châu lục, có chung người bạn láng giềng là Trung Quốc và đều chịu ảnh hưởng nhiều từ văn hóa và văn học Trung Quốc Cùng có một bối cảnh lịch sử tương đồng nữa đó là những ảnh hưởng
từ văn học phương Tây khi Nhật trị Hàn Quốc và Pháp trị Việt Nam từ cuối thế kỉ XIX đến nửa đầu thế kỉ XX Với những tiếp xúc văn hóa Phương Tây trên nhiều
1 Trường Đại học Giáo dục;
Email: lehaianhsphn@gmail.com.
2 Trường Đại học Hà Nội.
Trang 2phương diện, nền văn học của hai quốc gia có những biến chuyển mạnh mẽ nhằm thoát khỏi thi pháp trung đại, hướng tới hiện đại hóa văn học Quá trình hiện đại hóa văn học diễn ra trong nhiều năm với những đóng góp lớn lao của những người
mở đường, đặt bản lề quan trọng cho một nền văn học mới, hiện đại
Hyun Jin Geon (1900 - 1943) là nhà văn lớn, một trong những cây bút tiên phong, đặt nền móng cho thể loại truyện ngắn hiện đại, một trong những người
mở đường và dẫn dắt khuynh hướng hiện thực chủ nghĩa, mở đường cho quá trình hiện đại hóa văn học ở Hàn Quốc Hyun Jin Geon là tác giả được chọn dạy ở trong chương trình giáo dục Ngữ văn Hàn Quốc bậc học cấp 2 và cấp 3 với những tác
phẩm: Ngày may mắn, Người vợ nghèo, Quê hương Bậc đại học, Huyn Jin Geon
là tác giả tiêu biểu trong học phần Chủ nghĩa hiện thực và văn học nửa đầu thế kỉ
XX Năm 2013, sách giáo khoa mới của Hàn Quốc chọn dạy tác phẩm Quê hương
của ông trong chương trình cấp 3
Nam Cao (1915 - 1954) là nhà văn lớn, là một trong ba phong cách truyện ngắn hiện đại tiêu biểu Việt Nam nửa đầu thế kỉ XX, là nhà văn tiêu biểu cho văn học theo khuynh hướng hiện thực, có vai trò hoàn thiện quá trình hiện đại hóa nền văn học Việt Nam Nam Cao là tác giả được chọn dạy trong chương trình giáo dục
Ngữ văn Việt Nam ở các bậc học Cấp 2 và cấp 3 chọn dạy các tác phẩm: Lão Hạc,
Đời thừa, Chí Phèo Bậc đại học, Nam Cao là tác giả tiêu biểu trong học phần Văn
học Việt Nam từ 1900 - 1945, cho khuynh hướng văn học hiện thực Trong chương trình sách giáo khoa mới đang biên soạn, Nam Cao là tác giả có định hướng được chọn giảng dạy trong nhà trường
Bài viết nhìn lại quá trình hiện đại hóa văn học của hai nền văn học và nhìn sâu hơn vào 2 tác giả văn xuôi cụ thể Hyun Jin Geon và Nam Cao là hai nhà văn
có vị trí quan trọng và có những đóng góp lớn đối với nền văn học hiện đại của hai quốc gia, những nhà văn được chọn dạy ở các cấp học trong chương trình giáo dục Nghiên cứu hai nhà văn này còn chỉ ra nét tương đồng của tư tưởng, quan niệm trong sáng tác của hai nhà văn lớn, tiêu biểu, vừa để thấy điểm thống nhất trong định hướng giáo dục của Việt Nam và Hàn Quốc
B Nội dung
1 Đời sống văn học và quá trình hiện đại hóa văn xuôi nửa đầu thế kỉ XX
1.1 Văn học Hàn Quốc
Có thể nói những năm đầu thế kỉ XX là giai đoạn đầy biến động trong lịch sử
xã hội Hàn Quốc Thời kỳ này, về chính trị, Hàn Quốc chịu ách đô hộ của thực dân Nhật, xã hội hỗn loạn do sự xung đột văn hóa giữa lối sống phong kiến của chế độ
Trang 3cũ và ý thức tiếp nhận nền văn minh phương Tây mới mẻ, hiện đại Trong lịch sử văn học Hàn Quốc, tiểu thuyết (văn xuôi) là thể loại phù hợp và thể hiện đầy đủ những biến động của xã hội Hàn Quốc Tiểu thuyết mới vừa đóng vai trò là cầu nối giữa tiểu thuyết cổ đại và tiểu thuyết hiện đại, vừa chứa đựng tư tưởng xã hội thời
kì khai hóa nhiễu loạn và dự đoán về tương lai, nói cách khác trong tiểu thuyết mới,
có cả đặc tính, chức năng của tiểu thuyết cổ đại và tiểu thuyết hiện đại Và thời kì
trọng tâm của nó là vào những năm 1900 - 1910 với các tác phẩm Máu và nước mắt của Lee In Jik và Vô cảm của Lee Kwang Soo.
Đặc trưng của tiểu thuyết mới là bắt đầu nhận thức về tính hư cấu của tiểu thuyết và đề cập đến những vấn đề hiện thực, khác xa với tiểu thuyết cổ đại Do đó tiểu thuyết mới bắt đầu truyền tải những thông điệp có ý nghĩa qua miêu tả hoàn cảnh và tâm lí nhân vật Tuy nhiên, nó vẫn còn mang tính chất của tiểu thuyết cổ đại nên nếu xét trên phương diện văn phong hay chủ đề thì vẫn chưa hoàn toàn thoát khỏi lối văn cũ Các tác giả tiêu biểu trong thời kỳ này là Lee In Jik, Lee Hae Jo và Choi Chan Sik Ngoài ra, thời kì này cũng thịnh hành các tiểu thuyết dịch
từ tiểu thuyết của Nhật Một trong những người tiên phong mở đầu cho tư tưởng hiện thực của tiểu thuyết Hàn Quốc chính là tác giả Lee Kwang Soo Truyện dài
Vô cảm của ông được đánh giá là một tác phẩm để đời của văn xuôi hiện đại Hàn
Quốc Trước tiên, nếu xét về phương diện nhận thức, thì tác phẩm đã làm nổi bật lên cái tôi của các nhân vật Bên cạnh đó các câu văn được viết theo lối văn xuôi
và đề cao tính hiện thực của thông tin Trong tiểu thuyết mới, những miêu tả tinh
tế thông qua lời thoại đã phát triển một cách vượt bậc và việc đưa không gian, thời gian cụ thể cũng làm cảm giác chân thực tăng lên bội phần Vào những năm 1910, tác phẩm này được biết đến như một “điểm khởi đầu” trong lịch sử văn xuôi Hàn Quốc Tinh thần nổi trội của thời kì này chính là tư tưởng khai sáng và khai hóa
Do đó, chủ đề của tiểu thuyết mới là theo đuổi sự khai hóa văn minh và Vô cảm
của Lee Kwang Soo là tác phẩm đã tái hiện một cách rất chân thực tinh thần mưu cầu sự khai hóa này.1
Những năm 1920 được biết đến với cái tên “thời đại bần cùng hóa” Vì Hàn Quốc đang đối mặt với nguy cơ mất nước, bị Nhật thâu tóm quyền lực, nên các tác giả cùng với mộng tưởng khai sáng tiến bộ chẳng thể nào tránh khỏi hoàn cảnh cùng cực, nghèo khổ Thời kì này, cái đói khát và sự thống khổ tràn ngập trong sáng tác văn học Các tác giả tiêu biểu là Kim Dong In, Yeom Sang Seob, Hyun Jin Geon và Na Do Hyang Hyun Jin Geon cho thấy khuynh hướng chủ nghĩa hiện thực phê phán thông qua một loạt các tác phẩm viết về cuộc sống nghèo khổ như
Vợ nghèo, Một ngày may mắn và Quê hương Hyun Jin Geon lấy nhận thức về
1 Kim Seon Hak Luận cương văn học, tài liệu văn học, 2012.
Trang 4cái nghèo làm nền tảng để tập trung làm bật lên mối tương quan giữa cá nhân với
xã hội hơn là mâu thuẫn giữa người với người Tác giả Na Do Hyang với Cối xay
nước cũng quan tâm tới cuộc sống đói nghèo nhưng chưa khắc họa rõ nét về nhận
thức hiện thực như trong các tác phẩm của Hyun Jin Geon Và KAPE, Cái chết của
Park Dol, “Ngọn lửa hông” của Choi Seo Hae, khắc họa sâu đậm sự tuyệt vọng,
bế tắc của cuộc sống nghèo đói Dù trong hoàn cảnh như vậy nhưng những năm
1920 cũng là thời kì hoạt động sáng tác diễn ra sôi nổi trong lịch sử văn học Hàn Quốc Thêm vào đó, sự du nhập của những khuynh hướng văn học từ phương Tây vào Hàn Quốc thông qua Nhật cũng làm đời sống văn học Hàn Quốc sôi động hơn
Và Hyun Jin Geon được đánh giá là người mở đường cho thể loại truyện ngắn Hàn Quốc hiện đại với lối viết mỉa mai châm biếm, nhà văn đã đề cập đến thế tiến thoái lưỡng nan giữa cá nhân và xã hội một cách tinh tế, sâu sắc
Những năm 1920 vừa là điểm khởi đầu vững chắc cho văn xuôi hiện đại Hàn Quốc đồng thời cũng được gọi là thời kì đặc trưng của văn xuôi hiện đại Những sáng tác thời kì này đều thể hiện sự u ám, trầm uất và khuynh hướng văn học phương Tây được du nhập lúc bấy giờ, nên có thể nói nó mang đến một diện mạo mới, gây ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình sáng tác văn xuôi sau này.1
Những năm 30, văn xuôi chủ yếu tập trung vào sự phân chia thành thị và nông thôn, một số về đề tài lịch sử Thời kỳ này xuất hiện nhiều các tác phẩm văn xuôi tâm lý, tác phẩm của các nữ văn sĩ và bên cạnh đó cũng bắt đầu xuất hiện những tác phẩm ủng hộ Đế Quốc Nhật do sự đàn áp mạnh mẽ về văn hóa Có những tác phẩm
sử dụng lối viết trào phúng để tố cáo xã hội thời bấy giờ như Tầng lớp trí thức và
bánh xèo, Nước đục, hay những tác phẩm của Yu Chingo nói về cuộc sống thành
thị của thực dân như Thầy Kim và giáo sư T, Nữ thợ dệt Lee Hyo Seok với Cái
đèn đỏ bị đánh vỡ đã nêu những mâu thuẫn giữa giai cấp thượng lưu và dân nghèo
thành thị Còn Park Tae Won với tác phẩm Khung cảnh bờ mương đã cho thấy sự
quan sát tỉ mỉ và tinh tế về cuộc sống đầy bất lực và mang bệnh của tầng lớp trí thức… Ngoài ra còn có những sáng tác về đề tài nông thôn của các tác giả như Lee Kwang Soo, Sim Hoon Hye, Lee Moo Young, Park Young Jun, Lee Tae Jun, Kim
Yu Jeong, Kim Jeong Han… Thời kỳ này có sự gia tăng số lượng văn học nữ giới với các tác giả tiêu biểu có Park Hwa Sung, Kang Kyeong Ae, Baek Shin Ae, Choi Jeong Hee Từ giữa những năm 30 các sáng tác đi sâu vào khắc họa con người, đời sống tinh thần của con người
Trước khi giải phóng (1945) không khí của văn học Hàn Quốc ảm đạm vì phải chịu sự đàn áp, cưỡng chế vô cùng mạnh mẽ của Nhật thông qua chính sách thực dân hóa, hạn chế ngôn ngữ báo chí, dùng theo tên Nhật Bản Và kết quả là
1 Kim Seon-Yong Khái quát văn học, Tổ chức thi thời đại, 2014.
Trang 5phân chia thành người khuất phục trước Nhật, bán nước và người từ bỏ cuộc sống giàu sang, không chịu khuất phục, ngoài ra một số nhà văn khác cũng phải chịu sự khốn khổ khi đứng giữa ngã ba đường của sự tuyệt vọng, cạn kiệt sức lực Những tác giả tiêu biểu của thời kỳ này gồm có Hwang Soon Won, Choi Myong Ik, Jeong
Bi Seok, Kim Sa Ryang, Choi In Ok, Kwak Ha Shin, Choi tae Woong, Im Ok In Các tác giả tiêu biểu tạo nên hình thức và ý nghĩa của truyện ngắn Hàn Quốc bắt đầu từ năm 1920 là Kim Dong In, Yeom Sang Seob và Hyun Jin Geon Kim Dong In đã phát triển quan điểm, nội dung tư tưởng qua cái nhìn của nhân vật ở ngôi thứ nhất “tôi”, Yeom Sang Seob thì lại miêu tả nội tâm nhân vật một cách rõ nét thông qua lối viết tự bộc bạch, còn Hyun Jin Geon lại dùng chính những trải nghiệm trên cuộc sống đời thực mà ông đang sống để mà quan sát, suy ngẫm về một xã hội cận đại mà những người dân bị đè xuống tận đáy cùng
1.2 Văn học Việt Nam
Năm 1858, thực dân Pháp tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam Bọn chúng đã thực hiện những chính sách và thủ đoạn đàn áp, thống trị thâm độc, dã man làm cho xã hội Việt Nam nổi lên hai mâu thuẫn cơ bản: mâu thuẫn giữa dân tộc với thực dân Pháp, mâu thuẫn giữa quần chúng nhân dân với giai cấp địa chủ phong kiến
Sau hai cuộc khai thác thuộc địa, xã hội Việt Nam có những biến đổi sâu sắc theo hướng hiện đại Đô thị phát triển, xuất hiện lớp công chúng văn học mới (tầng lớp tư sản, tiểu tư sản, thợ thuyền và dân nghèo thành thị), sự du nhập của văn hoá phương Tây, báo chí và các nhà xuất bản phát triển mạnh đã thúc đẩy văn học phải đổi mới theo hướng hiện đại hoá trên mọi phương diện về quan niệm thẩm mĩ, về hệ thống thi pháp (tính quy phạm, hệ thống ước lệ tượng trưng, tính chất sùng cổ, phi ngã đã bị phá bỏ) Các thể loại văn học phát triển mạnh và phong phú (thơ, tiểu thuyết, truyện ngắn, kịch, phóng sự, phê bình văn học ) Chữ quốc ngữ được sử dụng rộng rãi và thay thế cho chữ Hán, chữ Nôm Các nhà văn sáng tác mang tính chuyên nghiệp hơn Vào thời kì này, do đặc thù xã hội, văn học cũng có sự phân biệt về hệ ý thức (ý thức hệ tư sản và ý thức hệ vô sản) Sự khác nhau giữa hệ ý thức
đã làm nảy sinh các dòng văn học khác nhau Tuy nhiên, các bộ phận văn học khác nhau lại có ảnh hưởng qua lại, làm cho bức tranh của nền văn học Việt Nam thêm phong phú, đa dạng
Văn học giai đoạn này đã có sự thức tỉnh của ý thức cá nhân Cái tôi cá nhân
xuất hiện có ảnh hưởng lớn đến cảm quan sáng tác của người nghệ sĩ Nó xuất hiện trước hết ở lớp trí thức Tây học, đây là tầng lớp vừa sử dụng chữ quốc ngữ vừa sử dụng tiếng Pháp và thường xuyên tiếp xúc với văn hoá phương Tây Những tác giả tiêu biểu ở giai đoạn đầu có thể kể đến là Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu, Hoàng Ngọc
Trang 6Phách Đến những năm ba mươi của thế kỉ XX, cái tôi thực sự được khẳng định như một xu thế tất yếu, trở thành khuynh hướng vận động chung của cả nền văn học Sự khao khát sống và sống trong cái tôi cảm xúc chân thật của mình đã làm cho con người của thời đại này cảm thấy rõ sự gò bó của lễ giáo phong kiến Không phải ngẫu nhiên
mà khi các nhà văn Tự lực văn đoàn phất lá cờ chống lễ giáo phong kiến, các nhà Thơ
Mới mãnh liệt bày tỏ tình cảm, hy vọng và cả những buồn đau trong sâu thẳm tâm
hồn, lập tức được công chúng nồng nhiệt đón nhận
Những nhà văn hiện thực như Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất
Tố, Nguyên Hồng, qua những sáng tác của mình đã phơi bày sự bất công của
xã hội, đấu tranh để đòi quyền sống cho những con người khốn khổ, tủi nhục nhất, những con người “bé nhỏ”, “dưới đáy” của xã hội Vấn đề mà các tác giả hiện thực này chú ý là vấn đề giai cấp, vấn đề xã hội Trong số những cây bút hiện thực ấy, Nam Cao là nhà văn thức tỉnh sâu sắc về ý thức cá nhân, về sự tồn tại có ý nghĩa
và khát vọng sống xứng đáng với danh hiệu cao quý của con người Ở Nam Cao,
ý thức cá nhân gắn với đời sống và ý thức xã hội, là sự hoà hợp giữa con người cá nhân và con người xã hội Chứng kiến con người vật vã trước nỗi khổ áo cơm, Nam Cao nhận thức sâu sắc rằng: “Chừng nào người còn phải giật của người từng miếng
ăn thì mới có ăn, chừng nào một số người còn phải giẫm lên đầu những người kia
để nhô lên, thì loài người còn phải xấu xa, bỉ ổi, tàn nhẫn và ích kỷ Chất độc ở
ngay trong sự sống” (Sống mòn) Ý thức cá nhân ở Nam Cao gắn liền với nỗi đau
của nhà văn trước thực tế cuộc sống, trước kiếp làm người trong xã hội thực dân Hơn thế, nó còn “biểu hiện trình độ tự giác của con người cá thể về sự tồn tại có ý nghĩa của mình trong đời sống và thái độ khẳng định ý nghĩa ấy”1 Cái tôi ấy của
Nam Cao đã hoá thân vào những nhân vật trí thức như Điền (Giăng sáng), Hộ (Đời
thừa), Thứ (Sống mòn) đến những nhân vật nông dân, những kẻ khốn cùng như
Lão Hạc (Lão Hạc), Chí Phèo (Chí Phèo), qua đó thể hiện tư tưởng nhân văn
sâu sắc và mới mẻ của ông trong mối quan hệ gắn bó mật thiết với cộng đồng, với
xã hội và nhân loại
Công cuộc hiện đại hoá văn học thể hiện trước nhất ở phương diện hình thức nghệ thuật Hiện đại hoá văn học được bắt đầu bằng sự hình thành của nền văn xuôi quốc ngữ Đầu thế kỉ XX, việc sử dụng chữ quốc ngữ để sáng tác vẫn còn rất khiêm tốn Người ta vẫn sử dụng chữ Hán và chữ Nôm là chính Nhưng văn học Hán Nôm không phải là văn học đại chúng, công chúng hầu hết rất ít người sử dụng được chữ Hán - Nôm Hiện đại hoá văn học buộc phải tính đến vấn đề chữ viết Chữ quốc ngữ là loại chữ dễ sử dụng, ngôn ngữ viết dựa trên ngôn ngữ nói, ngôn ngữ đời sống nên nó phong phú, gần gũi với mọi tầng lớp trong xã hội Chữ quốc ngữ được
1 Nguyễn Đăng Mạnh (1991), Con đường đi vào thế giới nghệ thuật của các nhà văn, NXB Giáo
dục Việt Nam Trang 43
Trang 7sử dụng rộng rãi sẽ tạo nên một lớp công chúng mới đông đảo, nó sẽ thúc đẩy nền văn xuôi Việt Nam phát triển Cùng với việc truyền bá rộng rãi chữ quốc ngữ là
sự xuất hiện của báo chí và dịch thuật Báo chí là nơi giới thiệu nhiều thể loại văn học mới, giới thiệu những sáng tác bằng chữ quốc ngữ, giúp người đọc làm quen với cách viết hiện đại, buộc phải loại trừ lối văn biền ngẫu, rườm rà Ở Việt Nam, ngôn ngữ báo chí được coi như những bước đi ban đầu cho ngôn ngữ văn xuôi hiện đại Từ báo chí, dịch thuật đến sáng tác là con đường hình thành và phát triển nền văn xuôi quốc ngữ Việt Nam
Từ đầu thế kỉ XX đến năm 1920 đã có một số sáng tác viết bằng văn xuôi quốc
ngữ như : Chuyến đi Bắc kì năm Ất Hợi (1876), Chuyện đời xưa (1986) của Trương Vĩnh Ký; Thầy Lazazo Phiền (1887) của Nguyễn Trọng Quản nhưng những tác
phẩm này chưa có được sự bứt phá rõ rệt trong cách tân nghệ thuật vì phần lớn tác giả chặng đường này vốn xuất thân Nho học, họ chưa dễ dàng thoát khỏi những ràng buộc của thi pháp văn học thời kì trung đại
Những năm 20 của thế kỉ XX, văn xuôi quốc ngữ đạt nhiều thành tựu đáng ghi nhận Nhiều nhà văn viết tiểu thuyết xuất hiện, đặc biệt ở miền Nam Việt Nam có Hồ
Biểu Chánh (Chúa Tàu Kim Qui - 1922, Cay đắng mùi đời - 1922, Cha con nghĩa
nặng - 1929 ), Phú Đức (Châu về Hiệp Phố - 1926, Lửa lòng - 1929), Bửu Đình
(Nghĩa tình khẳng khái - 1923 ) ở miền Bắc Việt Nam có Đặng Trần Phất (Cành
lê điểm tuyết - 1921, Cuộc tang thương -1923), Hoàng ngọc Phách (Tố Tâm -1925),
Tản Đà (Giấc mộng lớn - 1929), Trọng Khiêm (Kim Anh lệ sử - 1925), Nguyễn Trọng Thuật (Quả dưa đỏ -1925) Về truyện ngắn, chặng đường này ở ngoài Bắc nổi trội hơn cả là tác phẩm của Phạm Duy Tốn (Sống chết mặc bay, 1918) và Nguyễn
Bá Học (Câu chuyện một tối tân hôn, 1921) Đây cũng là chặng đường mà các nhà
văn nỗ lực trong việc hoàn thiện câu văn xuôi quốc ngữ Tuy nhiên, dấu ấn của thi pháp trung đại vẫn còn khá sâu đậm Ba mươi năm đầu thế kỉ được coi như giai đoạn giao thời giữa văn học trung đại và văn học hiện đại
Từ những năm ba mươi của thế kỉ XX đến năm 1945, văn xuôi quốc ngữ đã có những biến chuyển sâu sắc Trên văn đàn xuất hiện một loạt tên tuổi làm nên đỉnh cao về truyện ngắn như: Nguyễn Công Hoan, Thạch Lam, Nguyên Hồng, Nguyễn Tuân, Nam Cao, Tô Hoài, Thanh Tịnh, Hồ Dzếnh, Bùi Hiển, Kim Lân, Sáng tác của những nhà văn tài năng này không còn dấu ấn của thi pháp trung đại Tiểu thuyết được hiện đại hoá dưới ảnh hưởng của tiểu thuyết phương Tây, không chỉ thay đổi căn bản đề tài cũ mà còn sử dụng kiểu kết cấu mở, kết cấu bỏ ngỏ, ngôn ngữ đa thanh, dân chủ, gắn với ngôn ngữ đời sống, trần thuật linh hoạt, nhiều điểm nhìn Trong công cuộc này, phải kể đến đóng góp của các cây bút trong nhóm Tự lực văn đoàn với câu văn trong sáng, giản dị, chuẩn mực Lối “văn Tầu” và “văn Tây” đều bị nhóm
Tự lực chế giễu (Nhất Linh có bài Hai cái thái cực in trên báo Phong Hoá 3/1933)
Trang 8Từ chủ trương viết theo lối văn giản dị, dễ hiểu, ít chữ nho, có tính cách An Nam, văn xuôi Tự lực văn đoàn đã làm một cuộc cách tân, bứt phá ngoạn mục Sự mới mẻ, giản dị, tinh tế trong các trang văn của những bậc “trí thức”ấy đã mang lại những giá trị đáng kể cho công cuộc hiện đại hoá văn học dân tộc Nhưng nó cũng sớm trở nên kiểu cách, sáo mòn trước lối viết linh hoạt, giàu sức sống của Nguyễn Công Hoan,
Vũ Trọng Phụng; lối viết uyển chuyển, tinh tế nhưng cũng rất chân thực của Thạch Lam, Nguyễn Tuân, Tô Hoài; lối viết đa dạng, vừa góc cạnh, gân guốc, vừa tinh tế của Nam Cao
Suốt gần nửa thế kỉ, văn xuôi quốc ngữ Việt Nam đã đạt được những thành tựu lớn lao trong quá trình hiện đại hoá nền văn học dân tộc Công cuộc hiện đại hoá được tiến hành dần từng bước, với sự đóng góp của nhiều tác giả trên nhiều lĩnh vực Là người kết thúc một trào lưu văn học, cũng là người đi sau cùng trong công cuộc hiện đại hoá văn học, Nam Cao vừa kế thừa, vừa phát huy cá tính sáng tạo của mình và đã là một trong số nhà văn quan trọng kết thúc vẻ vang và hoàn thiện công việc hiện đại hoá văn học nước nhà
2 Những nhà văn tiêu biểu
2.1 Hyun Jin Geon (1900 – 1943)
Tác giả Hyun Jin Geon hiện thực cuộc sống lúc bấy giờ mà người tri thức luôn
bị bàng hoàng, hỗn loạn dù họ có ở tại vị trí nào đi chăng nữa, họ cũng không thể tìm thấy chính mình, không thể tìm thấy cái “tôi” riêng có, họ đang mắc kẹt trong
xã hội thuộc địa Những bối cảnh đó chính là nền tảng trải dài trong suốt cuộc đời
và sự nghiệp của ông
Sinh ra trong thời đại Phong kiến thối nát, kìm hãm con người nhưng Hyun Jin Geon được tiếp nhận nền giáo dục mới của thời kì cận đại nên ông chịu ảnh hưởng không nhỏ của sự giao thoa về văn hóa giữa hai thời kì Sống trong không khí đầy biến động của xã hội, ông đã có mối quan tâm đặc biệt về mâu thuẫn xảy ra giữa những tầng lớp trong xã hội và lấy đó làm đề tài lớn trong các tác phẩm của ông Ông bắt đầu sự nghiệp sáng tác của mình với bút danh là Hyun Jin Geon vào năm
1920, đây là thời kì làn sóng văn học mới bắt đầu ươm mầm tại Hàn Quốc 1
Năm 1920, tác phẩm Hoa hy sinh đăng trên báo “Khai thiên” đánh dấu bước
đầu tiên trong sự nghiệp văn chương của Hyun Jin Geon, đến năm 1921 ông lần
lượt cho ra đời các truyện ngắn như Người vợ nghèo, Xã hội khuyên xúi giục rượu
và nhận được nhiều sự quan tâm, yêu thích trong văn đàn Sau khi bút danh Hyun Jin Gun chính thức xuất hiện trên văn đàn Hàn Quốc thì ông đã viết báo cho các tờ như báo Joseon, báo Thời Đại, báo Đông Á …
1 Kim Dong-Sik, Con đường dẫn đến bộ mặt của Joseon, NXB Văn học và Tri thức, p.358
Trang 9Sáng tác của Hyun Jin Geon miêu tả về cuộc sống của tầng lớp dân nghèo trong xã hội thực dân Trong sáng tác của mình, ông đã chia thế giới ra thành hai nửa, một nửa thế giới được nhìn bằng con mắt của người tri thức, một nửa còn lại được nhìn bằng con mắt của người dân nghèo, từ đó ông cho chúng ta những cảm giác chân thật về tác phẩm, về những mâu thuẫn, đối nghịch nằm trong nó Cái tên thân mật “người tri thức” để gọi một tầng lớp khác biệt với những tầng lớp khác trong xã hội, thế nhưng cái tên ấy lại không cho ta thấy được những diện mạo tích cực của bản thân nó, ngược lại, tác giả cho ta thấy được cả tính tính cực, tính tiêu cực gọi chung là tính hai mặt của tầng lớp tri thức cũ
Hyun Jin Geon là tác giả sáng tác theo phong cách hiện thực phê phán với
lối viết mỉa mai châm biếm Mặc dù thuật ngữ “Hiện thực phê phán” (realism) đã
xuất hiện và đứng vững trên văn đàn Hàn Quốc từ lâu nhưng phải cho đến thời kì của Hyun Jin Geon thì sức sống của Chủ nghĩa hiện thực trong văn học cận đại mới phát huy được sức mạnh thật sự Hyun Jin Geon vừa khắc họa một cách nổi bật hiện thực của xã hội đương thời đồng thời cũng mang những nét đặc sắc trong văn hóa với những tình cảm sâu sắc của cá nhân thông qua những hiện thực lịch sử thời đại và những trải nghiệp trực tiếp của chính ông Thông qua lối viết mỉa mai, Huyn Jin Geon đã viết bằng cái nhìn khách quan của mình dưới góc nhìn từ xa so
với sự việc Tuy tác phẩm đầu tay của ông Hy sinh hóa (1920) vấp phải những lời phê bình gay gắt nhưng sau đó với những tác phẩm như Vợ nghèo (1921), Xã hội
xúi giục uống rượu (1921), Một ngày may mắn (1924) ông đã không ngừng phát
triển kĩ thuật trần thuật và đồng thời cũng truyền tải đến độc giả những câu chuyện
về một thế giới thực và khắc họa được bối cảnh thực tế của Hàn Quốc thời kì thực dân qua cái nhìn khách qua
Huyn Jin Geon được đánh giá là một trong những tác giả kiến lập hình thức truyện ngắn.1 Các tác phẩm của Huyn Jin Geon đều có đặc trưng chung là theo chủ nghĩa tả thực Ông chú trọng những câu chuyện xung quanh mình và hiện thực cuộc sống thông qua những trải nghiệm Nhân vật xuất hiện trong tác phẩm của Hyun Jin Geon luôn nỗ lực để vượt qua những khó khăn tưởng chừng như không thể vượt qua được trong cuộc sống Dù có thất bại, họ vẫn luôn quyết tâm khắc phục gian khổ Bởi vậy, Hyun Jin Geon trong văn đàn đương đại, luôn được đánh giá như một nhân tài lạ thường mà phi thường trong nghệ thuật và là một trong những nhà văn thể hiện cái nhìn đa chiều về hiện thực cuộc sống, tác động tới độc giả bằng giá trị nhân văn, tỉnh táo, khách quan mà vẫn lay động thức nhận hết sức sâu sắc Vì thế sáng tác của Hyun Jin Geon không chỉ được giới nghiên cứu quan tâm mà còn rất có giá trị trong giáo dục thế hệ trẻ
1 Lee Jae-sun, Lịch sử tiểu thuyết cận đại Hàn Quốc,1979.p.216
Trang 102.2 Nam Cao (1915 – 1951)
Sáng tác của Nam Cao xuất hiện sau cuốn tiểu thuyết hiện đại đầu tiên (Tố Tâm)
hơn mười năm, chưa đầy năm năm sau Tự lực văn đoàn và những cây bút hiện thực (Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng), Nam Cao thuộc chặng đường cuối cùng của quá trình hiện đại hoá văn học Quá trình sáng tác của Nam Cao đan xen giữa những tác phẩm viết theo cảm hứng lãng mạn (buổi đầu) đã có những tác phẩm
viết bằng cảm hứng hiện thực (như bài thơ Tiếng khóc bên đường, các truyện Nghèo,
Một bà hào hiệp, Cái chết của con mực ) Sáng tác của Nam Cao cho thấy một giọng
văn mới hình thành, có cái đắng chát về một thực tại lam lũ, phi lý Cảm quan hiện
thực ấy đã trở thành ý thức hoàn toàn tự giác ở Chí Phèo và những tác phẩm sau đó của
nhà văn Ngòi bút của Nam Cao là ngòi bút hiện thực nghiêm ngặt, là tiếng nói “đau
khổ”, “cất lên từ những kiếp lầm than”, từ những kiếp “sống mòn” không lối thoát
Thuộc lớp nhà văn ở cuối chặng đường quá trình hiện đại hóa, Nam Cao vừa được thừa hưởng từ lớp đàn anh đi trước nhưng cũng luôn nỗ lực hết mình Sáng tác của Nam Cao vừa bình dị, chân thực nhưng cũng rất sâu xa, trí thức Gân guốc, sống động nhưng không xô bồ, dễ dãi; tinh tế, uyển chuyển mà không sáo rỗng Với học vấn, ý chí và sự tinh nhạy, mỗi lần cầm bút nhà văn đều có ý thức lựa chọn phương thức diễn đạt vừa để phù hợp với đối tượng miêu tả, vừa qua ngôn ngữ có thể truyền tải những vấn đề sâu sắc, phức tạp của cuộc sống, của con người - những điều mà nhiều khi chỉ nằm trong cảm nhận, ở khoảng lặng những điều không thể viết ra Nam Cao thường viết về cuộc sống xung quanh mình, thậm chí viết về chính bản thân mình Mỗi trang văn của ông thấm đẫm tư tưởng tình cảm của con người nhà văn
- con người có trái tim nhân hậu, gắn bó ân tình với những con người nghèo khổ Nam Cao thường hay “đóng cũi sắt tình cảm”, ít bộc lộ mình Ngay từ khi còn nhỏ, Nam Cao
đã được theo bà nội và gia đình đến nhà thờ mỗi tuần Những quy định, tiêu chí sống của người theo đạo Thiên Chúa đã ngấm vào máu Nam Cao từ thuở thiếu thời Sám hối, ăn năn, suy xét bản thân đã trở thành đời sống đạo đức của người trí thức Nam Cao Người đọc có thể nhận thấy, rất nhiều nhân vật của Nam Cao biết ăn năn, sám hối và những trang văn ấy thường là những trang văn hay, làm lay động lòng người
Cuộc sống và tính cách ấy đã in đậm trong các sáng tác của Nam Cao Đọc các tác phẩm của ông, người đọc có thể nhận ra đó là một nhà văn sống nội tâm, sâu sắc và rất hay suy tư, luôn luôn day dứt trước những vấn đề liên quan đến nhân phẩm, nhân cách, lối sống của con người Cá tính ấy đã làm nên một lối văn “lạnh lùng mà sôi nổi, tàn nhẫn mà độ lượng, chua chát mà thương cảm Văn Nam Cao không ru mà lay tỉnh, không ve vuốt mà như quất vào người”1
1 Nhiều tác giả (1998), Nam Cao về tác gia và tác phẩm, Bích Thu biên soạn và tuyển chọn, NXB
Giáo dục Việt Nam Trang 61