+ Pháp chọn Đà Nẵng làm mục tiêu tấn công đầu tiên nhằm thực hiện kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” + vì: Đà Nẵng cách Huế 100km về phía Đông Nam, âm mưu của chúng là chiếm được Đà [r]
Trang 1Ngày soạn:
Ngày giảng:
Phần hai: LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1858 ĐẾN NĂM 1918
Chương I: CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP
TỪ NĂM 1858 ĐẾN CUỐI THẾ KỶ XIX
CUỘC KHÁNG CHIẾN TỪ NĂM 1858 ĐẾN NĂM 1873
I THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC VIỆT NAM
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức:
- Trình bày nguyên nhân TD Pháp xâm lược VN và nét chính về diễn biến chiến sự tại Đà Nẵng
- Trình bày được diễn biến chiến sự tại Gia Định và biết được nội dung cơ bản một số điều khoản trong hiệp ước Nhâm Tuất
2 Kĩ năng:
- Có kĩ năng sử dụng bản đồ, khai thác tranh ảnh, biết so sánh nhận xét sự kiện lịch sử
* KNS: Tư duy sáng tạo, hợp tác
3 Thái độ
- HS thấy rõ bản chất tham lam tàn bạo của thực dân Pháp
- Tinh thần đấu tranh kiên cường bất khuất của nhân dân ta
- Thấy được trách nhiệm của triều đình Huế đối với việc để mất nước vào tay Pháp
4 Năng lực cần phát triển: rèn HS năng lực tự học (thực hiện soạn bài ở nhà có
chất lượng , Lựa chọn các nguồn tài liệu có liên quan ở sách tham khảo, internet,
hình thành cách ghi nhớ kiến thức, hệ thống các kiến thức đã học), năng lực giải quyết vấn đề (phát hiện và phân tích , đánh giá được sự kiện lịch sử), năng lực sáng tạo ( có hứng thú, chủ động nêu ý kiến về nội dung bài học), năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói; năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe tích cực, thể hiện
sự tự tin chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức bài học
Trang 2*Tích hợp gd đạo đức
Tinh thần đoàn kết - Ý thức trách nhiệm khi tổ quốc bị xâm lăng
II CHUẨN BỊ
- GV: + Bản đồ chiến sự Đà Nẵng - Gia Định
+ Một số tranh ảnh, bảng phụ
- HS: đọc và nghiên cứu SGK
III PHƯƠNG PHÁP
- Sử dụng đồ dùng trực quan, đàm thoại, tường thuật, thảo luận, động não
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định tổ chức (1’)
2 Kiểm tra bài cũ: (4’)
? Một bạn đứng tại chỗ cho cô biết, các bạn đã học bài các nước Đông Nam Á cuối TK XIX – đầu TK XX, vậy, những nước nào là thuộc địa của Pháp?
-Đáp án: Việt Nam Lào, Campuchia
3 Bài mới
*Giới thiệu bài: (1p) Ở học kì I các em đã được tìm hiểu phần lịch sử thế giới cận, hiện đại, sang học kì II, chúng ta sẽ tìm hiểu tiến trình lịch sử Việt Nam
từ năm 1858 đến năm 1918 – là thời kì đất nước có nhiều biến động Nội dung lịch sử chủ yếu xoay quanh các vấn đề: cuộc xâm lược của thực dân Pháp và các phong trào đấu tranh chống xâm lược của nhân dân ta Vậy quá trình thực dân Pháp xâm lược Việt Nam như thế nào và cuộc kháng chiến của nhân ta chống Pháp diễn ra ra sao, chúng ta cùng tìm hiểu qua bài hôm nay.
Hoạt động 1: Chiến sự ở Đà Nẵng những năm
1858-1859 (15’)
- PP: trực quan, tường thuật, đàm thoại
- KT: động não, khăn phủ bàn
GV : các em hãy nhớ lại kiến thức phần lịch sử thế giới
Cận đại kết hợp theo dõi thông tin trong SGK trả lời cho
cô giáo câu hỏi đầu tiên:
I Thực dân Pháp xâm lược Việt Nam
1 Chiến sự ở Đà Nẵng những năm 1858-1859
Trang 3(?) Tại sao thực dân Pháp xâm lược Việt Nam ?
HS thảo luận theo nhóm bàn (1 phút)
HS trả lời (KT tia chớp: lấy nhiều ý kiến sau đó GV
tổng hợp và nhận xét từng ý kiến một:
GV: Chúng ta sẽ cùng đi giải đáp từng ý kiến một.
GV chiếu lược đồ khu vực Đông Nam Á cuối thế kỉ
XIX: các em cùng quan sát lên lược đồ
? Em có nhận xét gì về khu vực Đông Nam Á nửa
cuối TK XIX?
-Đến cuối TK XIX, hầu hết các nước ĐNA đều trở
thành thuộc địa của thực dân phương Tây: Anh, Pháp,
Hà Lan, Tây Ban Nha, trừ duy nhất 1 nước là Xiêm
(Thái Lan) và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế
đó, nguy cơ bị xâm lược là không thể tránh khỏi
? Vậy, theo em, vì sao các nước tư bản phương Tây
đẩy mạnh xâm chiếm các nước phương Đông?
HS trả lời:
GV: Đúng vậy, từ giữa TK XIX, chính sách đối ngoại
chủ yếu của các nước TB phương Tây là đẩy mạnh xâm
lược các nước phương Đông để mở rộng thị trường, vơ
vét nguyên liệu, tìm kiếm nguồn nhân công rẻ mạt -> đó
là bản chất tàn bạo, tham lam của chủ nghĩa đế quốc,
thực dân
? mục đích thực dân Pháp xâm lược VN?
Vậy, TD Pháp xâm lược Việt Nam từ giữa TK XIX do
nền kinh tế TBCN phát triển, Pháp cần nguyên liệu, thị
trường
Nước ta nằm ở vị trí tiếp giáp giữa lục địa và đại
dương, liền kề với vành đai sinh khoáng Thái Bình
Dương và vành đai sinh khoáng Địa Trung Hải, trên
đường di lưu và di cư của nhiều loài động thực vật nên
có tài nguyên khoáng sản và tài nguyên sinh vật vô cùng
phong phú VN nằm trong khu vực Đông Nam Á, trên
tuyến đường giao lưu hàng hải từ Tây sang Đông
Vị trí địa lý này có ý nghĩa rất quan trọng phát triển
a Nguyên nhân Pháp xâm lược Việt Nam
-Từ giữa TK XIX, nền kinh tế CNTB phát triển, Pháp cần nguyên liệu, thị trường
Trang 4kinh tế, đồng thời cũng tạo điều kiện giao lưu với các
nước trong khu vực và trên thế giới…
GV: Vậy, nguyên nhân thứ hai đó là:
? Tình hình chính trị Việt Nam lúc này như thế nào?
HS trả lời: triều Nguyễn – đang nắm quyền lại rơi vào
tình trạng khủng hoảng, suy vong
GV: Tư bản Pháp lăm le nổ súng xâm lược đúng vào lúc
chế độ phong kiến Việt Nam đang đi sâu vào giai đoạn
khủng hoảng trầm trọng cả về bộ máy chính trị, kinh tế ,
xã hội, tài chính, đời sống nhân dân cực khổ Mâu
thuẫn giữa chế độ phong kiến thống trị với nhân dân-
chủ yếu là nông dân – đã trở nên vô cùng gay gắt và đã
bộc lộ ra ngoài một các sâu sắc với hàng loạt các cuộc
khởi nghĩa nông dân suốt mấy đời vua triểu Nguyễn
Để duy trì chế độ, bảo vệ đặc quyền, đặc lợi, phong
kiến nhà Nguyễn đã ra sức củng cố trật tự bằng mọi
cách: Đối nội, chúng ra sức đàn áp khủng bố các phong
trào của quần chúng Đối ngoại, chúng đẩy mạnh thủ
đoạn xâm lược đối với các nước láng giềng như Cao
Miên, Lào làm cho quân lực bị tổn thất, tài chính quốc
gia và tài lực nhân dân bị khánh kiệt Với những chính
sách trên, Việt Nam đã suy yếu về mọi mặt và trở thành
miếng mồi ngon đối với các nước tư bản phương Tây,
trong đó có thực dân Pháp
Vậy, nguyên nhân thứ 3 dẫn tới việc TD Pháp xâm lược
VN đó là:
GVG: Trong lúc chế độ phong kiến VN suy yếu, âm
mưu xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp cũng đang
được tiến hành
? TD Pháp đã lấy cớ gì để xâm lược VN?
HS: Lấy cớ bảo vệ đạo Gia Tô.
-GVG: Âm mưu xâm lược của tư bản Pháp đối với VN
là lâu dài và liên tục, bắt nguồn từ những năm đầu thế kỉ
XVII, và ngày càng được xúc tiến một cách mạnh mẽ,
đặc biệt từ giữa thế kỉ XIX Để thực hiện ý đồ xâm lược
của mình thực dân Pháp đã sử dụng các phần tử Công
- Việt Nam có vị trí địa lí thuận lợi, giàu tài nguyên thiên nhiên
Trang 5giáo phản động đi trước một bước
- Trong khi đó, triều Nguyễn lúc này lại lo sợ trước
sự xâm lược của tư bản phương Tây nên thi hành chính
sách “bế quan tỏa cảng”, cấm đạo, giết đạo Trong số
một số giáo sĩ bị triều đình nhà Nguyễn giam cầm và
giết hại có giáo sĩ người Pháp Và do vậy, sau nhiều lần
khiêu khích, lấy cớ bảo vệ đạo Gia Tô, Pháp đem quân
tiến đánh nước ta
? Pháp đã chọn địa điểm nào để tiến đánh nước ta
đầu tiên?
- Đà Nẵng.
GV: Đúng vậy,chiều 31/8/1858, 3000 quân Pháp và
Tây Ban Nha dàn trận trước cửa biển Đà Nẵng
? Tại sao lại có sự liên kết giữa Pháp với Tây Ban
Nha?
- Pháp liên minh với Tây Ban Nha vì có một số
giáo sĩ Tây Ban Nha bị triều đình Huế giam giữ
và giết hại Tư bản Tây Ban Nha cũng nhiều lần
nhòm ngó các vùng Đồ Sơn, Quảng Yên ngoài
Bắc nên Tây Ban Nha sẵn sang câu kết với Pháp
trong cuộc viễn chinh này để kiếm lợi
- GV chiếu lược đồ hướng dẫn HS quan sát, xác
định vị trí Đà Nẵng.
- GV 1 câu hỏi được đặt ra đó là: Tại sao Pháp lại
chọn Đà Nẵng là nơi tấn công đầu tiên- là khởi điểm
trong cuộc tấn công xâm lược Việt Nam?
GV cho HS thảo luận trong 1 phút (nhóm bàn)
GV gọi đại diện trả lời
- HS trả lời
GV nhận xét, kết luận:
GV hướng dẫn HS xác định vị trí Đà Nẵng trên bản đồ,
giới thiệu: Đà Nẵng nằm ở Nam Trung Bộ của Việt
- Chế độ phong kiến Việt Nam khủng hoảng, suy yếu
- Lấy cớ bảo vệ đạo Gia
Tô, Pháp đem quân xâm lược Việt Nam
b Pháp đánh Đà Nẵng
Trang 6+ Pháp chọn Đà Nẵng làm mục tiêu tấn công đầu tiên nhằm thực hiện kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” + vì: Đà Nẵng cách Huế 100km về phía Đông Nam,
âm mưu của chúng là chiếm được Đà Nẵng rồi kéo quân lên Huế, buộc triều đình Huế đầu hàng, kết thúc chiến tranh
+ Cửa biển Đà Nẵng rộng sâu, kín gió tàu chiến của Pháp có thể ra vào dễ dàng, hoạt động được
+ Cảng Đà Nẵng có tầm quan trọng chiến lược đối với Huế và cả khu vực biển Đông
+ Cùng với hậu phương Quảng Nam( giàu có đông dân) Pháp có thể thực hiện được khẩu hiệu "lấy chiến tranh nuôi chiến tranh"
+ Và chúng trông chờ vào sự ủng hộ của giáo dân vùng này mà bọn gián điệp đội lốt giáo sĩ đã báo là giáo dân vùng này hoạt động khá mạnh
=>Cho nên chúng có ý đồ: sau khi chiếm được Đà Nẵng sẽ vượt đèo Hải Vân đánh thốc lên Huế, buộc triều đình Huế phải đầu hàng kết thúc chiến tranh
Toàn bộ kế hoạch trên được thông qua từ tháng 4/1857 Khi cuộc can thiệp của Pháp vào vùng biển Trung Quốc tạm dừng với bản Hiệp ước Thiên Tân (27/6/1858), hạm đội Pháp được lệnh kéo sang Việt Nam
(?) Vậy, tình hình chiến sự ở Đà Nẵng diễn ra như thế nào?
HS trả lời:
- Chiều 31.8.1858, liên quân Pháp -Tây Ban Nha dàn trận trước cửa biển Đà Nẵng
- Sáng 1/9/1858, thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta
? Nhân dân ta kháng Pháp như thế nào?
Trang 7- Dưới sự chỉ huy của Nguyễn Tri Phương, quân dân ta
đã anh dũng chống trả Quân Pháp bước đầu thất bại
Sau 5 tháng xâm lược, quân Pháp chỉ chiếm được bán
đảo Sơn Trà
GVG: chiếu hình chiều 31/8: liên quân Pháp-Tây
Ban Nha dàn trận trước cửa Hàn- Đà Nẵng- chuẩn
bị tấn công.
Giảng: Lực lượng tham gia tấn công Đà Nẵng có gần
3000 quân Pháp và Tây Ban Nha
GV chiếu lược đồ chiến trường Đà Nẵng năm 1858
và giới thiệu kí hiệu trên lược đồ:
+ Mũi tên xanh đậm: quân Pháp và Tây Ban Nha tấn
công Đà Nẵng
+ Mũi tên xanh nhạt: quân Pháp rút vào Gia Định
+ Mũi tên màu đỏ: quân ta chặn đánh
+ Hình chữ nhật màu nâu: thành lũy của ta
+ Phần gạch chéo màu trắng: chướng ngại vật cản tàu
địch
GVG: - Sáng 1/9/1858, quân Pháp gửi tối hậu thư cho
quan trấn thủ Trần Hoàng yêu cầu nộp thành không
điều kiện và phải trả lời trong vòng 2 tiếng đồng hồ
Nhưng chưa đến giờ hẹn chúng đã nã đại bác như mưa
vào các đồn lũy của quân ta
Chiếu hình quân Pháp đổ bộ lên Đà Nẵng.
Quân dân ta chiến đấu dưới sự chỉ huy của Nguyễn
Tri Phương đã anh dũng chống trả.
Chiếu hình:Nguyễn Tri Phương (1800 - 1873)
Tên thật là Nguyễn Văn Chương, quê tỉnh Thừa Thiên
Xuất thân trong một gia đình nông dân, Bắt đầu từ chân
thơ lại ở cấp huyện, do tài năng mà được tiến cử lên
triều đình Minh Mạng, lần lượt giữ nhiều chức vụ trọng
yếu suốt ba triều Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức Ông
là vị Tổng chỉ huy quân đội triều đình Nguyễn chống
lại quân Pháp xâm lược lần lượt ở các mặt trận Đà
Nẵng (1858), Gia Định (1861) và Hà Nội (1873)
- 1.9.1858, quân Pháp nổ súng đánh Đà Nẵng
Trang 8GV yêu cầu HS tìm hiểu về Nguyễn Tri Phương.
- Khi Nguyễn Tri Phương được cử làm tổng chỉ huy
mặt trận Quảng Nam - Đà Nẵng, ông đã áp dụng kế
hoạch gồm hai điểm:
+ Triệt để sơ tán, làm "vườn không nhà trống",
bất hợp tác với giặc
+ Xây dựng phòng tuyến cản giặc từ Hải Châu
(chân đèo Hải Vân) đến Thạch Giản dài hơn 4km
(Đồng thời cho tăng quân tiếp viện, xây thành đắp lũy)
Được sự ủng hộ và phối hợp chiến đấu của nhân
dân Nguyễn Tri Phương tạm thời ngăn chặn được quân
Pháp không cho chúng tiến sâu vào đất liền
(?)So với âm mưu ban đầu, TD Pháp có thực hiện
được ý định của mình hay không?
- HS nhận xét
GV kết luận: Sau 5 tháng xâm lược, liên quân Pháp –
Tây Ban Nha chỉ chiếm được bán đảo Sơn Trà.Kế
hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” của Pháp bước đầu đã
bị thất bại
GVG: Tháng 2/1859, sau khi thất bại trong âm mưu
đánh nhanh thắng nhanh ở Đà Nẵng, Pháp chuyển
hướng tấn công, để lại một lực lượng nhỏ giữ Sơn Trà,
còn lại kéo quân vào Gia Định
Chúng ta cùng chuyển sang phần 2, tìm hiểu chiến sự ở
Gia Định năm 1859
Hoạt động 2: Chiến sự ở Gia Định năm 1859 (20’)
- PP: trực quan, đàm thoại
- KT: động não, khăn trải bàn
- GV chiếu lược đồ giới thiệu thành Gia Định, chỉ vị
trí địa lí của Gia Định- thành phố HCM hiện nay: thành
phố sau đó hình thành nhờ công cuộc khai phá miền
Nam của nhà Nguyễn.Năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh
cho lập phủ Gia Định, đánh dấu sự ra đời thành phố
Khi người Pháp vào Đông Dương, để phục vụ công
- Quân ta dưới sự chỉ huy của Nguyễn Tri Phương, anh dũng chống trả
-Kết quả: Sau 5 tháng xâm lược, pháp chỉ chiếm được bán đảo Sơn Trà
2 Chiến sự ở Gia Định
Trang 9cuộc khai thác thuộc địa, thành phố Sài Gòn được
thành lập và nhanh chóng phát triển, trở thành một
trong hai đô thị quan trọng nhất Việt Nam, được mệnh
danh Hòn ngọc Viễn Đông hay Paris Phương Đông
Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Việt Nam
thống nhất quyết định đổi tên Sài Gòn thành "Thành
phố Hồ Chí Minh"
- HS thảo luận nhóm bàn (1p): Vì sao Pháp lại đem
quân vào đánh chiếm Gia Định?
- HS thảo luận và báo cáo kết quả
- Giảng: Sau 5 tháng ở Đà Nẵng, thực dân Pháp hầu
như dẫm chân tại chỗ, khó khăn ngày càng nhiều vì
quân lính không hợp khí hậu, ốm đau, chết quá nhiều,
thuốc men, lương thực thực phẩm thiếu thốn Tiến thoái
lưỡng nan, cuối cùng tháng 2/1859, Giơ-nui-y chuyển
hướng tấn công, để lại một lực lượng nhỏ giữ Sơn Trà,
còn đại quân kéo vào chiếm Gia Định, nhằm 3 mục
tiêu:
+ Nam Kì là kho lúa gạo của triều đình, nếu chiếm
vựa lúa Nam Kì, cắt đứt nguồn lương thực của triều
đình Huế sẽ gây khó khăn
+ Pháp phải hành động ngay, vì Anh đang ngấp
nghé đánh Sài Gòn Pháp muốn đi trước Anh một bước
trong việc làm chủ các cảng biển quan trọng ở miền
Nam
+ Pháp muốn chiếm xong Nam Kì sẽ đánh chiếm
Cao Miên (Campuchia) rồi dò đường sang miền Nam
Trung Quốc- ngược sông Mê Kông
+ Ngoài ra: theo chúng, thì lực lượng quân triều
đình ở đây mỏng, cảng rộng sâu, tàu chiến của chúng có
thể hoạt động được…
(?) Chiến sự ở Gia Định diễn ra như thế nào?
Cho cô biết, sự kiện quan trọng đầu tiên trong diễn
biến chiến sự tại Gia Định?
HS trả lời:
năm 1859
Trang 10- 17.2.1859, Pháp tấn công thành Gia Định.
- Chiếu lược đồ chiến trường Gia Định 1859-1861
GV giới thiệu qua về thành Gia Định: có từ thời
Nguyễn Ánh, là thành lớn nhất ở Nam Kì, sức chứa tới
1 vạn quân, trong thành có nhiều lương thảo khí giới,
xưởng đóng tàu, dinh thự, kho hầm
GVG: Ngày 9/2/1859, quân Pháp tập trung ở Vũng
Tàu Sớm ngày 10/2, quân Pháp bắt đầu theo đường
thủy tiến lên Gia Định Sáng 17/2, hỏa lực địch tập
trung bắn vào thành Gia Định
? Khi Pháp tấn công thành Gia Định, quân triều
đình chống trả ra sao?
- Quân triều đình chống cự yếu ớt rồi tan rã, mặc
dù có nhiều binh khí , lương thực
- Trước sức tấn công mạnh mẽ của địch trấn thủ
thành là Vũ Duy Ninh ra lệnh rút quân, một số
quan lại tự sát, một số bỏ chạy về Vĩnh Long
(?) Trong lúc quan quân nhà Nguyễn bỏ thành mà
chạy, thái độ của nhân dân như thế nào?
- Nhân dân căm thù giặc.
- Nhân dân địa phương đã tự động nổi lên đánh
giặc khiến chúng khốn đốn
- Tuy chiếm được chưa đầy một buổi sáng nhưng
quân Pháp đã không thể giữ nổi thành trước
phong trào kháng chiến tự động của nhân dân ta
? Lực lượng của Pháp lúc này ra sao? Đánh giá về
lực lượng của Pháp lúc này?
- 7/1860 phần lớn quân Pháp bị điều động sang
chiến trường châu Âu và Trung Quốc ,chúng chỉ
để lại ở Gia Định chưa đến 1000 quân, dàn mỏng
trên phòng tuyến dài 10km
(?) Sau khi mất thành Gia Định, triều đình Huế
- 17.2.1859, Pháp tấn công thành Gia Định