CHUYÊN ĐỀ CẤP THỊ XÃ

Sử dụng phiếu học tập trong giảng dạy môn Địa lý 6 sẽ tạo được bầu không khí học tập tích cực, giúp học sinh mở rộng, khắc sâu kiến thức tại lớp, có suy nghĩ, phân tích vấn đề tạo sự tư [r]

CHUYÊN ĐỀ

“SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÝ 6”

I LÝ DO CHỌN CHUYÊN ĐỀ.

Phương tiện dạy học có ý nghĩa hết sức to lớn trong việc dạy học môn Địa lý ở trường trung học cơ sở Bởi vì các sự vật hiện tượng địa lý có ở khắp mọi nơi trên Trái Đất, học sinh không thể quan sát trực tiếp được mà phải thông qua các phương tiện dạy học thì các sự vật hiện tượng địa lí trở nên gần gũi, cụ thể hơn đối với nhận thức của học sinh Một trong những phương tiện dạy học đơn giản, dễ làm, giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập nhanh và có hiệu quả theo hình thức cặp đôi (nhóm), giúp giáo viên thuận tiện khi dạy bài mới, bài thực hành, bài ôn tập,… đó là phiếu học tập Phiếu học tập là một tờ giấy rời, trên đó ghi các câu hỏi, bài tập, nhiệm vụ học tập, sơ đồ, lược đồ, hình vẽ, lát cắt, bảng số liệu,… kèm theo gợi ý, hướng dẫn, dựa vào đó học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu của giáo viên Phiếu học tập vừa là công cụ để giáo viên tổ chức các hành động nhận thức của học sinh, vừa là cơ sở để học sinh học tập tích cực, chủ động, sáng tạo, tìm ra những kiến thức địa lí mới và khó, khắc sâu kiến thức đã học tại lớp, tiện lợi trong quá rình giao tiếp giữa học sinh với học sinh trong nhóm, giữa nhóm học sinh với giáo viên, nhất là

đối với học sinh lớp 6 Vì vậy tôi viết chuyên đề “Sử dụng phiếu học tập trong dạy học môn Địa lý 6” nhằm giúp cho giáo viên dạy môn Địa lý 6 tổ chức lớp học tập

không khí sinh động, học sinh hứng thú học tập, giải quyết vấn đề nhanh, chính xác,

từ đó các em sẽ yêu thích học môn Địa lý trong nhà trường

II NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ:

Phiếu học tập có nhiều kiểu khác nhau, tùy theo nội dung và nhiệm vụ học tập

mà giáo viên thiết kế phiếu học tập theo các bước như sau:

- Bước 1 Xác định trường hợp cụ thể để sử dụng phiếu học tập trong bài học: Giáo viên phân tích nội dung bài học, phương pháp dạy học cụ thể và các hình thức tổ chức dạy học, sử dụng các phương tiện dạy học,… từ đó định hướng về sử dụng phiếu học tập (xác định kiểu phiếu học tập)

- Bước 2 Xác định nội dung của phiếu học tập, cách trình bày nội dung và hình thức thể hiện trong phiếu học tập:

Dựa vào mục tiêu bài học, kiến thức cơ bản của bài mà giáo viên chủ động phân bố thời gian cho từng đơn vị kiến thức, đối tượng học sinh ở lớp học, phương pháp và phương tiện dạy học, môi trường lớp học,…từ đó giáo viên xác định nội dung của phiếu học tập cho phù hợp Nội dung của phiếu học tập phải bám sát chuẩn kiến thức - kỹ năng, chứa đựng một hay một số nhiệm vụ nhận thức phù hợp với khả năng của học sinh Cách biểu đạt của phiếu học tập có thể là câu hỏi, bài tập, bài thực hành, yêu cầu giải quyết vấn đề, thực hiện nhiệm vụ mà giáo viên giao cho học sinh Các hình thức trình bày có thể bằng văn bản, lược đồ, sơ đồ, biểu đồ, hình vẽ, bảng

số liệu,…

- Bước 3 Thiết kế phiếu học tập:

Các thông tin, yêu cầu, câu hỏi, bài tập, hình vẽ, lược đồ, bảng số liệu, thể hiện trên phiếu học tập phải rõ ràng, ngắn gọn, chính xác, dễ hiểu Phần dành cho học sinh điền các thông tin vào phiếu phải có khoảng trống thích hợp, cách trình bày phiếu học tập đảm bảo tính thẩm mĩ, tạo hứng thú học tập của học sinh

Trong chuyên đề này, tôi trình bày 4 kiểu phiếu học tập như sau:

1 Phiếu thông tin: nội dung gồm những thông tin bổ sung, mở rộng, minh

họa cho kiến thức cơ bản của bài

Hình 47 Thùng nhiệt kế

2 Phiếu bài tập: nội dung gồm các bài tập.

Phiếu học tập (Bài 23) Dựa vào bảng số liệu dưới đây: Lưu vực và lưu lượng nước sông Hồng và sông Mê Công

Phiếu học tập (Bài 18)

Ở các trạm khí tượng, người ta thường đo nhiệt độ

không khí mỗi ngày ít nhất ba lần vào lúc 5 giờ, 13 giờ

và 21 giờ, rồi tính nhiệt độ trung hình ngày và ghi vào sổ

nhật kí Khi đo nhiệt độ không khí người ta phải để nhiệt

kế trong bóng râm và cách mặt đất 2 mét

- Dựa vào thông tin trên, hãy tính nhiệt độ trung

bình ngày của Hà Nội và nêu cách tính, biết rằng nhiệt

độ đo được lúc 5 giờ được 20°C, lúc 13 giờ được 24°C

và lúc 21 giờ được 22° C

………

………

………

- Quan sát hình 47, hãy giải thích tại sao khi đo

nhiệt độ không khí, người ta phải để nhiệt kế trong bóng

râm và cách mặt đất 2m?

………

………

………

…

Sông Hồng Sông Mê Công Lưu vực (km2) 170.00 795.000

Tổng lượng nước mùa lũ (%)

- Hãy tinh và so sánh tổng lương nước (bằng m 3 ) của sông Hồng và sông Mê Công trong mùa cạn và mua lũ

……….

……….

- Vì sao có sự chênh lệch đó?

……….

……….

3 Phiếu yêu cầu: nội dung gồm các vấn đề và tình huống cần giải quyết.

Phiếu học tập (Bài 9)

Dựa vào hình 24, hãy:

Hình 24 Vị trí của Trái Đất trên quỹ đao quanh Mặt Trời vào các ngày hạ chí và đông chí

Phân tích hiện tượng ngày, đêm dài ngắn khác nhau trong các ngày 22-6 và 22-12.

……….

……….

………

4 Phiếu thực hành: nội dung là những nhiệm vụ thực hành, rèn kỹ năng cho

học sinh

Phiếu học tập (bài 21)

a/ Quan sát hai biểu đồ hình 56, 57 và trả lời các câu hỏi trong bảng sau :

Hình 56 Biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa của địa điếm A Hình 57 Biếu đó nhiệt độ, lượng mưa của đia điểm B Nhiệt độ và lượng mưa Biểu đồ của địa điểm A Biểu đồ của địa điểm B - Tháng có nhiệt độ cao nhất là tháng nào ? - Tháng có nhiệt độ thấp nhất là tháng nào ? - Những tháng có mưa nhiều (mùa mưa) bắt đầu từ tháng mấy đến tháng mấy ? ………

………

………

………

………

………

b/ Từ bảng thống kê trên, cho biết biểu đồ nào là biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa cùa địa điểm ở nửa cầu Bắc? Biểu đồ nào là của địa điểm ở nửa cầu Nam? Vì sao? ………

………

………

……….

Để sử dụng phiếu học tập trong tiết dạy có hiệu quả, tạo bầu không khí lớp học sinh động, học sinh chủ động, tích cực học tập:

- Thứ nhất, giáo viên giao phiếu học tập cho học sinh: mỗi cặp đôi (hoặc nhóm) giáo viên phát 1 phiếu học tập (có thể treo bảng phụ thiết kế phiếu học tập

hoặc trình chiếu cho học sinh quan sát trước), học sinh điền thông tin lớp, tên nhóm vào phiếu học tập

- Thứ hai, giáo viên quan sát, gợi ý, hướng dẫn những cặp học sinh (hoặc nhóm) gặp khó khăn khi thực hiện nhiệm vụ trên phiếu học tập, đồng thời khuyến khích, động viên các em trao đổi ý kiến để giải quyết các vấn đề trong phiếu học tập

Từ đó giáo viên mới nắm được tiến độ hoạt động học tập của từng học sinh trong cặp (hoặc nhóm) để tiến hành hoạt động toàn lớp một cách hợp lí và đạt hiệu quả cao

- Thứ ba, tổ chức cho học sinh trình bày kết quả với phiếu học tập: giáo viên gọi đại diện cặp đôi (hoặc nhóm) trình bày sản phẩm trên phiếu học tập, các cặp (hoặc nhóm) còn lại quan sát, lắng nghe, nhận xét, bổ sung kiến thức Sau cùng, giáo viên nhận xét, đánh giá sản phẩm hoạt động của học sinh và chuẩn xác kiến thức (thể hiện nội dung trên bảng phụ hoặc trình chiếu)

III KẾT QUẢ ÁP DỤNG CHUYÊN ĐỀ:

Trong năm học 2018 - 2019, tôi được Ban giám hiệu trường phân công giảng dạy Địa lý 6 Trong giảng dạy tôi đã vận dụng phiếu học tập và đã tạo được không khí học tập sôi nổi, học sinh hứng thú thực hiện nhiệm vụ trên phiếu học tập và đã đạt được kết quả như sau:

Phiếu học tập (Bài 7) Tên HS trong nhóm: ……… Lớp 6/…

Dựa vào hình 21, hãy:

Hình 21 Hiện tượng ngày và đêm trên Trái Đất

- Nhận xét diện tích Trái Đất được Mặt Trời chiếu sáng và giải thích.

……….

……….

- Tại sao có hiện tượng ngày đêm kế tiếp nhau ở khắp mọi nơi trên Trái Đất ?

……….

……….

Điểm

Lớp TSHS

(0 – < 3) (3 – < 5) (5 – < 7) (7 – < 9) (9 – 10)

61 34 / / 04 11,7 02 5,9 12 35,3 16 47,1

62 38 / / / / 06 15,8 18 47,4 14 36,8

63 21 / / / / 07 33,3 10 47,6 04 19,1

64 21 / / 06 28,6 / / 09 82,8 06 28,6

(Học sinh làm bài trên phiếu học tập đạt 91,3% từ trung bình trở lên)

IV KẾT THÚC CHUYÊN ĐỀ:

Việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học môn Địa lý 6 đem lại hiệu quả cao

và góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Địa lý trường Trung học cơ sở, thì giáo viên dạy học địa lý phải nắm rõ cấu tạo, chức năng và tác dụng của phiếu học tập, phù hợp với đối tượng học sinh, sở trường, sự sáng tạo của giáo viên và nhất là vận dụng linh hoạt phương pháp trong giảng dạy Sử dụng phiếu học tập trong giảng dạy môn Địa lý 6 sẽ tạo được bầu không khí học tập tích cực, giúp học sinh mở rộng, khắc sâu kiến thức tại lớp, có suy nghĩ, phân tích vấn đề tạo sự tư duy trong học sinh, hình thành thói quen hợp tác và chịu trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ trên phiếu học tập, thông qua phiếu học tập còn rèn luyện kỹ năng viết văn bản của học sinh, học sinh năng nổ học tập, giáo viên sẽ linh hoạt hơn trong khâu tổ chức lớp (rút ngắn thời gian), sửa lỗi chính tả cho học sinh trên phiếu học tập

Trường Long Hòa, ngày 05 tháng 12 năm 2019

Người viết chuyên đề

Cao Thị Nhi