Nói như thế hội thoại đã rất quen thuộc với các em trong cuộc sống hàng ngày bởi qua hội thoại con người có thể giao tiếp với nhau, trao đổi thông tin với nhau.. Gọi học sinh đọc đ
Trang 1Ngày soạn:
Ngày dạy:
Tiết 107 Tiếng Việt HỘI THOẠI
A MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức cần đạt: Giúp học sinh:
- Nắm được khái niệm “vai xã hội trong hội thoại” và mối quan hệ giữa
các “vai” trong quá trình hội thoại
2 Kĩ năng cần rèn: luyện kĩ năng nhận biết và phân tích các “vai” trong
hội thoại
3 Thái độ : GD học sinh có thái độ đúng đắn trong giao tiếp
B CHUẨN BỊ :
1 Giáo viên : Giáo án, sgk, ví dụ, tài liệu tham khảo, máy chiếu
2 Học sinh : Hoạc bài cũ, xem trước bài mới ở nhà
C TỔ CHỨC DẠY HỌC :
1.Kiểm tra bài cũ (4’) :
Gv: Bài trước các em đã được tìm hiểu về hành động nói, các kiểu hành
động nói thường gặp Hôm nay trước khi vào bài mới, cô sẽ kiểm tra nội
dung bài cũ Các em quan sát bảng phụ:
1, Em hãy cho biết hành động nói là gì? Các kiểu hành động nói thường
gặp?
- Hành động nói: hành động được thực hiện bằng lời nói nhằm một mục
đích nhất định
- Các kiểu hành động nói thường gặp: hỏi, trình bày, điều khiển,, hứa hẹn,
bộc lộ cảm xúc…
2, Xác định kiểu hành động nói trong đoạn trích sau:
Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:
- Không cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về
Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:
- Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm không như trước đâu
Câu 1: Trình bày
Câu 2: Trình bày
Câu 3: Hỏi
Câu 4: Bộc lộ cảm xúc
2 Tổ chức các hoạt động(41’):
Hoạt động của GV Hoạt động của
HS
Nội dung cần đạt
*HĐ1(1’) Giới
thiệu bài: Vừa rồi cô và các
HD lắng nghe
Trang 2bạn được kiểm tra bài cũ đã
thực hiện những hành động
nói Cô hỏi, các em trả lời
câu hỏi mà cô đưa ra Một
cuộc giao tiếp bằng ngôn ngữ
như vậy người ta gọi là cuộc
hội thoại Nói như thế hội
thoại đã rất quen thuộc với
các em trong cuộc sống hàng
ngày bởi qua hội thoại con
người có thể giao tiếp với
nhau, trao đổi thông tin với
nhau Hội thoại diễn ra khi
có hai người nói luân phiên
nhau trở lên Khi tham gia
hội thoại, mỗi người đều
nhận một vai, người ta gọi đó
là vai xã hội Vậy cô thuộc
vai gì? Bạn A thuộc vai gì?,
các vai đó dựa vào mối quan
hệ nào? Tiết học hôm nay sẽ
giúp các em trả lời những
câu hỏi đó Các em cùng mở
sách giáo khoa chúng ta học
bài 26 tiết 107 Hội thoại
HĐ2(25’) Hình thành
kiến thức mới
Giao nhiệm vụ tìm hiểu
để nắm được thế nào là
vai hội thoại trong giao
tiếp
Chiếu ví dụ lên máy
chiếu
Gọi học sinh đọc đoạn
trích, phân vai: một học
sinh lượt hội thoại của cô
hồng, một học sinh đọc
lời dẫn truyện và một lượt
thoại của nhân vật tôi
? Đoạn trích các bạn vừa
HS quan sát
HS đọc ví dụ
HS trả lời
I.Vai xã hội trong hội thoại:
1 Ví dụ:
2 Nhận xét:
Trang 3đọc được trích trong văn
bản nào? Của ai?
( Trích trong văn bản “
Trong lòng mẹ”của
Nguyên hồng mà chúng
ta đã được học ở kì 1)
? Căn cứ vào kiến thức
mà em đã học hãy cho cô
biết nội dung của đoạn
trích trên là gì?
? Trong đoạn trích trên có
mấy nhân vật tham gia
hội thoại? Em hãy gọi tên
các nhân vật có trong
đoạn trích?
? Vậy trong đoạn trích
trên, em thấy quan hệ
giữa bé hồng và bà cô có
mối quan hệ với nhau
như thế nào?
? Có ý kiến cho rằng hai
nhân vật này ngang vai
với nhau? Em có đồng ý
không? Nêu nhận xét của
em về vai của hai nhân
vật này trong cuộc hội
thoại? Ai ở vai trên? Ai ở
vai dưới?
? Trong ví dụ trên, ai là
người chủ động trong
cuộc hội thaoij giữa hai
cô cháu?
? Em hãy tìm những câu
nói của bà cô đối với bé
Hồng?
HS trả lơif
HS thực hiện trả lời
- Cuộc trò chuyện giữa người cô với chú
bé Hồng trước khi mẹ
bé Hồng về trong ngày giỗ đầu cha bé Hồng
- Đoạn trích có hai nhân vật: người cô,
bé Hồng
- Hai cô cháu ruột (Quan hệ gia tộc)
- Quan hệ trên-dưới + Người cô (vai trên) + Bé Hồng (vai dưới)
- Bà cô là người chủ động: gọi cháu đến để hỏi chuyện
* Người cô nói với bé Hồng:
- Hồng ! Mày có muốn vào Thanh Hóa…
Trang 4? Những câu nói ấy của
người cô có phải thể hiện
nỗi thương xót đối với
cháu không hay nhằm
mục đích gì khác?
Gv: Như vậy người cô nói
không phải để thể hiện
tình yêu thương với đứa
cháu tội nghiệp mà là để
gieo rắc vào đầu cháu
một hình ảnh người mẹ
xấu xa, một người mẹ
lệch chuẩn so với lễ giáo
xã hội
? Vậy theo em cách ứng
xử của cô như vậy đã
được chưa? Cách cư xử
ấy có gì đáng trê trách
không?
? Vậy trước những lời nói
và hành động của bà cô
như vậy thì bé Hồng có
nhận ra ý nghĩ cay độc
xấu xa ấy không?
? Theo em, bé Hồng có
thái độ như thế nào?
? Tìm những chi tiết cho
HS bộc lộ cá nhân
- Sao lại không vào?
Mợ mày phát tài lắm…
- Mày dại quá, cứ vào
đi, tao chạy cho tiền…
- Mày hỏi cô Thông, chỗ ở của mợ mày…
- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu…
- Nói xấu về mẹ bé Hồng, gieo rắc vào đầu cháu ý nghĩ không tốt về người
mẹ
=> Không đúng với thái độ chân thành, không hợp với quan
hệ ruột thịt, không đúng mực người lớn với trẻ con => cách
cư xử chưa đúng với vai xã hội trên
- Bé Hồng đã nhận ngay ra ý nghĩa cay độc trong giọng nói
Trang 5thấy chú bé Hồng đã cố
gắng kìm nén sự bất bình
của mình để giữ thái độ lễ
phép?( qua xưng hô, thái
độ, cử chỉ, lời nói….)
Giái thích vì sao Hồng
ohair làm như vậy?
GV:: Như vậy qua ví dụ
trên, chúng ta đã xác
định trong hội thoại có
một mối qua hệ đó là mối
quan hệ trên-dưới Mối
quan hệ này thường xét
trong góc độ gia đình,
dòng tộc hoặc tuổi tác
? Hàng ngày đến trường,
trong giao tiếp các em
thường xưng hô như thế
nào với nhau?
(cậu, tớ, mình, bạn, xưng
tên, biệt danh…)
? Em hãy xác định vai xã
hội trong hội thoại của
mình trong các cuộc hội
thoại như thế?
Theo em đó là mối quan
hệ gì?
? qua việc phân tích
những ví dụ trên, em hãy
cho biết vai xã hội là gì?
? Vai xã hội được xác
định bằng các quan hệ xã
hội nào?
?Vậytrong cuộc hội thoại,
có phải mỗi người tham
và vẻ mặt rất kịch của bà cô
+ Thái độ: lễ phép, tôn trọng
+ Chi tiết: “ tôi cúi đầu không đáp Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng….”
- Vì biết mình là bề dưới phải tôn trọng
bề trên => Cư xử đúng vai xã hội vai dưới
- Cùng lứa tuổi, cùng
là bạn học
- Vai xã hội ngang bằng nhau
=> Quan hệ thân-sơ
3 Kết luận:
- Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc hội thoại
- Vai xã hội được xác
Trang 6gia hội thoại chỉ có một
vai xã hội không? Em hãy
cho một ví dụ để chứng
minhđiều đó.Mỗi người
tham gia hội thoại thường
có nhiều vai, đa chiều
Bài tập nhanh:
Hãy chỉ vai xã hội trong
ví dụ sau:
1,Cháu van ông, nhà cháu
mới tỉnh được 1 lúc, ông
tha cho
2, Chồng tôi đau ốm, ông
không được phép hành
hạ!
3, Mày trói ngay chồng
bà đi, bà cho mày xem!
+Cháu- ông->
+ Tôi- ông -> Ngang
bằng
+ Bà- Mày -> Trên dưới
Bài tập nhanh: Hãy chỉ ra
vai xã hội trong ví dụ sau:
Xác định vai xã hội của
một học sinh lớp 8 trong
các mối quan hệ ở nhà(
trong gia đình) và ở
trường ( ngoài xã hội )?
Ở nhà:
- Ông, bà
- Cha, mẹ
- Anh, chị
- Em
Ở trường:
- Anh chị khối 9
- Bạn cùng khối
- Bạn cùng lớp
- Các em lớp 6,7
định bằng các quan
hệ xã hội:
+ Quan hệ trên-dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình)
+ Quan hệ thân-sơ (theo mức độ quen biết thân tình)
*Ghi nhớ:
*Lưu ý:
- Vì quan hệ xã hội rất đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng đa dạng, nhiều chiều
- Khi tham gia hội thoại mỗi người cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp
- Trong hội thoại ngoài lời nói còn có thái độ, cử chỉ, giọng điệu, tình cảm đi kèm với lời nói
Trang 7=> Vai xã hội đa dạng,
nhiều chiều
GV chuyển ý: Vừa rồi
chúng ta đã tìm
hieeurthees nào là vai xã
hội trong hội thoại Để
hiểu rõ và khăc sâu kiến
thức hơn chúng ta cùng
nhau đến phần luyện tập
HĐ3(15’) Luyện tập
BT1: Chiếu bài tập lên
bảng chiếu
Gọi hocj sinh đọc, xác
II Luyện tập Bài 1: Hãy tìm những chi tiết trong bài
“Hịch tướng sĩ” thể
Trang 8định yêu cầu đề bài?
GV: Qua bài tập vừa rồi
BT2: Chiếu đề bài
lên bảng phụ
? Học sinh đọc, xác định
yêu cầu của bài
Thảo luận nhóm
Nhóm 1 Dựa vào đoạn
trích và những điều em đã
biết về truyện lão Hạc,
hãy xác định vai xã hội
của hai nhân vật tham gia
cuộc thoại trên?
Nhóm 2 Tìm những chi
hiện thái độ vừa nghiêm khắc, vừa khoan dung của Trần Quốc tuấn đôia với binh sĩ dưới quyền?
- Nghiêm khắc: “Nay
các ngươi nhìn chủ nhục mà không biết
lo, thấy nước nhục
mà không biết thẹn Làm tướng triều đình phải hầu quân giặc
mà không biết tức… ”
- Khoan dung: “ Nay
ta chọn binh pháp các nhà hợp làm một quyển……kẻ nghịch thù”
Bài 2:
a Xét về địa vị trong
xã hội ông giáo có vị thế cao hơn một người nông dân nghèo như Lão Hạc Nhưng về tuổi tác thì Lão Hạc có vị trí cao hơn.(Kính lão đắc thọ, kính già già để tuổi cho)
b Ông giáo thưa gửi
Trang 9tiết trong lời thoại của
nhân vật và lời miêu tả
của nhà văn cho thấy thái
độ vừa kính trọng, vừa
thân tình của nhân vật
ông giáo đối với lão Hạc
?
Nhóm 3 Những chi tiết
nào trong lời thoại của
lão Hạc và lời miêu tả của
nhà văn nói lên thái độ
vừa quý trọng, vừa thân
tình của lão Hạc đối với
ông giáo?Những chi tiết
nào thể hiện tâm trạng
không vui và sự giữ ý của
lão Hạc?
GV chốt:
BT3:
Gv: Liên hệ, tích hợp rèn
kĩ năng giao tiếp trong
cuộc sống
Chiếu đề bài lên bảng phụ
BT4: khoanh tròn vào
với Lão Hạc bằng lời
lẽ ôn tồn, thân mật, nắm vai lão, mời ăn khoai, hút thuốc, uống nước, xưng
“cụ” ông con mình
=> Vừa kính trọng, vừa thân tình
c Lão Hạc gọi người đối thoại với mình là
“ông giáo” “ông dạy” xưng “chúng mình” cách nói xề xoà, gần gũi
=> Vừa quý trọng, vừa thân tình.(Hàng xóm, láng giềng tắt lửa tối đèn có nhau)
- Giữ ý của lão Hạc: Cười gượng, cười đưa
đà, thoái thác chuyện
ở lại ăn khoai
Bài tập 3: Hãy xác định vai hội thoại trong câu chuyện ngắn sau? Theo em, việc cắt lời của
người đối thoại với mình như các nhân vật trong câu chuyện trên có thể coi là mất lịch sự không? Em hãy nêu ý kiến và lí giải?
Trang 10chữ cái đứng trước câu
trả lời đúng trong câu
sau:
1, ? Khi hội thoại với
người có quan hệ ngang
hàng , thân thiết ,cần có
thái độ ứng xử như thế
nào ?
A Khách sáo
B Thân mật
C suồng xã
D Tôn trọng
2, Một ngườii cha nói
chuyện với một người
con vè công việc gia
đình Trong cuộc hội
thoại đó, quan hệ giữa hai
người là quan hệ gì?
A QH gia đình
B.QH tuổi tác
C QH chức vụ xã hội
D QH họ hàng
GV chốt:
HĐ4(1’) Giao nhiệm vụ
củng cố:
- Trong hội thoại người ta
cần chú ý gì?
- Vì quan hệ xã hội rất đa
dạng nên vai xã hội của
mỗi người cũng đa dạng,
nhiều chiều
- Khi tham gia hội thoại
mỗi người cần xác định
đúng vai của mình để
chọn cách nói cho phù
hợp
Trang 11- Trong hội thoại ngoài
lời nói còn có thái độ, cử
chỉ, giọng
HĐ5(1’) Giao nhiệm vụ
về nhà:
- Học bài, làm bài tập
trong sách bài tập
- Chuẩn bị “Hội thoại”
tiếp theo