AI DA DAT TEN CHO DONG SONG HOAN CHINH

+ Vẻ trầm mặc sâu lắng của sông Hương cũng như 1 nét riêng trong vẻ đẹp tâmhồn của người xứ Huế: rất dịu dàng và rất trầm tư… - Dòng sông của lịch sử hào hùng: +Từ xa xưa: là một dòng sô

AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG_Hoàng Phủ Ngọc Tường

I TIỂU DẪN:

1 TÁC GIẢ: - Ông chuyên viết về bút kí.

- Sáng tác của ông có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa trí tuệ và tính trữ tình, giữa nghị luận sắc bén với tư duy đa chiều,…

2 TÁC PHẨM:

a Đại ý: - Là đoạn văn xuôi súc tích, đầy chất thơ về sông Hương

- Tác phẩm là những cảm nhận sâu lắng được tổng hợp từ một vốn hiểu biết phong phú về văn hóa, lịch sử, địa lý và văn chương.

b Bố cục :

- Thủy trình sông Hương.

- Dòng sônng của lịch sử và thi ca.

II ĐỌC- HIỂU:

1 THỦY TRÌNH SÔNG HƯƠNG:

a/ Sông Hương ở thượng nguồn:

- Mạnh mẽ: Là “bản trường ca của rừng già” “rầm rộ dưới bóng cây đại ngàn”, “mãnh liệt qua những ghềnh thác”

- Phóng khoáng: “cô gái Di - gan phóng khoáng và man dại, tâm hồn

tự do, trong sáng, bản tính gan dạ, có sức mạnh bản năng

- Dịu dàng: có lúc lại dịu dàng say đắm dưới dặm dài chói lọi hoa đỗ quyên ” Bên cạnh đó, nó còn mang sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ“người

mẹ phù xa của vùng văn hóa xứ sở”

b/ Sông Hương ở vùng châu thổ:

 Bằng những hình ảnh đầy ấn tượng kết hợp với việc sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã gợi ra tính cách “man dại “, “mãnh liệt” của sông Hương ở thượng nguồn

-Như người con gái đẹp nằm ngử mơ màng giữa cánh đồng châu hóa đầy hoa dại.

-Chuyển dòng một cách liên tục uốn mình theo những đường cong thật mềm, như một cuộc tìm kiếm có ý thức.

-Dòng sông đa sắc màu: “Sớm xanh, trưa vàng, chiều tím”.

-Sông sông mang vẻ đẹp trầm mặt, triết lý, cổ thi.

 SH mang nét đẹp lãng mạn của một cô gái trên hành trình đi tìm người yêu của mình.

c/ Sông Hương ở vùng châu thổ

- Vui tươi hẳn lên: như tìm đúng đường về…kéo một nét thẳng mực yên tâm theo hướng tây nam- đông bắc,…

- Dịu dàng, nữ tình: Uốn một cánh cung rất nhẹ, dòng sông như mềm hẳn đi, như một tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu, như điệu “slow” dành riêng cho Huế.

- Dòng sông chung thủy: Sông Hương duy nhất thuộc về một thành phố, là niềm

tự hào của xứ Huế.

 Cuộc gặp gỡ của Huế và Sông Hương như cuộc hội ngộ của tình yêu với nhiều cung bậc cảm xúc.

d/ Sông Hương từ biệt Huế:

- Mạnh mẽ, táo báo: Đột ngột rẽ ngoặt lại để gặp thành phố yêu dấu một lần cuối.

- Lưu luyến, bịn rịn: Rời khỏi kinh thành, sông Hương ôm lấy đảo Cồn Huế, lưu luyến

ra đi…

Quyến luyến, ngập ngừng, bịn rịn không nỡ rời xa.

2/ DÒNG SÔNG CỦA LỊCH SỬ- THI CA

- Dòng sông của âm nhạc:

+Là người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya

+Là nơi sinh thành ra toàn bộ nền âm nhạc có điểm của Huế

+ Là cảm hứng để Nguyễn Du viết lên khúc đàn của nàng Kiều.- Dòng sông của thi ca:

+ Là vẻ đẹp mơ màng Dòng sông trắng lá cây xanh trong thơ Tản Đà.+ Vẻ đẹp hùng tráng như kiếm dựng trời xanh của Cao Bá Quát.+ Là nỗi quan hoài vạn cổ trong thơ bà Huyện Thanh Quan.+ Là sức mạnh phục sinh tâm hồn trong thơ Tố Hữu

- Dòng sông của một nền văn hóa:

+ Màn sương khói trên sông Hương là màu áo điền lục, 1 sắc áo cưới của các côdâu trẻ trong tiết sương giáng

+ Vẻ trầm mặc sâu lắng của sông Hương cũng như 1 nét riêng trong vẻ đẹp tâmhồn của người xứ Huế: rất dịu dàng và rất trầm tư…

- Dòng sông của lịch sử hào hùng:

+Từ xa xưa: là một dòng sông biên thùy xa xôi của đất nước+Thời trung đại:bảo vệ biên giới phiá nam của tổ quốc+Thời chống Pháp: sống hết lịch sử bi tráng với các cuộc khởi nghĩa+Đi vào thời đại cách mạng tháng 8 với những chiến công rung chuyển.+Thời chống Mĩ:

- Sông Hương cùng với thành phố Huế cũng chịu nhiều đau thương mất mát

III.ĐỊNH HƯỚNG LIÊN HỆ VÀ TRÍCH DẪN

1/ ĐỊNH HƯỚNG LIÊN HỆ

a/ Khi phân tích sư mãnh liệt, hoang dại của dòng sông Hương, ta có thể liên hệ với

sự dữ dằn hung bạo của con SĐ:

 Đều được thể hiện qua khả năng liên tưởng, tưởng tượng phong phú, độc đáo; câu văn

uyển chuyển, giàu hình ảnh, cảm xúc của 2 tác giả Đều hiện lên đều có nét dữ dội, hùng tráng, mạnh mẽ

b/ Khi ta phân tích vẻ đẹp của sông Hương từ cảnh sắc thiên nhiên qua bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông” của Hoàng Phủ Ngọc Tường, ta có thể liên hệ với khổ thơ thứ

2 trong bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử để thấy được sự tương đồng và

khác biệt trong cách cảm nhận về vẻ đẹp sông Hương của hai tác giả.

*Nét khác biệt:

– Đây thôn Vĩ Dạ: Bài thơ được gợi cảm hứng từ mối tình đơn phương sâu kín của Hàn

Mặc Tử với Hoàng Cúc mà khởi đầu là tấm bưu thiếp do Hoàng Cúc gửi vào nên điểm nhìn cảm xúc gói trọn trong một không gian hẹp là thôn Vĩ, cái nhìn từ kí ức Cảnh sông Hương lúc ban ngày thì êm đềm, tĩnh lặng mang nhịp điệu chậm rãi riêng của Huế, khi đêm về bỗng biến thành sông trăng huyền ảo, lãng mạn, chất chứa niềm tâm sự thầm kíncùng khát vọng da diết khắc khoải của thi nhân

– Ai đã đặt tên cho dòng sông?: Hoàng Phủ Ngọc Tường chọn điểm nhìn là sông Hương,

đặt trong một không gian phóng khoáng, rộng lớn hơn Vẻ đẹp của dòng sông hiện lên ở rất nhiều góc độ từ quá khứ cho đến hiện tại, từ lịch sử, thơ văn đến địa lí, văn hóa….Vì

thế nó có vẻ đẹp toàn diện hơn, hiện thực hơn bởi sông Hương chính là linh hồn của Huế, là nơi tích tụ những trầm tích văn hóa lâu đời của mảnh đất kinh thành cổ xưa.

* Lí giải sự khác biệt:

+ Xuất phát từ đặc điểm của thể loại thơ và bút kí là khác nhau Thơ nghiêng về cảm xúc,

tâm trạng Bút kí không chỉ đòi hỏi có cảm xúc mà ít nhiều có tính xác thực và khách

quan

+ Đối với Hàn Mặc Tử, Huế là nơi tác giả từng gắn bó, giờ đã trở thành kỉ niệm, ít nhiều nhà thơ cũng có ấn tượng sâu sắc về sông Hương, dễ nhận ra nét đặc điểm tiêu biểu là cái thần thái của sông Hương, tìm được mối tương đồng để gửi gắm tình cảm, cảm xúc Còn

Hoàng Phủ Ngọc Tường là người con của xứ Huế nên sông Hương đã thấm sâu vào tâm hồn máu thịt của ông.

c/ Khi cảm nhận về vẻ đẹp của hình tượng sông Hương trong không gian địa lý (Thiên

nhiên), chúng ta có thể liên hệ với Đây thôn Vĩ Dạ_HMT để thấy sự khác biệt của hai

nghệ sĩ khi hướng về sông Hương xứ Huế



– Cả 2 tác giả cùng làm nổi bậtvẻ đẹp và thơ của sông Hương xứ Huế, vừa thể hiện tài –tâm của người nghệ sĩ với con người-Đất nước-quê hương

– Song dù cùng hướng về 1 đối tượng nhưng 2 nghệ sĩ đã thể hiện sự khác biệt tạo nên tính hấp dẫn riêng:

+ Nếu như ĐTVD- HMT hướng về sông Hương xứ Huế với những mảng kí ức của những

vẻ đẹp lung linh huyền ảo, nằm ngoài tầm với, vụt khỏi tầm tay để giãi bày tâm trạng đau đáu mặc cảm chia lìa, xót xa trước mối tình đơn phương Từ đó bộc lộ niềm khát sống, khát yêu của 1 con người đang cầm tấm vé tàu để ngày mai đi vào cõi chết nhưng vẫn níu đời, tiếc đời Sông Hương xứ Huế chỉ là cái cớ để thi nhân bộc lộ tâm trạng Thì HPNT hướng về sông Hương xứ Huế để làm nổi bật vẻ đẹp độc đáo, phong phú , đa dạngdầy biến ảo và vô cùng quyến rũ của sông Hương Qưua đó người đọc thấy được vẻ đẹp con

người Huế trong chiều sâu văn hóa và lịch sử cùng tình yêu sự gắn bó máu thịt của tác giảvới sông Hương xứ Huế quê mình.

+ Nếu như ĐTVD, HMT dùng thơ để bộc lộ cảm xúc tâm trạng với những vần thơ tài hoathì hình tượng sông Hương trong không gian địa lý ở Ai đã đặt tên cho dòng sông, HPNT

đã dùng thể loại bút ký thiên về thể hiện sự vật khách quan bằng những trang văn có sự kết hợp giữa nghị luận sắc bén với suy tư đa chiều, huy động vốn kiến thức phong phú, nhiều mặt nhưng cũng đậm chất thơđể làm nổi bật sông Hương và con người Huế

d/Khi phân tích Ai đã đặt tên cho dòng sông, ta có thể liên hệ với Tràng giang-HC để thấy nét đặc trưng riêng trong mỗi cái tôi của tác giả.

1 Giống nhau

– Đều là những cái “tôi” lãng mạn, tài hoa

– Đều là những cái “tôi” yêu mến, nặng tình với thiên nhiên, với quê hương xứ sở

2 Khác nhau

– Cái “tôi” của Huy Cận trong “Tràng giang”: Là cái “tôi” Thơ mới Cái “tôi” mang

nỗi buồn ảo não, cô đơn, nhỏ bé, lạc lõng giữa cái vô cùng của vũ trụ Nó mang đậm phong cách thơ Huy Cận trước cách mạng tháng Tám Trong nỗi buồn của cái “tôi” Huy Cận ta thấy nỗi buồn thế hệ- nỗi buồn của tầng lớp trí thức tiểu tư sản sinh ra và lớn lên trong hoàn cảnh mất nước, sống giữa quê hương mà vẫn thấy “thiếu quê hương” Cái

“tôi” ấy được thể hiện bằng những vần thơ trữ tình, hiện đại mà vẫn giàu màu sắc cổ điển

– Cái “tôi” của Hoàng Phủ Ngọc Tường trong đoạn trích “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”: Là cái “tôi” của người trí thức sống trong hoàn cảnh đất nước đã hòa bình, trong

tâm thế hòa nhập với cuộc đời, đắm mình trong cảm hứng ngợi ca, tự hào về cảnh sắc quêhương đất nước Cái “tôi” ấy được thể hiện bằng thể kí với những trang viết đầy chất thơ, văn phong tao nhã, hướng nội, tinh tế và tài hoa

– Nguyên nhân có sự khác biệt trong cái “tôi” của mỗi tác giả: Do hoàn cảnh sáng tác,

do cá tính sáng tạo, phong cách nghệ thuật, sở trường riêng, khuynh hướng nghệ thuật riêng, cách nhìn, cách khám phá, cách thể hiện riêng…

2/ ĐỊNH HƯỚNG TRÍCH DẪN

a/ Có ý kiến cho rằng: “Nghệ thuật là lĩnh vực của cái độc đáo, vì vậy, nó đòi hỏi người

sáng tác phải có nét gì đó rất riêng, mới lạ thể hiện trong các tác phẩm của mình” “Ai đã đặt tên cho dòng sông” là một tác phẩm như thế

b/ Nhận xét về bài kí Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường, có ý

kiến cho rằng: Từ thượng nguồn dòng chảy đến lúc đổ ra biển sông Hương đã đi với Huế

cả một mối tình trọn vẹn

c/ Về hình tượng sông Hương trong bút kí Ai đã đặt tên cho dòng sông của Hoàng Phủ

Ngọc Tường, có ý kiến cho rằng: “Sông Hương mang vẻ đẹp đầy nữ tính và rất mực đa tình”

d/ Một số người nổi tiến đánh giá về HPNT:

- Nhà văn Nguyên Ngọc: “Trong một cuốn sách gần đây của anh, viết và in ngay giữa

những ngày anh đang vật lộn với cơn bệnh nặng-chứng tỏ ở anh một đức tính dũng cảm

và một nghị lực phi thường của một người lao động nghệ thuật-anh tự coi mình là "người ham chơi" Quả thật, anh là một người ham sống đến mê mải, sống và đi, đi để được sống, với đất nước, với nhân dân, với con người, đi say mê và say mê viết về họ ”

- Nhà văn Nguyễn Tuân:”Ký của Hoàng Phủ Ngọc Tường có "rất nhiều ánh lửa"

Nhà thơ Hoàng Cát: Hoàng Phủ Ngọc Tường có một phong cách viết bút ký văn học của riêng mình Thế mạnh của ông là tri thức văn học, triết học, lịch sử, địa lý sâu và rộng, gần như đụng đến vấn đề gì, ở thời điểm nào và ở đâu thì ông vẫn có thể tung hoành thoải mái ngòi bút được

- Nhà thơ Ngô Minh: Hoàng Phủ Ngọc Tường là một trong số rất ít nhà văn viết bút ký nổi tiếng ở nước ta vài chục năm nay Bút ký của Hoàng Phủ Ngọc Tường hấp dẫn người đọc ở tấm lòng nhân văn sâu sắc, trí tuệ uyên bác và chất Huế thơ huyền hoặc, quyến rũ

Đó là những trang viết tài hoa, tài tử, tài tình Thực ra, bút ký Hoàng Phủ Ngọc Tường chính là những áng thơ văn xuôi cuốn hút người đọc thơ Hoàng Phủ Ngọc Tường là vẻ đẹp của nỗi buồn hoài niệm, những day dứt triết học, từ sâu thẳm thời gian, sâu thẳm đất đai vọng lên trong tâm khảm người đọc Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo cho rằng thơ Hoàng Phủ Ngọc Tường thấm đẫm "triết học về cái chết thơ anh buồn mỗi nỗi buồn đứt

ruột Đấy là thơ của cõi âm" Đó là một nhận xét xác đáng.

- Trên báo mạng Vnexpress: Dường như trong suốt cuộc đời mình, Hoàng Phủ Ngọc Tường bị ám ảnh bởi hoa Điều đó, dù cuộc đời lận đận những ngày tù cộng với những năm tháng bôn ba khắc nghiệt của chiến tranh vẫn không tước đoạt nổi của ông Ông viết rất nhiều về hoa và đặc biệt, ông bị ám ảnh bởi sắc diện phù dung.

- “… Nhiều thế hệ văn nghệ sĩ đến với Huế và đã bị con Sông Hương mê hoặc Nhiều tác phẩm văn học đã đưa con sông này đến với người đọc để từ đó đem lòng yêu Huế, dù chưa một lần đặt chân đến nơi này Nhưng với Hoàng Phủ Ngọc Tường, người một đời gắn bó với Huế, bằng tình cảm tha thiết, bằng tiềm năng văn hóa đã khám phá vẻ đẹp của Hương Giang một cách toàn diện, đưa Sông Hương trở thành biểu tượng của đất cố đô…” (Bùi Thị Hải Hạnh).

e/ Một số đánh giá về tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông:

- Trong sách Tuyển chọn & giới thiệu Ngữ văn có đoạn phân tích, tóm tắt như sau: Vẻ đẹp dòng sông được phát hiện rất đa dạng Có lúc trữ tình êm ả, hiền hòa như "một thiếu

nữ dịu dàng, duyên dáng"; có lúc phóng khoáng và man dại, rầm rộ và mãnh liệt như một

"bản trường ca của rừng già" Có khi dịu dàng và trí tuệ như "người mẹ phù sa"; có khi biến ảo "sớm xanh, trưa vàng, chiều tím"; hoặc khi thì vui tươi, khi thì như một mặt hồ yên tĩnh v.v Tất cả được miêu tả bằng một tình cảm thiết tha với Huế, với một vốn văn hóa phong phú và một vốn ngôn từ giàu có và đậm chất thơ của tác giả

- Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên, đã nhận xét: Nói rằng Hoàng Phủ Ngọc Tường yêu Huế và hiểu Huế, thì đó là một lẽ đương nhiên Tôi muốn đi xa hơn, tìm một

căn nguyên thầm kín để cắt nghĩa cho sự thành công mỹ mãn của những trang viết ấy: phải chăng ở đây đã có một sự hòa hợp, tương giao, linh ứng giữa cảnh sắc Huế, lịch sử Huế, văn hóa Huế với một tâm hồn nhà văn dễ rung động, nhạy cảm, tinh tế Phải là sự tương giao, đến mức hòa quyện chặt chẽ mới sinh ra được những áng văn tài hoa không

dễ một lần thứ hai viết được như thế Ngỡ như không khác được: viết về sông Hương là phải vậy, viết về "văn hóa vườn" ở Huế là phải vậy Đó là những áng văn, câu chữ được chọn lựa cân nhắc kỹ càng, vì hình ảnh được sáng tạo đẹp đẽ, vì cảm xúc phong phú bất ngờ, mới mẻ

- Theo Lê Uyển Văn, thì: “Sông Hương của Hoàng Phủ Ngọc Tường không chỉ mang vẻ đẹp trời phú mà còn ánh lên vẻ đẹp của con người, những tài nữ đánh đàn, những người

dân Châu Hóa lái thuyền xuôi ngược, những người con anh dũng đã hi sinh,

những Nguyễn Du, những Bà huyện Thanh Quan, những Tố Hữu đã viết thơ trên dòng chảy long lanh in bóng mây trời.Cũng như tình yêu của sông Hương với Huế, tình yêu của Hoàng Phủ Ngọc Tường với sông Hương cũng là quá trình dâng tặng, khám phá và hoàn thiện chính mình

IV MỘT SỐ DẠNG ĐỀ PHỔ BIẾN

1/ ĐỀ 1:

Trong bài bút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”, tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường đã nhiều lần ví von vẻ đẹp sông Hương:

Lúc ở thượng nguồn: “Giữa lòng Trường Sơn, sông Hương đã sống một nửa cuộc đời của mình như một cô gái Di- gan phóng khoáng và man dại Rừng già đã hun đúc cho

nó một bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng Nhưng chính rừng già nơi đây, với cấu trúc đặc biệt có thể lý giải được về mặt khoa học, đã chế ngự sức mạnh bản năng ở người con gái của mình để khi ra khỏi rừng, sông Hương nhanh chóng mang một sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở.”

Khi về ngoại vi thành phố Huế: “Phải nhiều thế kỉ qua đi, người tình mong đợi mới đến đánh thức người gái đẹp ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại Nhưng ngay từ đầu vừa ra khỏi vùng núi, sông Hương đã chuyển dòng một cách liên tục, vòng giữa khúc quanh đột ngột, uốn mình theo những đường cong thật mềm, như một cuộc tìm kiếm có ý thức để đi tới gặp thành phố tương lai của nó.”

Và khi tạm biệt kinh thành Huế: sông Hương “như sực nhớ ra một điều gì chưa kịp nói, nó đột ngột đổi dòng, rẽ ngoặt sang hướng đông tây để gặp lại thành phố lần cuối

ở góc thị trấn Bao Vinh xưa cổ Đối với Huế, nơi đây chính là chỗ chia tay dõi xa ngoài mười dặm trường đình Riêng với sông Hương, vốn đang xuôi chảy giữa cánh đồng phù sa êm ái của nó, khúc quanh này thực bất ngờ biết bao Có một cái gì rất lạ