(Nét đặc sắc trong đoạn thơ là sử dụng nhiều từ láy diễn tả được bản chất bên trong và hình dáng bên ngoài của Lượm kết hợp vần trắc, nhịp thơ nhanh tạo nên âm điệu vui tươi, nhí nhảnh, [r]
Trang 1THCS HÀ HUY TẬP
NGỮ VĂN 6
GV: NGUYỄN THỊ NGỌC QUỲNH
TIẾT 101-102
LƯỢM
(Tố Hữu)
CÂU HỎI TÌM HIỂU BÀI
HĐ1: Tìm hiểu chú thích
? Dựa vào chú thích SGK, nêu những
hiểu biết của em về tác giả.
? Bài thơ thuộc thể thơ gì? Được sáng
tác trong hoàn cảnh nào?
? Hãy cho biết đại ý của bài thơ?
? Bài thơ được kể và tả qua những sự
việc nào, bằng lời kể của ai?
? Dựa vào mạch kể, em hãy trình bày bố
cục của bài thơ
→ 3 đoạn
a) “Từ đầu xa dần”: hình ảnh hồn
nhiên vui tươi của Lượm trong cuộc
gặp gỡ giữa hai người
b) “Cháu đi giữa đồng”: câu
chuyện về chuyến đi liên lạc cuối cùng
và sự hi sinh của Lượm
c) Đoạn còn lại: hình ảnh Lượm vẫn
còn sống mãi
HĐ2: Tìm hiểu văn bản
? Lượm và tác giả gặp gỡ trong hoàn
cảnh nào?
(“Ngày Huế đổ máu”: ngày ở Huế bắt
đầu cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp trở lại xâm lược năm 1947)
? Lượm được miêu tả ra sao về hình
dáng, cử chỉ, lời nói trong công việc và
trang phục?
? Vì sao khi tả trang phục, tác giả chọn
cái xắc, ca lô?
(Đó là sự chọn lọc chi tiết để miêu tả
trang phục riêng của các chú bé liên lạc
NỘI DUNG TRỌNG TÂM
I/ Đọc – hiểu chú thích
1 Tác giả:
- Tố Hữu tên thật là Nguyễn Kim Thành (1920-2002)
2 Tác phẩm:
- Thể thơ: thơ 4 chữ
- Hoàn cảnh sáng tác: Năm 1949 trong thời kì chống Pháp
- Đại ý: Tái hiện hình ảnh Lượm vui tươi, hồn nhiên, nhanh nhẹn đồng thời thể hiện tình cảm của tác giả đối với Lượm
- Bố cục:3 đoạn (SGK)
II Đọc – hiểu văn bản:
1 Hình ảnh Lượm:
a) Trong buổi đầu gặp gỡ:
- Hoàn cảnh: ngày Huế đổ máu, gặp ở Hàng Bè
→ Gặp gỡ tình cờ, thời chiến tranh
- Hình dáng: loắt choắt, má đỏ bồ quân…
- Cử chỉ: chân thoăn thoắt, đầu nghênh nghênh, mồm huýt sáo như con
Trang 2Tả như vậy nhằm làm nổi bật việc tham
gia công tác liên lạc của Lượm)
? Hãy chỉ ra các biện pháp nghệ thuật
mà nhà thơ sử dụng ở 5 khổ thơ đầu.
(Nhịp điệu vui tươi, dồn dập, sử dụng
nhiều từ láy gợi hình, vần trắc )
? Các yếu tố nghệ thuật trên đã góp
phần thể hiện hình ảnh Lượm như thế
nào về dáng vẻ, tâm hồn?
(Nét đặc sắc trong đoạn thơ là sử dụng
nhiều từ láy diễn tả được bản chất bên
trong và hình dáng bên ngoài của Lượm
kết hợp vần trắc, nhịp thơ nhanh tạo nên
âm điệu vui tươi, nhí nhảnh, bộc lộ tình
cảm trìu mến của tác giả khi tái hiện
hình ảnh của chú bé Việc so sánh Lượm
như con chim chích rất đạt Chim chích
vừa nhỏ, vui, nhanh nhẹn lại vừa hiền
lành, có ích Lời nói, cái cười híp mí,
câu chào toát lên sự nhí nhảnh, dễ
thương, rất vui và hăng hái trong công
tác)
? Sự miêu tả đã làm nổi bật ở hình ảnh
Lượm những nét gì đánh yêu, đáng
mến?
HS đọc 7 khổ thơ tiếp theo
? Sau cuộc gặp gỡ tình cờ, nhà thơ bất
ngờ nghe được tin dữ về Lượm Nhà thơ
đã hình dung, miêu tả chuyến đi liên lạc
cuối cùng của Lượm như thế nào?
(Hoàn cảnh, công việc…)
? Theo em, Lượm gây ấn tượng mạnh
cho người đọc bởi điều gì? Vì sao?
(Chuyến đưa thư khẩn cấp qua mặt trận
hôm ấy diễn ra trong 1 hoàn cảnh hết
sức nguy hiểm, đạn bay vèo vèo, nhưng
Lượm vẫn bình thản như mọi ngày,
không nề hà nguy hiểm, dũng cảm,
nhanh nhẹn, hăng hái, quyết hoàn thành
nhiệm vụ.)
? Đau đớn, ngỡ ngàng trước tin Lượm
hi sinh, nhà thơ đã tưởng tượng và miêu
tả sự hi sinh của Lượm như thế nào?
(Lượm hi sinh trên cánh đồng lúa, tay
nắm chặt bông lúa, hồn Lượm quyện
chim chích, cười híp mí…
- Lời nói: vui, thích…
- Trang phục: cái xắc xinh xinh, ca
lô đội lệch
(Từ láy gợi hình, so sánh, hoán dụ, liệt kê)
Chú bé liên lạc nhỏ bé, nhanh nhẹn, hồn nhiên, vui tươi, hăng hái, say mê tham gia công tác liên lạc
b) Trong chuyến liên lạc cuối cùng:
- Hoàn cảnh: mặt trận đạn bay vèo vèo
- Công việc: chuyển thư “Thượng khẩn”
- Hành động: vụt qua, nhấp nhô…
- Thái độ: Sợ chi hiểm nghèo?
- Sự hy sinh: một dòng máu tươi, nằm trên lúa, tay nắm chặt bông… (Động từ mạnh, từ láy, câu hỏi tu từ)
Gan dạ, dũng cảm, kiên cường, quyết hoàn thành nhiệm vụ
Trang 3vào hương lúa).
? Hình ảnh ấy gợi cho em cảm xúc gì?
Hình ảnh Lượm nằm giữa cánh đồng lúa
quê hương Hương thơm của lúa cũng
như hương của dòng sữa mẹ đưa em vào
giấc ngủ vĩnh hẵng Linh hồn bé nhỏ và
anh hùng ấy đã hoá thân vào non sông
đất nước Lượm như một thiên thần bé
nhỏ đang bay lượn giữa cánh đồng lúa
ngát thơm hương
? Tác giả đã sử dụng những nghệ thuật
gì để miêu tả hình ảnh Lượm trong
chuyến liên lạc cuối cùng?
? Qua đó, em có nhận xét gì về chú bé
Lượm cách nhìn của nhà thơ?
HS đọc đoạn thơ còn lại.
? Theo em, hai khổ thơ cuối nên đọc với
nhịp điệu thế nào? Trong đó, tác giả đã
sử dụng những nghệ thuật gì?
? Vì sao tác giả nhắc lại hình ảnh Lượm
ở đoạn cuối tạo thành một điệp khúc?
(Điệp khúc ấy nhắc lại hình ảnh Lượm
hồn nhiên, tươi vui ở đầu bài thơ như
muốn khẳng định Lượm vẫn còn sống
mãi trong lòng mọi người, không bao
giờ phai mờ trong tâm trí nhà thơ)
? Trong bài thơ, tác giả đã gọi Lượm
bằng nhiều từ xưng hô khác nhau Em
hãy tìm những từ ấy và phân tích sự
thay đổi cách gọi này.
+ Chú bé: đó là cách gọi thể hiện mối
quan hệ chung với mọi người
+ Cháu: đề cập đến tình cảm riêng tư
giữa hai chú cháu
+ Lượm: cách gọi tên thân mật
+ Chú đồng chí nhỏ: trân trọng, xem
như là một người bạn nhỏ cùng chung
chí hướng, cùng chung một hàng ngũ
cách mạng
? Qua đó, ta thấy cảm xúc tác giả dành
cho Lượm rất đặc biệt Hãy tìm trong
bài thơ những câu thơ biểu hiện thái độ,
quan hệ tình cảm của tác giả với Lượm.
(Đó là những câu thơ được cấu tạo đặc
biệt)
c) Trong lòng mọi người:
Chú bé … đường vàng…
(So sánh, liệt kê, từ láy)
Lượm sống mãi trong lòng mọi người với quê hương, đất nước
2) Cảm xúc của nhà thơ:
- Ra thế Lượm ơi!
- Thôi rồi, Lượm ơi!
- Lượm ơi, còn không?
( Câu cảm, câu hỏi tu từ, điệp ngữ)
Ngỡ ngàng, đau đớn, tiếc thương và trân trọng trước sự hy sinh của Lượm
Trang 4? Câu thơ “Ra thế Lượm ơi!” có cấu
trúc như thế nào? Nêu ý nghĩa của cấu
trúc ấy
(Câu thơ bỗng dưng bị gãy đôi thành hai
dòng cùng với dấu chấm cảm diễn tả sự
đau xót đột ngột như một tiếng nấc
nghẹn ngào)
? Tác giả còn sử dụng những câu thơ có
cấu tạo đặc biệt nào? Nêu tác dụng của
nó trong việc biểu hiện cảm xúc của nhà
thơ?
→ Câu cảm, câu hỏi tu từ tách thành
khổ riêng, nhịp thơ bị ngắt quãng
Câu cảm thể hiện sự nghẹn ngào,
đau xót khi nghe tin Lượm hi sinh - Câu
hỏi tu từ như xoáy sâu vào lòng người
đọc nỗi buồn đau nhức buốt, sự bàng
hoàng không muốn tin vào sự thật
nghiệt ngã Lượm đã hy sinh
HĐ3: Tổng kết, đánh giá
? Bài thơ đã khắc họa điều gì bằng
những cách diễn đạt nào
HĐ4: Luyện tập
Học sinh về nhà làm
III.Tổng kết
- Ghi nhớ SGK/77
IV.Luyện tập
Viết một đoạn văn khoảng 10 dòng miêu tả chuyến đi liên lạc cuối cùng và
sự hi sinh của Lượm
DẶN DÒ
- Học thuộc lòng từ “Một hôm nào đó đến hết”
- Soạn bài: Hoán dụ
(Khuyến khích các em học sinh ghi chép và làm bài tập vào vở bài soạn Khi đi học lại, các em nộp vở cho GV bộ môn để được điểm cộng.Các em cứ chép tiết tiếp theo như GV trên mỗi lớp Bài nào chưa học, vào lớp thầy cô sẽ điều chỉnh sau!)
