Phân tích sự tinh tế trong cách dùng từ ngữ gợi tả và các phép tu từ được nhà thơ sử dụng, nêu rõ tác dụng biểu đạt nội dung cảm xúc của các phép tu từ đó.. Phân tích sự cảm nhận tinh t[r]
Trang 1Trường THCS Quang Trung
Tổ Ngữ văn
HƯỚNG DẪN NỘI DUNG TỰ HỌC Ở NHÀ TRONG THỜI GIAN NGHỈ DO DỊCH COVID-19
MÔN NGỮ VĂN LỚP 9 (Lần 5)
I/ PHẦN VĂN BẢN
Học sinh thực hiện các nội dung theo hướng dẫn sau
Bài: Sang thu (Hữu Thỉnh)
1 Đọc kỹ bài thơ, đọc phần chú thích và ghi lại những nét chính về tác giả, hoàn cảnh sáng tác bài thơ
2 Xác định thể thơ, bố cục và tóm tắt ý chính của mỗi phần Nêu mạch cảm xúc của tác giả thể hiện trong bài thơ
3 Trong khổ thơ đầu: Tìm những từ ngữ, hình ảnh miêu tả sự biến đổi của thiên nhiên lúc chuyển mùa và từ ngữ, giọng điệu bộc lộ cảm xúc của tác giả Cảm nhận giao mùa bắt đầu từ đâu, từ hiện tượng gì? Nhà thơ cảm nhận sự chuyển mùa qua những giác quan nào? Phân tích sự tinh tế trong cách dùng từ ngữ gợi tả và các phép tu từ được nhà thơ sử dụng, nêu rõ tác dụng biểu đạt nội dung cảm xúc của các phép tu từ đó
4 Phân tích sự cảm nhận tinh tế của tác giả về những biến chuyển trong không gian lúc sang thu: sự vận động của cỏ cây, chim trời, của sương, gió, dòng sông, đám mây,
của những hiện tượng thời tiết; chú ý phân tích ý nghĩa biểu đạt của các từ ngữ phả vào, chùng chình, dềnh dàng, vội vã, …
5 Trình bày suy nghĩ, cảm nhận về câu thơ, hình ảnh thơ đặc sắc nhất gợi tả nét riêng của thời điểm giao mùa (trả lời theo suy nghĩ, cảm nhận riêng, không sao chép hay lặp
lại ý của người khác) Trình bày cách hiểu về hai dòng thơ cuối: Sấm cũng bớt bất ngờ/ Trên hàng cây đứng tuổi (xem gợi ý SGK về nghĩa tả thực và ý nghĩa ẩn dụ) Từ
đó rút ra suy ngẫm về con người, cuộc đời được nhà thơ gửi gắm trong tác phẩm, thấy được ý nghĩa tư tưởng của bài thơ
6 Khái quát nghệ thuật nổi bật (hinh ảnh, từ ngữ, phép tu từ …) và ý nghĩa của bài thơ Qua việc phân tích và ý nghĩa của bài thơ, em suy nghĩ gì về con người, đất nước
ta trước tình hình dịch Covid-19 phức tạp hiện nay?
7 Đọc phần Ghi nhớ, học thuộc lòng bài thơ và làm bài luyện tập SGK trang 72
Bài: Nói với con (Y Phương)
1 Đọc kỹ bài thơ, đọc phần chú thích và ghi lại những nét chính về tác giả, hoàn cảnh sáng tác bài thơ
2 Xác định thể thơ, bố cục và tóm tắt ý chính của mỗi phần Nêu mạch cảm xúc của bài thơ
3 Tìm và phân tích những hình ảnh nhà thơ dùng để diễn đạt cội nguồn sinh dưỡng của con trong khổ 1 Em nhận xét gì về cách diễn đạt của nhà thơ ? (Từ ngữ, hình ảnh
Trang 2thể hiện sự yêu thương của cha mẹ, sự đùm bọc của quê hương cho con lớn lên từ lúc
ấu thơ Cách diễn đạt bằng hình ảnh và cách dùng từ ngữ của nhà thơ chân phải, chân trái, các số đếm, từ ngữ: chạm, tới, đan, cài, ken, giọng điệu và cách gọi người đồng mình, …)
4 Tìm hiểu đoạn thơ tiếp theo: Người cha nói với con về những đức tính cao đẹp gì
của người đồng mình? Những đức tính đó được diễn tả bằng những từ ngữ, hình ảnh
nào? Cách diễn đạt có gì đặc sắc? Tìm hiểu giọng điệu và các phép tu từ được tác giả
sử dụng Qua đó nhà thơ thể hiện được điều gì?
Trong bốn câu thơ cuối, người cha nhắc nhở con điều gì? Điều đó gắn kết với nội dung phần thơ trên như thế nào? Giọng điệu đoạn thơ thể hiện tình cảm gì của người cha?
5 Qua bài thơ, người cha thể hiện những tình cảm gì đối với con? Tình cảm đó được bộc lộ qua những yếu tố nghệ thuật nào? (Giọng điệu, thể thơ, nhịp điệu, từ ngữ, hình ảnh thơ đã giúp thể hiện tình cảm của người cha như thế nào?) Điều lớn lao nhất người cha muốn truyền lại cho con qua bài thơ là gì?
6 Qua việc phân tích hãy rút ra nhận xét về cách diễn tả tình cảm, suy nghĩ bằng hình ảnh của nhà thơ (Đọc kỹ phần gợi ý SGK) Em cảm nhận được gì về tình yêu thương của cha mẹ dành cho con cái và tình cảm của nhà thơ dành cho quê hương, đất nước?
7 Nghiên cứu phần Ghi nhớ (SGK), khắc sâu giá trị cơ bản nhất của bài thơ Thực hiện yêu cầu luyện tập trang 74/SGK Đóng vai trò là một người con trên quê hương Bảo Lộc, em sẽ nhắn nhủ điều gì với người dân quê hương mình trước tình hình dịch Covid-19 diễn biến phức tạp hiện nay?
II/ PHẦN TIẾNG VIỆT
Bài: Nghĩa tường minh và hàm ý
*Phần I: Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý (SGK trang 74)
Đọc kỹ đoạn văn đã cho (SGK trang 74) và trả lời từng câu hỏi sau:
1 Các từ ngữ trong câu “Trời ơi, chỉ còn có năm phút!” diễn đạt nội dung gì? Ngoài nội dung đó, câu nói còn thể hiện ý nào khác nữa? Ý này có được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ nào không? Tại sao em hiểu được?
2 Tìm hiểu ý nghĩa hai từ ngữ “tường minh” và “hàm ý” Từ đó suy luận xem phần nghĩa nào của câu trên là nghĩa tường minh và nghĩa nào là hàm ý?
3 Câu nói thứ hai của anh thanh niên có nghĩa tường minh là gì? Câu này có hàm ý không? Từ đó, em hãy tự phát biểu cách hiểu của mình về nghĩa tường minh và hàm ý (không nhìn ghi nhớ SGK, ghi vào vở rồi đối chiếu với ghi nhớ xem em hiểu có đúng không)
4 Câu hỏi bổ sung: Câu có thể không có nghĩa tường minh không? Có phải lúc nào câu cũng có hàm ý không?
- Đọc kỹ phần Ghi nhớ SGK trang 75 ba lần để khái quát và ghi nhớ kiến thức
5 Nghiên cứu giải đáp các bài tập trong SGK trang 75, 76
* Phần II: Điều kiện sử dụng hàm ý (SGK trang 90)
Đọc kỹ phần ví dụ (SGK trang 90) và suy nghĩ trả lời câu hỏi sau:
Trang 31 Nêu hàm ý của câu “Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi.” Có mấy nội dung trong hàm ý của câu này? Cái Tí có hiểu được hết hàm ý của mẹ không? Phần nào đã hiểu, phần nào chưa? Dựa vào đâu em biết như thế?
2 Nêu hàm ý của câu: “Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài” So với câu trước thì câu nào có hàm ý rõ hơn? Lần này việc dùng hàm ý của chị Dậu có đạt kết quả không? Cái
Tí đã hiểu hàm ý của mẹ chưa? Căn cứ vào đâu em biết như vậy?
3 Tại sao chị Dậu không nói thẳng với con mà phải dùng hàm ý? Như vậy việc dùng hàm ý của chị là vô tình hay có ý thức?
4 Từ phân tích ví dụ, hãy rút ra kết luận: Khi muốn dùng hàm ý, người nói (viết) phải làm gì? Người nghe (đọc) phải thế nào thì việc dùng hàm ý mới có kết quả? )
5 Đọc kỹ phần Ghi nhớ (SGK trang 91) để khái quát và nắm vững kiến thức
6 Thực hiện phần Luyện tập:
+ Bài 1 trang 91: Đọc kỹ và thực hiện từng yêu cầu của bài tập (ghi rõ vào vở các nội dụng trả lời một cách ngắn gọn nhưng đầy đủ, rõ ràng)
+ Bài 2 trang 92: Đọc kỹ và thực hiện từng yêu cầu của bài tập (ghi rõ vào vở các nội dụng trả lời một cách ngắn gọn nhưng đầy đủ, rõ ràng)
+ Bài 3 trang 92: Thử đặt mình vào vị trí của B để từ chối lời mời của A bằng một câu
có hàm ý, chú ý thái độ lịch sự và tỏ sự cảm ơn với bạn (từ chối nhưng không diễn đạt
rõ bằng lời mà chỉ nói ý để B hiểu)
+ Bài 4 trang 92: Xem lại nội dung phân tích bài “Cố hương” đã học ở Học kỳ I để tìm hàm ý của Lỗ Tấn
+ Bài 5 trang 93: Thực hiện theo yêu cầu SGK
III/ PHẦN TẬP LÀM VĂN
Bài: Luyện tập làm bài nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) (SGK/68)
1 HS ôn lại các kiến thức về kiểu bài Nghị luận về một tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) đã được hướng dẫn tìm hiểu và luyện tập ở tuần các đợt trước (đối tượng, các
bước làm bài)
2 Luyện tập
Đề bài: Cảm nhận của em về đoạn trích Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng
Gợi ý dàn bài:
a/ Mở bài: Giới thiệu chung về tác phẩm Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng (hoàn cảnh sáng tác, giá trị chung của tác phẩm trong sự nghiệp sáng tác của nhà văn
…)
b/ Thân bài
* Cảm nhận về giá trị nội dung của tác phẩm
- Tình cha con sâu đậm của ông Sáu và bé Thu
- Những mất mát mà người dân Nam Bộ trải qua trong cuộc kháng chiến chống Mỹ
* Cảm nhận về giá trị nghệ thuật
- Tình huống truyện
- Cốt truyện
Trang 4- Lựa chọn người kể chuyện
- …
c/ Kết bài:
- Khẳng định chung về giá trị của tác phẩm
- Bài học liên hệ bản thân từ tác phẩm
Lưu ý: Muốn làm tốt đề luyện tập, các em cần đọc lại toàn bộ tác phẩm và nắm nội dung phân tích đã được học trong chương trình
Hướng dẫn thực hiện:
- Các nội dung ở trên học sinh trình bày vào vở soạn hoặc vở bài tập Ghi rõ ngày, tháng soạn, trả lời các câu hỏi hướng dẫn tự học theo từng đợt Các bài tự học của học sinh sẽ được thầy, cô kiểm tra đánh giá
- Học sinh thực hiện chu đáo các nội dung ôn tập, tự học vào vở soạn bài (hoặc vở bài tập) và nộp vở (bài làm trên giấy) để thầy, cô kiểm tra, đánh giá các nội dung tự học (theo hướng dẫn ở trên) khi đi học trở lại
CHÚC CÁC CON KHỎE MẠNH VÀ TỰ HỌC TỐT !