CÔNG NGHỆ CẤY TRUYỀN PHÔI

Lµm cë së thóc ®Èy m¹nh sù nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn mét sè ngµnh khoa häc cã liªn quan: sinh lý, di truyÒn, Thó y..... + Buång trøng ho¹t ®éng tèt.[r]

1

công nghệ cấy truyền phôi

2

Công nghệ cấy truyền phôi là một quá trình đ-a phôi

được tạo ra từ cá thể bò mẹ này (bò cho phôi) vào cá

thể bò mẹ khác (bò nhận phôi) Phôi vẫn sống, phát triển bình thư-ờng trên cơ sở trạng thái sinh lý sinh dục của bò nhận phôi phù hợp với trạng thái sinh lý, sinh dục của bò nhận phôi hoạc phù hợp với tuổi phôi (sự phù hợp này gọi là sự đồng pha)

II ý nghĩa CÔNG NGHệ CấY TRUYềN PHÔI Bò

3

1 Cấy truyền phôi phổ biến và nhân nhanh giống tốt, những đặc tính quý

hiếm ra thực tế sản xuất trên cơ sở khai thác triệt để tiềm năng di truyền của

những cá thể cái cao sản thông qua việc lấy - bảo quản phôi và cấy truyền

những phôi của chúng

2 Nâng cao cu-ờng độ chọn lọc, đẩy mạnh công tác giống trên cơ sở tăng

nhanh tiến bộ di truyền hàng năm, thông qua:

R= h 2 S; g= R/L = (h 2 S)/L

+ R: hiệu qủa chọn lọc

+ h2: Hệ số di truyền của tính trạng

+ L: Khoảng cách các thế hệ

+ S: Ly sai chọn lọc

3 Nâng cao khả năng sinh sản, các sản phẩm thịt, sữa trong chăn nuôi bò

ý nghĩa CÔNG NGHệ CấY TRUYềN PHÔI Bò

4

4 Hạn chế mức tối thiểu số l-ượng gia súc làm giống, từ đó giảm các chi phí khác đi kèm nh-: chuồng trại, vật t-, nhân lực

5 Giúp cho con ng-ời dễ dàng thuận lợi trong việc xuất khẩu, vận chuyển, trao đổi con giống giữa các n-ớc, các vùng, các địa ph-ơng

6 Một ph-ơng pháp bảo tồn, giữ gìn con giống d-ới dạng trứng, phôi, tinh trùng - ph-ương pháp giữ gìn vật liệu di truyền

7 Hạn chế một số dịch bệnh và nâng cao khả năng chống chịu bệnh, khả năng thích nghi cho con vật ở môt tr-ường mới: (không lây truyền bệnh, tăng sức đề kháng )

8 Làm cở sở thúc đẩy mạnh sự nghiên cứu và phát triển một số ngành khoa học có liên quan: sinh lý, di truyền, Thú y

lịch sử CÔNG NGHệ CấY TRUYềN PHÔI Bò

5

 1890 thí nghiệm đầu tiên về CTP thành công trên thỏ bởi

Walter Heap Ông là ng-ời sáng lập ra công nghệ CTP

 1932: CTP thành công trên dê - Warwick và Berry

 1933: CTP thành công trên chuột cống - Nicholas

 1934: CTP thành công trên cừu - Warwick và Berry

 1951: Bê đầu tiên trên thế giới ra đời bằng CTP-Willet và cs

 1970: Thành công trong việc bảo quản phôi đông lạnh

 1972: CTP phôi đông lạnh thành công trên bò-Bilton và More;

Wilmut và Rowson

 1978: Em bé đầu tiên ra đời từ TTON và CTP-Steptoe và

Edward

6

 1982: Vi phẫu thuật phôi bò đã thành công trong phòng thí nghiệm (theo Vlahov, 1987)

 1984: Cấy phôi sau khi chia 2 thành công trên bò-William và cs

 1987: Có bê sinh ra do cấy ghép gene tăng tr-ởng nhanh (theo Vlahov, 1987)

 1992: Bằng kỹ thuật Cloning từ một phôi bò đã cho ra 5 phôi (Viện INRA Pháp, 1992)

 Một con cừu ra đời và tr-ởng thành từ nhân tế bào tuyến vú của một cừu cái 6 năm tuổi tại Scotland-Ian Wilmut cà ctv

7 8

1 Trung tâm nhập bò Canada Alberta - Canada

2 Trung tâm Di truyền sinh học Bắc Mỹ Nebraska - Mỹ

3 Trung tâm buôn bán phôi Ontario - Canada

5 Trung tâm cấy phôi Maplehurst IOWA - Mỹ

6 Trung tâm nghiên cứu khoa học phôi Oklahoma - Mỹ

7 Trung tâm di truyền Rocky Mountain Alberta - Canada

8 Trung tâm Alberta Livestock Transplants Alberta - Canada

9 Trung tâm Cấy truyền phôi bò Washington - Mỹ

10 Trung tâm Di truyền Carnation Caliphornia-Mỹ

12 Trung tâm Colrstairs Alberta - Canada

13 Trung tâm cấy truyền phôi bò Montana-Mỹ

14 Trung tâm quốc tế phục vụ sinh học lạnh Minnesota-Mỹ

15 Trung tâm giảng dạy thực hành thú y Alberta - Canada

Các tổ chức hoạt động về CTP trên thế giới

9

1 Dội rửa, thu hoạch phôi và cấy phôi ngay ở cơ quan 175

2 Dội rửa thu hoạch phôi ở trại 338

4 Cấy phôi theo ph-ơng pháp phẫu thuật 157

5 Cấy phôi theo ph-ơng pháp không phẫu thuật 239

8 Tổ chức bán trang thiết bị về đông lạnh phôi 94

9 Tổ chức bán hoá chất, hormon dùng gây rụng trứng

nhiều, gây động dục đồng pha

4

Số liệu của Hội CTP thế giới 12-1982 - Hội kỹ thuật chăn nuôi Nhật Bản - 1995

Số l-Ượng bò đ-ợc CTP trên thế giới

10

Hà Lan

Nhật Bản

Số lư-ợng bò đực giống đ-ợc sinh ra từ công nghệ CTP

11

N-ớc

N-ớc N Nă ăm m Số l- Số l-ư ượng đực ợng đực

giống giống

Số l

Số lư ư-ợng đực -ợng đực giống sinh ra từ CTP CTP

Tỷ lệ

Tỷ lệ

Nhật

Nhật 1989 1989 115 (113)* 115 (113)* 119 (103) 119 (103) 76,8 (92,2) 76,8 (92,2)

1990

1990 175 (134) 175 (134) 145 (125) 145 (125) 82,9 (93,2) 82,9 (93,2)

Mỹ **

Mỹ ** 1990 1990 100 100 47 47 47,0 47,0

* Số đực đ-ợc nhập từ bên ngoài vào

** Số liệu của 100 đực giống tốt nhất đ-ợc sử dụng ở Mỹ

lịch sử CÔNG NGHệ CTP bò ở Việt Nam

12

1978: TT Khoa học tự nhiên và công nghệ quốc gia đã có một bộ phận bắt đầu nghiên cứu CTP thỏ

1980: nghiên cứu CTP bò

1986: con bê đầu tiên ở n-ớc ta ra đời từ CTP

1989: cấy 50 phôi đông lạnh (giúp đỡ của 2 chuyên gia Cuba)

1994: bò sinh đôi trong đó 1 bê do trứng rụng tự nhiên và 1

bê do CTP

1996,1997: 150 phôi đông lạnh cấy trên bò miền Nam và

Hà Nội: những bê sinh ra sinh tr-ởng, phát triển, sinh sản bình th-ờng, cho sữa v-ợt toàn đàn 20-30%

13

Bê sinh đôi ra từ một phôi cắt đôi 14

Bê sinh ra từ thụ tinh trong ống nghiệm (IVF)

15

III Nguyên tắc của công nghệ CTP

16

17

Thể vàng hoạt

động 10-12 ngày)

Động đực (1 ngày)

Thể

vàng

phát

triển

(4-5

ngày)

Thể vàng thoái hoá

(4-5 ngày)

Chu kỳ động dục bình thư-ờng của bò cái

IV cơ sở của công nghệ CTP

4.1 Chu kỳ động dục

18

CL Progesterone

R ụng trứng

Rụng trứng

Endometrium PGF 2a

Deviation

Dominance

Atresia

Recruitment

PGF 2a

FSH

E2

LH

19

4.3 Súng nang và tớnh trội của nang:

Trứng rụng từ

Động dục

20

v quy trình cấy truyền phôi

21

1 Chọn bò cho phôi 2 Chọn bò nhận phôi

3 Gây động dục hàng loạt

4 Gây rụng trứng nhiều

ở bò cho phôi

7 Thu hoạch phôi

9 Bò cho phôi trở lại bình thư-ờng

chờ chu kỳ sinh sản tiếp theo

5 Bò nhận phôi động dục

8 Cấy phôi cho bò nhận

10 Bò nhận phôi có chửa

11 Đàn con mang tiềm năng

di truyền tốt của bò cho phôi

6 Phối giống với đực

giống tốt

5.1 chọn bò cho phôi

22

- Bò cái năng suất cao về một hoặc vài tính trạng mong muốn

và các tính trạng đó phải đ-ợc di truyền cho thế hệ sau

5.1 chọn bò cho phôi

23

Yêu cầu của bò cho phôi:

+ Năng suất về tính trạng mong muốn đặc biệt cao, di

truyền cho thế hệ sau -u tiên những tính trạng có hệ số di

truyền cao và giá trị th-ương phẩm lớn

+ Không mắc bất cứ một khuyết tật hoặc bệnh di truyền

nào

+ Khả năng sinh sản tốt, quá trình sinh sản bình thư-ờng

Cổ tử cung dễ dàng khi đ-a dẫn tinh quản, súng cấy phôi và

đặc biệt là dụng cụ gội rửa phôi

5.1 chọn bò cho phôi

24

+ Thể trạng, sức khoẻ tốt, vật nhanh nhẹ, không hung dữ và

đ-ợc tiêm phòng tất cả các bệnh + Không quá già (không nên quá 10 tuổi) + Chu kỳ động dục bình th-ờng, biểu biện chu kỳ rõ ràng

+ Buồng trứng hoạt động tốt

5.2 chọn bò nhận phôi

25

- Bò cái nhận phôi không đóng góp về kiểu di truyền của con

nh-ng có tác động đến kiểu hình của con non trong thời gian

mang thai và nuôi con

5.2 chọn bò nhận phôi

26

Yêu cầu của bò nhận phôi:

+ Sinh tr-ởng và phát triển bình th-ờng, không khuyết tật, thể trạng tôt, không quá gầy và không quá béo

+ Không mắc bệnh di truyền và bệnh truyền nhiễm (Brucellois, Trichomoniasis , phải đ-ợc tiêm chủng định kỳ các bệnh đầy đủ

+ Trạng thái sinh lý sinh sản bình th-ờng

5.2 chọn bò nhận phôi

27

Yêu cầu về chăm sóc, nuôi d-ỡng bò nhận phôi

+ Chăm sóc, nuôi d-ỡng tốt

+ Chủ động theo dõi quá trình mang thai, can thiệp nếu có sự

cố xảy ra nh- sảy thai, đẻ non, đẻ khó

+ Chọn bò tơ hoặc bò sinh sản không quá già và hung dữ

+ Số l-ợng bò nhận phôi gấp đôi số phôi cần cấy(10 phôi cần

20 bò nhận phôi)

Khi tiêm PGF 2 (Prostaglandin F 2 ), tỉ lệ động dục 80%, tỉ lệ động dục

có rụng trứng 90%, tỉ lệ động dục đồng pha (1ngày) 70%

Số bò có khả năng cấy: 20 x 0,8 x 0,9 x 0,7 = 10.08 (bò)

5.3 Gây động dục đồng pha

28

Gây động dục đồng pha là quá trình kích thích cho cái nhận phôi động dục đúng vào thời điểm động dục của cái cho phôi

Đồng pha giữa cái nhận phôi và cái cho phôi còn có nghĩa trạng thái sinh lý sinh dục của cái nhận phôi phù hợp với tuổi phôi

Mục đích của gây động dục đồng pha là tạo đ-ợc nhiều bò nhận có thời gian động dục đồng thời với bò cho phôi hoặc phù hợp với tuổi phôi

5.4 Gây siêu bài noãn

29

Gây siêu bài noãn là quá trình tác

động để một lần động dục, buồng

trứng bò có nhiều trứng phát

triển, chín và rụng đồng thời

Mục đích: thu đ-ợc nhiều phôi

phôi chất l-ợng cao

Hormone: PMSG (Pregnant Mare’s Serum Gonadotropin)

FSH (Follicle Stimulating Hormone

HMG (Human Menopausal Gonadotropin

5.6 Phối giống cho bò cho phôi

30

Thời gian phối giống: Sau khi tiêm PGF2 42-48h (th-ờng phối 2 lần vào chiều ngày thứ 5 và sáng ngày thứ 6 của chu kỳ)

Giống đực đ-ợc phối phải có nhiều

đặc điểm tốt, đặc tr-ng cho giống

5.7 giéi röa thu ho¹ch ph«i bß

31

Thu ho¹ch ph«i sau khi phèi gièng 6-9 ngµy, tèt

nhÊt vµo ngµy thø 7-8

dông cô lÊy ph«i (giéi röa ph«i)

32

 Dông cô lÊy ph«i 2; 3 ®-êng

 Lâi thÐp cho vµo catherter

 Dung dÞch PBS

 Thuèc g©y tª

 C¸c lo¹i hormone



Ph-¬ng ph¸p giéi röa ph«i

33

1 PhÉu thuËt

1 PhÉu thuËt

2 Kh«ng phÉu thuËt

2 Kh«ng phÉu thuËt

Ph-¬ng ph¸p giéi röa ph«i

34

1 PhÉu thuËt

2 Kh«ng phÉu thuËt

soi t×m ph«i

35

 Thanh läc liªn tôc

 Soi t×m ph«i

36

C¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn cña ph«i bß

37

CÊu tậ ph«i

39

C¸c giai ®o¹n ph¸t triĨn cđa ph«i bß

40

Ph«i d©u

41

42

Ph«i nang tho¸t mµng

43

5.8 cấy truyền phôi cho bò nhận

44

bảo quản phôi - kỹ thuật đông lạnh và

giải đông phôi

45