- Ánh sáng ảnh hưởng tới các hoạt động của động vật: nhận biết các vật, định hướng di chuyển trong không gian, hoạt động, khả năng sinh trưởng và sinh sản của động vật… - Dựa vào sự thí[r]
Trang 1ÔN TẬP SINH HỌC 9 TUẦN 23, 24
Câu 1: Nêu ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống lên đời sống sinh vật và sự phân chia
nhóm của động vật, thực vật theo nhân tố ánh sáng
a Ảnh hưởng ánh sáng lên đời sống thực vật:
- Cây có tính hướng sáng
- Ánh sáng ảnh hưởng tới hình thái và hoạt động sinh lí của thực vật như quang hợp, hô hấp, thoát hơi nước
+ Nhóm cây ưa sáng: gồm những cây sống nơi quang đãng: Lúa nước, cải, mai,
+ Nhóm cây ưa bóng: gồm những cây sống nơi ánh sáng yếu, dưới tán cây khác: Lá lốt, diếp cá, phong lan
b Ảnh hưởng ánh sáng lên đời sống động vật:
- Ánh sáng ảnh hưởng tới các hoạt động của động vật: nhận biết các vật, định hướng di chuyển trong không gian, hoạt động, khả năng sinh trưởng và sinh sản của động vật…
- Dựa vào sự thích nghi với các điều kiện chiếu sáng khác nhau người ta chia ĐV thành 2 nhóm
+ Nhóm động vật ưa sáng: gồm những động vật hoạt động ban ngày: trâu, bò, dê, cừu, cò, chim sẻ
+ Nhóm động vật ưa tối: gồm những động vật hoạt động về ban đêm, sống trong hang, hốc đất: sóc, chuột chũi, cú mèo, vạc
Câu 2: Sự khác nhau giữa thực vật ưa sáng và ưa bóng?
- Lá có tầng cutin dày mô giậu phát triển
nhiều lớp tế bào
- Hoạt động sinh lí:
- Cường độ quang hợp cao dưới điều kiện
ánh sáng mạnh
- Cường độ hô hấp cao
- Lá có mô giậu kém phát triển, ít lớp tế bào
+ Có khả năng quang hợp ở ánh sáng yếu + Cường độ hô hấp thấp hơn
Câu 3: Dựa vào các câu hỏi và gợi ý dưới đây, hãy giải thích vì sao các cành phía dưới của cây sống trong rừng lại sớm bị rụng:
- Ánh sáng mặt trời chiếu vào cành cây phía trên và cành cây phía dưới khác nhau như thế nào?
- Khi lá cây bị thiếu ánh sáng thì khả năng quang hợp của lá cây bị ảnh hưởng như thế nào?
- Vì sao cành cây ở phía dưới lại sớm bi rụng?
Trả lời: Cây mọc trong rừng có ánh sáng mặt trời chiếu vào cành cây phía trên nhiều hơn
cành cây phía dưới Khi lá cây bị thiếu ánh sáng thì khả năng quang hợp của lá cây yếu, tạo được ít chất hữu cơ, lượng chất hữu cơ tích lũy không đủ bù lượng tiêu hao do hô hấp và kèm khả năng lấy nước kém nên cành phía dưới bị khô héo dần và sớm rụng
Câu 4: Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm lên đời sống sinh vật? Sự phân chia nhóm sinh vật theo nhiệt độ và độ ẩm?
a Ảnh hưởng nhiệt độ lên đời sống sinh vật:
- Nhiệt độ môi trường ảnh hưởng tới hình thái, hoạt động sinh lý của sinh vật
- Hình thành nhóm sinh vật
Trang 2+ Sinh vật biến nhiệt: có nhiệt độ cơ thể phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường: vi sinh vật, nấm, thực vật, động vật không xương sống, cá, lưỡng cư, bò sát
+ Sinh vật hằng nhiệt: nhiệt độ cơ thể không phụ thuộc vào nhiệt độ MT: Chim, thú, người
b Ảnh hưởng độ ẩm lên đời sống sinh vật:
- Sinh vật thích nghi với môi trường sống có độ ẩm khác nhau
- Hình thành các nhóm sinh vật:
+ Thực vật: TV ưa ẩm và TV chịu hạn
+ Động vật: ĐV ưa ẩm và ĐV ưa khô
Thực vật ưa ẩm - Lúa nước, dương xỉ, rêu
Thực vật chịu hạn - Xương rồng, thông, phi lao
Động vật ưa ẩm - Giun đất, ếch, nhái, ốc sên
Động vật ưa khô - Thằn lằn, lạc đà, chuột nhảy
Câu 5: Vì sao nói nhiệt độ của môi trường có ảnh hưởng tới đặc điểm hình thái và sinh
lí của sinh vật?
Trả lời: Vì mỗi loài sinh vật chỉ sông dược trong một giới hạn nhiệt độ nhất định
- Nhiệt độ ảnh hưởng tới các dặc điểm hình thái (thực vật rụng lá, có lớp bần dày, có váy mỏng bao bọc chồi lá , động vật có lông dày)
- Nhiệt độ có ảnh hưởng tới hoạt động sinh lí của sinh vật như quang hợp, hô hấp
- Nhiệt độ có ảnh hưởng tới tập tính của động vật như tập tính tránh nóng ngủ hè, tránh lạnh ngủ đông
Câu 6: Trong hai nhóm sinh vật hằng nhiệt và biến nhiệt, sinh vật thuộc nhóm nào có khả năng chịu đựng cao với sự thay đổi nhiệt độ của môi trường? Tại sao?
Trả lời:
Sinh vật hằng nhiệt có khả năng chịu đựng cao với sự thay đổi nhiệt độ của môi trường vì:
- Sinh vật hằng nhiệt có khả năng duy trì nhiệt độ cơ thể ổn định, không thay đổi theo nhiệt độ môi trường ngoài
- Cơ thể sinh vật hằng nhiệt đã phát triển cơ chế điều hòa nhiệt và xuất hiện trung tâm điều hòa nhiệt ở bộ não
- Sinh vật hằng nhiệt điều chỉnh nhiệt độ cơ thể hiệu quả bằng nhiều cách như chống mất nhiệt qua lớp lông, da hoặc lớp mỡ dưới da hoặc điều chỉnh mao mạch gần dưới da Khi cơ thể cần tỏa nhiệt, mạch máu dưới da dãn ra, tăng cường thoát hơi nước và phát tán nhiệt
Câu 7: Hãy so sánh đặc điểm khác nhau giữa hai nhóm cây ưa ẩm và chịu hạn
- Cây sống nơi ẩm ướt và thiếu sáng có phiến lá mỏng, bản lá rộng, mô giậu kém phát triển.
- Cây sống nơi ẩm ướt nhưng có nhiều ánh sáng (ở ven bờ ruộng, hồ, ao) có phiến lá hẹp,
mô giậu phát triển
- Cây sống nơi khô hạn cơ thể mọng nước hoặc lá và thân cây tiêu giảm, lá biến thành gai
Câu 8: Hãy kể tên 10 động vật thuộc hai nhóm động vật ưa ẩm và ưa khô.
- Đv thuộc nhóm ưa ẩm: ễnh ương, dế, còng, cuốn chiếu, cóc, nhái, mối, giun đất, rết
- Động vật thuộc nhóm ưa khô: kì nhông, rắn, gà, ngỗng, chó, mèo, bò, dê, hổ, khỉ
Câu 9: Nêu mối quan hệ cùng loài và khác loài của sinh vật ?
a Q uan h ệ cùng loài:
- Các sinh vật cùng loài sống gần nhau, liên hệ với nhau, hình thành nên nhóm cá thể
- Trong 1 nhóm có những mối quan hệ:
+ Hỗ trợ: Sinh vật trong nhóm được bảo vệ tốt hơn, kiếm được nhiều thức ăn
Trang 3+ Cạnh tranh: Khi gặp điều kiện sống bất lợi, một số cá thể tách ra khỏi nhóm Giảm nhẹ
sự cạnh tranh giữa các cá thể và hạn chế sự cạn kiệt nguồn thức ăn
b Quan h ệ khác loài:
Hỗ trợ
Cộng
sinh
Sự hợp tác cùng có lợi giữa các loài sinh vật VD: cộng sinh giữa nấm và tảo trong địa y; cộng sinh giữa vi khuẩn
cố định đạm và cây họ đậu; cộng sinh giữa tôm kí cư và hải quỳ
Hội sinh
Sự hợp tác giữa 2 loài SV, trong đó 1 bên có lợi còn bên kia không
có lợi và cũng không có hại VD: Địa y sống trên cành cây, cá ép và rùa biển
Đối
địch
Cạnh
tranh
Các SV khác loài tranh giành nhau thức ăn, nơi ở và các điều kiện sống khác của môi trường Các loài kìm hãm sự phát triển của nhau VD: cỏ dại và lúa trên 1 cánh đồng; dê và cừu trên 1 đồng cỏ
Kí sinh,
nửa kí
sinh
SV sống nhờ trên cơ thể của SV khác, lấy các chất dinh dưỡng, máu…từ SV đó
VD: rận và bét sống trên da trâu bò, chí (chấy) sống trên tóc người; cây tầm gửi sống trên cây xoan
SV ăn
SV khác
Gồm các trường hợp: động vật ăn thịt con mồi, động vật ăn thực vật, thực vật bắt sâu bọ
VD: Hổ ăn nai; bò ăn cỏ; cây nắp ấm bắt côn trùng
* Sự khác nhau chủ yếu của quan hệ hỗ trợ và quan hệ đối địch của các sinh vật khác loài: + trong quan hệ hỗ trợ: ít nhất có 1 sinh vật có lợi hoặc không có SV nào bị hại
+ trong quan hệ đối địch: ít nhất có 1 sinh vật bị hại
Câu 10: Các sinh vật cùng loài hỗ trợ và cạnh tranh lẫn nhau trong những điều kiện?
- Hỗ trợ khi sinh vật sống với nhau thành nhóm tại nơi có diện tích (hoặc thể tích) hợp lí và
có nguồn sống đầy đủ
- Cạnh tranh khi gặp điều kiện bất lợi như số lượng cá thể quá cao dẫn tới thiếu thức ăn, nơi ở
Câu 11: Quan hệ giữa các cá thể trong hiện tượng tự tỉa ở thực vật là mối quan hệ gì? Trong điều kiện nào hiện tượng tự tỉa diễn ra mạnh mẽ?
Tự tỉa là kết quả của cạnh tranh cùng loài và cả khác loài, xuất hiện mạnh mẽ khi cây mọc dày thiếu ánh sáng
Câu 12: Hãy tìm thêm các ví dụ minh họa quan hệ hỗ trợ và đối địch của các sinh vật khác loài Trong các ví dụ đó, những sinh vật nào là sinh vật được lợi hoặc bị hại:
- Quan hệ đối địch:
+ Trong ruộng lúa có nhiều loài cỏ dại gây hại cho lúa, sâu rầy gây hại cho lúa
+ Bọ dừa phá hoại vườn dừa làm năng suất vườn dừa giảm
- Quan hệ hỗ trợ:
Trong vườn xen canh dừa và chuối Dừa che mát, chắn bớt gió cho chuối ngược lại chuối che mát, giữ ẩm cho đất ở gốc dừa
C âu 13 : Trong thực tiễn sản xuất, cần phải làm gì để tránh sự cạnh tranh gay gắt giữa
Trang 4các cá thể sinh vật, làm giảm năng suất vật nuôi, cây trồng.
- Cần trồng cây và nuôi động vật với mật độ hợp lí
- Áp dụng các kĩ thuật tỉa thưa đối với thực vật hoặc tách đàn đối với động vật khi cần thiết
- Cung cấp thức ăn đầy đủ và vệ sinh môi trường sạch sẽ