MỤC TIÊU CHỦ ĐỀ Trong chủ đề này, HS sẽ đọc – hiểu các bài dân ca, ca dao Việt Nam với các đềtài khác nhau tình cảm gia đình; tình yêu quê hương, đất nước, con người; than thân vàchâm b
Trang 1CHỦ ĐỀ DÂN CA CA DAO VIỆT NAM
A MỤC TIÊU CHỦ ĐỀ
Trong chủ đề này, HS sẽ đọc – hiểu các bài dân ca, ca dao Việt Nam với các đềtài khác nhau (tình cảm gia đình; tình yêu quê hương, đất nước, con người; than thân vàchâm biếm); Trình bày được suy nghĩ, cách hiểu, cảm nhận của bản thân về ý nghĩa,thông điệp được thể hiện trong các bài ca dao; Luyện nói về về tình cảm gia đình, tìnhyêu quê hương, đất nước hay là những thói quen xấu; Một số kiến thức Tiếng Việt, Tậplàm văn được tích hợp trong khi dạy đọc, viết, nói, nghe
I Hướng đến phát triển các phẩm chất
- Hình thành và bồi dưỡng phẩm chất nhân ái: Bồi dưỡng tình cảm gia đình, tình yêuthương con người, biết trận trọng và gìn giữ tình cảm gia đình, tình yêu thương, đoànkết, giúp đỡ lẫn nhau, sự sẻ chia, đồng cảm với những số phận gặp nhiều bất hạnh, khókhăn trong cuộc sống; trân trọng những giá trị nhân văn tốt đẹp qua các bài ca dao, dân
ca và trong cuộc sống
- Hình thành và bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước: Học sinh biết yêu mến và tựhào về vẻ đẹp của các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử của dân tộc; có ý thức bảo
vệ, gìn giữ và tuyên truyền, quảng bá vẻ đẹp của quê hương đất nước
- Hình thành và bồi dưỡng phẩm chất trách nhiệm: Học sinh nhận thức được tráchnhiệm, bổn phận,vai trò của bản thân trong các mối quan hệ với các thành viên tronggia đình, ngoài xã hội; nhận thức và xây dựng được trách nhiệm của bản thân trong việcbảo vệ và xây dựng quê hương, đất nước; xây dựng được ý thức công dân, bỏn phận củabản thân trong mối quan hệ với những người xung quanh
II Hướng đến phát triển các năng lực
Qua chủ đề, HS luyện tập để có các kĩ năng và kiến thức sau:
1 Kĩ năng đọc – hiểu: Biết đọc – hiểu một văn bản ca dao, cụ thể:
- Hiểu khái niệm ca dao, dân ca
- Nhận biết và hiểu nội dung, nghệ thuật của các các bài ca dao thuộc các đề tài khácnhau
- Chỉ ra được mối quan hệ giữa đặc điểm hình thức của ca dao với mục đích của nó
- Phân tích được giá trị nghệ thuật và nội dung của bài ca dao
- Liên hệ với những hiểu biết của bản với nội dung của các bài ca dao
- Phát hiện và phân tích những hình ảnh so sánh,ẩn dụ, những mô típ quen thuộc trong các bài ca dao trữ tình
2 Kĩ năng viết
- Viết được đoạn văn/bài văn chia sẻ cảm xúc, cảm nhận của bản thân sau khi tiếp cậnvăn bản, có liên hệ với thực tế đời sống Biết trích dẫn các văn bản của các tác giả khác
Trang 2- Viết được bài văn miêu tả về cảnh đẹp của quê hương đất nước đảm bảo các bước.
- Viết được văn bản cảm thụ giá trị văn học của ca dao
3 Kĩ năng Nói - nghe
- Kể được một trải nghiệm đáng nhớ đối với bản thân về gia đình hay với các cảnh đẹpcủa quê hương, đất nước, thể hiện cảm xúc và suy nghĩ về trải nghiệm đó
- Nghe và nhận biết được tính hấp dẫn của bài trình bày; chỉ ra được những hạn chế(nếu có) của văn bản biểu cảm
- Tóm tắt được nội dung trình bày của người khác Phản biện, nhận xét câu trả lời
B TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CHỦ ĐỀ
- Chủ đề gồm 6 tiết, thời lượng cho các kĩ năng: đọc, viết, nói, nghe được phân bố cụthể như sau:
1 - Đọc – hiểu: Những câu hát về tình cảm gia đình - Đảm bảo nội dung
giảm tải của Bộ.Khuyến khích HS tựhọc các bài ca daotrong phần giảm tải
2 - Đọc – hiểu: Những câu hát về tình yêu quê hương,
đất nước, con người
3 - Đọc – hiểu: Những câu hát than thân và Những câu
Trang 3Tiết: 15 Ngày dạy: 01/10/2020
DÂN CA CA DAO NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Góp phần giúp học sinh biết yêu thương, trân trọng tình cảm gia đình, có ý thức trongviệc xây dựng, vun đắp tình cảm gia đình, ý thức về trách nhiệm của bản thân với giađình và xã hội
2 Qua bài học, HS luyện tập để có các kĩ năng và kiến thức sau:
a Kĩ năng đọc – hiểu: Biết đọc – hiểu một bài ca dao, cụ thể:
- Hiểu được khái niệm dân ca, ca dao Thấy được mối quan hệ giữa ca dao và dân ca
- Hiểu và nắm được giá trị tư tưởng, nghệ thuật của những câu ca dao, dân ca về tìnhcảm gia đình
- Biết cách đọc diễn cảm và phân tích ca dao viết về tình cảm gia đình
- Hiểu nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao
về tình cảm gia đình
- Nhận biết và phân tích một số biện pháp nghệ thuật tiêu biểu trong việc xây dựng hìnhảnh và sử dụng ngôn từ của các bài ca dao về tình cảm gia đình
- Hiểu được ý nghĩa lớn lao của tình cảm gia đình đối với mỗi con người
- Liên hệ vận dụng khi viết bài văn biểu cảm
b Kĩ năng viết
- Viết đoạn văn/bài văn cảm nhận về ý nghĩa, giá trị của bài ca dao, có sự liên hệ với đờisống thực tế
- Viết được đoạn văn/ bài văn tự sự kể lại kỉ niệm với người thân trong gia đình
- Biết trích dẫn các câu ca dao có cùng chủ đề hoặc các câu nói nổi tiếng về tình cảmgia đình
c Kĩ năng nói và nghe
- Khái quát được nội dung, ý nghĩa của các bài ca dao Trình bày được giá trị nghệ thuật
và nội dung của bài ca dao
- Giao tiếp, phản hồi, lắng nghe tích, trình bày những cảm nhận của bản thân về cáchứng xử, cách thể hiện tình cảm được đề cập tới trong bài ca dao
- Nghe và nhận biết được tính hấp dẫn của bài trình bày; chỉ ra được những hạn chế(nếu có) trong bài trình bày trên tinh thần hỗ trợ, học hỏi lẫn nhau
B PHƯƠNG TIỆN VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC
1 Phương tiện dạy học
- Máy tính/ điện thoại có kết nối internet, máy chiếu, loa
Trang 4- Bài soạn (gồm văn dạy học dưới dạng điện tử, giấy, các hoạt động được thiết kế để tổchức cho HS) Video
- Văn bản: Những câu hát về tình cảm gia đình; phiếu học tập
- Trình bày được cảm xúc, suy nghĩ của
bản thân về hình ảnh của cha mẹ của
mình
- GV tổ chức hoạt động khởi động: theo dõi video, yêu cầu HS làm việc cá nhân để trả lời:
https://www.youtube.com/watch?v=QQ5w_-9ENYM
? Nội dung ca từ mang đến cho em cảm xúcnhư thế nào? Em thấy được hình bóng củacha mẹ mình trong bài hát không?
GV vào bài: Bài hát các em vừa nghelà những
câu hát về tình cảm gia đình Các em ạ, mỗingười đều sinh ra từ chiếc nôi gia đình, lớnlên trong vòng tay yêu thương của mẹ, củacha, sự đùm bọc nâng niu của anh chị em ruộtthịt Mái ấm gia đình, dẫu có đơn sơ đến đâu
đi nữa, vẫn là nơi ta tránh nắng tránh mưa, lànơi mỗi ngày khi bình minh thức dậy ta đếnvới công việc, làm lụng hay học tập để đónggóp phần mình cho XH và mưu cầu hạnhphúc cho bản thân Rồi khi màn đêm buôngxuống, là nơi ta trở về nghỉ ngơi, tìm niềm an
ủi động viên, nghe những lời bảo ban, bàn bạcchân tình… gia đình là tế bào XH Chính nhờlớn lên trong tình yêu gia đình, tình cảm ấynhư mạch chảy xuyên suốt, mạnh mẽ thể hiệntrong ca dao – dân ca, mà tiết học hôm naycác em sẽ tìm hiểu
Hoạt động: Hình thành kiến thức mới
HĐ 1: Tìm hiểu về dân ca, ca dao
* Yêu cầu
- Trình bày được những thông tin cơ
bản về dân ca, ca dao
GV hướng dẫn HS tìm hiểu về dân ca, ca dao qua câu hỏi mở và phiếu học tập
- Em hiểu như thế nào là dân ca, ca dao?
- Điền thông tin vào phiếu học tập
Trang 5- Những đặc điểm của ca dao
* Kết quả dự kiến
- Ca dao, dân ca là tên gọi chung của
các thể loại trữ tình dân gian kết hợp
lời và nhạc, diễn tả đời sống nội tâm
của con người
+ Dân ca là những sáng tác dân gian
kết hợp lời và nhạc
+ Ca dao là lời thơ của dân ca
- Nội dung ca dao, dân ca chủ yếu phản
ánh tâm tư, tình cảm trong tâm hồn của
con người (tình cảm gia đình, tình yêu
quê hương, đất nước, tình yêu nam nữ,
- Là mẫu mực về tính hồn nhiên, cô
đúc, sức gợi cảm và khả năng lưu
truyền
Đặc điểm của ca dao
Thể thơ Ngôn ngữ PTBĐ chính Phương thức biểu hiện
- Bài ca dùng lối ví quen thuộc của ca
dao để biểu hiện công cha, nghĩa mẹ,
lấy cái to lớn mênh mông, vĩnh hằng
của tự nhiên làm hình ảnh so sánh Núi
ngất trời, biển rộng… không thể nào đo
đếm được cũng như công cha, nghĩa
mẹ đối với con cái
- Làm con phải thấm thía sâu sắc công
ơn trời biển ấy và sống sao cho tròn
đạo hiếu
* Kết quả dự kiến
- Lời mẹ ru con, nói với con về công
lao cha mẹ và bổn phận của người làm
con
- GV nêu rõ: trong chùm bài ca dao, dân ca:
những câu hát về tình cảm gia đình, chỉ tìmhiểu bài ca dao 1 và 4, còn bài 2 và 3 đọcthêm ở nhà
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu các bài ca dao
1 Bài ca dao số 1
- GV yêu cầu HS đọc đoạn văn mở đầu vàlàm việc cặp đôi trả lời các câu hỏi, hoànthành phiếu học tập sau:
+ Bài ca dao là lời của ai nói với ai? Nói về việc gì?
* Thảo luận nhóm:
+ Công lao trời biển của cha mẹ được diễn tả qua những hình ảnh, chi tiết nào?
+ Em hiểu gì về hình ảnh “núi ngất trời" và
"nước ở ngoài biển Đông”?
Trang 6+ Công cha - núi ngất trời
+ Nghĩa mẹ - nước ngoài biển Đông
-> Hình ảnh so sánh cụ thể
=> khẳng định công lao to lớn của cha
mẹ đối với con cái
-> Giọng điệu tôn kính, nhắn nhủ, tâm
tình
=> Lời khuyên thấm thía, sâu sắc về
bổn phận trách nhiệm của con cái
Công cha
Hình ảnh Nghệ thuật Nhận xét về hình ảnh
+ Em có nhận xét gì về cách dùng hình ảnh
so sánh ở đây?
? So sánh như vậy nhằm khẳng định điều gì
về công lao của cha mẹ?
+ Em hiểu “cù lao 9 chữ” như thế nào?
+ Cảm nhận của em về ngôn ngữ, giọng điệu
ở câu cuối bài ca dao?
* Thảo luận cặp đôi:
+ Ẩn chứa trong đó là lời nhắn nhủ nào tới những người làm con?
+ Hãy tìm 1 số câu ca dao khác cùng chủ đề?
GV khái quát lại nội dung, định hướng
2.
* Yêu cầu cần đạt
- Bài ca đề cao tình anh em, đề cao
truyền thống đạo lý của dân tộc Việt
Nam Tình cảm ấy sẽ đem lại niềm vui,
hạnh phúc cho cha mẹ, gia đình
- Từ tình cảm ấy chúng ta mới có thể
hướng tới những tình cảm rộng lớn, cao
đẹp hơn như tình yêu quê hương, đất
nước
* Kết quả dự kiến
- Tiếng hát về tình cảm gắn bó của anh
em trong gia đình
- Anh em không phải người xa lạ Anh
em là hai nhưng lại là một: cùng một
cha mẹ sinh ra, cùng chung sống,
sướng khổ có nhau trong một nhà
- Tình cảm gắn bó thiêng liêng, không
2 Bài ca dao số 4
GV yêu cầu HS đọc bài ca dao và thực hiệncác nhiệm vụ sau:
* Thảo luận cặp đôi
?Theo em, lời trong bài ca dao là lời của ai nói với ai? Về điều gì?
?Tình cảm anh em trong một gia đình được diễn tả qua những chi tiết, hình ảnh nào?
Trang 7thể tách rời của tình anh em.
-> từ ngữ chỉ sự gắn kết thống nhất
-> Hình ảnh so sánh diễn tả tình cảm
gắn bó thiêng liêng, không thể tách rời
của tình anh em
- Nhắn nhủ anh em phải biết đoàn kết,
thương yêu, nhường nhịn, giúp đỡ
GV khái quát lại nội dung, định hướng
HĐ3: Tổng kết
* Yêu cầu cần đạt
- Nêu được tác động của bài ca dao
- Khái quát được giá trị nội dung và
nghệ thuật của các bài ca dao trong chủ
đề tình cảm gia đình
GV hướng dẫn HS tổng kết, tìm hiểu sự tác động của văn bản
- GV yêu cầu HS trả lời các câu hỏi sau:
?Khái quát những nét đặc sắc nghệ thuật trong văn bản (thể thơ, âm điệu, từ ngữ hình ảnh, biện pháp tu từ)
Trang 8Tình cảm đối với ông bà, cha mẹ, anh
em và tình cảm của ông bà, cha mẹ đối
với con cháu luôn là những tình cảm
sâu nặng thiêng liêng nhất trong đời
sống mỗi con người
? Em cảm nhận được vẻ đẹp cao quý nào trong đời sống tinh thần của dân tộc ta qua hai bài ca dao?
- HS khái quát, GV chốt
Hoạt động: Luyện tập
* Yêu cầu cần đạt
- Giải quyết được các câu hỏi đặt ra
liên quan đến nội dung, nghệ thuật của
BT 1: Hoàn thành phiếu trắc nghiệm
Hãy khoanh tròn chữ cái trước câu trả lời em cho là đúng.
Bài 1: Đọc câu ca dao sau đây:
Chiều chiều ra đứng ngõ sauTrông về quê mẹ ruột đau chín chiều
Tâm trạng của người con gái trong câu ca dao trên là tâm trạng gì?
A Thương người mẹ đã mất B Nhớ về thời con gái đã qua
C Nỗi buồn nhớ quê , nhớ mẹ D Đau khổ cho thân phận mình.
Bài 2: Đọc câu ca dao sau đây:
Anh em như chân với tayRách lành đùm bọc,dở hay đỡ đần
Nghệ thuật gì được sử dụng trong câu ca dao trên?
A So sánh B Nhân hoá
C Điệp ngữ D Ẩn dụ
Bài 3: Đọc những câu ca dao sau đây:
Cậu cai nón dấu lông gàNgón tay đeo nhẫn gọi là cậu cai
Ba năm được một chuyến sai
Áo ngắn đi mượn quần dài đi thuê
Những câu ca dao trên nằm trong bài ca dao thuộc chủ đề nào?
A Những câu hát về tình cảm gia đình
B Những câu hát về tình yêu quê hương ,đất nước con người
C Những câu hát than thân
D Những câu hát châm biếm.
Bài 4: Đọc những câu ca dao sau đây:
Trang 9Nước non lận đận một mìnhThân cò lên thác xuồng ghềnh bấy nay
Ai làm cho bể kia đầy Cho ao kia cạn cho gầy cò con
Hình ảnh con cò trong bài ca dao trên thể hiện điều gì về thân phận của người nôngdân?
A Nhỏ bé, bị hắt hủi, sống cơ cực, lầm than
B Gặp nhiều oan trái không bày giải được
C Cuộc sống trắc trở, khó nhọc, đắng cay.
D Bị dồn nén đến bước đường cùng
Câu 5: Trong bài ca dao “Những câu hát về tình cảm gia đình” có câu:
Núi cao biển rộng mênh mông
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi!
Hãy cho biết nghĩa của “Cù lao chín chữ ” là gì?
A Nói về công lao cha mẹ nuôi con vất vả nhiều bề.
B Nói về công lao cha mẹ to lớn như trời cao biển rộng
C Nói đến tình cảm cha mẹ vô cùng yêu thương con
D Nói đến lời nhắc nhở con cái phải hiếu thảo, vâng lời cha mẹ
- Thể hiện được 1 bài hát mà bản thân
- Vận dụng được kiến thức đã được học
để giải quyết vấn đề được đặt ra trong
cuộc sống
* Kết quả dự kiến
- HS thực hiện, trả lời theo quan điểm
cá nhân, đảm bảo sức thuyết phục, tính
hợp lí
- GV tổ chức cho Hs vận dụng, liên hệ, mở rộng
* GV yêu cầu HS làm việc cá nhân:
+ Bản thân em rút ra được điều gì sau khihọc xong 2 bài ca dao ?
* GV triển khai dự án, HS thực hiện (ở nhà)+ Sưu tầm các bài ca dao, những câu thơ hay,những câu danh ngôn nói về chủ đề tình cảmgia đình
4 Dặn dò, hướng dẫn học bài
- Tóm tắt lại văn bản, khái quát lại giá trị nội dung, nghệ thuật của các bài ca dao
- Các nhóm hoàn thành sản phẩm đã được giao
- Chuẩn bị bài: Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người
Trang 10Tuần: 04 Ngày soạn: 30/09/2020
NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Góp phần giúp học sinh bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước, con người; có ý thứctrong việc xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước, tự hào về vẻ đẹp của qque hươngđất nước
2 Qua bài học, HS luyện tập để có các kĩ năng và kiến thức sau:
a Kĩ năng đọc – hiểu: Biết đọc – hiểu một bài ca dao, cụ thể:
- Đọc-hiểu và phân tích ca dao, dân ca trữ tình
- Hiểu và nhận biết được giá trị tư tưởng, nghệ thuật của những câu ca dao, dân ca vềtình yêu quê hương, đất nước, con người
- Biết cách đọc diễn cảm và phân tích ca dao viết về tình yêu quê hương, đất nước
Trang 11- Phát hiện và phân tích những hình ảnh so sánh, ẩn dụ, những mô típ quen thuộc trongcác bài ca dao trữ tình về tình yêu quê hương, đất nước, con người.
- Hiểu được ý nghĩa lớn lao của tình yêu quê hương, đất nước, con người với mỗi conngười
- Liên hệ vận dụng khi tạo lập văn bản có đề cập đến tình yêu quê hương, đất nước, conngười
b Kĩ năng viết
- Viết đoạn văn/bài văn cảm nhận về ý nghĩa, giá trị của bài ca dao, có sự liên hệ với đờisống thực tế
- Viết được đoạn văn/ bài văn biểu cảm về vẻ đẹp của quê hương, đất nước
- Biết trích dẫn các câu ca dao có cùng chủ đề hoặc các câu nói nổi tiếng về tình yêuquê hương, đất nước, con người
c Kĩ năng nói và nghe
- Khái quát được nội dung, ý nghĩa của các bài ca dao Trình bày được giá trị nghệ thuật
và nội dung của bài ca dao
- Giao tiếp, phản hồi, lắng nghe tích, trình bày những cảm nhận của bản thân về cáchứng xử, cách thể hiện tình cảm được đề cập tới trong bài ca dao
- Nghe và nhận biết được tính hấp dẫn của bài trình bày; chỉ ra được những hạn chế(nếu có) trong bài trình bày trên tinh thần hỗ trợ, học hỏi lẫn nhau
B PHƯƠNG TIỆN VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC
1 Phương tiện dạy học
- Máy tính/ điện thoại có kết nối internet, máy chiếu, loa
- Bài soạn (gồm văn dạy học dưới dạng điện tử, giấy, các hoạt động được thiết kế để tổchức cho HS) Video
- Văn bản: Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người; phiếu học tập
2 Kiểm tra bài cũ: ? Hãy đọc thuộc, diễn cảm 1 bài cao dao về tình cảm gia đình mà
em thích và nêu cảm nhận của em?
Trang 12* Kết quả dự kiến:
- Trình bày được cảm xúc, suy nghĩ
của bản thân về vẻ đẹp của đất nước
+ Cảm nhận của em sau khi xem xong video?+ Qua video em thấy đất nước Việt Nam nhưthế nào?
- GV vào bài: Nhà văn I-li-a E-ren-bua đã
từng nói: "Lòng yêu nước ban đầu là lòng yêu những vật tầm thường nhất, yêu cái cây trồng
ở trước nhà, yêu cái phố nhỏ đổ ra bờ sông, yêu vị thơm chua mát của trái lê mùa thu hay mùa cỏ thảo nguyên có hơi rượu mạnh ".
Quả thật trong mỗi con người chúng ta ai cũng
có một tình yêu quê hương đất nước mạnh mẽ.Đằng sau những câu hát đối đáp, những lờinhắn gửi ấy là cả một tình yêu chân chất, niềm
tự hào sâu sắc, tinh tế với quê hương đất nước,con người Hôm nay, trong tiết học này, thầy
và các em cùng tìm hiểu những tình cảm ấyqua: "Những câu hát về tình yêu quê hương,đất nước, con người"
Hoạt động: Hình thành kiến thức mới
HĐ 1: Đọc và tìm hiểu chung
* Yêu cầu:
- Trình bày được những thông tin cơ
bản về những bài ca dao trong chủ đề
* Kết quả dự kiến:
- Chủ đề: tình yêu quê hương đất
nước, con người
+ Bài 1: tình yêu quê hương, đất nước
+ Bài 4: kết hợp tình yêu con người
- Đây là những câu hát thuộc kiểu văn
biểu cảm bộc lộ cảm nghĩ của con
người
- Hình thức diễn đạt: thơ lục bát là chủ
yếu, đối đáp, gọi mời
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu bài 1 và 4
( Theo PPCT và giảm tải, Gv hướng dẫn hs tìm hiểu bài 1 và 4, không dạy bài 2,3).
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu thông tin chung của các bài ca dao trong chủ đề qua câu hỏi mở:
? Em biết gì về những địa danh: Sông LụcĐầu, sông Thương, núi Đức Thánh Tản, đềnSòng?
? Những từ em vừa giải thích thuộc từ loạinào? Cách viết?
? Hãy chỉ rõ và phân nhóm các bài ca dao?
? Vì sao 4 câu hát dân ca khác nhau nhưng lạihợp thành 1 văn bản?
? Theo em, những câu hát này thuộc kiểu vănbản tự sự, miêu tả hay biểu cảm?
HĐ 2: Tìm hiểu chi tiết
1
* Yêu cầu:
- Đoạn ca dao trích lời hỏi đáp của
chàng trai, cô gái Lời hỏi gồm 6 câu,
mỗi câu hỏi về một địa danh, tên dòng
sông, ngọn núi, tòa thành trên đất nước
