Kỹ thuật cơ khí - Ren và TARÔ

§Ønh ren ngoμi lμ trªn ®†êng kÝnh chÝnh, ®Ønh ren trong lμ trªn ®†êng kÝnh phô.[r]

Ch‡ơng 5: ren vệ tarô

5.1: Ѝờng ren xoắn ốc đợc hình thμnh nh thế nμo? Hãy nói chủng loại

- Nếu trên hình trụ tròn có đ†ờng kính lμ d, ta lấy một miếng giấy hình tam giác vuông ABC có cạnh đáy AB lμ chu vi hình trụ (d), có chiều dμi bằngSd,

chiều cao BC=P, ta đem quấn lên hình trụ đó thì cạnh huyền AC sẽ vẽ thμnh đ†ờng xoắn ốc trên mặt trụ tròn, nếu trên bề mặt trụ tròn đó ta dựa theo đ†ờng xoắn ốc gia công thμnh rãnh thì hình trụ đó sẽ hình thμnh lên ren, nh† (hình5-1 thể hiện)

Hình 5-1: Sự hình thμnh đ ờng ren.

Ren hình thμnh nhờ chuyển động xoắn ốc đều trên một đ†ờng sinh, khi đ†ờng

sinh đó quay đều quanh một hình trụ có đ†ờng kính d, nếu đ†ờng sinh lμ một đ†ờng thẳng song song với trục quay của hình trụ, thì có đ†ờng xoắn ốc trụ Còn nếu đ†ờng sinh lμ một đ†ờng thẳng cắt trục quay, thì có đ†ờng xoắn ốc nón

Vậy: Một đ†ờng bao (hình tam giác, hình thang, cung tròn …) chuyển động

xoắn ốc trên mặt trụ hoặc mặt côn sẽ tạo thμnh một bề mặt thì đ†ợc gọi lμ ren

- Căn cứ theo hình dạng prôfin thì ren đ†ợc chia lμm nhiều loại: ren tam giác, ren vuông, ren thang,ren răng c†a, ren cung tròn, ren bán nguyệt, ren định vị, ren góc vuông…., đ†ợc thể hiện ở (hình 5-2)

- Căn cứ theo vị trí thì ren đ†ợc chia lμm hai loại: ren ngoμi vμ ren trong

- Căn cứ theo h†ớng xoắn thì ren đ†ợc chia lμm hai loại: ren phải vμ ren trái, nh† (hình 5-3) thể hiện Đặt đứng bulông, ren từ trái qua phải lên cao dần, lμ phải(đai ốc vặn vμo theo chiều kim đồng hồ), ren từ phải qua trái cao dần, tức lμ ren trái(đai ốc vặn vμo ng†ợc chiều kim đồng hồ)

- Căn cứ theo số đầu mối thì ren đ†ợc chia lμm hai loại: ren một đầu mối vμ ren nhiều đầu mối

Ngoμi ren th†ờng dùng ra ng†ời ta còn phân loại theo bề mặt vμ theo công dụng:

Căn cứ theo hình dạng bề mặt thì ren đ†ợc chia lμm hai loại: ren trụ vμ ren côn -Căn cứ theo công dụng thì ren đ†ợc chia lμm ba loại: ren lắp siết, ren truyền động vμ ren chuyên dùng

- Căn cứ theo tiêu chuẩn thì ren đ†ợc chia lμm hai loại: ren tiêu chuẩn vμ ren

không tiêu chuẩn

- Theo hệ thống ren thì ren đ†ợc chia lμm ba loại: ren hệ mét, ren hệ anh vμ ren ống(trụ), đ†ợc thể hiện ở (hình 5-4)

D

d

3

P d

A

B C

H×nh 5-2: Ren: a) Ren c«n; b) Ren trô;

c) Ren hÖ mÐt; d) Ren hÖ Anh; e) Ren èng(hÖ anh)

Hình 5-4: Thể hiện ren theo hệ Anh vμ hệ mét

5.1.3: Tác dụng của các loại ren thờng dùng lμ:

- Ren tam giác lμ loại ren thông dụng nhất, có độ kín khít cao, th†ờng đ†ợc sử dụng trong các kết cấu ren vít, trong bu lông, êcu, các ống thủy lực, nút ren ở các van tr†ợt

- Ren vuông vμ ren thang th†ờng đ†ợc dùng trong các cơ cấu truyền động nh† các vít me hμnh tinh, vít bμn dao của máy công cụ, vít nâng của máy, vít me cái của máy tiện ren, vít me tải, may ép, vít me trong êtô nguội……

- Ren răng c†a th†ờng dùng trong các cơ cấu chịu lực lớn theo một h†ớng nh† máy nén dạng cơ khí hay thủy lực, các loại kích ……

- Ren cung tròn th†ờng đ†ợc dùng trong các móc nối toa tμu, nối các đ†ờng ống n†ớc lớn…

5.2: Hãy nói tên vμ ký hiệu các bộ phận của ren:

5.2.1: Tên các bộ phận của ren gồm:

- Dạng răng: tức lμ dạng mặt cắt ren có đ†ợc khi bổ cắt ren có dạng tam

giác, dạng vuông, dạng hình thang, dạng hình tròn vμ dạng răng c†a

- Prôfin ren: lμ đ†ờng bao của mặt cắt ren nằm trong mặt phẳng đi qua trục ren

- Góc prôfin (D): lμ góc giữa hai cạnh kề của prôfin

- Іờng kính ngoμi (d): Tức lμ đ†ờng kính lớn nhất của ren hay còn gọi lμ đ†ờng kính danh nghĩa (lμ đ†ờng kính đỉnh răng đối với ren ngoμi, lμ đ†ờng kính đáy răng

đối với ren trong)

- Іờng kính trong (d1): Tức lμ đ†ờng kính nhỏ nhất của ren (lμ đ†ờng đáy răng đối với ren ngoμi, lμ đ†ờng kính đỉnh răng đối với ren trong)

- Іờng kính trung bình (d2): Tức lμ đ†ờng kính hữu hiệu của ren (trên đ†ờng

sinh của đ†ờng kính trung bình, độ rộng của răng bằng 1/2 b†ớc ren)

- Số đầu (hay còn gọi lμ số đầu mối) (Z): Tức lμ số l†ợng đ†ờng xoắn ốc trên một ren

- B†ớc ren (P) : Tức lμ khoảng cách h†ớng trục giữa hai điểm t†ơng ứng của

hai răng lân cận

- Hμnh trình dẫn động (S): Tức lμ khoảng cách di chuyển theo h†ớng trục của một

điểm trên ren khi điểm đó quay một vòng theo xoắn ốc, hμnh trình dẫn động của ren một đầu bằng b†ớc ren (S=P), hμnh trình dẫn động của ren nhiều đầu bằng b†ớc ren nhân với số đầu (S=Z.P)

- Góc mặt cắt ren (E): Tức lμ góc kẹp giữa hai mặt bên của hình răng ren ( ren tam giác quốc tế lμ 600,ren tam giác hệ anh lμ 550)

- Chiều cao ren (h): lμ khoảng cách từ đỉnh ren tới chân ren

- B†ớc xoắn (Ph): lμ khoảng cách theo chiều trục giữa hai cạnh cùng một phía của hai prôfin ren kề nhau trên cùng một mặt xoắn

- B†ớc xoắn đ†ờng ốc(Px): lμ khoảng cách giữa hai đỉnh ren liên tiếp cùng

trên mối nối ren theo đ†ờng xoắn ốc đ†ợc đo theo ph†ơng song song với đ†ờng

trục của các ren Px=P.Z (với ren một đầu mối, ta có Px=P)

- Góc nâng của ren(J ): lμ góc tạo bởi tiếp tuyến của đ†ờng xoắn ốc (trên

hình trụ trung bình) với mặt phẳng vuông góc với trục của ren:

tgJ =Px/S.d2

- Chân ren: lμ bề mặt đáy nối các cạnh của hai ren kế nhau Chân ren ngoμi lμ trên

đ†ờng kính phụ, chân ren trong lμ trên đ†ờng kính chính

- Đỉnh ren : lμ bề mặt trên cùng nối hai cạnh của ren Đỉnh ren ngoμi lμ trên đ†ờng kính chính, đỉnh ren trong lμ trên đ†ờng kính phụ

- Mặt ren : lμ bề mặt của ren nối đỉnh với đáy ren

- Chiều sâu ren : lμ khoảng cách giữa đỉnh vμ đáy ren đ†ợc đo vuông góc với trục

- Góc xoắn(góc dẫn): lμ góc tạo giữa ren vμ mặt phẳng vuông góc với trục ren.(thể hiện ở hình 5-5)

Hình 5-5: Các bộ phận ren vít

D

h

d

d2

d d1

d

5.2.2: Ký hiệu của ren:

- Ký hiệu của ren hệ mét lμ M(có tiết diện lμ tam giác đều với góc ở đỉnh lμ

600), tiếp sau lμ trị số đ†ờng kính, còn đối với ren b†ớc nhỏ thì ghi thêm trị số của b†ớc ren nhỏ, đ†ợc đo bằng mm, ví dụ: M16 biểu thị đây lμ ren hệ mét b†ớc lớn (th†ờng b†ớc ren lμ 2(mm) theo tiêu chuẩn) có đ†ờng kính ngoμi lμ 10mm; M14u2 biểu thị đây lμ ren hệ mét có đ†ờng kính ngoμi lμ 14mm, b†ớc ren lμ 2(mm)

+ Với ren hình thang: ví dụ: T32u10/2 – 3 trái, biểu thị đây lμ ren hình thang xoắn trái đ†ờmg kính ngoμi lμ 32mm, hμnh trình dẫn động lμ 10mm, số đầu lμ 2, cấp chính xác lμ 3;Tr36 u6 cấp 2, biểu thị đây lμ ren hình thang một đầu mối mμ đ†ờng kính ngoμi lμ 36mm, b†ớc ren lμ 6mm, cấp chính xác lμ 2

+ Với ren hình răng c†a: ví dụ: S70 u 10, biểu thị đây lμ ren hình răng c†a mμ đ†ờng kính ngoμi lμ 70mm, b†ớc ren lμ 10mm; RC 80u16 cấp 2, biểu thị đây lμ ren hình răng c†a mμ đ†ờng kính ngoμi lμ80mm, b†ớc ren lμ 16mm, cấp chính xác lμ 2

+ Với ren tròn của khí cụ quang học: ví dụ: Th 12u1,5 LH, biểu thị đây lμ ren xoắn trái của ren tròn của khí cụ quang học mμ đ†ờng kính lμ 12mm, b†ớc ren

lμ 1,5mm

+ Với ren tròn của thiết bị điện: ví dụ:A70, biểu thị đây lμ ren tròn của thiết bị điện

mμ đ†ờng kính ngoμi lμ 70mm

- Ký hiệu của ren hệ anh lμ Ren(có tiết diện lμ tam giác cân với góc ở đỉnh

lμ 550), tiếp theo lμ số vòng ren trên số tấc Anh hay còn gọi lμ đ†ờng kính của ống tính theo tấc Anh ví dụ: Ren 1/4” biểu thị đây lμ ren hệ Anh có 4 vòng ren trên một tấc Anh (inch=25,4mm), Ren1/2 ” biểu thị đây lμ ren hệ Anh có 2 vòng ren trên một tấc Anh

+ Với ren hình ống trụ tròn: ví dụ: Ô 2” biểu thị đây lμ ren ống mμ đ†ờng kính của ống lμ 2 tấc Anh; G 1/2” biểu thị đây lμ ren ống trụ tròn mμ đ†ờng kính của ống lμ 1/2” tấc Anh

+ Với ren hình ống côn: ví dụ: ÔC 3/4’’ biểu thị đây lμ ren ống côn 550 mμ đ†ờng kính của ống lμ 3/4 tấc Anh; R 2/4’’ biểu thị đây lμ ren ống côn 550 mμ đ†ờng kính của ống lμ 2/4 tấc Anh; C 3/4” biểu thị đây lμ ren ống côn 550 mμ đ†ờng kính của ống

lμ 3/4 tấc Anh

tarô ?

5.3.1: Cấu tạo của tarô cắt ren trong:

- Tarô gồm 3 phần:

+ Chuôi: Th†ờng gia công vuông để lắp tay quay

+ Cổ đ†ợc ghi các ký hiệu đ†ờng kính ren, loại tarô

+ Bộ phận công tác: Đầu cắt, phần sửa đúng

+ Tarô chia thμnh từng bộ, mỗi bộ có 2 đến 3 chiếc: I dùng để tarô thô, II dùng để tarô trung bình, III dùng để tarô tinh.Các ta rô trong bộ tarô có kích th†ớc khác nhau

Để xác định loại tarô(thô, trung bình, tinh) trong bộ tarô ng†ời ta khắc vạch tròn trên chuôi hoặc ghi các số hiệu t†ơng ứng I, II, III

+ Tarô thứ nhất (thô) có mặt vát 3-4 vòng ren hớt đi 60% kim loại

+ Tarô thứ hai (trung bình) có mặt vát với 3 vòng ren hớt đi 30% kim loại

+ Tarô thứ ba (tinh) có mặt vát 12% với 2 vòng ren hớt đi 10% kim loại dùng để hiệu chuẩn ren, đ†ợc thể hiện ở (hình 5-6)

Hình 5-6: Cấu tạo của tarô cắt bằng tay

5.3.2: Xác dịnh đờng kính lỗ để tarô:

- Khi gia công bằng tarô thì chủ yếu gia công ren theo tiêu chuẩn, nhất lμ lỗ ren có

đ†ờng kính trung bình vμ nhỏ, khi gia công tr†ớc tiên cần gia công lỗ, mμ để cắt đ†ợc ren bằng tarô thì đ†ờng kính lỗ để tarô phải lớn hơn đ†ờng kính chân ren, nếu đ†ờng kính lỗ không lớn hơn thì sẽ xảy ra hiện t†ợng chèn ép mạnh, gây nhiệt lớn, phoi kim loại bị chảy rẻo bám vμo các l†ỡi cắt của tarô Khi đó ren đ†ợc tạo ra rễ bị sứt mẻ, tarô rễ bị kẹt vμ gãy, hiện t†ợng trên xảy ra cμng lớn đối với vật liệu gia công cμng dẻo, dai, còn nếu đ†ờng kính lỗ để tarô mμ lớn quá so với đ†ờng kính chân ren thì lỗ tạo ra khi tarô sẽ có chiều cao nâng lên ren không đạt yêu cầu, cho nên đ†ờng kính lỗ

để cắt ren cho từng loại ren với từng loại vật liệu khác nhau cho trong các bảng 5-1o 5-3, cũng có thể tính đ†ờng kính lỗ để cắt ren bằng tarô ta còn dựa vμo vật liệu vμ

đ†ợc tính theo công thức sau đây:

Trong tr†ờng hợp không có bảng tra, mμ để tính đ†ợc đ†ờng kính lỗ (d) ta có thể xác địng theo công thức: d| D- P Trong

đó : d lμ đ†ờng kính lỗ cần cắt (mm); D lμ đ†ờng kính ren(mm); P lμ b†ớc

ren(mm).đ†ợc thể hiện trên (hình 5-7,hình 5-8) Công thức th†ờng tính đ†ờng kính lỗ

để cắt ren bằng tay d | D- 0,57P

+ Đối với vật liệu thép vμ vật liệu kim loại có tính dẻo thì ta có công thức sau:

d| D- P

+ Đối với vật liệu gang vμ vật liệu kim loại giòn thì ta có công thức sau:

d|D- (1,05P-1,1P)

+ Đối với ren hệ Anh: d |(đ†ờng kính ngoμi (cm)ì7-1)

64

1 inch.

+ Đối với công thức tính ren ống thì ta có công thức: d|kích th†ớc danh nghĩa của ren +7/32 inch(với đơn vị lμ inch)

Trong đó: d lμ đ†ờng kính lỗ để cắt ren trong(mm); D lμ đ†ờng kính lớn của ren trong (mm); p lμ b†ớc ren(mm)

Hình 5-7: Tarô lỗ ren trên đai ốc

Hình 5- 8: Tiến hμnh cắt ren