THAM KHẢO GIÁO án văn 7

GV hướng dẫn HS đọc: quan giọng hách dịch, nạt nộ, dân phu giọng khẩn thiết, lo sợ, khúm núm: GV- HS đọc từ đầu đến khúc đê này hỏng mất GV tóm tắt: Trong khi lũ con dân đang chân l

Tuần 29

Ngày soạn:

Ngày giảng:

Tiết 105

Văn bản SỐNG CHẾT MẶC BAY

Phạm Duy Tốn

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

1 Kiến thức: Giúp hs hiểu được

- Sơ giản về tác giả Phạm Duy Tốn

- Cảm nhận được hoàn cảnh và tình cảnh khốn khổ của dân phu khi hộ đê

2 Kỹ năng: Rèn cho học sinh các kĩ năng

- Đọc - hiểu một truyện ngắn hiện đại đầu thế kỷ XX

- Kể tóm tắt truyện Phân tích nhân vật, tình huống truyện qua các cảnh tương phản và tăng cấp

3 Thái độ: Giáo dục hs

- Căm ghét cái ác, lòng thương đối với những người dân khổ cực

4 Định hướng phát triển năng lực:

- Năng lực chung: Năng lực tự quản bản thân, năng lực hợp tác, năng lực tư duy sáng tạo, năng lực thưởng thức văn học/thẩm mĩ

- Năng lực riêng: Năng lực tiếp nhận, năng lực tạo lập văn bản

II CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS:

1 Giáo viên: Lập kế hoạch dạy học, máy chiếu, phiếu học tập cho HS, bài tập, tài liệu tham khảo

2 Học sinh: Soạn văn, đọc trước bài

III Tiến trình dạy học

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra: Thực hiện lồng ghép trong bài.

3 Các hoạt động dạy và học:

*Hoạt động 1: Khởi động

- Mục tiêu: Tạo tâm thế và định hướng chú ý cho học sinh

- Phương pháp: Trực quan, vấn đáp

- Thời gian: 3 phút

GV chiếu đoạn phim tư liệu

?Đoạn phim gợi nhắc em nhớ tới cảnh tượng gì xẩy ra hằng năm?

Em thấy cảnh tượng đó diễn ra như thế nào?

GV nhận xét câu trả lời của học sinh

GV dẫn vào bài mới: Như các em đã biết,…… Chúng ta cùng đến với tiết học …

*Điều chỉnh, bổ sung:

*Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tiếp nhận văn bản

- Mục tiêu: Giúp HS hiểu được những nét chính về tác giả, văn bản Hiểu và cảm nhận được hoàn cảnh và tình cảnh khốn khổ của dân phu khi hộ đê Hiểu được nghệ thuật kể chuyện đặc sắc và tài năng sử dụng ngôn ngữ của tác giả Bày tỏ niềm cảm thương đối với những người dân khổ cực

- Phương pháp: Thuyết trình, vấn đáp tái hiện, nêu vấn đề, thảo luận nhóm, giảng bình

- Kĩ thuật: Động não, trình bày một phút

- Thời gian: 37’

HS chú ý phần chú thích dấu*giới thiệu về tác

giả trong sgk/79

GV giới thiệu ảnh chân dung Phạm Duy Tốn

?Qua phần chú thích và chuẩn bị bài ở nhà,

hãy nêu những hiểu biết của em về tác giả

Phạm Duy Tốn?

- Phạm Duy Tốn (1883-1924) tại Hà Nội Quê

làng Phượng Vũ, huyện Thường Tín - Hà Tây (cũ)

nay là Hà Nội

- Năm 1901, sau khi tốt nghiệp trường thông

ngôn, ông làm phiên dịch tại tòa thống sứ Bắc

Kì, được thời gian ông xin thôi để viết báo

dưới các bút danh: Đông Phương Sóc, Phạm

Duy Tốn, Ưu Thời Mẫn, Thọ An

- Phạm Duy Tốn là một trong những tên tuổi

tiêu biểu cho lớp trí thức “Tây học” đầu thế kỉ

XX Ông vẫn chịu ảnh hưởng viết văn theo đạo

đức truyền thống nhưng truyện ngắn của ông

thiên về phản ánh cuộc sống xã hội theo cảm

hứng hiện thực với bút pháp tả thực

- Nội dung trong tác phẩm của ông thường tố

cáo một số cảnh bất công, độc ác dưới chế độ

thực dân nửa phong kiến: ở thành thị là đồng

tiền và lối sống cá nhân tư sản phá hoại hạnh

phúc gia đình, gây ra lối sống bừa bãi, lừa đảo;

còn ở nông thôn là cuộc sống của người dân

khốn khổ, bấp bênh vì thiên tai và nạn gian

tham, coi rẻ mạng người

- Các tác phẩm chính: Bực mình(1914); Sống chết

mặc bay (1918); Con người sở khanh (1919);

Nước đời lắm nỗi (1919); Tiếu lâm quảng kí 3 tập

với bút danh Thọ An

- Hầu hết tác phẩm của ông đều mang đậm giá

trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc Qua những

tác phẩm đó, PDT đã mang đến cho người đọc

I Tìm hiểu chung về văn bản:

1 Tác giả:

Phạm Duy Tốn (1883 -1924) là nhà văn mở đường cho nền văn xuôi quốc ngữ Việt Nam

1 luồng gió mới trong văn học VN đầu những

năm XX cả về giá trị nội dung lẫn nghệ thuật

Trong đó phải kể đến truyện ngắn“Sống chết

mặc bay”– một tác phẩm thành công nhất của

nhà văn và được xem là bông hoa đầu mùa của

truyện ngắn hiện đại Việt Nam Để hiểu rõ về

văn bản, cô mời các em cùng chuyển sang

phần tiếp theo: tìm hiểu về văn bản

?Văn bản được sáng tác vào thời gian nào?

Trích trong tác phẩm nào?

- In lần đầu tiên trên cuốn tạp chí Nam Phong,

số 18 – 1918 Sau được in lại trong tuyển tập

truyện ngắn Nam Phong xuất bản năm 1989 tại

NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

Tạp chí Nam phong là tờ nguyệt san xuất bản

ở Việt Nam vào đầu thế kỉ 20.

GV hướng dẫn HS đọc: quan giọng hách dịch,

nạt nộ, dân phu giọng khẩn thiết, lo sợ, khúm

núm:

GV- HS đọc từ đầu đến khúc đê này hỏng mất

GV tóm tắt: Trong khi lũ con dân đang chân

lấm tay bùn, trăm lo nghìn sợ, đem thân hèn

yếu mà đối với sức mưa to nước lớn để bảo vệ

tính mạng gia tài thì quan cha mẹ của dân có

trách nhiệm đi hộ đê lại đang ở trong đình

cũng ở trên mặt đê nhưng cao và vững chãi,

cách đó chừng bốn, năm trăm thước đang

đánh tổ tôm để tiêu khiển

-> Toàn bộ đoạn truyện tiếp theo tác giả kể

quan phụ mẫu cùng nha lại đang vui cuộc tổ

tôm trong đình, quan phụ mẫu đang chờ ù ván

bài to với thái độ điềm nhiên, trong khi đó

nước sông mỗi lúc một dâng cao, nguy cơ đê

vỡ càng nguy cấp,

- HS đọc tiếp từ: Khi đó, ván bài quan đã chờ

rồi hết.

?Văn bản viết theo thể loại nào?

GV so sánh truyện Trung đại với truyện ngắn

hiện đại (Truyện ngắn hiện đại viết bằng văn

xuôi bằng chữ quốc ngữ, truyện thiên về việc

kể chuyện thật, khắc họa hình tượng, hay đời

sống của con người Khác với truyện trung đại

viết bằng chữ Hán, thiên về hư cấu với cốt

2 Văn bản:

- Viết tháng 7/1918, in trong Truyện ngắn “Nam Phong” (1918)

- Thể loại: Truyện ngắn hiện đại

truyện đơn giản nhằm mục đích giáo huấn).

?Truyện kể về sự việc gì? Diễn ra vào thời

gian nào? ở đâu? Theo trình tự nào?

- Kể về chuyện hộ đê để chống thảm họa lụt lội

ở thời Pháp thuộc trước năm 1945 ở lưu vực

sông Hồng, kể theo trình tự thời gian và sự

việc

?Nhân vật chính của sự việc đó là ai?

- Quan phụ mẫu

?Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Tác

dụng?

- Ngôi 3 => kể khách quan, để khắc họa rõ bộ

mặt vô trách nhiệm của bọn quan lại táng tận

lương tâm trong khi đi hộ đê

?Văn bản viết theo phương thức biểu đạt gì?

- Tự sự kết hợp với miêu tả, biểu cảm.

?Truyện có mấy phần? Hãy xác định nội

dung, giới hạn của từng phần?

+ Phần 1: Từ đầu đến “….Khúc đê này hỏng

mất”: Nguy cơ đê vỡ và sự chống đỡ của

người dân

+ Phần 2: Tiếp đến “ Điếu mày”: Quan phủ

cùng nha lại đánh tổ tôm khi đi hộ đê

+ Phần 3: Còn lại: Đê vỡ, nhân dân lâm vào

tình cảnh thảm sầu

?Trong 3 phần ấy trọng tâm nằm ở phần

nào? Tại sao em xác định như vậy?

- Phần 2 vì dung lượng dài nhất=> làm nổi bật

nhân vật chính và tư tưởng của tác phẩm

?Dựa vào bố cục trên em hãy tóm tắt lại

truyện?

- Truyện kể về một quan phụ mẫu đi hộ đê

nhưng lại ung dung ăn chơi bài bạc trong khi

nhân dân đang vất vả cứu đê, rồi đê vỡ cũng là

lúc quan ù ván bài lớn Nhân dân trên một

vùng rộng lớn đắm chìm trong thảm họa Qua

đó tác giả đã lên án thái độ vô trách nhiệm, bộ

mặt vô nhân đạo của bọn quan lại trong xã hội

thực dân nửa phong kiến xưa

GV chiếu hai bức hình

?Quan sát hai bức hình em thấy hai bức

hình minh hoạ cho sự việc nào trong truyện?

- Cảnh dân phu đang chống chọi với nước lũ

- Phương thức biểu đạt: Tự

sự kết hợp với miêu tả, biểu cảm

- Bố cục: 3 phần

để hộ đê và cảnh quan phụ mẫu và nha lại đang

đánh tổ tôm trong đình khi đi hộ đê

?Em nhận xét gì về sự việc được khắc họa

trong hai bức hình trên?

- Trái ngược nhau

?Việc vẽ hai bức tranh với hai đề tài trái

ngược nhau như vậy có ý nghĩa gì?

- Làm nổi bật tư tưởng của tác phẩm

GV: Như vậy, với cốt truyện khá đơn giản, đề

tài quen thuộc nhưng tác phẩm vẫn hấp dẫn

người đọc bởi cái không khí truyện điển hình,

đó là cảnh trời đất giận dữ gây tai họa cho con

người Và đặc biệt, trong truyện tác giả đã

khắc họa thành công hai bức tranh đời tương

phản, qua đó phản ánh rõ nét toàn cảnh xã hội

phong kiến thời xưa Để giúp các em hiểu rõ

hơn về giá trị tư tưởng cũng như nghệ thuật

của tác phẩm, cô mời các em cùng chuyển

sang phần II: Đọc – hiểu văn bản

?Mở đầu truyện ngắn tác giả đã dưa người

đọc vào một tình huống nước sôi lửa bỏng,

đó là tình huống gì?

- Đê sắp vỡ và cảnh dân phu hộ đê

?Cảnh đê sắp vỡ và dân phu hộ đê được tác

giả miêu tả trong hoàn cảnh thời gian, không

gian, địa điểm như thế nào?

- Thời gian: gần một giờ đêm

- Không gian: trời mưa tầm tã, nước sống Nhị

Hà dâng to quá

- Địa điểm: khúc sông làng X, phủ X

?Em có nhận xét gì về thời gian, không gian

được gợi tả trong phần đầu của tác phẩm?

- Đó là quãng thời gian đã rất khuya, lẽ ra ở

thời điểm này, khi bình thường là lúc mọi

người đang ngủ say Vậy mà ở đây, những

người dân phu đang phải đội gió, tắm mưa suốt

từ chiều đến tận đêm khuya để hộ đê mà không

được nghỉ ngơi

- Không gian: đêm tối, thời tiết khắc nghiệt

?Tại sao tên sông được tác giả nói tới cụ thể

(sông Nhị Hà), còn tên làng, phủ lại được

ghi bằng kí hiệu ( làng X, phủ X) Điều đó có

II Đọc – hiểu văn bản:

1 Cảnh dân phu hộ đê.

- Hoàn cảnh hộ đê:

+Thời gian: gần một giờ đêm

+ Không gian: đêm tối,

thời tiết khắc nghiệt

ý nghĩa gì?

- Sự việc này không chỉ xảy ra ở một làng, một

phủ nào mà đó là hiện tượng xảy ra ở nhiều

nơi trong xã hội VN lúc bầy giờ

?Hoàn cảnh thời gian, không gian ở trên đặt

con người vào tình thế như thế nào trong

việc hộ đê?

- Khó khăn, nguy hiểm

?Trong khi đó tình trạng của khúc đê lúc này

ra sao?

- Núng thế, thẩm lậu

?Em hiểu “núng thế”, “thẩm lậu” nghĩa là

như thế nào?

?Qua cách hiểu đó em có nhận xét gì về tình

thế của khúc đê?

- Rất nguy cấp

?Trong đoạn truyện này tác giả đã sử dụng

nghệ thuật tiêu biểu nào để khắc họa hoàn

cảnh hộ đê của dân phu?

- Tăng cấp: thời gian thì đêm khuya, mưa mỗi

lúc một to; nước sông mỗi lúc càng dâng cao;

nguy cơ đê vỡ càng nguy cấp

?Qua biện pháp nghệ thuật và ngòi bút miêu

tả của tác giả của tác giả giúp em cảm nhận

được hoàn cảnh hộ đê của dân phu như thế

nào?

GV bình: Như vậy mở đầu của truyện ngắn,

tác giả đưa người đọc vào một tình huống hết

sức căng thẳng, gay cấn, khó khăn của dân phu

trong việc hộ đê Đó là khoảng thời gian khuya

khoắt “gần một giờ đêm”, trời tối đen như

mực, mưa thì tầm tã trút xuống, nước sông cứ

cuồn cuồn bốc lên đe doạ vỡ đê, nguy cơ đê vỡ

ngày một nguy cấp Vậy trong hoàn cảnh khó

khăn, khắc nghiệt ấy, những người dân phu đã

hộ đê như thế nào để cứu cuộc sống của mình

cô mời các em cùng tìm hiểu tiếp

GV: Vậy trước nguy cơ vỡ đê hình ảnh người

dân hiện lên ntn chúng ta cùng thảo luận

nhóm

THẢO LUẬN NHÓM

- Hình thức thảo luận: nhóm bàn

- Nội dung: Cảnh tượng hộ đê của người dân

- Tình thế khúc đê: Nguy cấp

- Vô cùng khó khăn, khắc nghiệt và nguy cấp

- Dân phu hộ đê:

được miêu tả qua những chi tiết nào? (Công việc, dụng cụ, âm thanh, hình ảnh người dân) Những biện pháp nghệ thuật nào được

sử dụng ? Tác dụng ?

- Thời gian: 2’

- Các nhóm tự cử nhóm trưởng để điều hành thảo luận, thư kí để ghi lại nội dung thảo luận

đã thống nhất

- Sau thời gian 3’, các nhóm cử đại diện trình bày kết quả thảo luận

- Học sinh khác nghe, nhận xét, bổ sung

- Giáo viên chốt kiến thức, đánh giá hoạt động của các nhóm

Dự kiến trả lời

Cảnh tượng người dân:

- Công việc, dụng cụ:

+ kẻ thuổng, người cuốc, kẻ đội đất, kẻ vác tre, nào đắp, nào cừ

- Về con người, số lượng: dân phu, hàng trăm nghìn người

- Thời gian: từ chiều đến giờ

- Thái độ: hết sức giữ gìn

- Phương tiện, hành động: kẻ thì thuổng, người cuốc, đội đất, vác tre, nào đắp, nào cừ

- Tình cảnh: bì bõm dưới bùn lầy ngập quá khuỷu chân, người nào người nấy lướt thướt như chuột lột, ai cũng mệt lử cả rồi

- Âm thanh: trống đánh liên thanh, tiếng ốc thổi vô hồi, tiếng tù và, tiếng người xao xác gọi nhau sang hộ

?Dựa vào chú thích sgk em hiểu “dân phu”

là ai trong xã hội cũ?

? Tác giả đã sử dụng những từ ngữ và biện pháp nghệ thuật nào để mỉêu tả cảnh hộ đê của những người dân phu?

- Liệt kê những hành động hộ đê của dân chúng

- So sánh: lướt thướt như chuột lột; từ láy: bì bõm, lướt thướt, xao xác để gợi tả tình cảnh hộ

đê của dân phu

- Dùng những động từ mạnh: cuốc, đào, vác, đắp, cừ để miêu tả hành động, việc làm hộ đê của dân phu

- Đối lập, tương phản: Sự bất lực, yếu kém của

sức người và sức phá hoại ghê gớm của lũ lụt

?Em có nhận xét gì về lời kể và nhịp điệu của

lời văn trong đoạn văn? Tác dụng?

- Nhịp điệu ngắn gọn, nhanh, gấp gáp để cuốn

người đọc vào tình huống gay cấn của việc hộ

đê

?Qua nhịp điệu cùng những biện pháp nghệ

thuật miêu tả trên, giúp em có cảm nhận như

thế nào về cảnh hộ đê của dân phu?

-> nhốn nháo, gấp gáp khẩn trương, vất vả,

mệt nhọc cố sức giữ đê của dân phu

?Chứng kiến cảnh đó, tác giả đã có lời bình

như thế nào về tình cảnh hộ đê của người

dân?

- Tình cảnh trông thật là thảm thương

?Từ đó giúp em nhận thấy tình cảnh của

những người dân phu hộ đê như thế nào?

- Tội nghiệp, đáng thương

GV: Trước tình thế khẩn cấp “hàng trăm

nghìn” dân phu đã vật lột trong mưa gió để bảo

thủ lấy tính mạng và gia tài Bằng những hình

ảnh và âm thanh sống động tg đã dựng lại k/k

khẩn trương căng thẳng cho thấy sự đối lập

giữa hai thế lực: một bên là sự chống đỡ ngày

càng tuyệt vọng của c/n, một bên là sự uy hiếp

ngày càng cuồng nộ của thiên nhiên => ghi

bảng

GV: Như vậy suốt từ chiều đến tận đêm khuya,

người dân đã cố hết sức đem thân hèn yếu mà

đối chọi với sức mưa to gió lớn để hộ đê với

một thái độ khẩn trương, gấp gáp cố sức giữ

gìn, tình cảnh thật tội nghiệp đáng thương, ấy

vậy mà “trên trời thời mưa vẫn tầm tã trút

xuống, dưới sông thời nước cứ cuồn cuộn bốc

lên Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi với

sức trời! Thế đê không sao cự lại được với thế

nước!

?Em thấy câu văn “Than ôi! Sức người khó

lòng địch nổi với sức trời! Thế đê không sao

cự lại được với thế nước!” Có tính chất như

thế nào và thể hiện điều gì?

- Câu văn là một lời than của tác giả

-> Cảnh tượng nhốn nháo, hối hả, chen chúc, căng thẳng, cơ cực và hiểm nguy

- Người dân lao động cật lực, quên mình, chịu bao vất vả gian nan để ngăn chặn lũ lụt

- Khẳng định sự bất lực của sức người, trước

sức trời, sự yếu kém của thế đê trước thế nước

?Trước tình cảnh đó, tác giả đã phải thốt lên

như thế nào?

- Lo thay! Nguy thay! Khúc đê này hỏng mất.

?Em có nhận xét gì về những lời văn trên?

- Những câu văn cảm cảm thán, biểu cảm

?Qua đó giúp em đọc được thái độ nào của

tác giả?

- Đồng cảm, lo lắng, xót thương cho số phận

nguy kịch của người dân trước thảm họa của

nguy cơ đê vỡ

=> Và đó chính là tấm lòng nhân đạo, cảm

thương sâu sắc của nhà văn

GV bình: Như vậy hàng loạt những biện pháp

nghệ thuật cùng với ngôn ngữ biểu cảm, tác

giả đã diễn tả thật sinh động, chân thực cảnh

tượng hộ đê của dân chúng Với công cụ thô

sơ, những người dân chân lấm tay bùn với

hàng nghìn tư thế khác nhau: người vác cuốc,

người vác tre, kẻ bì bõm ướt như chuột lột

cùng nhau gắng sức chống lại thiên tai, bão lụt

Sự vất vả của người dân kéo dài tới mãi đêm

khuya vẫn chưa chấm dứt Tiếng hò, tiếng gọi,

í ới, gấp gấp, sự căng thẳng ấy được bộc lộ qua

nét mặt của từng người họ đang trăm lo nghìn

sợ, đem tấm thân hèn yếu của mình mà đối trọi

với sức nước cố bảo vệ tính mạng, tài sản của

mình, ai cũng mệt lử vì kiệt sức Trong khi đó

mưa trên trời vẫn tầm tã chút xuống, nước

dưới sông vẫn cứ cuồn cuộn dâng lên, nguy cơ

đê vỡ ngày càng đe dọa đến tính mạng của

người dân Hình ảnh muôn sầu nghìn thảm ấy

làm bất cứ ai được đọc, được nghe đều không

khỏi xót thương! Ấy vậy mà quan cha mẹ của

dân – những người có trách nhiệm hộ đê thì

đang ở đâu và đang làm gì để cứu đê => giờ

sau các em sẽ học tiếp

*Luyện tập: GV khái quát lại biện pháp nghệ

thuật tăng cấp, tương phản trong phần 1

*Điều chỉnh, bổ sung:

=> Thiên tai đang từng lúc giáng xuống, đe dọa cuộc sống của người dân

Hoạt động 3: Luyện tập

- Mục tiêu: Học sinh biết vận dụng kiến thức để làm bài tập.

- Phương pháp: vấn đáp tái hiện, nêu vấn đề

- Thời gian: 3 phút

?Quan sát hai bức hình em thấy hai bức hình

minh hoạ cho nội dung nào trong truyện?

? Em nhận xét gì về sự việc được khắc họa

trong truyện?

- Trái ngược nhau

? Việc vẽ hai bức tranh trái ngược nhau như

vậy có ý nghĩa gì?

- Làm nổi bật tư tưởng của đề tài

? Đọc truyện và qua hai bức tranh em thấy tác

giả sử dụng nghệ thuật nào khi xây dựng

truyện?

- Tương phản đối lập

? Vậy nghệ thuật tương phản đối lập còn được

thể hiện rất rõ trong nội dung giờ sau chúng ta

sẽ tìm hiểu.

*Điều chỉnh, bổ sung:

III.Luyện tập

Hoạt động 4: Vận dụng

- Mục tiêu: Giúp HS hiểu rõ hơn kiến thức bài học

- Phương pháp: Nêu vấn đề

- Thời gian: 1 phút

?Viết đoạn văn ngắn nêu cảm nhận của em về

tình cảnh của người dân?

GV định hướng: Hình thức

Nội dung

GV giao về nhà

*Điều chỉnh, bổ sung:

Hoạt động 5: Tìm tòi, mở rộng

- Mục tiêu: Giúp HS hiểu thêm về nội dung kiến thức bài học

- Phương pháp: Nêu vấn đề

- Thời gian: 1 phút

?Sưu tầm thêm các tác phẩm viết về người

nông dân Việt Nam trước cách mạng tháng 8?

GV giao về nhà

*Điều chỉnh, bổ sung:

4 Củng cố

? Nghệ thuật nổi bật trong đoạn văn em vừa tìm hiểu là gì?

? Từ những biện pháp nghệ thuật đó đoạn văn thể hiện nội dung nào?

5 Hướng dẫn học sinh tự học: