SKKN CHỦ NHIỆM 2019

SKKN Sáng kiến kinh nghiệm tham vấn tâm lý học đường cấp trung học cơ sở, thi giáo viên chủ nhiệm giỏi cấp thcs, BD CS2 13 001 sáng kiến kinh nghiệm tham vấn tâm lý học đường cấp trung học cơ sở, BD CS2 13 001 sáng kiến kinh nghiệm tham vấn tâm lý học đường cấp trung học cơ sở

MỤC LỤC

PHẦN I MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục đích viết sáng kiến kinh nghiệm 3

3 Nhiệm vụ của đề tài 4

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

PHẦN II NỘI DUNG 6

A CƠ SỞ LÝ LUẬN 6

1 Khái niệm tham vấn tâm lý 6

2 Vị trí và đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh THCS 6

3 Nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh THCS 10

4 Vai trò, đặc điểm nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh THCS 13

B THỰC TRẠNG 15

1 Xu hướng phát triển giáo dục 15

2 Đặc điểm nhà trường 16

3 Đặc điểm lớp 8A11 17

C NỘI DUNG 18

1 Tố chất để làm nên một GVCN lớp tốt 19

2 Một số giải pháp nâng cao tham vấn tâm lý học đường 20

D HIỆU QUẢ 28

PHẦN III KẾT LUẬN 31

1 Bài học kinh nghiệm 31

2 Đề xuất, kiến nghị 32

TÀI LIỆU THAM KHẢO 35

PHẦN I MỞ ĐẦU

Trong giáo dục, dạy chữ và dạy người là hai vấn đề song song tồn tại và cógiá trị như nhau Mục đích giáo dục là tạo ra những con người có phẩm chất đạođức và năng lực trí tuệ, sản phẩm giáo dục là con người thế hệ tương lai của đấtnước, sự mất cân đối trong giáo dục ngày hôm nay sẽ để lại hậu quả khônglường cho ngày mai Bác Hồ đã từng nói: “Có đức mà không có tài thì làm việc

gì cũng khó Có tài mà không có đức là người vô dụng” Do đó, nhà trường - giađình - xã hội là những yếu tố cần và đủ để chăm lo giáo dục thế hệ trẻ thànhngười “vừa hồng vừa chuyên”, nhà trường ở đây, đầu tiên không ai khác làngười giáo viên chủ nhiệm lớp, được lãnh đạo nhà trường phân công chịu tráchnhiệm giáo dục, giáo dưỡng cho một tập thể học sinh

Có thể nói thực trạng học sinh hiện nay, ở lứa tuổi các em còn ham chơi, ýthức tự giác chưa cao, còn đợi cha mẹ, thầy cô nhắc nhở nhiều trong việc rènluyện và học tập, một số em khác con gia đình khó khăn, cha mẹ chỉ lo bươnchải cuộc sống, không có điều kiện quan tâm đến con em hoặc một số em là con

mồ côi có hoàn cảnh đặc biệt đối với các em học sinh này đang cần có sự quantâm, cần sự giúp đỡ của xã hội, nhà trường để các em học tập, hình thành nhâncách

Thực tế giáo viên chỉ giải quyết xử phạt phê bình các vi phạm của học sinhbằng hình thức một chiều như phê bình, kiểm điểm Các em học sinh chỉ lặng imchấp nhận Những rồi tuần tiếp theo cũng những lỗi lầm đó những đối tượng đótiếp tục vi phạm Nguyên nhân giáo viên chủ nhiêm chưa hiểu về đặc điểm tâmsinh lý lứa tuổi của học sinh trung học cơ sở Không tìm hiểu nguyên nhân vìsao các em vi phạm Không lắng nghe tâm tư nguyện vọng hoặc những khókhăn chủ quan, khách quan, dẫn đến trường hợp các em thường xuyên vi phạmnội quy Từ đó các em cứ ngỡ mình là tội nhân của giờ sinh hoạt chủ nhiệm Đểtránh tình trạng bị phạt, các em chỉ còn cách bỏ giờ sinh hoạt hoặc nghỉ họcngày đó Thời gian trôi qua mặc cảm càng nhiều khoảng cách tình thầy trò ngày

càng xa dần, không được ai an ủi giúp đỡ động viên các em trở thành học sinh

cá biệt

Vì vậy, vai trò trách nhiệm của người giáo viên chủ nhiệm là vô cùng quantrọng trong lớp học với nhiều đối tượng học sinh Qua các năm làm công tác chủnhiệm lớp, lúc nào tôi cũng trăn trở vấn đề này, cố gắng tìm ra những biện pháptốt nhất để xây dựng nề nếp lớp chủ nhiêm tốt, để tổ chức các em học tập, tiếpthu kiến thức, hoạt động rèn luyện, vui chơi, tham gia các hoạt động… để dầndần hình thành nhân cách tốt đẹp

1 Lý do chọn đề tài

Gần đây, công tác tham vấn đã trở thành một loại hình hoạt động phổ biếntrong xã hội và từng bước khẳng định vai trò quan trọng của mình trong đờisống tinh thần của nhiều người Bộ Giáo dục - Đào tạo cũng khẳng định thamvấn tâm lý đã “đáp ứng được một phần nhu cầu bức xúc về giải đáp nhữngvướng mắc trong tâm lý, tình cảm của học sinh, sinh viên” trong văn bản số9971/BGD & ĐT - HSSV về việc “triển khai công tác tư vấn cho học sinh, sinhviên” ban hành ngày 28/10/2005 và yêu cầu triển khai rộng rãi hơn mạng lướitham vấn học đường nhằm giúp học sinh, sinh viên “chọn được cách xử lýđúng, góp phần ổn định đời sống tâm hồn, tình cảm và giúp học sinh, sinh viênthực hiện được nguyện vọng của mình”

Đối tượng học sinh cần được hướng dẫn, cần được giúp đỡ, cần được thamvấn tâm lý nhiều nhất có lẽ là học sinh Trung học cơ sở (THCS) - lứa tuổichuyển tiếp từ trẻ con sang người lớn Học sinh (HS) trong lứa tuổi này chịu áplực từ những sự kiện lớn lao như: sự trưởng thành về hình thể, sự dậy thì, sựxuất hiện cảm giác “mình đã là người lớn”, sự cải tổ “cái tôi”v.v…Điều này tạonên một thời kỳ phát triển tâm lý mạnh mẽ, đầy biến động và “không phẳnglặng” trong cuộc đời các em Trong nhiều trường hợp, những biến cố chỉ là tạmthời, là tự nhiên, thậm chí là cần thiết cho sự phát triển nhân cách của các em.Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội không có nhiều sự ổn định, những khó khăn

tâm lý của học sinh trở nên nặng nề, vượt quá khả năng kiểm soát và tự giảiquyết của các em.

Bên cạnh đó, hiện nay học sinh THCS còn phải đối mặt với vấn đề mới củabản thân là hiện tượng dậy thì sớm Do đời sống kinh tế được nâng cao, dinhdưỡng đầy đủ, cơ thể của các em phát triển nhanh và các hệ cơ quan chín mùitrước khi các em có đầy đủ kiến thức về bản thân Nói cách khác sự trưởngthành về mặt sinh học đến với các em sớm hơn là sự trưởng thành về mặt xã hộinên các em gặp nhiều khó khăn trong việc làm chủ cảm xúc, làm chủ hành vicủa mình Các em có thể sa vào con đường yêu đương quá sớm, quan hệ tìnhdục không an toàn, mang thai ngoài ý muốn…

Mặt khác, học sinh THCS cũng là người chịu ảnh hưởng nặng nề từ mặttrái nền kinh tế thị trường khi cha mẹ tập trung thời gian, sức lực, trí tuệ vàocông ăn, việc làm và vì vậy, thời gian dành cho sự quan tâm, chăm sóc, quản lýcon cái còn rất ít thậm chí là không có Có thể điều này đối với một số em họcsinh THCS là cơ hội để phát huy tính độc lập, tự chủ, một số còn lại rơi vào tìnhtrạng được thừa hưởng đầy đủ về vật chất nhưng thiếu thốn về mặt tinh thần.Các em tự bù đấp bằng cách chơi game online, hút thuốc lá, tham gia các băngnhóm…Ngược lại, có những gia đình quá lo sợ trước tác động xấu của mặt trái

xã hội đã chăm sóc, bảo bọc con em mình quá kỹ, vì vậy con em họ trở nên yếuđuối, lệ thuộc, thiếu tự tin và hạn chế kỹ năng hoà nhập cuộc sống Các em lúngtúng, vụng về khi thiết lập mối quan hệ với thầy cô thậm chí không biết làmcách nào để hoà nhập vào bạn bè trong trường và khi bản thân gặp phải vấn đềkhông mong đợi, các em chỉ biết chán nản, buông xuôi và tệ hơn nữa là tìm đếnchất kích thích như rượu, bia, ma tuý và cả cái chết

Là một giáo viên chủ nhiệm, tôi quyết định chọn đề tài: “Thực trạng và

giải pháp tham vấn tâm lý học đường cho học sinh lớp 8a11 tại trường THCS Thái Hòa” để tìm ra được các giải pháp để thu hút học sinh đến lớp, làm cho

học sinh trở nên chăm ngoan, thích đi học và luôn cảm thấy “mỗi ngày đếntrường là một niềm vui”

2 Mục đích viết sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên chủ nhiệm (GVCN) lớp THCS có một vị trí vô cùng quan trọngtrong việc hình thành cho học sinh những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúngđắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng sống cơ bản ởbậc Trung học cơ sở Ngoài việc tổ chức, hướng dẫn các hoạt động học tập củahọc sinh trong các tiết học mà giáo viên giảng dạy, giáo viên chủ nhiệm lớp cònphải thường xuyên theo dõi các hoạt động trong giờ chơi, trong các buổi sinhhoạt, giao lưu tập thể,…và cả hoạt động học tập ở nhà của học sinh Vì vậy côngviệc của một giáo viên chủ nhiệm lớp là rất nặng nề, vất vả và vô cùng phức tạp.Tôi viết sáng kiến kinh nghiệm này với mong muốn:

- Ghi lại những biện pháp mình đã làm để suy ngẫm, để chọn lọc và đúc kết

thành kinh nghiệm của bản thân

- Được chia sẻ với đồng nghiệp những việc đã làm và đã thành công trong

công tác chủ nhiệm lớp

- Nhận được những lời góp ý, nhận xét từ các bạn đồng nghiệp, để tôi phát

huy những mặt mạnh, điều chỉnh, khắc phục những thiếu sót cho hoàn thiệnhơn

- Rèn luyện tinh thần năng động, giữ lửa lòng say mê, sáng tạo, cố gắng

học tập, tự cải tạo mình để theo kịp sự tiến bộ của thời đại

3 Nhiệm vụ của đề tài

- Nghiên cứu lý luận về các GVCN lớp đã thể hiện vai trò của mình như thế

nào trong công tác giáo dục đạo đức HS và đã đạt kết quả như thế nào?

- Đề ra những giải pháp hiệu quả và cụ thể việc áp dụng nhằm nâng cao

chất lượng giáo dục đạo đức HS trong trường THCS

- Tôi đã rút ra được những bài học kinh nghiệm từ việc trải nghiệm thực tế.

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Thu thập những thông tin tham vấn tâm

lý học đường THCS, lý luận của vai trò của người GVCN lớp trong công tácgiáo dục đạo đức HS trên các tập san giáo dục, các bài tham luận trên Internet

- Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động học và sinh hoạt tập thể của

HS

- Phương pháp điều tra: Trò chuyện, trao đổi với các GVBM, học sinh, hội

cha mẹ học sinh (CMHS), bạn bè và hàng xóm của HS

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tham khảo những bản báo cáo, tổng

kết hàng năm của nhà trường Tham khảo những kinh nghiệm của các giáo viênchủ nhiệm lớp khác trong trường mình

- Phương pháp thử nghiệm: Thử áp dụng các giải pháp tham vấn học

đường cho học sinh lớp 8a11 tại THCS Thái Hòa

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: Nghiên cứu quá trình chủ nhiệm lớp 8a12, 8a11.

- Phạm vi nghiên cứu: Do tuổi đời, tuổi nghề còn ít và thời gian nghiên cứu

có hạn nên tôi chỉ vận dụng ở lớp 8 tại THCS Thái Hòa năm học 2018 - 2019,

2019 - 2020

PHẦN II NỘI DUNG

A CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Khái niệm tham vấn tâm lý

Tham vấn tâm lý học đường là hoạt động trợ giúp tất cả các học sinh nângcao năng lực tự giải quyết những khó khăn, vướng mắc trong học tập quan hệ xãhội, định hướng nghề nghiệp, phát hiện sớm và phát triển các chương trìnhphòng ngừa, can thiệp thích hợp trong nhà trường

2 Vị trí và đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh THCS

2.1 Sự phát triển tâm lý của học sinh THCS

- Sự phát triển cơ thể: Bước vào tuổi thiếu niên có sự cải tổ lại hết sứcmạnh mẽ và sâu sắc về cơ thể, về sinh lý Trong suốt quá trình hình thành vàphát triển cơ thể của cá nhân Đây là giai đoạn phát triển nhanh thứ hai, sau giaiđoạn sơ sinh

- Sự phát triển của chiều cao và trọng lượng: Chiều cao của các em tăng rấtnhanh: trung bình một năm, các em gái cao thêm 5 - 6 cm, các em trai cao thêm

7 - 8 cm Trọng lượng của các em tăng từ 2 - 5kg/năm, sự tăng vòng ngực củathiếu niên trai và gái

- Sự phát triển của hệ xương: Hệ xương đang diễn ra quá trình cốt hóa vềhình thái, làm cho thiếu niên lớn lên rất nhanh, xương sọ phần mặt phát triểnmạnh Ở các em gái đang diễn ra quá trình hoàn thiện các mảnh xương chậu(chứa đựng chức năng làm mẹ sau này) và kết thúc vào tuổi 20 - 21 Bởi vậy,cần tránh cho các em đi giày, guốc cao gót, tránh nhảy quá cao để khỏi ảnh

hưởng đến chức năng sinh sản của các em Mặc khác trong sự phát triển hệxương chân, xương tay phát triển nhanh nhưng xương cổ tay và các đốt ngón taychưa hoàn thiện nên các thao tác hành vi ở các em còn lóng ngóng, làm gì cũng

đổ vỡ, hậu đậu Sự mất cân đối này sẽ diễn ra trong thời gian ngắn, cuối tuổithiếu niên sự phát triển thể chất sẽ êm ả hơn

- Sự xuất hiện của tuyến sinh dục (hiện tượng dậy thì): Sự trưởng thành về

mặt sinh dục là yếu tố quan trọng nhất của sự phát triển cơ thể của lứa tuổi thiếuniên

+ Dấu hiệu dậy thì ở em gái là sự xuất hiện kinh nguyệt, sự phát triển tuyến

vú Ở em trai là hiện tượng “vỡ giọng”, sự tăng lên của thể tích tinh hoàn và bắtđầu có hiện tượng “mộng tinh” Tuổi dậy thì ở các em gái Việt Nam vàokhoảng 12 - 14 tuổi, ở các em trai bắt đầu và kết thúc chậm hơn các em gáikhoảng từ 1,5 đến 2 năm

+ Dấu diệu phụ báo tuổi dậy thì có sự khác nhau giữa các em trai và gái.Các em trai cao rất nhanh, giọng nói ồm ồm, vai to, có ria mép… Các em gáicũng lớn nhanh, thân hình duyên dáng, da dẻ hồng hào, tóc mượt mà, môi đỏ,giọng nói trong trẻo…

Sự xuất hiện tuổi dậy thì phụ thuộc yếu tố khí hậu, thể chất, dân tộc, chế độsinh hoạt (vật chất, tinh thần…), lối sống… Tuy nhiên, hiện nay do gia tốc pháttriển thể chất và phát dục nên tuổi dậy thì có thể đến sớm hơn từ 1,5 - 2 năm.+ Đến 15 - 16 tuồi, giai đoạn dậy thì kết thúc, các em có thể sinh sản đượcnhưng các em chưa trưởng thành về mặt cơ thể, đặc biệt về mặt tâm lý và xã hội.Bởi vậy lứa tuổi học sinh THCS không được coi là có sự cân đối giữa sự phátdục, giữa bản năng tương ứng, những tình cảm và ham muốn tình dục với mứctrưởng thành về xã hội và tâm lý Vì thế, người lớn (cha mẹ, giáo viên, các nhàgiáo dục…) cần hướng dẫn, trợ giúp một cách khéo léo, tế nhị để các em hiểuđúng vấn đề, biết xây dựng mối quan hệ đúng đắn với bạn khác giới…và khôngbăn khoăn lo lắng khi bước vào tuổi dậy thì

+ Sự phát dục và những biến đổi trong sự phát triển thể chất của tuổi thiếuniên có ý nghĩa quan trọng đối với sự xuất hiện những cấu tạo tâm lý mới.Những biến đổi rõ rệt về mặt giải phẫu sinh lý đối với thiếu niên đã làm cho các

em trở thành một người lớn một cách khách quan và làm nảy sinh cảm giác vềtính người lớn của bản thân các em Sự phát dục làm cho thiếu niên xuất hiệnnhững cảm giác, tình cảm và rung cảm mới mang tính chất giới tính, các emquan tâm nhiều hơn đến bạn khác giới.Tuy nhiên, những ảnh hưởng trên đến sựphát triển tâm lý của HS THCS còn phụ thuộc nhiều yếu tố: kinh nghiệm sống,đặc điểm giao tiếp của thiếu niên, những hoàn cảnh riêng trong cuộc sống vàđiều kiện giáo dục (gia đình và nhà trường) đối với các em

2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến nhân cách học sinh THCS

- Do bùng nổ của khoa học công nghệ mà lượng thông tin, tri thức đến vớicác em rất phong phú Dậy thì của thiếu niên đến sớm hơn cơ thể các em pháttriển mạnh mẽ nhưng mức trưởng thành về xã hội và tâm lý lại diễn ra chậmhơn Việc dậy thì sớm cùng ảnh hưởng đến hoạt động học của các em, làm các

em bị phân tán trong học tập do có những rung cảm mới, quan hệ mới với bạnkhác giới

- Nội dung học tập ngày càng mở rộng, học sinh THCS chủ yếu bận học(học ở lớp chính khóa, học thêm ), ít có những nghĩa vụ và trách nhiệm khácvới gia đình Hơn nữa ở những lớp cuối cấp (lớp 9) có thể xuất hiện thái độ phânhóa rất rõ trong học tập dẫn tới việc học lệch, tạo nên sự thiếu toàn diện tronghiểu biết, trong nhận thức của các em

- Các em đi học do gia đình ép buộc, hoàn cảnh gia đình khó khăn phải làm

thêm giúp gia đình nên thường xuyên bỏ học, học lực sa sút, cha mẹ ly hôn, dẫnđến buồn chán

- Do tác động của xã hội, bị bè bạn không tốt lôi kéo Sự kích động củaphim ảnh, các trò trơi bạo lực từ game

- Chưa có sự quan tâm của cha mẹ đến việc học của con cái Do gia đìnhkhá giả, chỉ biết cung cấp tiền cho con mà không quan tâm đến kết quả học tậpcủa con mình, dẫn đến tính ỷ lại

- Yếu tố gia đình: Ở lứa tuổi này địa vị các em được gia đình thừa nhận

như một thành viên tích cực, được cha mẹ, anh chị giao cho những những nhiệm

vụ cụ thể như chăm sóc em nhỏ, nấu cơm, dọn dẹp nhà cửa, chăn nuôi gia súc,

… các em ý thức được các nhiệm vụ và thực hiện tích cực Những thay đổi đó

đã động viên, kích thích học sinh THCS hoạt động tích cực, độc lập tự chủ

- Yếu tố nhà trường: Sự thay đổi về nội dung dạy học, thay đổi về phương

pháp dạy học và hình thức học tập Tất cả những thay đổi đó là điều kiện rấtquan trọng làm cho hoạt động nhận thức và nhân cách của học sinh THCS có sựthay đổi về chất so với các lứa tuổi trước

Hình thành kiểu quan hệ qua lại mới ở học sinh THCS

+ Nhu cầu giao tiếp như những "người lớn"

+ "Đạo đức vâng lời" và "đạo đức bình đẳng"

+ Với người lớn, trẻ ở vị trí không bình đẳng với trẻ ở vị trí này là "đạo đứcvâng lời"

+ Với bạn bè, trẻ ở vị trí bình đẳng và thực hiện "đạo đức bình đẳng"

Hoạt động giao lưu tâm tình bè bạn

+ Tuổi thiếu niên đã xuất hiện những rung cảm mới về nhau, xuất hiện sựquan tâm chăm sóc đến nhau, những rung cảm này có thể tồn tại lâu dài và các

em thường tìm cách che dấu nó

+ Đầu cấp học các em nam có xu hướng tràn lan và biểu hiện dưới hìnhthức trêu trọc, gây sự với bạn nữ Đến giữa và cuối cấp xuất hiện sự ngượngngùng, dè dặt, ngại va chạm trực tiếp

+ Độ tuổi 12 -13 học sinh nữ thường quan tâm đến chuyện ai thích ai

Tình cảm của học sinh THCS

+ Tình cảm của thiếu niên sâu sắc và phức tạp Thiếu niên dễ xúc động,biểu hiện tình cảm một cách dễ dàng và tình cảm dễ chuyển hóa

+ Tình cảm bạn bè, tình đồng đội phát triển mạnh

+ Xuất hiện tình bạn khác giới với những sắc thái mới lạ đó là rung cảmđầu đời và sự quan tâm đến nhau

- Yếu tố ngoài xã hội: Ở lứa tuổi này các em đã được xã hội thừa nhận như

một thành viên tích cực, được giao một số công việc nhất định trên nhiều lĩnhvực khác nhau như: tuyên tuyền cổ động, giúp đỡ gia đình thương binh, … Ởlứa tuổi này các em thích làm công tác xã hội vì: Các em có sức lực, đã hiểu biếtnhiều, muốn được mọi người thừa nhận, các em cho rằng công tác xã hội là việclàm của người lớn và có ý nghĩa lớn lao, lứa tuổi này các em thích làm nhữngcông việc mang tính tập thể, những công việc có liên quan đến nhiều người vàđược nhiều người cùng tham gia Do tham gia công tác xã hội, mà quan hệ củahọc sinh THCS được mở rộng, các em được tiếp xúc với nhiều người, nhiều vấn

đề của xã hội, do đó tầm hiểu biết được mở rộng, kinh nghiệm cuộc sống phongphú lên, nhân cách của các em được hình thành và phát triển

Bên cạnh cũng có thể một số nguyên nhân xuất phát từ giáo viên như:

Đối với giáo viên bộ môn:

- Do học yếu kém nên giáo viên bộ môn phân biệt trong cư xử

- Cho nhiều điểm kém, so sánh giữa học sinh này với học sinh khác

- Hăm dọa sẽ ở lại lớp làm cho học sinh mất đi niềm tin dẫn đến chánchường, không muốn học những môn đó…

Đối với giáo viên chủ nhiệm:

- Trong quá trình giáo dục học sinh cá biệt còn sử dụng tùy tiện các phươngpháp không phù hợp và chưa khoa học

- Xử lý học sinh trong lớp không công bằng, không đến nơi, đến chốn

- Không xây dựng được quy định riêng cho lớp

- Chỉ nhắc nhỡ mà không có biện pháp hiệu quả

- Học sinh vi phạm lỗi nhẹ cũng mời phụ huynh Chưa kết hợp với phụhuynh, chưa thông báo kịp thời với phụ huynh

- Có thái độ kỳ thị đối với học sinh yếu, kém (cá biệt) Phạt học sinh viphạm quá nặng.

- Không thường xuyên theo dõi lớp mà chỉ giao cho lớp trưởng quản lý

- Bầu ban cán sự lớp không đủ năng lực, chỉ nói mà không thực hiện…

3 Nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh THCS

Tốc độ phát triển xã hội quá nhanh đã làm nảy sinh những vấn đề mới lạngay trong cuộc sống của cá nhân mà bản thân cá nhân chưa kịp nhận thức đãphải tiến hành các giải pháp để giải quyết theo yêu cầu của xã hội, của bản thân.Điều này đã, đang và sẽ tạo ra những áp lực lớn lên cuộc sống của mỗi cá nhân,tạo nên những xung đột tâm lý, những căng thẳng kéo dài có ảnh hưởng xấu đếnđời sống cá nhân, cộng đồng và khi đó, cá nhân sẽ tìm đến những người cóchuyên môn về tham vấn tâm lý để được hỗ trợ, tức là họ đi tham vấn tâm lý.Nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh THCS là nhu cầu được nhà thamvấn giúp đỡ để học sinh có thể tự giải quyết được những khó khăn tâm lý vàxung đột tâm lý mà các em đang gặp phải Nói cách khác nhu cầu tham vấn tâm

lý của học sinh THCS là nhu cầu được cùng nhà tham vấn trò chuyện, lắngnghe, chia sẻ, định hướng hành động để qua đó học sinh THCS thấy được sựđồng cảm, tôn trọng, có niềm tin và quyết tâm giải quyết những khó khăn,những xung đột tâm lý mà các em chưa tự giải quyết được

- Các em thiếu phương pháp học tập

- Hoàn cảnh kinh tế gia đình của các em khó khăn

- Kiến thức của các em bị mất căn bản từ lớp dưới Tính mộng mơ và suy

tư của giai đoạn dậy thì có thể gây trở ngại cho việc học tập Thầy cô dạy khônghấp dẫn, khó hiểu, không tạo được sự hứng thú ở học sinh

- Số môn học, giờ học ở trường tăng lên quá nhiều

- Bất đồng ý kiến, quan điểm với cha mẹ, thầy cô về lối sống, tác phong,chuyện học hành, bè bạn…

- Người lớn ít có thời gian để học sinh THCS tiếp xúc, trao đổi và xin ýkiến Mâu thuẫn giữa nhu cầu “được làm người lớn” với các kiểu ứng xử “khôngthay đổi” của cha mẹ, thầy cô.

- Mâu thuẫn giữa khả năng của bản thân với kỳ vọng của cha mẹ, thầy cô

- Căng thẳng, áp lực và xung đột khi người lớn không thấu hiểu Mất niềmtin ở bản thân, ở người lớn khi bị áp đặt, chê bai và thiếu tôn trọng.Thất vọng vềthần tượng là cha mẹ, thầy cô

- Những mâu thuẫn, xung đột tâm lý trên có nguyên nhân từ cả hai phía:học sinh THCS và người lớn Thông thường, học sinh THCS sẽ đi tìm sự thôngcảm, chia sẻ của bạn bè cùng tuổi Tuy nhiên, trong mối quan hệ rất có ý nghĩa

và giá trị này, các em cũng gặp không ít khó khăn như:

+ Mâu thuẫn giữa nhu cầu được tôn trọng, được thừa nhận với tâmtrạng căng thẳng, khó chịu, khó chấp nhận sự phê phán, góp ý của bạn bè

+ Mâu thuẫn giữa năng lực thực của bản thân với mức độ hiểu biết vềnhững phẩm chất của tình bạn

+ Xung đột giữa những qui định trong “bộ luật bạn bè” với chuẩn mực

xã hội, với những điều mà các em biết rằng không nên làm

+ Mâu thuẫn nảy sinh khi các em vừa muốn được người khác giớichú ý vừa lo sợ điều đó sẽ ảnh hưởng đến kết quả học tập

+ Chán nản, mất tự tin khi không thiết lập được mối quan hệ bạn bè

+ Xung đột giữa quan hệ bạn bè và quan hệ với người lớn

- Trong tình bạn khác giới, các em có nguy cơ sa vào tình yêu quá sớm làmảnh hưởng đến việc học hành và phát triển nhân cách Mặt khác, các em bị bạn

bè trêu chọc, người lớn ngăn cấm trong khi bản thân vừa không thể kìm nén sự

tò mò, thích thú Sở dĩ có sự xung đột này là vì ngay trong hiện tượng dậy thìcủa bản thân, các em đã gặp không ít trở ngại

Từ sự phân tích trên cho thấy: Nhu cầu tham vấn tâm lý là nhu cầu về sự hỗtrợ của người có chuyên môn về tham vấn tâm lý (nhà tham vấn tâm lý) khi chủ

thể gặp phải những khó khăn tâm lý hoặc những xung đột tâm lý mà bản thânkhông thể tự giải quyết được.

Nhu cầu TVTL về học tập như phương pháp, kỹ năng, cách thức học tậphiệu quả ở bậc THCS, xác định và hình thành động cơ, mục đích học tập cụ thể,

rõ ràng, phù hợp với khả năng, điều kiện, hoàn cảnh, kỹ năng lập kế hoạch họctập hài hoà với các hoạt động vui chơi, giải trí, phụ giúp gia đình, kỹ năng tìmkiếm sự hỗ trợ, giúp đỡ của người khác trong lĩnh vực học tập, kỹ năng vượt quanhững áp lực học tập, kỹ năng giải quyết những vấn đề không mong muốn nảysinh trong học tập…

Nhu cầu TVTL về vui chơi, giải trí lành mạnh như thông tin về các loạihình vui chơi giải trí lành mạnh, lựa chọn loại hình, môi trường giải trí lànhmạnh, bổ ích, kỹ năng kiềm chế bản thân và từ chối những rủ rê, lôi kéo củanhững người xấu và những trò chơi vô bổ thậm chí độc hại…

Nhu cầu TVTL về giao tiếp với thầy cô, cha mẹ, bạn bè như kỹ năng giaotiếp (kỹ năng thuyết trình, kỹ năng thuyết phục, kỹ năng ngôn ngữ, kỹ năng biểucảm, tranh luận…), phương pháp xây dựng lòng tin, phương pháp trao dồinhững phẩm chất tốt được nhiều người yêu thích, tin cậy, phương pháp từ bỏnhững thói quen xấu, kỹ năng vượt lên những hiểu lầm, kỹ năng giải quyết mâuthuẫn bạn bè…

Nhu cầu TVTL về bản thân trong giai đoạn dậy thì như hiểu đúng và nhận

ra giá trị của những biểu hiện của giai đoạn dậy thì, phương pháp rèn luyện lòng

tự tin và biết tôn trọng cơ thể, phương pháp xây dựng tình bạn khác giới trongsánh, lành mạnh, kiến thức về sức khoẻ, sức khoẻ sinh sản, giáo dục giới tính…Nhu cầu TVTL về nghề nghiệp như nhận thức về nghề nghiệp, động cơchọn nghề, những phẩm chất, năng lực phù hợp với nghề, triển vọng của nghềtrong tương lai…

Nhu cầu TVTL về các vấn đề xã hội như thần tượng, thời trang, phim ảnh,

tệ nạn xã hội, vấn nạn ly hôn,…

4 Vai trò, đặc điểm nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh THCS

4.1 Vai trò tham vấn tâm lý

Hỗ trợ học sinh giải quyết những khó khăn trong việc phát triển nhân cách,năng lực và kĩ năng học tập, định hướng nghề nghiệp, lối sống khỏe mạnh, cácmối quan hệ nhân cách, những rối loạn cảm xúc và nhân cách

Hỗ trợ phụ huynh trong việc quan tâm, chăm sóc và giáo dục con cái, pháttriển mối quan hệ với nhà trường một cách tích cực, phát hiện những khó khăncủa con cái và phối hợp với nhà trường trong việc giáo dục

4.2 Đặc điểm nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh THCS

Đối tượng của nhu cầu TVTL của học sinh THCS là cái mà các em muốnchiếm lĩnh khi tham gia vào quá trình tham vấn tâm lý Cụ thể đó là:

Được có thông tin: thông qua hoạt động tham vấn, học sinh THCS muốn cónhững thông tin để hiểu rõ về cuộc sống, hiểu rõ về sự biến đổi phức tạp của bảnthân cũng như những vấn đề gắn liền với lứa tuổi các em như học tập, bạn bè,định hướng tương lai…

Được tháo gỡ những khó khăn: Các em mong muốn được cung cấp và rènluyện kỹ năng giao tiếp, kỹ năng học tập tốt, kỹ năng ứng phó với những tìnhhuống khó khăn cũng như các em tìm kiếm một điểm tựa tinh thần đáng tin cậy Được tôn trọng: Nhà tham vấn không chỉ lắng nghe còn có sự an ủi, đồngcảm, nâng đỡ tinh thần, giúp học sinh THCS hiểu những giá trị của mình, từ đó

có sự tự khẳng định phù hợp Học sinh THCS mong muốn tìm thấy ở nhà thamvấn một tình cảm như một người bạn thân thiết, tin cậy, biết giữ bí mật (nhưbạn bè cùng tuổi) đồng thời có nhiều kinh nghiệm thực tế (như người lớn).Được chăm sóc sức khoẻ tinh thần: Bằng kỹ thuật nói chuyện và những kỹnăng chuyên nghiệp, nhà tham vấn có thể giúp học sinh THCS chia sẻ nhữngtâm sự buồn, những nổi niềm khó nói với bạn bè, người lớn hoặc san sẻ niềmvui rất riêng của các em mà không e sợ sự đánh giá, phán xét Nhờ đó, nhà thamvấn giúp các em giải toả những căng thẳng, áp lực trong học tập, trong quan hệgiao tiếp với người khác và vượt qua khủng hoảng của bản thân để có thể cócuộc sống vui vẻ, hồn nhiên, thoải mái

Tóm lại lứa tuổi học sinh THCS là một lứa tuổi có một ý nghĩa đặc biệt đốivới cuộc đời mỗi người, vì nó chuyển từ thời kỳ tuổi thơ sang tuổi trưởng thành.

Sự chuyển tiếp này tạo nên nội dung cơ bản và sự khác biệt đặc thù, phức tạp vềmọi mặt của lứa tuổi, nói cách khác, sự chuyển tiếp đã hình thành những cấu tạomới về chất trong tất cả mọi mặt của lứa tuổi Sự biến đổi của cơ thể, của tự ýthức, của kiểu quan hệ với người lớn và bạn cùng tuổi, của hoạt động học tập,hoạt động xã hội… đã làm xuất hiện những yếu tố mới của sự trưởng thành Quátrình hình thành cái mới thường diễn ra không đồng đều giữa các học sinhTHCS và cũng diễn ra khác nhau giữa các mặt trong bản thân mỗi học sinh.Điều này không chỉ tạo nên tính phức tạp mà còn tạo ra nhiều khó khăn, thửthách cho các em Với bối cảnh xã hội hiện nay, chính những khó khăn, tháchthức này làm nảy sinh trong các em một nhu cầu mới: nhu cầu tham vấn tâm lý

B THỰC TRẠNG

1 Xu hướng phát triển giáo dục

Hiện nay giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từchương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học -

từ chỗ quan tâm tới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc họcsinh học được cái gì qua việc học Để thực hiện được điều đó, nhất định phảithực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụmột chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hìnhthành năng lực và phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáodục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiếnthức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra,đánh giá trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhắm nâng cao chấtlượng của hoạt động dạy học và giáo dục

Trong những năm qua, toàn thể giáo viên cả nước đã thực hiện nhiều côngviệc trong đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và đã đạt đượcnhững thành công bước đầu Đây là những tiền đề vô cùng quan trọng để chúng

ta tiến tới việc dạy học và kiểm tra, đánh giá theo theo định hướng phát triển

năng lực của người học Tuy nhiên, từ thực tế giảng dạy của bản thân cũng nhưviệc đi dự giờ đồng nghiệp tại trường tôi thấy rằng sự sáng tạo trong việc đổimới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh chưanhiều Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức Việc rèn luyện kỹ năng chưađược quan tâm Hoạt động kiểm tra, đánh giá còn nhiều hạn chế, chú trọng đánhgiá cuối kì chưa chú trọng đánh giá cả quá trình học tập Tất cả những điều đódẫn tới học sinh học thụ động, lúng túng khi giải quyết các tình huống trongthực tiễn.

Do đó nắm bắt xu hướng phát triển của giáo dục, tinh thần đổi mới căn bản

và toàn diện giáo dục, các mô hình trường học mới Những mặt được và mặt hạnchế của các mô hình trường học đó Vận dụng sáng tạo và đánh giá được việcvận dụng những kiến thức về giáo dục học và tâm sinh lý lứa tuổi vào thực tiễngiáo dục học sinh trung học của bản thân và đồng nghiệp Chủ động, tích cựcphối họp với đồng nghiệp, cha mẹ học sinh và cộng đồng để nâng cao chấtlượng giáo dục học sinh tiểu học

Nắm vững và vận dụng tốt chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật củaĐảng, Nhà nước, quy định và yêu cầu của ngành, địa phương về giáo dục trunghọc, chủ động tuyên truyền và vận động đồng nghiệp cùng thực hiện tốt chủtrương của Đảng và pháp luật của Nhà nước về giáo dục nói chung và giáo dụctrung học nói riêng Hiểu rõ chương trình và kế hoạch giáo dục trung học,hướng dẫn được đồng nghiệp cùng thực hiện chương trình và kế hoạch giáo dụctrung học

2 Đặc điểm nhà trường

Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Hội nghị Ban

chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 8 (khóa XI) về “Đổi mới căn bản, toàn

diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”.

Tiếp tục thực hiện chủ đề “Đổi mới thực chất, hiệu quả nâng cao”, vớiphương châm hành động “Trách nhiệm - Năng động - Sáng tạo” và khẩu hiệuhành động “Tất cả vì học sinh thân yêu’’.

2.1 Thuận lợi:

- Thực hiện nghiêm túc Qui chế bồi dưỡng thường xuyên cho cán bộ, giáoviên theo hướng dẫn Thông tư 26/2012/TT-BGDĐT ngày 10/7/2012 của BộGiáo dục và Đào tạo, chú trọng bồi dưỡng nội dung 3 từ nay đến tháng 3/2019

- Sắp xếp phân công hợp lý đội ngũ giáo viên giảng dạy ở các môn học vàcác bộ phận chức năng, đảm bảo về số lượng, chất lượng và hiệu quả công việc

- Thường xuyên tổ chức các phong trào cho HS vui chơi trong các ngày:

Kỷ niệm Nhà giáo Việt Nam 20/11, Mừng đảng mừng xuân, Ngày thành lậpđoàn 26/3…

- GVDL và phụ trách các bộ phận chức năng tương đối đủ để hoat động

- Đội ngũ giáo viên đa số trẻ, nhiệt tình, an tâm công tác

- Được sự quan tâm ủng hộ của chính quyền, đoàn thể, sự hợp tác hỗ trợcủa Ban ĐD/CMHS

2.2 Khó khăn:

- Số lớp cao 66 lớp

- CSVC đủ để phục vụ học 2 ca học chính khóa (sử dụng phòng bộ môn)

- Thiếu 5 phòng học văn hóa, hiện phải sử dụng tạm phòng bộ môn.

- Phần lớn số học sinh lớp 6 bị hụt hẩng kiến thức căn bản.

- Trình độ chuyên môn không đồng đều, GV mới ra trường chiếm 17%,

chưa có kinh nghiệm trong giảng dạy

- Trình độ ứng dụng CNTT trong soạn giảng còn hạn chế đối với GV lớn

tuổi, đội ngũ GV hiện tại trong nhà trường chưa thể đáp ứng yêu cầu giáo dục

- Nhà trường chưa phát huy được việc phối hợp với gia đình trong việc

giáo dục con cái thông qua hoạt động tổ chức các buổi nói chuyện với phụ

huynh về đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, trao đổi những vấn đề về giao tiếp, giáodục HS.

- Hiệu quả tổ chức các hoạt động tham vấn học đường chưa được giáo viên

và học sinh đánh giá cao do hiện nay việc tổ chức hoạt động này vẫn còn gặp rấtnhiều khó khăn, không có phòng tham vấn học đường và nhân viên chuyêntrách, chưa có kế hoạch cụ thể cho hoạt động tham vấn học đường, giáo viênthiếu kiến thức và kỹ năng tham vấn học đường, học sinh không có thời giangiành cho hoạt động tham vấn, chưa có sự phối hợp của các lực lượng giáo dục,cán bộ quản lý thiếu quan tâm đến hoạt động tham vấn

3 Đặc điểm lớp 8A11

Năm học 2018 - 2019, sau khi thi lại và rèn luyện hè lớp có tỉ lệ học họclực và hạnh kiểm khá cao 100% lên lớp và hạnh kiểm tốt, khá không có trungbình

Thuận lợi:

- Đa số HS ngoan hiền, có ý thức học tập và rèn luyện đạo đức

- HS trong lớp có ý thức xây dựng tập thể lớp

- Giữa GVCN, phụ huynh học sinh và BGH luôn phối hợp chặt chẽ trongcông tác giáo dục.

- Một số học sinh thiếu thốn tình cảm (chỉ ở với mẹ hoặc bố, cha mẹ làm ăn

xa, mồ côi): Uyên, Cường, Sang, Tuấn, Liêu Thịnh…

Học sinh THCS tìm đến nhà tham vấn khi cảm thấy không hài lòng vớithực tại của mình Các em mong muốn được trang bị kỹ năng để giải tỏa những

áp lực, những căng thẳng mà các em đang gặp phải Các em cũng khao khát làmthay đổi bản thân theo hướng được người khác chấp nhận, tôn trọng và đề cao.Với những điều kiện sống và học tập, phát triển khác nhau, nội dung nhucầu TVTL cũng như phương thức thoả mãn nhu cầu TVTL của học sinh THCS

sẽ khác nhau Xã hội càng phát triển càng đòi hỏi cao ở học sinh thì thách thứcđến với các em càng nhiều và nhu cầu TVTL của các em càng trở nên bức báchhơn

Với công việc giáo viên chủ nhiệm lớp là vô vàn, không thể thống kê hếtđược Trong sáng kiến kinh nghiệm này, tôi chỉ đưa ra một nội dung nhằm:

- Nâng cao nhu cầu tham vấn tâm lý học đường.

- Xây dựng nề nếp lớp học, xây dựng “lớp học thân thiện, học sinh tích cực”

đó không thể có một chương trình cài đặt sẵn Phải lao vào làm Thấy đúng thìtổng kết và áp dụng tiếp, thấy sai phải điều chỉnh kế hoạch kịp thời hoặc huỷ bỏtheo quy trình: xây dựng kế hoạch - thực hiện kế hoạch - kiểm tra kế hoạch -tổng kết và vạch kế hoạch mới Rất cần ở chủ nhiệm lớp các phẩm chất nhiệttình, sâu sát, cần cù trí nhớ tốt, quan sát tinh, tâm lý giỏi, có khả năng xây dựngđội ngũ cán bộ HS GVCN phải vừa là thầy vừa là bạn của học trò

Trong lớp học, GVCN là người để các em noi theo Cách hành động, suynghĩ, cư xử của GV sẽ ảnh hưởng rất nhiều về quan niệm của học sinh và phụhuynh về GV Bản thân tôi vừa là GVCN đồng thời là GVBM Hóa học Vì vậy,khi đến trường hoặc lên lớp, tôi đều có những tác phong làm gương cho họcsinh

Soạn bài trước khi đến lớp Theo tôi, chỉ khi nào thầy cô cảm thấy hứng thúvới bài dạy thì sự hứng thú đó mới lây truyền sang HS Sự hứng thú này đi đôivới sự soạn bài trước và có một chương trình trước cho những gì phải làm tronggiờ học thay vì một thái độ "tùy cơ ứng biến" GV cần chuẩn bị đầy đủ tài liệu,

đồ dùng dạy học trước khi dạy Người dạy càng tận tâm thì các em càng cố gắnghọc

Khi lên lớp, theo tôi, GV cần có lời nói gọn, rõ ràng, dứt khóat Khi nóinhìn thẳng vào học sinh, nói thẳng với các em chứ đừng nói như nói với chính

mình hay nói khơi khơi giữa lớp Dùng từ, câu dễ hiểu, hợp với trình độ họcsinh Biết lắng nghe học sinh nói Mỗi khi các em phát biểu ý kiến hay nói mộtđiều gì, thầy cô dù bận rộn cũng phải lắng nghe các em nói Có như vậy khi thầy

cô nói các em mới chú ý nghe trở lại

Bên cạnh đó, GVCN biết thông cảm và chia sẻ những khó khăn của các

em Trả lời những câu hỏi của các em một cách thấu đáo (nếu chưa có câu trảlời, hứa sẽ tìm câu trả lời chính xác) Cho các em biết là các em có thể điện thoạicho thầy cô để nói chuyện hay hỏi bài vở (cách làm bài, giải thích chữ khó, cáchtrả lời ) Hỏi các em về những khó khăn trong đời sống, những khó khăn ởtrường giúp các em giải quyết những khó khăn này Trong lớp học hay ngoàilớp học, thầy cô còn phải đóng vai người anh, người chị mà các em có thể tintưởng, nhờ cậy được Qua đó, các em sẽ biết sống nhẫn nại, kiên trì và giàu lòngnhân ái

2 Một số giải pháp nâng cao tham vấn tâm lý học đường

Mỗi giáo viên chủ nhiệm lớp, muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình,muốn đề ra các biện pháp giáo dục học sinh phù hợp, đạt hiệu quả thì trước hếtgiáo viên phải hiểu học sinh, phải nắm được đầy đủ các thông tin cần thiết vềtừng học sinh Do vậy, ngay từ ngày đầu nhận lớp, tôi thực hiện ngay công tác

điều tra thông qua phiếu sau đây Tôi phát cho mỗi em một phiếu điều tra sau

đây và yêu cầu các em điền đầy đủ 10 thông tin trong phiếu:

GIỚI THIỆU BẢN THÂN

1 Họ và Tên:………

2 Là con thứ……trong gia đình

3 Hoàn cảnh gia đình (khá giả, đủ ăn, nghèo)

4 Kết quả học tập năm lớp 7: (Giỏi, Tiên tiến, trung bình)