-Trình bày được quá trình sinh sản hữu tính ở động vật lấy ví dụ ở người: hình thành tinh trùng; hình thành trứng; thụ tinh tạo hợp tử; phát triển phôi thai; sự đẻ trứng, đẻ con.. -
Trang 1Chủ đề: SINH SẢN Ở ĐỘNG VẬT
1 Mục tiêu:
Sau khi học xong chủ đề này, HS có khả năng:
*Kiến thức
- Phân biệt được các hình thức sinh sản vô tính ở động vật
- Phân biệt được các hình thức sinh sản hữu tính ở động vật
-Trình bày được quá trình sinh sản hữu tính ở động vật (lấy ví dụ ở người): hình thành tinh trùng; hình thành trứng; thụ tinh tạo hợp tử; phát triển phôi thai; sự đẻ trứng, đẻ con
-Phân tích được cơ chế điều hòa sinh sản ở động vật
- Trình bày một số ứng dụng điều khiển sinh sản ở động vật và sinh đẻ có kế hoạch ở người
-Nêu một số thành tựu thụ tinh trong ống nghiệm
-Trình bày các biện pháp tránh thai
* Kĩ năng:
HS được rèn luyện các kỹ năng sau:
-Kĩ năng học tập: Sưu tầm tài liệu, tự học, tự nghiên cứu SGKvà tài liệu tham khảo
-Kĩ năng tư duy: So sánh, phân tích, tổng hợp, suy luận, khái quát hóa khái niệm sinh sản ở động vật
-Kỹ năng khoa học: Vận dụng kiến thức vào thực tiễn
* Thái độ:
-Có ý thức trong tự chăm sóc, bảo vệ sức khỏe sinh sản của bản thân
* Năng lực: HS được phát triển các năng lực sau:
-Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
-Năng lực tự học
-Năng lực hợp tác
-Năng lực sinh học
2 Chuẩn bị:
Giáo viên:
Trang 2Tranh hình
Phiếu học tập
Câu hỏi nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao
Học sinh:
Sách giáo khoa, tài liệu sách báo, internet
3 Phương pháp và phương tiện dạy học:
3.1 Phương pháp dạy học:
Sử dụng tranh hình
Dạy học hợp tác
3.2 Phương tiện dạy học:
Tranh hình, hệ thống câu hỏi, phiếu học tập, tài liệu sách báo, internet
4 Tiến trình dạy học:
Hoạt động 1: Khởi động:
Ong là loài côn trùng có tổ chức xã hội cao, mỗi đàn đều cóong chúa,ong thợ,ong non và có sự phân công công việc rõ ràng.Ong chúa là con ong cái duy nhất có quyền đẻ trứng trong đàn ong, cơ thể dài và to hơn các ong đực, ong thợ, cánh ngắn hơn thân, có nhiệm vụ đẻ trứng nhưng không làm ra mật Vào mùa sinh sản,ong chúa đẻ từ 1 -2 nghìn trứng mỗi ngày và cứ thế trong suốt 5-6 năm Ong chúa sẽ đẻ trứng vào các ngăn do ong thợ xây sẵn Những quả trứng được thụ tinh sẽ nở ra các ong thợ (2n) có nhiệm vụ lấy mật, nuôi
ấu trùng, bảo vệ tổ, thường sống 2 -6 tháng.Còn những quả trứng không được thụ tinh sẽ nở thành các ong đực (n) làm nhiệm vụ giao phối với ong chúa
Theo em, hình thức sinh sản của loài Ong là gì? Ngoài ra còn có các hình thức sinh sản nào ở động vật?
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
Hoạt động 2.1 :Tìm hiểu về sinh sản ở động vât:
Mục tiêu kiến thức, kĩ năng:
- Phân biệt được các hình thức sinh sản vô tính ở động vật
- Phân biệt được các hình thức sinh sản hữu tính ở động vật
-Trình bày được quá trình sinh sản hữu tính ở động vật (lấy ví dụ ở người): hình thành tinh trùng; hình thành trứng; thụ tinh tạo hợp tử; phát triển phôi thai; sự đẻ trứng, đẻ con
- Rèn luyện kĩ năng tìm kiếm, phân tích thông tin, hợp tác thực hiện nhiệm
vụ, thuyết trình và phản biện
Nội dung:
HS tìm kiếm thông tin từ sách, báo, interner để hoàn thành tập san, phiếu học tập
Cách thức tiến hành
Trang 3Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
GV yêu cầu HS họat động thành 5
nhóm, tiến hành nhiệm vụ 1:
Xây dựng tập san nghiên cứu khoa
học, với các tiêu chí:
-Phương pháp nghiên cứu
-Khái niệm
-Hình thức sinh sản: quá trình, đặc
điểm
-Ví dụ
-Ứng dụng
-Kết luận
Thực hiện nhiệm vụ 1:
Thảo luận, xây dựng Tập san nghiên cứu khoa học dưới sự hướng dẫn của GV
Nhóm 1: Sinh sản vô tính ở động vật
Nhóm 2: Sinh sản hữu tính ở cá Nhóm 3: Sinh sản hữu tính ở bò sát Nhóm 4: Sinh sản hữu tính ở chim Nhóm 5: Sinh sản hữu tính ở thú
Nhiệm vụ 2:
Đọc thông tin trong SGK trang 171 -178 và hoàn thành PHT số 2 và 3
* Giải thích
Nhiệm vụ 3
HS báo cáo tập san và trả lời các câu hỏi:
-Tại sao ở động vật bậc cao không có hình thức sinh sản vô tính: phân đôi, nảy chồi, phân mảnh?
-Trong thực tế thì nhân bản vô tính
đã có những đóng góp nào đáng kể cho y học và nông nghiệp? Đánh giá những ưu điểm và nhược điểm của phương pháp này
-Vì sao thụ tinh ngoài phải thực hiện trong môi trường nước?
-Vì sao thụtinh trong tiến hóa hơn thụ tinh ngoài?
-Giải thích đặc điểm thích nghi của động vật với mỗi hình thức thụ tinh?
-Tại sao cá, ếch đẻ nhiều trứng trong mùa sinh sản; Công đực múa, khoe mẽ bộ lông?
Trang 4Phiếu học tập số 2
Phân đôi
Phân mảnh
Nảy chồi
Trinh sinh
Phiếu học tập số 2 Sinh sản hữu tính ở động vật Giai đoạn hình thành
giao tử
Giai đoạn thụ tinh Giai đoạn phát triển
phôi và hình thành cơ thể mới
Hình
thành
trứng
Hình thành tinh trùng
Thụ tinh ngoài
Thụ tinh trong
Đẻ trứng Đẻ con
-Đặc điểm:
-Ví dụ:
-Đặc điểm:
-Ví dụ:
-Đặc điểm:
-Ví dụ:
-Đặc điểm:
-Ví dụ: Sinh sản ở động vật có 2 hình thức: sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính -Sinh sản vô tính bao gồm: phân đôi, nảy chồi, phân mảnh và trinh sinh Sinh sản vô tính dựa chủ yếu trên cơ sở phân bào nguyên phân để tạo ra các
cá thể mới Các cá thể mới giống nhau và giống cá thể gốc
=> Ứng dụng: nuôi cấy mô sống và nhân bản vô tính
-Sinh sản hữu tính ở động vật gồm 3 giai đoạn: hình thành giao tử, thụ tinh
và phát triển phôi, tạo ra các cá thể mới đa dạng về các đặc điểm di truyền Vì vậy, động vật có thể thích nghi và phát triển trong điều kiện sống thay đổi
Hoạt động 2.2: Tìm hiểu về cơ chế điều hòa sinh sản:
Mục tiêu kiến thức, kĩ năng:
-Phân tích được cơ chế điều hòa sinh sản ở động vật
- Rèn luyện kĩ năng xử lý thông tin, hợp tác, giải quyết vấn đề
Nội dung:
HS xử lí thông tin, quan sát hình ảnh để đưa ra quan điểm, trả lời các câu hỏi
Cách thức tiến hành
Trang 5Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
-Hiện nay có một số thông tin cho
rằng trại nuôi lươn sử dụng thuốc
tránh thai trộn với thức ăn của
lươn nhằm tăng năng suất, không
chỉ lươn mà cả lợn, muốn hạn chế
sinh sản và để mau lớn thì chỉ
việc xay nhỏ thuốc tránh thai
trộn vào thức ăn
Ý kiến của em như thế nào? Vì sao?
Và cơ chế tác động của thuốc tránh
thai như thế
nào?-GV yêu cầu HS thực hiện nhiệm vụ
4
Nhiệm vụ 3
-HS đưa ra quan điểm tin hoặc không tin và giải thích tại sao -Nêu lên cơ chế của thuốc tránh thai
và liên hệ tới cơ chế điều hòa quá trình sinh tinh và sinh trứng
Nhiệm vụ 4
Quan sát hình ảnh 46.1 và 46.2 trang 179,180 SGK và vẽ sơ đồ cơ chế điều hòa quá trình sinh tinh, sinh trứng
* Giải thích
HS trả lời các câu hỏi sau:
-Giải thích vì sao khi phụ nữ mang thai thì không có kinh nguyệt?Theo WHO, một trong những nguyên nhân gây tăng hiện tượng vô sinh/ hiếm muộn hiện nay là do ảnh hưởng của môi trường sống Em hãy nêu quan điểm của mình về vấn
đề này
Tiểu kết
-Các hoocmôn FSH, LH, testostêrôn và GnRH có vai trò điều hòa quá trình sinh tinh ở tinh hoàn và quá trình phát triển, sự chín và rụng trứng ở buồng trứng.Được điều tiết nhờ mối liên hệ ngược từ tuyến sinh dục lên tuyến yên
và vùng dưới đồi
-Ngoài ra, hệ thần kinh và các nhân tố trong môi trường sống cũng ảnh hưởng tới quá trình sinh tinh và sinh trứng
Hoạt động 2.3: Tìm hiểu về điều khiển sinh sản ở động vật và sinh đẻ có
kế hoạch ở người
Mục tiêu kiến thức, kĩ năng:
- Trình bày một số ứng dụng điều khiển sinh sản ở động vật và sinh đẻ có kế hoạch ở người
-Trình bày các biện pháp tránh thai
- Rèn luyện kĩ năng xử lý thông tin, hợp tác, giải quyết vấn đề
Nội dung:
HS xử lí thông tin, quan sát hình ảnh để đưa ra quan điểm, trả lời các câu hỏi
Cách thức tiến hành
Trang 6hoạch hóa gia đình không? Tại sao?
-Tại sao phải cấm xác định giới tính của thai nhi người?
-Những biện pháp tránh thai nào vừa an toàn và hiệu quả mà hiện nay được áp dụng nhiều?
-Các em nữ tuổi dậy thì có nên dùng thuốc tránh thai nội tiết không? Tại sao?
Trang 7Hoạt động 2.4: Tìm hiểu về một số thành tựu thụ tinh trong ống nghiệm
Mục tiêu kiến thức, kĩ năng:
- Nêu một số thành tựu thụ tinh trong ống nghiệm
- Rèn luyện kĩ năng xử lý thông tin, hợp tác, giải quyết vấn đề
Nội dung:
HS xử lí thông tin, trả lời các câu hỏi
Cách thức tiến hành:
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
GV chia HS thành 3 nhóm thực
hiện nhiệm vụ
Nhóm 1:Tìm hiểu về lịch sử của thụ
tinh trong ống nghiệm trên thế giới
Nhóm 2: Phân biệt giữa thụ tinh
trong ống nghiệm và thụ tinh nhân
tạo
Nhóm 3:Tìm hiểu về các thành tựu
thụ tinh trong ống nghiệm ở bệnh
viện Từ Dũ từ trước đến nay
GV tư vấn, hỗ trợ cho các nhóm
tiến hành thực hiện đúng tiến độ
GV yêu cầu các nhóm nộp bản báo
cáo và chuẩn bị bản ppt thuyết trình
trên lớp
GV nhận xét và tổng kết nội dung
Các nhóm tiến hành thảo luận, tìm kiếm thông tin
Sau đó các nhóm thuyết trình trước lớp, trả lời các câu hỏi thắc mắc của giáo viên và các nhóm khác
Các nhóm khác lắng nghe, góp ý và đặt câu hỏi
Hoạt động 4: Vận dụng- Mở rộng:
Mục tiêu kiến thức, kỹ năng:
HS củng cố kiến thức đã học
Cách thức tiến hành:
GV tổ chức trò chơi hái táo Chia lớp thành 3 đội chơi
HS chơi trò trơi theo đội, vận dụng kiến thức đã học đưa ra câu trả lời
Cuối cùng GV chọn ra đội có nhiều trái táo nhất sẽ giành chiến thắng và trao thưởng cho đội đó
Trò chơi hái táo
Mỗi đội sẽ có 1 cây táo, mỗi quả táo tương ứng với 1 câu hỏi Nếu trả lời đúng, quả táo sẽ rơi xuống gốc cây của đội Nếu trả lời sai, quyền trả lời thuộc về đội bạn và quả táo sẽ lăn về phía gốc cây đội bạn Nếu cả 2 cùng trả lời sai, quả táo sẽ biến mất Mỗi đội có thời gian 30 giây để suy nghĩ
Trang 8sinh sản vô tính thì chuyện gì sẽ xảy ra?
Câu 2:Hiện tượng thằn lằn bị đứt đuôi; tôm, cua, chân và càng bị gãy tái sinh được chân và càng mới, có phải là hình thức sinh sản vô tính không? Vì sao? Câu 3:Bạn Nam bị bỏng nặng, bác sĩ chẩn đoán để đảm bảo về thẩm mỹ thì nên thực hiện thay thế lớp da bị tổn thương Nam để ý thấy bác sĩ lấy một mảnh da rất nhỏ của mình mang đi Sau một tuần, Nam được tiến hành ghép lớp da mới vào cơ thể Nam thắc mắc không biết các bác sĩ làm thế nào để
có được lớp da mới này? Là bác sĩ, em hãy giải thích giúp Nam
Câu 5:Mỗi lần cá chép cái đẻ 15 -20 vạn trứng vào các cây thủy sinh nhưng chỉ vài chục con lớn lên thành cá trưởng thành Em giải thích tại sao?
Câu 7:Tại sao phụ nữ uống viên thuốc tránh thai có thể tránh thai, giải thích? Câu 8:Tại sao nạo phá thai không được coi là một biện pháp sinh đẻ có kế hoạch?
Câu 9:Biện pháp đình sản ảnh hưởng như thế nào tới sức khỏe con người? Biện pháp này áp dụng cho lứa tuổi nào? Vì sao?
5 Kiểm tra đánh giá
- Đánh giá tiến trình trong quá trình dạy học: thông qua các hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm
- Đánh giá cuối chủ đề: Yêu cầu HS nghiên cứu, phân tích thông tin và đưa ra câu trả lời về các nội dung sau:
4.1 Nhân bản vô tính ở Cừu Dolly
Cừu Dolly ra đời năm 1996 là kết quả của một quá trình nghiên cứu lâu dài của Viện Roslin dưới sự tài trợ của Chính phủ Anh Việc tạo Dolly sử dụng công nghệ chuyển nhân tế bào xôma, trong đó nhân tế bào từ một tế bào trưởng thành (lấy từ một con cừu cái giống Finnish Dorset) được
chuyển sang một noãn bào chưa thụ tinh (tức tế bào trứng đang phát triển -lấy từ một con cừu cái giống Blackface) Tế bào lai sau đó được kích thích phân chia bằng phương pháp sốc điện và phát triển sang dạng phôi bào(blastocyst) rồi được cấy vào tử cung của một con cừu thứ ba Sau khi được sinh ra, Dolly giống hệt mẹ Finnish Dorset về cả hình dáng lẫn tính tình.Cừu Dolly đã từng sống như một cừu cái bình thường, hai lần đẻ con Nhưng hiện tượng lão hóa sớm của Cừu Dolly đã được phát hiện.Đầu năm 2002, Dolly mắc chứng viêm khớp, rồi sau đó viêm phổi nặng (một
Trang 9trong những căn bệnh thường thấy ở cừu già) Ngày 14/02/2003 cừu Dolly
đã đi vào giấc ngủ vĩnh viễn Vậy là tuổi thọ của cừu Dolly chưa đầy 7 năm, trong khi đó con cừu bình thường có thể sống 11 đến 12 năm Cừu Dolly ra
đi, chắc chắn sẽ mở ra những hướng suy nghĩ mới cho việc nhân bản vô tính ở động vật và con người
1 Từ thông tin trên em hãy cho biết cừu Dolly được sinh ra nhờ hình thức sinh sản nào?
2 Hãy mô tả quy trình nhân bản Cừu Dolly bằng sơ đồ?
3 Từ thông tin trên em hãy cho biết cừu Dolly có mấy người mẹ? Vì sao?
4 Em hãy giải thích vì sao cừu Dolly có tuổi thọ thấp hơn cừu bình
thường?
5 Em hãy dự đoán triển vọng ứng dụng kỹ thuật nhân bản vô tính ở động vật trong kỷ nguyên hiện tại
6 Từ thông tin trên em hãy phân tích lí do vì sao nhiều quốc gia trên thế giới cấm nhân bản vô tính ở người?
5.1 Các biện pháp phòng tránh thai:
Lan năm nay 17 tuổi, cái tuổi mà như các cụ vẫn nói “Gái 17 bẻ gãy sừng trâu” vậy mà Lan không giành thời gian học tập hay giúp đỡ bố mẹ việc nhà
mà suốt ngày lêu lổng với mấy đứa thanh niên ham chơi, lười làm trong xóm nhỏ Một hôm đến lớp Lan tâm sự với Mai cô bạn cùng bàn rằng mình đã có bạn trai và hai đứa đã trót quan hệ tình dục với nhau và Lan thường sử dụng viên thánh thai hàng ngày Lan phân vân không biết lạm dụng thuốc tránh thai có gây ra tác dụng phụ hay không? Nếu là Mai, em sẽ giải thích như thế nào?
1 Sử dụng biện pháp triệt sản nữ để tránh mang thai ngoài ý muốn của nữ ở tuổi vị thành niên có phải là biện pháp tránh thai tối ưu không? Vì sao?
2 Từ nguồn thông tin trên hãy phân tích hậu quả của việc phá thai ở tuổi vị thành niên?
3 Em hãy đề xuất một số biện pháp làm giảm tỉ lệ phá thai ở tuổi vị thành niên?
4 Giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản vị thành niên có làm giảm được tình trạng phá thai hay không? Vì sao?