NCS Nguyen Hong Ngoc - Do thi My - 012013

Thay đổi mang tính cấu trúc – nguyên nhân thất bại của các trào lưu đô thị học không chịu thay đổi. CNĐTM xem xét một loạt các trở ngại để khảo sát sự thay đổi cần thiết:[r]

QÚA TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ

HỌC MỸ: QUAN HỆ GIỮA TRẬT TỰ

VÀ SỰ ĐA DẠNG

Đại học Đà Nẵng Khoa Kiến trúc Đại học Bách khoa

Nguyễn Hồng Ngọc

Đà Nẵng 1-2013

Đô thị học và phản đô thị học

Đô thị học:

viễn kiến & quá trình tìm kiếm  nơi cư trú tốt nhất cho con người

Tuân thủ các nguyên tắc đã được thiết lập

Nt mang tính chất

chuẩn mực

(normative)

Các nguyên tắc

đa dạng (diversity)

sự công bằng

tinh thần cộng đồng tính kết nối

tính chất quan trọng của không gian dân

sự và không gian

Coi thường tính chất công bằng

Coi thường nơi chốn

& Không gian công cộng

Bốn nền văn hóa đô thị học

Văn hóa quy hoạch

Gồm ý tưởng, các quan niệm, các giá trị, các chiến lược và các phương pháp tiếp cận cho vấn đề quy hoạch

Bốn cách tiếp cận tới việc kiến tạo thành phố

Tư duy & tranh luận về thành phố

Phê bình

Thành công & thất bại trong thực tế

Đóng góp của mỗi nền văn hóa:

Xu hướng tiệm tiến: xuất phát từ cộng

đồng và cơ sở

Các nguyên tắc về sự đa dạng & trật tự phức tạp  thay đổi môi trường đô thị một cách dần dần

Trào lưu plan-making:

Thành phố Đẹp (City Beautiful) nhấn mạnh

thiết kế dân sự (civic design)

Thiết kế và tổ chức khối tích các tòa nhà trong mối quan hệ với đường phố

Thành phố Hiệu quả tập hợp một loạt các chủ

đề, tập trung vào hiệu quả kinh tế của các

dự án

Trào lưu cộng đồng quy hoạch hoàn thiện:

Tư duy tổng thể (holistic) về hình thức thành phố & hình dung các giải pháp thay thế, các

xã hội lý tưởng

Trào lưu quy hoạch vùng:

Quan tâm tới việc làm thế nào sắp xếp tất cả các thành phần đô thị vào trong một khuôn khổ lớn đáp ứng với môi trường

1 Lý thuyết grid/group và ứng dụng trong nghiên cứu đô thị học

Ứng dụng rộng rãi trong nghiên cứu khoa học xã hội Chiều grid thể hiện quyền lực trong xh

Chiều group thể hiện tình trạng và ranh giới tồn tại giữa một nhóm xã hội và các nhóm bên ngoài

Một nền văn hóa hình thành & thay đổi thế nào

Các giới hạn của sự thương thảo cũng như quá trình chuyển dịch

Ứng dụng lý thuyết grid/group trong đô thị học

Grid  thay bằng cường độ: mức độ tồn tại của thành phố

Cường độ = mức độ đô thị

Group  thay bằng trật tự = mức độ áp dụng các giá trị chuẩn mực cho các điểm cư trú của con người

Trật tự

Trật tự: tập trung vào việc tạo ra các bản quy hoạch và thiết kế

Trật tự cao: liên quan tới các quy hoạch mang tính chuẩn mực, thể hiện trật tự định trước.

Quy hoạch phản ảnh ý chí (áp đặt) & tĩnh tại

Ít quan tâm tới môi trường hiện tồn, ưu tiên cho việc phát triển từ số không (starting from scratch), coi quá trình xây dựng bắt đầu từ một bề mặt trống trơn (a clean slate)

Cường độ

Cường độ:

các ý tưởng, các nguyên tắc & các chiến lược triển khai nhằm tới các thành phố hiện tồn & cách tiếp cận nhằm tạo ra các thành phố mới

Cường độ cao: làm thế nào ăn khớp với đô thị hiện có, chỉnh lý nó, ít quan tâm tới đk nông thôn

Gắn liền với hoạt động bảo tồn, qh chỉnh trang, giảm

ùn tắc, pt kinh tế

Cường độ thấp: thích hợp hơn khi nói về mối quan hệ giữa con người với môi trường tự nhiên

2 Trào lưu tiệm tiến

(incrementalism)

Trào lưu tiệm tiến

để thay đổi môi trường đô thị

Thay đổi theo hướng “hữu cơ” và từ bên dưới lên

Cường độ cao, trật tự thấp

Thao tác với những gì hiện đang có hơn là xuất phát

từ một bề mặt trống trơn (a lean slate) thông qua một quy hoạch định

trước

Quan tâm tới các điểm

định cư đô thị hiện có

theo quy mô nhỏ, phát

triển lần lần, chú trọng tới tính chất bảo tồn

Phản ảnh thông qua các công trình của Sitte,

Whyte, Jacobs, Alexander

Dễ dàng được tiếp nhận về mặt chính trị vì không yêu cầu thay đổi lớn

3 Trào lưu plan-making: Thành phố Đẹp và Thành phố Hiệu quả

Đặc điểm chính: sử

dụng quy hoạch để đạt được cấu trúc đô thị tốt & tìm kiếm giải

pháp quy hoạch tổng thể trên quy mô lớn

Cải thiện thành phố hiện hữu thông qua quy hoạch hình thể

Nhấn mạnh thiết kế

dân sự (civic design)

Bố cục khối tích các tòa nhà trong mối quan hệ với đường phố

Thành phố Hiệu quả tập trung vào một loạt các chủ đề, hiệu quả kinh tế của các dự án

Trào lưu này quan tâm tới thành phố hiện

hữu, nhấn mạnh tới quy hoạch tổng thể

Kiến trúc: sử dụng kiến trúc cổ điển, quy hoạch Baroque để truyền tải ý nghĩa về trật tự

Mang tính kiểm soát quá mức, chú trọng quá mức về trật tự,

bỏ qua các nhu cầu xã hội khác, quá tập trung vào các bản quy hoạch

4 Trào lưu cộng đồng quy hoạch

hoàn thiện

Đề cao các khu định cư hoàn thiện, thiết kế

hoàn chỉnh, hình thành trên cơ sở các đơn vị hoàn chỉnh (self-

contained unit)

Bao gồm các đơn vị lân bang , các thị trấn & thành phố tự cung tự cấp

Quan niệm có thể tạo dựng một nơi cư trú cho con người mang tính hoàn chỉnh, chỉ

một lần duy nhất

& như một thực thể khu biệt hoàn toàn

Coi vùng đô thị bao gồm cả thành phố và các khu định cư ngoại ô

Quan điểm này bị thay thế bằng thái độ coi thành phố hiện tại là không thể cải tạo nữa ca ngợi khu ngoại ô và

từ bỏ các tính chất đô thị

Ưu điểm: hoàn chỉnh contained), thường có các tầm nhìn đẹp, được xem xét

(self-và được thực thi một cách tổng thể

Nhược điểm: thiếu sự đa

dạng xã hội (social mix),

hướng về bên trong nên

thường thiếu vắng sự kết nối với thành phố hiện tại

Các khu vực ngoại ô theo định hướng ô tô

cá nhân

Marietmont ở ngoại ô Cincinnati bang Ohio Phát triển dành cho

công nhân

Cung cấp một kiểu sử dụng đất hỗn hợp, đảm bảo cho người dân với nhiều mức thu nhập

cùng ở

Có phần cây xanh chung, các tiện ích chung của cộng đồng &khu vực

Các vùng ngoại vi được quy hoạch và thiết kế tốt:

Highland Park , Dallas;

Coral Gable, Miami;

Country Club District,

Kansas City

Country Club District: kết hợp các khu thương mại,

có đường phố kết nối tốt, chú ý đến đặc điểm địa

hình, bao gồm những kiểu nhà ở khác nhau,

Không gian công cộng

được quy hoạch tốt.

Nhược điểm: trong hợp đồng có những điều khoản mang tính phân biệt chủng tộc

Thành phố vườn và ngoại ô vườn

Thành phố vườn có một mục đích xã hội: mong muốn cải thiện điều kiện sống cho tầng lớp lao động và người nghèo

Được xd 1910-1920

theo Ebenezer Howard

3 tp vườn xd trong thời

kỳ đầu là Letchworth, Welwyn Garden City và Wythenshawe

Forest Hills Garderns

dành cho tầng lớp công

Diện tích 142 mẫu anh,

tk bởi Olmstead &

Atterbury

Nhà ở được sắp xếp

thành nhóm thay vì xếp theo khối phố (block) Đường phố theo dạng lưới nhưng hơi uốn cong

Các cộng đồng phát triển sau này phần lớn đều bỏ qua các đặc điểm thiết yếu của thành phố vườn  ngoại ô vườn

 cộng đồng chỉ có một kiểu sử dụng đất, loại bỏ nhà ở xã hội và nhà ở cho người nghèo

Các khối phố lớn, tách biệt hoàn toàn giao thông cơ giới và người đi bộ

Đến giữa thế kỷ 20 các

cộng đồng quy hoạch hoàn chỉnh trở thành các khu vực ngoại vi phát triển tràn lan không theo quy hoạch -

sự suy thoái các nguyên tắc của thành phố vườn

5 Trào lưu quy hoạch vùng

Coi tp trong mối quan hệ toàn vùng & với môi

trường tự nhiên bao quanh nó

Trào lưu quy hoạch vùng được xác định qua hoạt động của Hiệp hội Quy hoạch vùng Mỹ (RPAA)

“một phần mang đặc tính bí ẩn và khát vọng đầy chất thơ, một phần mang tính cách mạng và lật đổ, một phần khác là

sự đáp ứng thực tế tới khả năng và thách thức của công nghệ mới”

Một sơ đồ của Geddes, thể hiện “môi trường

hành động, thông qua công năng, tác động lên

sinh vật: và sinh vật hành động, thông qua

công năng, tác động lại môi trường”

Hai đặc điểm cơ bản: sự

từ chối các vùng đô thị lớn (metropolis) vì vậy

nó khác biệt với quan điểm của những người theo plan-making

quan hệ tự nhiên và liên kết vùng

Geddes & các nhà quy

hoạch vùng:khái niệm sự hợp tác

Đó là cảm nhận chung về công bằng xã hội, tương trợ, và tinh thần cộng đồng

Quá trình sản xuất phải có quy mô nhân văn & sự phi tập trung hóa.

Thực hiện tiến bộ xã hội bằng cách thiết lập các

cộng đồng nhỏ dựa trên sự đồng thuận Thay đổi

mang tính tích cực được thực hiện thông qua hành động của hàng triệu cá

nhân

6 Chủ nghĩa đô thị Mới như nỗ lực

cao nhất trong việc kết hợp bốn

trường phái quy hoạch trên

Các trào lưu đô thị học Mỹ thường bao trùm

bổ sung & mâu thuẫn nhau

Mỗi m t nền văn -khác nhau mức đ đa dạngột nền văn -khác nhau mức độ đa dạng ột nền văn -khác nhau mức độ đa dạng

Các văn hóa qh tr t tự thấp -ghi nh n và chấp nh n tính đa ật tự thấp -ghi nhận và chấp nhận tính đa ật tự thấp -ghi nhận và chấp nhận tính đa ật tự thấp -ghi nhận và chấp nhận tính đa dạng Các văn hóa qh tr t tự cao -sử dụng các bản quy hoạch ật tự thấp -ghi nhận và chấp nhận tính đa

và thiết kế để khuyến khích tính đa dạng

Sự bao trùm

Trào lưu quy hoạch vùng kết nối với trào lưu ti m tiến ở chỗ ệm tiến ở chỗ

cả hai cố gắng tiến hành thay đổi thông qua hành đ ng của ột nền văn -khác nhau mức độ đa dạngcác cá nhân, tổ chức

Trào lưu plan-making & các c ng đồng quy hoạch chung nhau ột nền văn -khác nhau mức độ đa dạng

ở chỗ - tin tưởng vào hình ảnh thị giác & sự rõ ràng của bản quy hoạch

Thay đổi là cần thiết cho mỗi m t trào lưu ột nền văn -khác nhau mức độ đa dạng

Cần phải bổ sung m t số điểm, bỏ bớt những gì ột nền văn -khác nhau mức độ đa dạng lạc h u, hay thay đổi nhiều khái ni m ật tự thấp -ghi nhận và chấp nhận tính đa ệm tiến ở chỗ

Để đảm bảo không bị lạc h u ho c suy thoái, mỗi ậu hoặc suy thoái, mỗi ặc suy thoái, mỗi nền văn hóa quy hoạch đã nêu cần phải tìm kiếm những điểm mạnh của các nền văn hóa khác

Đó là cách cần thiết để không rơi vào tình huống của các xu hướng phản đô thị học

M t nền văn hóa thất bại khi nó không có khả năng kết hợp ột nền văn -khác nhau mức độ đa dạngvới văn hóa đô thị học khác ho c vươn ra ngoài bản thân nóặc vươn ra ngoài bản thân nó

Bất cứ khi nào tồn tại xu hướng đơn văn hóa, từ chối mối liên quan và xác định chỉ có m t cách duy nhất tồn tại, ở đó có sự ột cách duy nhất tồn tại, ở đó có sự thất bại

Khi m t xã h i có nhiều phương cách khác nhau để đáp ứng ột cách duy nhất tồn tại, ở đó có sự ột cách duy nhất tồn tại, ở đó có sự với m t hoàn cảnh, xã h i đó có nhiều cơ h i để tồn tại ột cách duy nhất tồn tại, ở đó có sự ột cách duy nhất tồn tại, ở đó có sự ột cách duy nhất tồn tại, ở đó có sự Ở

đâu có sự cân bằng giữa các nền văn hóa, ở đó ít có khả năng

bị tổn thương với những sự ki n mới và những thay đổi ện mới và những thay đổi

không lường trước được bởi lẽ có nhiều lựa chọn để thực

hi n ện mới và những thay đổi

Trật tự và sự đa dạng

Kết hợp cái trật tự trên quy mô lớn với cái đa dạng, mang tính chất tiệm tiến ở quy mô nhỏ

Tôn trọng tới tính chất phức hợp và quy mô nhỏ cũng như cảm giác trật tự cho cấu trúc đô thị

Thể hiện qua tranh luận về mức độ cho phép của các bản quy hoạch đối chọi lại sự phát triển mang tính hữu cơ một cách tự phát

Sự thay đổi mang tính cấu trúc và

sự thay đổi mang tính thực dụng

Cần thay đổi mang tính cấu trúc hay chỉ là sự thay đổi mang tính thực dụng?

Sự tương phản của những đề xuất thay đổi này thể hiện mối

quan hệ căng thẳng giữa RPAA- Hiệp hội quy hoạch vùng Mỹ, và RPA- Hiện hội quy hoạch vùng

Đô thị học của Burnham & Adam vs đth Geddes, Mumford & MacKaye

Thay đổi mang tính cấu trúc – nguyên nhân thất bại của các trào lưu đô thị học không chịu thay đổi

CNĐTM xem xét một loạt các trở ngại để khảo sát sự thay đổi cần thiết:

Tạo dựng các cộng đồng theo định hướng đi bộ

Thái độ của cộng đồng từ chối sự liên kết đô thị, sử dụng đất

hỗn hơp, mật độ cao, nhà ở xã hội

Những cộng đồng biệt lập, tư nhân hóa các hạ tầng xã hội và

tiện ích công

Dung hòa giữa trật tự và sự đa dạng

Thay đổi không tưởng mang tính cấu trúc của hệ thống chính trị kinh tế với những thay đổi dần dần mang tính thực tiễn

Dung hòa giữa trật tự và sự đa dạng

Thay đổi không tưởng mang tính cấu trúc của hệ thống chính trị kinh tế với những thay đổi dần dần mang tính thực tiễn