Phân loại Glucid (OSID)

hay còn gọi là đường kép Nó được thành lập do 2 monosacand hợp lại qua mạch osid sau khi khử đi một phần tử nước.. Đường này sinh ra trong ống tiêu hoá do sự thuỷ phân tinh bột hoặc gly

Phân loại Glucid

(OSID)

LOẠI OSID

Osid gồm 2 loại chính:

- Loại osid thuần nhất (hay còn gọi là holosid) gồm toàn o se

- Loại osid không thuần nhất (heterosid) loại này ngoài các o se ra còn có nhóm ghép không phải glucid

Ta lần lượt nghiên cứu mấy loại phổ biến sau đây:

1 Loại holosid

Tuỳ số lượng monosacand tạo thành mà nhóm holosid chia ra: disacand, tnsacand, polysacand

1.1 Disacarid (hay còn gọi là đường kép)

Nó được thành lập do 2 monosacand hợp lại qua mạch osid sau khi khử đi một phần tử nước

Thành phần những đường kép chủ yếu như sau:

Mấy chất đáng chú ý là:

- Saccarose: (α glucosido - 1,2, β - fructose) liên kết glucosid giữa C1 của glucose

và C2 của fructose

Loại này còn được gọi là đường mía hay đường củ cải đường (mía có 20%, củ cải đường có 27%)

Saccarose không còn nhóm OH glucosid

tự do nên không cho những phản ứng oxy - hoá khử

- Lactose (β - galactosido - 1,4, α -

glucose) đường của sữa hàm lượng lactose thay đổi tuỳ loại sữa Đây là loại đường kép độc nhất được tổng hợp ở cơ

thể gia súc - Lactose có tính oxy hoá khử điển hình của đường

Maltose (α - glucosido 1 ,4 - α - glucose)

Còn gọi là đường mạch nha Đường này sinh ra trong ống tiêu hoá do sự thuỷ phân tinh bột hoặc glycogen bồi men amylase

- Cellohiose: (β - glucosido - 1,4, β - glucose) là đường kép thu được khi thuỷ phân cellulose chưa triệt để

1.2 Polysacarid

Polysacand là loại đa đường có trọng lượng phân tử rất cao, do nhiều gốc monosacarid hợp lại mà thành Công thức chung của polysacand là (C6H10O5)n các loại polysacariô đáng

kể nhất là:

- Tinh bột

- Glycogen

- Cellulose

- Chitin

Tinh bột

Tinh bột là loại glucid dự trữ của thực vật được lluul thành trong quá trình quang hợp Nó là nguồn thức ăn rất quan trọng đối với động vật, nhất là động vật nông nghiệp Phản ứng đặc trưng nhất của tinh bột là tác dụng với iod (hoặc dung dịch luôm) cho màu xanh chàm

Hàm lượng của tinh bột khác nhau ở các loài thực vật: Ví dụ: gạo tẻ chứa khoảng: 75,81% ngô chứa khoảng: 70,08%

Cấu tạo hoá học của tinh bột được tạo thành từ các gốc a glucose gồm 2 thành phần: + Amylose (chiếm 10 - 20%) - chất này tan trong nước, không tạo hồ, với iod cho màu xanh, các gốc a - glucose được

liên kết với nhau qua mạch glucosid 1 - 4 tạo thành mạch thẳng

+ Amilopectin (chiếm 80 - 90%) không

tan trong nước với iod cho màu tàn đỏ gồm các gốc a - glucose liên kết với nhau qua mạch glucosid 1- 4 và 1-6 tạo cho phân tử tinh bột có cấu tạo phân nhánh

Glycogen (hay còn gọi là tinh bột động

vật)

Đó là loại glucid dự trữ trong gan và mô bào động vật Cấu tạo hoá học của glycogen giống tinh bột, tức là cấu tạo từ các α - glucose, nhưng mức độ phân nhánh của glycogen mạnh hơn

Cenlulose (hay còn gọi là chất xơ)

Đó là loại polysacarid phổ biến nhất của thực vật Nó được cấu tạo từ nhiều gốc β

- glucose qua mạch - glucosid 1- 4 tạo thành chuỗi thẳng không phân nhánh, số lượng β - glucose khoảng vài chục vạn Trong thực vật, cellulose liên kết thành các bó sợi là các mi xen qua các liên kết hydrogen

Cenlulose chỉ bị phân hoá bồi enzym cenlulase vi sinh vật cho nên cơ thể gia súc muốn sử dụng cellulose phải nhờ sự hoạt động của vi sinh vật có trong dạ cỏ của loài nhai lại bởi vì trong cơ thể gia súc không có enzym cellulase

Ngoài các loại đường thường gặp nói trên chúng ta còn gặp một số đa đường như: chinh, muốn, hemicellulose, dextran

Chitin

Chitin là một polysacand thuần được cấu tạo từ các đơn vị N-acetylglucosanlin nối với nhau bằng liên kết β - glucosid 1- 4

Sự khác nhau duy nhất về mặt hóa học giữa chính và cellulose là sự thay thế nhóm hydroxyl ở vị trí C2 bằng một nhóm được acetyl hóa (CO3-CO-NH-):

Chitin có dạng sợi giống như cellulose và động vật cũng không tiêu hóa được chính Chitin là thành phần cơ bản của lớp vỏ cứng của nhiều loài sinh vật, là polysacand phổ biến trong tự nhiên chỉ sau cellulose

Inulin: là một polysacand dự trữ của

thực vật Đơn vị cấu tạo là fructose Trọng lượng phân tử của insulin thấp vì

nó chỉ có khoảng 30 gốc fructose, do đó polysacand này dễ dàng hoà tan trong nước

ở loài ngũ cốc thời kỳ phát triển đầu thường có đa đường cấu tạo do fructose

Khi chín muồi đa đường này sẽ phát triển thành tinh bột

Hemiceuulose: Đấy là tên chung của

nhiều loại đa đường thường gặp trong rơm, gỗ, lõi ngô

Đa đường loại này nếu có đơn vị cấu tạo từ:

+ Mannose thì gọi là mannan

+ Arabinose thì gọi là araban

+ Galactose thì gọi là galactan

+ Cylose thì gọi là cylan

Dextran: là sản phẩm của vi khuẩn

Dextran cấu tạo từ α -glucose nối mạch glucosid 1 - 4 và 1 - 6, nhưng khác glycogen, mạch glucosid 1 - 4 ở đây là mạch rẽ

2 Loại heterosid

Heterosid là loại đa đường không thuần nhất, có cấu tạo cao phân tử và cấu trúc phức tạp Trong thành phần của nó ngoài các monosacand ra còn có các dẫn xuất của monosacand như hexosamin, hexosulfat

Heterosid chia làm nhiều lớp khác nhau tuỳ tính chất và cấu trúc Đáng kể nhất là

2 lớp:

- Glucopolysacand

- Mucopolysacarid

2.1 Mucopolysacarid: (mucor - chất nhầy)

Đây là loại đa đường thường gặp trong

mô liên kết, ở chất trung gian giữa các tế

bào và ở các dịch nhầy Ba loại mucopolysacand đáng chú ý là:

- Acid hyaluronic

Loại đa đường nhầy này có trong dịch bao khớp, trong thuỷ tinh thể mắt, trong nhiều mô bào của động vật khác

Trọng lượng phân tử khoảng 200 - 500 nghìn, hoà tan trong dung dịch rất nhớt Nhờ đặc tính này nên acid hyaluronic được ví như chất xi măng gắn với các tế bào của mô trong cơ thể

Khi thuỷ phân acid hyaluronic ta thu được N- acetylglucosamin và acid D- glucoronic

Hai thành phần này nối với nhau theo sự

dự đoán sau:

Nhiều vi khuẩn có khả năng phá hoại mạch mô bào, nọc ong, nọc rắn có loại enzym hyaluronidase phân giải acid hyaluronic Enzym này làm hỏng chất nhầy gắn tế bào nên vi khuẩn dễ hoạt động

Đầu mũi nhọn của tinh trùng cũng có acid hyaluronic nên tinh trùng có khả năng xâm nhập vào tế bào trứng để thực hiện quá trình thụ tinh

- Chondroitin sulfat

Chất này chứa nhiều trong mô liên kết, ở chất tính kiềm của sụn dưới dạng phức chất nhầy chondromucoid

Trọng lượng phân tử rất cao gồm acetyl-galactosamin, acid glucoronic - cấu trúc

dự đoán như sau:

Heparin (Hepar - gan)

Đây là loại đa đường tìm thấy đầu tiên ở gan, sau đó ở cơ, tim, phổi

Trọng lượng phân tử khoảng 17.000 thành phần gồm galactosamin, acid glucoronic và gốc sulfat

Heparin có khả năng liên kết với trombokinase, làm cho chất này không tham gia vào quá trình đông máu được Chính ở miệng con đỉa cũng có chất hepann này, cho nên khi đỉa cắn máu thường chảy ra nhiều, khó đông

Trong y học và thú y hepann được dùng làm chất ổn định máu và chống đông máu (khi truyền máu)

2.2 Glucopolysacand

Là loại đa đường phức tạp có tính keo như mucopolysacand nhưng không chứa

dẫn xuất an lin như hexosanủn Đại diện của nhóm này thường là:

- Pectin thực vật: là những chất giữ vai trò nhựa gắn tế bào mô thực vật

- Glucopolysacand của vi khuẩn: thường

có trong cấu tạo giáp mô, có đặc tính bền đối với men tiêu hoá 'Nhờ vậy vi khuẩn sống được trong những môi trường như nước bọt, dịch ruột