tải xuống

Tuy nhiên hiện nay kĩ năng đọc đúng của HS đặc biệt là ở các HSngười DTTS còn nhiều hạn chế, nhiều em còn phát âm chưa rõ, phát âm sai,phát âm chưa đúng, chưa chuẩn, còn có sự lẫn lộn,…

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN

KHOA SƯ PHẠM

CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG ĐỌC ĐÚNG

CHO HỌC SINH LỚP 3 NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ

TRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN TẬP ĐỌC

(Nghiên cứu tại Trường Tiểu học Tô Hiệu, Thành phố Buôn Ma

Thuột)

Sinh viên : Nông Hồng Phượng Chuyên ngành : Giáo dục Tiểu học Khóa học : 2011 - 2015

CHO HỌC SINH LỚP 3 NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ

TRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN TẬP ĐỌC

(Nghiên cứu tại Trường Tiểu học Tô Hiệu, Thành phố Buôn Ma Thuột)

Sinh viên : Nông Hồng Phượng Chuyên ngành : Giáo dục Tiểu học

Người hướng dẫn: ThS Lưu Thị Dịu

Đắk Lắk, tháng 4 năm 2015

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành chuyên đề này, ngoài sự cố gắng và nỗ lực của bảnthân, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến tập thể các thầy cô giáo trongkhoa Sư phạm và bộ môn Giáo dục Tiểu học trường Đại học Tây Nguyên đãtạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện chuyên đề

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đối với cô Lưu Thị Dịu,người đã nhiệt tình, tận tâm hướng dẫn tôi trong suốt thời gian nghiên cứu đểhoàn thành chuyên đề này

Tôi xin cảm ơn các thầy, cô giáo và toàn thể các học sinh thân yêu củatrường Tiểu học Tô Hiệu đã nhiệt tình giúp đỡ trong suốt quá trình tôi nghiêncứu khảo sát tại trường

Cuối cùng tôi xin gửi những tình cảm biết ơn sâu sắc tới bạn bè, cácsinh viên lớp Giáo dục Tiểu học k11 và những người trong gia đình luôn bêncạnh cổ vũ, động viên giúp tôi vượt qua mọi khó khăn để hoàn thành chuyên

đề này

Do vốn kiến thức còn hạn chế nên chuyên đề không tránh khỏi nhữngthiếu sót, kính mong quí thầy cô và các bạn đóng góp ý kiến để chuyên đềđược hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Đắk Lắk, ngày 27 tháng 4 năm 2015

Sinh viên

Nông Hồng Phượng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Đặt vấn đề 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2

3 Nội dung và phương pháp nghiên cứu 3

3.1 Đối tượng nghiên cứu 3

3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

3.3 Nội dung nghiên cứu 3

3.4 Phương pháp nghiên cứu 4

4 Cấu trúc của chuyên đề 4

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5

1.1 Cơ sở lí luận 5

1.1.1 Một số khái niệm 5

1.1.2 Nội dung chương trình dạy học Tập đọc lớp 3 6

1.1.3 Đặc điểm tâm lí của HS lớp 3 11

1.2 Cơ sở thực tiễn 13

1.2.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 13

1.2.2 Khảo sát thực trạng kĩ năng đọc đúng của HS lớp 3 người DTTS trong dạy học phân môn Tập đọc 14

1.3 Tiểu kết 16

CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG ĐỌC ĐÚNG CHO HỌC SINH LỚP 3 NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ TRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN TẬP ĐỌC 17

2.1 Nguyên nhân của thực trạng 17

2.1.1 Về phía HS 17

2.1.2 Về phía GV 18

2.2 Đề xuất các biện pháp luyện đọc đúng cho HS lớp 3 người DTTS trong

dạy học phân môn Tập đọc 19

2.2.1 Biện pháp luyện tập theo mẫu 20

2.2.2 Biện pháp phân tích cách phát âm 22

2.2.3 Biện pháp luyện tập tổng hợp 23

2.2.4 Biện pháp tổ chức trò chơi học tập 25

2.2.5 Vận dụng phương tiện dạy học để rèn kĩ năng đọc đúng cho HS 27

2.3 Tiểu kết 28

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 30

3.1 Mục đích thực nghiệm 30

3.2 Đối tượng, thời gian, địa điểm thực nghiệm 30

3.2.1 Đối tượng thực nghiệm 30

3.2.2 Thời gian và địa điểm thực nghiệm 30

3.3 Cách thức thực nghiệm 30

3.4 Nội dung thực nghiệm 30

3.5 Kết quả thực nghiệm 40

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 42

TÀI LIỆU THAM KHẢO 44

Vì thế mà mục tiêu đặt ra trong môn Tiếng Việt ở Tiểu học là: hìnhthành và phát triển ở HS kĩ năng sử dụng tiếng Việt để học tập và giao tiếptrong các môi trường hoạt động lứa tuổi trong năng lực hoạt động ngôn ngữ ởcon người thể hiện ở 4 kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết là bốn hoạt động ngônngữ khác nhau Trong đó đọc là một hoạt động quan trọng và có ý nghĩa tolớn đối với HS Tiểu học đặc biệt là HS người DTTS Đối với con người thìgiao tiếp bằng chữ chỉ được thực hiện khi con người bắt đầu biết đọc Đọccũng là yêu cầu cơ bản đầu tiên đối với mỗi HS khi bước vào trường Tiểu học.

Đọc giúp trẻ lĩnh hội được ngôn ngữ để dùng trong học tập và giao tiếp

Nó là công cụ giúp các em học tập, tạo hứng thú và động cơ để các em họccác môn học khác Đồng thời, biết đọc còn tạo điều kiện để các em có khảnăng tự học và tinh thần học tập suốt đời

Đối với HS người DTTS do ảnh hưởng của TMĐ nên khả năng tiếpnhận tiếng Việt đặc biệt là khả năng đọc đúng còn gặp nhiều khó khăn Vì thế

mà việc dạy học cho HS người DTTS đọc đúng là thực sự cần thiết

Tập đọc là phân môn đầu tiên có vị trí đặc biệt quan trọng trong trườngTiểu học Vì giai đoạn này là giai đoạn then chốt trong quá trình hình thành kĩnăng phát âm cho HS, việc phát âm đúng, chuẩn theo quy tắc của tiếng Việt sẽgóp phần giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt Vì vậy, ngay từ đầu Tập đọc đã

được bố trí thành một phân môn độc lập và được phân thành các tiết họcriêng Tuy nhiên hiện nay kĩ năng đọc đúng của HS đặc biệt là ở các HSngười DTTS còn nhiều hạn chế, nhiều em còn phát âm chưa rõ, phát âm sai,phát âm chưa đúng, chưa chuẩn, còn có sự lẫn lộn,… Đồng thời, do sự ảnhhưởng của TMĐ nên kĩ năng đọc đúng của HS người DTTS chưa cao làm ảnhhưởng đến chất lượng học của các môn học khác và phân môn Tập đọc nói riêng.

Từ những lí do trên, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Biện pháp rèn

kĩ năng đọc đúng cho học sinh lớp 3 người dân tộc thiểu số trong dạy học phân môn Tập đọc” để góp phần nâng cao hiệu quả học tập và giao tiếp cho

các em HS đặc biệt là đối với các em HS người DTTS

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Tập đọc là một phân môn có vị trí quan trọng trong chương trình ở Tiểuhọc nói chung và trong môn Tiếng Việt nói riêng Thông qua phân môn Tậpđọc, HS được rèn luyện cách phát âm đúng, chuẩn tiếng Việt, hình thành chocác em các kĩ năng, kĩ xảo trong quá trình đọc Từ đó học sinh có thói quenphát âm đúng, chuẩn chính tả, đọc đúng văn bản, giúp các em tiếp thu đượcnhững tri thức khoa học thông qua tập đọc

Trên thực tế hiện nay hiện tượng các em phát âm sai trong tiếng Việtvẫn còn tồn tại Đặc biệt là kĩ năng đọc đúng của HS người DTTS còn nhiềuhạn chế Vì vậy khi thực hiện chuyên đề tôi sẽ nghiên cứu và đề xuất ra cácbiện pháp có hiệu quả trong việc giúp các em rèn luyện kĩ năng đọc đúng cho

HS lớp 3 người DTTS trong dạy học phân môn Tập đọc

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Vấn đề phương pháp dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học đã được rất nhiềucác nhà khoa học và các nhà sư phạm quan tâm

Trong cuốn “Phương pháp dạy học Tiếng Việt cho học sinh tiểu học”(tài liệu bồi dưỡng GV) của dự án phát triển GV Tiểu học, NXBGD, tác giả

Lê Phương Nga đã đi sâu và nghiên cứu tầm quan trọng của việc dạy phát âmđúng, chuẩn cho HS, và các yếu tố ảnh hưởng đến việc phát âm đúng, chuẩntiếng Việt cho HS Tiểu học

Cùng công trình của tác giả Lê Phương Nga, trong cuốn “Dạy học tậpđọc ở tiểu học” người nghiên cứu đã đề cập đến việc chuẩn chính âm trongtiếng Việt và hướng đến các hình mẫu để luyện tập phát âm cho HS Đây là cơ

sở để GV vận dụng dạy phát âm và sửa lỗi phát âm cho các em HS

Trong công trình nghiên cứu “Phát triển lời nói cho học sinh tiểu họctrên bình diện ngữ âm’’(Tài liệu đào tạo GV Tiểu học), dự án phát triển GVTiểu học, nhóm tác giả Nguyễn Thị Xuân Yến, Lê Thị Thanh Nhàn đã mô tả

hệ thống âm chuẩn trong tiếng Việt, xác định lỗi phát âm, biến thể phát âmtheo vùng phương ngữ cho HS Tiểu học và đưa ra cơ sở lí luận một sốphương pháp dạy học phát âm ở Tiểu học

Cuốn sách “Vui học tiếng Việt” của tác giả Trần Mạnh Hưởng cũng đã

đề cập đến kiến thức tiếng Việt cơ bản: nghe, nói, đọc, viết Hình thành đượcbốn kĩ năng cơ bản trên sẽ giúp các em suy nghĩ mạch lạc, diễn đạt trongsáng, có khả năng làm chủ tiếng nói của mình

Chúng tôi sẽ tiếp thu những nghiên cứu về môn Tiếng Việt của các nhàkhoa học đi trước, mong muốn tìm ra các biện pháp rèn kĩ năng đọc đúng cho

HS Tiểu học, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học cho HS

3 Nội dung và phương pháp nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp rèn kĩ năng đọc đúng cho HS lớp 3 người DTTS trong dạyhọc phân môn Tập đọc

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: HS lớp 3 người DTTS

- Không gian nghiên cứu: Trường Tiểu học Tô Hiệu, thành phố Buôn

Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk

- Thời gian nghiên cứu: Triển khai trong năm học 2014-2015

3.3 Nội dung nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

- Đề xuất một số biện pháp rèn kĩ năng đọc đúng cho HS lớp 3 ngườiDTTS trong dạy học phân môn Tập đọc

- Tổ chức thực nghiệm để xem xét tính khả thi của các biện pháp đã đề ra

3.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích tài liệu: Phân tích nguồn tài liệu sau đó rút rakết luận

- Phương pháp quan sát: Quan sát quá trình đọc của HS trong phân mônTập đọc từ đó đưa ra biện pháp rèn kĩ năng đọc đúng cho HS người DTTS

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Là quá trình thu thập thông tin,tiến hành kiểm tra để chứng minh tính chân thực của đề tài Nhằm khẳng địnhcác biện pháp đưa ra là phù hợp và có hiệu quả trong việc rèn kĩ năng đọcđúng cho HS lớp 3 người DTTS trong dạy học phân môn Tập đọc.

4 Cấu trúc của chuyên đề

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung chính củachuyên đề được trình bày trong trong 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn

- Chương 2: Biện pháp rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh lớp 3 ngườidân tộc thiểu số trong dạy học phân môn Tập đọc

- Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Đọc là một hoạt động ngôn ngữ, là một trong bốn kĩ năng cơ bản, quan

trọng của con người: nghe, nói, đọc, viết M.R Lơvốp trong cuốn Cẩm nang dạy học Tiếng Nga đã xác định:

“Đọc là một dạng hoạt động ngôn ngữ, là quà trình chuyển dạng thức chữ viết sang lời nói có âm thanh và thông hiểu nó (ứng với hình thức đọc thành tiếng), là quá trình chuyển trực tiếp từ hình thức chữ viết thành các đơn vị nghĩa không có âm thanh (ứng với hình thức đọc thầm)”

(M.R Lơvốp –“ Cẩm nang dạy học tiếng Nga”)

Đọc là hoạt động nhận tin Hoạt động đọc chỉ xảy ra khi người đọc nắmđược chữ viết Đọc là dùng mắt và cơ quan thị giác để chuyển dấu hiệu chữviết trong văn bản thành dòng âm thanh ngôn ngữ, sau đó dùng các thao tác tưduy để người đọc thông hiểu nội dung văn bản

 Ý nghĩa của việc đọc

+ Biết đọc giúp con người tiếp thu nền văn minh tri thức của nhân loại

+ Có thể tìm hiểu đánh giá cuộc sống, nhận thức các mối quan hệ tựnhiên xã hội, con người, tư duy

+ Chế ngự được một phương tiện văn hóa cơ bản giúp họ giao tiếpđược với thế giới bên trong của người khác, thông qua hiểu tư tưởng, tìnhcảm của người khác

+ Rung động tình cảm, nảy nở những ước mơ tốt đẹp, khơi dậy nănglực hành động, sức mạnh sáng tạo, bồi dưỡng về tâm hồn.

+ Có điều kiện hưởng thụ nền giáo dục của xã hội để hình thành mộtnhân cách toàn diện

+ Có thể sử dụng các nguồn thông tin khác nhau để tự học suốt đời

+ Đọc là một khả năng không thể thiếu được của con người trong thờiđại văn minh Giúp con người có cuộc sống hạnh phúc trong xã hội hiện đại

Đối với HS tiểu học: hoạt động đọc có ý nghĩa rất to lớn với các em.Biết đọc giúp HS tiểu học:

+ Chiếm lĩnh ngôn ngữ để sử dụng trong giao tiếp

+ Đọc là công cụ để học tốt các môn học khác: Toán, Tự nhiên xã hội,Đạo đức……

+ Đọc tạo hứng thú và động cơ học tập, tạo điều kiện để HS có khảnăng tự học và tinh thần tự học suốt đời

+ Bồi dưỡng lòng yêu cái thiện, cái đẹp Phát triển khả năng suy nghĩlogic và tư duy hình tượng…

1.1.1.2 Đọc đúng

Đọc đúng là sự tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác,không có lỗi Đọc đúng là đọc không thừa, không sót từng âm, vần, tiếng.Đọc đúng phải thể hiện đúng hệ thống ngữ âm chuẩn, tức là đọc đúng chính

âm Đọc đúng bao gồm việc đọc đúng các âm vị (âm đầu, âm chính, âm cuối,thanh), đọc đúng thanh điệu, ngắt nghỉ hơi đúng chỗ (đọc đúng ngữ điệu).

Kĩ năng đọc đúng: là một trong bốn kĩ năng trong tổ chức dạy học Tậpđọc trong đó GV dạy cho HS đọc đúng các âm, vần, tiếng mà trong đó HSkhông đọc thừa, không đọc sót, đọc đúng chính âm, biết ngắt nghỉ hơi đúng chỗ

1.1.2 Nội dung chương trình dạy học Tập đọc lớp 3

Chương trình dạy học Tập đọc lớp 3 gồm 62 bài tập đọc tương đươngvới 93 tiết, được học trong 32 tuần (không kể tuần ôn tập), mỗi tuần có 2 tiếtTập đọc

Sách giáo khoa Tiếng Việt 3 gồm hai tập (tập 1 và tập 2) được xây dựngtheo 15 chủ điểm cụ thể như sau:

 Tập 1: Gồm 8 chủ điểm có tên gọi như sau:

+ Anh em một nhà

+ Thành thị và nông thôn

+ Tuần 9 ôn tập giữa học kì I, tuần 18 ôn tập và kiểm tra cuối kì I

 Tập 2: Gồm 7 chủ điểm với tên gọi như sau:

+ Tuần 27 ôn tập giữa học kì II; tuần 35 ôn tập và kiểm tra cuối kì II

Cụ thể các bài tập đọc trong SGK được phân bố như sau:

Cậu bé thông minh

1 Măng non Hai bàn tay em

Đơn xin vào Đội

Mùa thu của em

Cuộc họp của chữ viết

Bài tập làm văn

Ngày khai trường

Nhớ lại buổi đầu đi học

Luôn nghĩ đến miền Nam

21 Sáng tạo

Ông tổ nghề thêu

Bàn tay cô giáo

Người trí thức yêu nước

25 Lễ hội

Hội vật

Hội đua voi ở Tây Nguyên

Ngày hội rừng xanh

Sự tích lễ hội Chử Đồng Tử

Đi hội chùa Hương

Rước đèn ông sao

Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục

30 Ngôi nhà chung Gặp gỡ Lúc-xăm-bua

Một mái nhà chung

Ngọn lửa Ô-lim-pích

Mặt trời xanh của tôi

Qùa của đồng nội

SGK Tiếng Việt lớp 3 gồm các phân môn Tập đọc, Kể chuyện, Chính

tả, Luyện từ và câu, Tập viết, Tập làm văn Mỗi phân môn có nội dung riêng

và được bố trí dạy học theo phân phối chương trình Trung bình mỗi tuần HS

được học hai bài Tập đọc Cấu trúc bài Tập đọc trong SGK Tiếng Việt 3thường gồm 4 phần: tranh minh họa, văn bản tập đọc, chú giải, và câu hỏi tìmhiểu bài Trong quá trình dạy học, tùy thuộc vào từng bài đọc cụ thể mà GV

sử dụng SGK một cách tối ưu để đạt hiệu quả giờ học một cách tốt nhất

1.1.3 Đặc điểm tâm lí của HS lớp 3

Phát âm đúng chuẩn quy tắc tiếng Việt là phát âm đúng âm vị, phát âm

to, rõ ràng, lưu loát, mạch lạc từng chữ cái Đối với việc hình thành kĩ năngphát âm tùy thuộc vào mỗi đoạn trích, mỗi thể loại mà HS dựa vào đó để lĩnhhội từ ngữ tiếng Việt là rất quan trọng Vì thế, để rèn luyện kĩ năng đọc đúngtrong dạy học Tập đọc cho HS lớp 3 người DTTS, ngoài việc nắm được cáclỗi mà các em thường mắc dẫn đến việc phát âm sai, chưa chuẩn, chưa đúngcòn cần phải nắm được nguyên nhân mắc lỗi của các em Để làm tốt điều này,chúng ta cần hiểu được đặc điểm tâm sinh lí của các em

Việc dạy đọc đúng trong dạy học phân môn Tập đọc cho HS DTTSphụ thuộc vào rất nhiều yếu tố tâm lí của HS Ở giai đoạn này các em đã có sựchuyển biến mới từ hoạt động vui chơi sang hoạt động chủ đạo là học tập vàhầu hết các em đã biết đọc, biết viết

Giai đoạn này trẻ hay tò mò, thích khám phá, giàu tưởng tượng, thiếutính kiên trì, bền bỉ, vì vậy trong quá trình dạy học GV phải tổ chức cho các

em tham gia các trò chơi phù hợp để tạo hứng thú cho các em Ở lứa tuổi nàytrẻ dễ hưng phấn nhưng cũng dễ chán nản, giai đoạn này mọi biểu hiện tâm lícủa trẻ chưa ổn định, chưa bền vững, dễ bị dao động theo các tác động củamôi trường Đồng thời, giai đoạn này nhận thức của các em vẫn là nhận thứcchưa có chủ định và do đối tượng các em là HS DTTS có thói quen đọc củangôn ngữ TMĐ nên ảnh hưởng rất nhiều đến việc đọc đúng Do đó GV cầnphải nắm được đặc điểm tâm lí của HS để có những định hướng rèn luyện kĩ

năng đọc đúng cho HS lớp 3 người DTTS trong dạy học phân môn Tập đọccho thích hợp để đạt hiệu quả cao hơn trong học tập.

Ở giai đoạn Tiểu học do các cơ quan phát triển chưa hoàn thiện nên

bộ máy phát âm của các em chưa chuẩn các em thường đọc lẫn l/n, l/đ… hoặccác từ khó như: ngoằn ngoèo, khúc khuỷu, Đôi khi, do các em có nhữngkhiếm khuyết nào đó như: người có lưỡi dài phát âm không tròn vành rõtiếng, người hở hàm ếch,… Ngoài ra do ảnh hưởng cấu tạo vòm họng, dâythanh ảnh hưởng rất lớn đến việc đọc đúng Đối với HS DTTS thì ảnh hưởngcủa cách phát âm TMĐ đã trở thành thói quen nên khi học một ngôn ngữ mớicác em thường quen với cách đọc như đối với TMĐ nên trong quá trình đọcthì còn chưa đúng chưa chuẩn và thường mang dấu ấn của TMĐ như: dân tộcTày không phân biệt được phụ âm r/l; dân tộc Mường không phân biệt đượcphụ âm b/v, vần ong/oong, ong/ông; dân tộc Ê-đê không phân biệt được phụ

âm đầu, đọc sai các từ khó đặt biệt là các từ láy, trong quá trình đọc các emgặp khó khăn khi đọc thanh điệu các em thường đọc không đúng và có khiđọc thì không có thanh điệu đi kèm Do môi trường sống của các em nên thờigian các em sử dụng tiếng Việt rất ít, bị bó hẹp Chính vì vậy, khi dạy học Tậpđọc cho HS DTTS lớp 3, GV cần chú ý đến cách phát âm để rèn cho HS các

kĩ năng đọc đúng một cách có định hướng, toàn diện nhằm giúp các em sửdụng tiếng Việt hiệu quả trong học tập cũng như trong giao tiếp

HS DTTS không phải bao giờ cũng phát âm đúng, chuẩn, chính xác,hay hiểu những từ mà mình phát âm nên hầu hết các em dựa vào nhận diệnmặt chữ, đánh vần để phát âm HS DTTS thường phát âm sai nhưng các emkhông phân biệt được lỗi sai của mình khi phát âm ra, do đó ảnh hưởng đến kĩnăng đọc đúng của các em Vì vậy để rèn luyện kĩ năng đọc đúng cho HS lớp

3 người DTTS trong dạy học phân môn Tập đọc, GV cần có sự quan tâm, cónhững biện pháp tích cực trong việc rèn luyện kĩ năng đọc đúng cho HS, đồngthời cũng cần am hiểu sâu sắc tâm lí của HS

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

Trường Tiểu học Tô Hiệu được thành lập theo quyết định số:

40/QĐ-Sở Giáo dục và Đào tạo, ngày 20 tháng 7 năm 1993 của giám đốc 40/QĐ-Sở Giáodục và Đào tạo Đắk Lắk Trường có diện tích 11328m2, nằm trên quốc lộ 14thuộc thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk Nhà trường đóng trên địa bàn

có môi trường giáo dục đa dạng có đủ các cấp học từ mầm non, tiểu học,trung học cơ sở, trung học phổ thông, đại học Đại bộ phận phụ huynh HSquan tâm và tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập của con cái

Trường Tiểu học Tô Hiệu là một trong những trường nằm ở số 502 LêDuẩn – Phường EaTam – Thành phố Buôn Ma Thuột Trường đạt chuẩn quốcgia, từ khi thành lập đến nay, nhà trường nhiều năm liên tục đạt danh hiệu tậpthể lao động xuất sắc cấp tỉnh và vinh dự được đón nhận nhiều bằng khen của

Bộ trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo và Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh ĐắkLắk Nhà trường có cơ sở vật chất, phương tiện, trang thiết bị dạy học phùhợp với cả GV và HS Tại trường, việc đẩy mạnh và nâng cao chất lượng dạyhọc môn Tiếng Việt rất được coi trọng

Trường Tiểu học Tô Hiệu có đội ngũ cán bộ, giáo viên có trình độchuyên môn nghiệp vụ, kĩ năng quản lý, kĩ năng giảng dạy tốt, tâm huyết và

có trách nhiệm trong giảng dạy GV có lòng nhiệt tình, ham học hỏi để nângcao trình độ chuyên môn, luôn tìm tòi nghiên cứu tài liệu, đáp ứng kịp thời

nhiệm vụ dạy học GV quan tâm đến HS, động viên khích lệ HS tham gia vàoquá trình học tập.

- Trường có 1054 em HS trong đó số HS DTTS là: 220 em, riêng ở khối lớp 3

có 190 HS trong đó có 41 em là HS người DTTS, chủ yếu là HS dân tộcngười Ê-đê, Ba-Na,…

1.2.2 Khảo sát thực trạng kĩ năng đọc đúng của HS lớp 3 người DTTS trong dạy học phân môn Tập đọc

1.2.2.1 Thực trạng về kĩ năng đọc đúng của HS lớp 3 người DTTS

HS đọc chưa đúng, chưa chuẩn còn mang âm sắc địa phương HSDTTS khi tới trường được tiếp xúc làm quen và học tập một ngôn ngữ hoàntoàn mới là Tiếng Việt Các em không có thời gian học nói tiếng Việt trướccũng không có điều kiện tiếp xúc với người xung quanh nên khi tới trườngcác em phải học cả ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết Các em phải làm quen vớimột hệ thống âm khác biệt với TMĐ

HS dân tộc học tiếng Việt bằng việc học vần và học các bài tập đọc.Thông thường, các em học từ một đến hai âm, một đến hai tiếng, làm quencác từ ứng dụng với một bài đọc ngắn Trong mỗi bài tập đọc, các từ khó còn

ít mà thời gian các em luyện đọc không nhiều vì vậy kĩ năng HS đọc đúngtiếng Việt chưa cao đặc biệt với HS DTTS cách phát âm tiếng Việt chưa đúng,chưa chuẩn Các em thường phát âm nhầm giữa các phụ âm đầu, các vần,thanh điệu của các tiếng, từ tiếng Việt mặc dù các em có ý thức trong việcgiao tiếp nhưng cuộc giao tiếp của các em đạt hiệu quả chưa cao

1.2.2.2 Một số lỗi phát âm thường gặp của HS lớp 3 người DTTS ở trườngTiểu học Tô Hiệu

Khi học Tiếng Việt, HS DTTS có những xu hướng chuyển biếnchuẩn mực và thói quen phát âm TMĐ tới quá trình đọc tiếng Việt Cơ quanphát âm của các em đã quen với những thao tác khi đọc TMĐ nên khó tránhkhỏi những sai lệch khi đọc tiếng Việt

Qua thực tế khảo sát trong giờ Tập đọc, qua việc trò chuyện với các

em HS lớp 3, bản thân tác giả thấy các em mắc khá nhiều lỗi về phát âm vàcác kĩ năng đọc đúng

a) Lỗi phát âm do HS không nắm vững cấu trúc nội bộ trong cùng một

âm tiết tiếng Việt

Chẳng hạn như: Ăn cơm thì các em lại phát âm là ăm cơn, gập ghềnh thì các em lại phát âm là nghập gềnh, ngoằn nghoèo phát âm là ngoằn ngòe…

Hầu hết các lỗi phát âm trên là do HS không nắm vững được cấu tạotrong nội bộ tiếng Việt dẫn đến việc các em đọc thừa, đọc thiếu, đọc sai Vìvậy, GV cần giúp HS nắm được âm tiết bao gồm những thành phần nào, vị trí

âm tiết đảm nhận vai trò như thế nào Việc nắm vững được cấu tạo trong nội

bộ tiếng Việt giúp HS khắc phục được các lỗi đọc thừa, đọc thiếu, đọc sai

b) Lỗi phát âm do HS không nắm vững chính âm và do ảnh hưởng phát

âm địa phương

Hầu hết các em đều mắc lỗi về phụ âm đầu b/v, r/l, gi/r, tr/ch… lỗiphần vần ong/ ông, ay/ ây, ươu/ iêu… lỗi về thanh điệu như thanh ngã vàthanh sắc… Vì vậy, để HS phát âm đúng chuẩn thì cần phải có quá trình lâudài, GV cần giúp HS nắm vững chính âm tiếng Việt, hướng dẫn HS phải đọcđúng chuẩn tiếng Việt, không phát âm theo lỗi phát âm địa phương Để làmđược điều này GV cần thường xuyên cho HS phát âm, tập phát âm nhiều lầnđối với những âm tiết dễ nhầm lẫn, đồng thời phải kết hợp với nhiều hình thứckhác để nâng cao hiệu quả

Qua quá trình khảo sát kĩ năng đọc đúng của HS lớp 3 người DTTStrong dạy học phân môn Tập đọc của học sinh trường Tiểu học Tô Hiệu,chúng tôi thấy HS thường mắc lỗi như sau:

+ Mắc lỗi về phụ âm đầu không phân biệt được b/v, r/l, tr/ch,…chiếm 46%

+ Mắc lỗi về phần vần không phân biệt được vần ong/ ông, ươi/ iêu,ay/ ây,… chiếm 30%

+ Mắc lỗi về thanh điệu lẫn lộn giữa thanh ngã, thanh hỏi chiếm24%

Ngoài những lỗi như trên một số dân tộc thuộc nhóm Tày, Thái thườngkhó phát âm những nguyên âm đôi Hay nhiều ngôn ngữ dân tộc không cóthanh điệu (Ê-Đê, Ba-Na, Gia- Lai…) nên khó khăn trong qua trình phát âm,đọc đúng trong tiếng Việt

1.3 Tiểu kết

Như vậy, từ kết quả thu được thông qua khảo sát thực tế việc dạyhọc phát âm trong phân môn Tập đọc ở trường Tiểu học Tô Hiệu, chúng tôithấy rằng: GV đã qua tâm đến chất lượng dạy và học phân môn này Tuynhiên, một thực trạng có thể thấy rõ là số lượng HS DTTS chiếm số lượngkhông nhỏ, đa phần HS nói tiếng Việt chưa thành thạo nên quá trình giảngdạy Tập đọc gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến chất lượng dạy học Hơn nữađiều kiện cơ sở vật chất của trường còn hạn chế chưa đáp ứng nhu cầu dạy vàhọc, HS DTTS thì coi môn học như một môn bắt buộc phải học, đặc biệt lờinói của các em phát âm chưa đúng, chưa chuẩn mắc lỗi nhiều và tốc độ phát

âm còn chậm Vì vậy đã dẫn đến một thực trạng là chất lượng dạy học Tậpđọc trong nhà trường còn ở mức thấp là điều không thể tránh khỏi, được thểhiện ở kĩ năng đọc đúng của HS DTTS còn yếu

Bên cạnh đó, nội dung chương 1 còn đề cập đến các lỗi thường gặp,phân loại các lỗi, chỉ ra các lỗi phổ biến nhất mà các em HS lớp 3 ngườiDTTS thường hay mắc phải trong quá trình điều tra, khảo sát trong trườngphổ thông Đồng thời tôi cũng tìm hiểu nguyên nhân chủ yếu dẫn dến tìnhtrạng HS mắc lỗi phát âm từ phía bản thân HS Kết quả nghiên cứu lí luận vàthực tiễn trên là cơ sở để tôi xây dựng biện pháp rèn kĩ năng đọc đúng cho HSlớp 3 người DTTS trong dạy học phân môn Tập đọc tại trường Tiểu học TôHiệu ở chương tiếp theo

CHƯƠNG 2:

BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG ĐỌC ĐÚNG CHO HỌC SINH LỚP 3 NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ TRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN TẬP ĐỌC

2.1 Nguyên nhân của thực trạng

Trong cuộc sống, có nhiều hình thức giao tiếp khác nhau trong đó hìnhthức giao tiếp quan trọng nhất là ngôn ngữ Muốn cho người khác hiểu đượcsuy nghĩ, ý kiến của mình thì đòi hỏi người giao tiếp cần phát âm đúng,chuẩn, rõ ràng, lưu loát,… Tuy nhiên trên thực thế khảo sát cho thấy HSDTTS nói chung và HS lớp 3 trường Tiểu học Tô Hiệu nói riêng còn phát âmsai nhiều Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến phát âm sai mà trong đó nguyênchính là bắt nguồn từ HS, sau đó là GV là người trực tiếp hướng dẫn HS trongquá trình học tập

2.1.1 Về phía HS

Thứ nhất: Do môi trường giao tiếp tiếng Việt của HS.

Các em HS DTTS được sinh ra từ các buôn làng nơi quần tụ chính củadân tộc mình và ngôn ngữ chính sử dụng là TMĐ, các em bị hạn chế sử dụngtiếng Việt trong khi giao tiếp, hầu hết các em chỉ sử dụng tiếng Việt khi đếnlớp còn khi về nhà các em đều sử dụng TMĐ Sự phát âm tiếng địa phươngcũng ảnh hưởng trực tiếp đến vệc đọc đúng và luyện đọc của HS tiểu học.Trên trường thầy cô có thể uốn nắn, sửa chữa những lỗi sai nhưng về nhà vớithói quen nói TMĐ lại không ý thức được Cha mẹ nói tiếng Việt chưa rõ,chưa chuẩn, chưa có kinh nghiệm dạy con mình, ít quan tâm đến việc viết vàđọc của các em đồng thời bố mẹ là những người lớn thường xuyên nói ngọngnên không nhận ra lỗi phát âm sai, chưa đúng, chưa chuẩn của con mình nênkhông kịp thời sửa chữa lỗi phát âm đúng, chuẩn cho các em

Ví dụ: Giữa các phụ âm như “long lanh” các em phát âm và nói là

“đong đanh”, “bênh vực” các em phát âm thành “vênh vực”, “cánh tay” các

em nói và phát âm “cánh tai”, “uống rượu” các em phát âm thành “uống riệu”,

… Giữa các thanh các em nói ngọng lẫn lộn dấu sắc và dấu ngã, dấu ngã vàdấu hỏi “họa sĩ” các em phát âm thành “ họa sí”,…

Vì vậy đối với HS người DTTS khi dạy học phát âm, GV nên lưu ý làphải phát âm cho đúng, chuẩn, phát âm phải rõ ràng mới có thể giúp cho HSphát âm và rèn luyện kĩ năng đọc đúng được

Thứ hai: Nguyên nhân tâm lí

HS DTTS thường hay sợ sệt, rụt rè, không mạnh dạn tiếp xúc với xungquanh nên các em thường ngại ngùng khi tiếp xúc với GV Có nhiều điềumuốn hỏi thầy cô của mình về một số từ khó HS thường phân vân không biếtđọc như thế nào là đúng chuẩn nên các em phân vân nhưng không đủ tự tin để

trình bày ý kiến, những từ khó mà HS không đọc được nhưng không nói với

GV làm cho những từ khó dần dần bị quên lãng Cứ như vậy, khi HS gặp đếnnhững từ này các em thường đọc sai không đúng, không chuẩn theo cách phát

âm chuẩn tiếng Việt

Thứ ba: Do ý thức của HS

Do trình độ nhận thức của HS DTTS còn chậm, nhận thức học tập chưacao Các em còn thích chơi hơn thích học Hơn nữa, phần lớn các em phải phụgiúp gia đình Sự tự ý thức của bản thân các em còn chưa cao, đối với HSDTTS ở trường Tiểu học Tô Hiệu chưa ý thức được tầm quan trọng của vấn

đề đọc đúng, đọc chuẩn trong phát âm tiếng Việt Qua quá trình tìm hiểu, tôinhận thấy đa số các em thường dành rất ít thời gian cho việc phát âm Vì vậy

mà trong quá trình đọc các em thường mắc rất nhiều lỗi Nguyên nhân do HSmột phần chưa có ý thức thường xuyên tự luyện đọc ở nhà

2.1.2 Về phía GV

Thứ nhất: Do GV phát âm chưa chuẩn

Phần lớn GV đến từ nhiều vùng miền khác nhau nên còn sử dụng lốiphát âm địa phương đặc trưng Nhiều GV phát âm còn chưa chuẩn, nhiều GVmắc lỗi phát âm về l /đ, l/n, d/r/gi,…còn có sự nhầm lẫn giữa dấu sắc và dấungã, dấu hỏi và dấu ngã,…

Bên cạnh đó nhiều GV trong giờ Tập đọc còn nói sai, nói không rõràng Đôi khi có những chỗ GV phát âm sai làm cho HS không nghe được ví

dụ như suy nghĩ phát âm thành suy nghỉ, hay bàn ghế thành vàn ghế,…

Như chúng ta biết đối với HS tiểu học các em luôn coi GV của mình là

“một tấm gương chuẩn mực” để dựa vào đó các em nghe theo và làm theo Vìvậy mà việc GV phát âm chưa chuẩn, chưa đúng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đếnviệc phát âm của HS

Thứ hai: Do GV phải dạy nhiều đối tượng HS khác nhau

Với thời lượng của một tiết học là 35 phút mà GV phải dạy cho nhiềuđối tượng HS khác nhau nên không có thời gian để quan sát từng HS trongmột lớp đặc biệt là đối với HS DTTS (HS dân tộc Ê-đê, HS dân tộc M’nông,

…) Trình độ nhận thức của HS DTTS còn yếu, khả năng tiếp thu bài cònchậm Nhiều em nói tiếng Việt còn chưa thành thạo, vẫn còn hiện tượng nóingọng và nói sai GV chưa có thời gian quan tâm sát sao, thời gian để sửachữa, uốn nắn lỗi sai của các em không nhiều nên nhiều em khi mắc lỗi khôngđược uốn nắn chỉnh sửa kịp thời nên lại càng sai nhiều hơn

Bên cạnh đó phần luyện đọc từ khó trong giờ Tập đọc GV chỉ đọc quamột hai lần, hầu hết GV hướng dẫn tự cho HS luyện phát âm do đó HS khôngphân biệt được các phụ âm đầu, thanh điệu Ngoài ra, một trong nhữngnguyên nhân dẫn đến HS đọc không đúng là do GV trong quá trình dạy nhậnthức được nhưng chưa làm được Từ những điều trên ảnh hưởng rất lớn đếnchất lượng học tập phân môn Tập đọc của các em và đó cũng là nguyên nhângây ra thực trạng phát âm không đúng nhất là đối với các em HS DTTS

2.2 Đề xuất các biện pháp luyện đọc đúng cho HS lớp 3 người DTTS trong dạy học phân môn Tập đọc

Việc rèn luyện kĩ năng đọc đúng cho HS trong phân môn Tập đọc đóngmột vai trò rất quan trọng Bởi đọc là nhu cầu cơ bản, đầu tiên và là điều kiệnthuận lợi để trẻ chiếm lĩnh được một ngôn ngữ nhất định sử dụng trong giao

tiếp cũng như trong học tập Đọc trở thành nhu cầu không thể thiếu của conngười trong thời đại mới Chính vì vậy ngay từ buổi đầu đến trường GV phảicoi trọng và rèn luyện cho HS đọc đúng, rèn được kĩ năng phát âm chuẩn cho

HS từ những con chữ ghi âm, đánh vần, đọc thầm, đọc thành tiếng Việc rènluyện kĩ năng đọc đúng cho HS lớp 3 người DTTS trong dạy học phân mônTập đọc không phải là việc làm khó và phức tạp nhưng đòi hỏi HS phải rènluyện thường xuyên và phải có hứng thú học tập phân môn này Để góp phầnrèn luyện kĩ năng đọc đúng cho HS DTTS tôi đề xuất một số biện pháp như sau:

2.2.1 Biện pháp luyện tập theo mẫu

Biện pháp luyện tập theo mẫu còn gọi là phương pháp trực giác hayphương pháp nghe nhìn GV cho HS nghe giọng đọc mẫu, nhìn khuôn miệngtrực tiếp hoặc gián tiếp qua hình ảnh rồi HS đọc theo Trong quá trình phát âmcác em sẽ tự điều chỉnh cho đúng

Ở lứa tuổi tiểu học, các em luôn coi thầy cô giáo là những chuẩn mực.Các em ở lứa tuổi này các em thường hay bắt chước, hay làm theo, các emthích giống như các thầy cô giáo và người lớn Vì vậy, GV phải cố gắng cho

HS nghe đúng thì việc đọc sai, viết sai mới từng bước được khắc phục GVphải là người thầy gương mẫu của HS, phải phát âm thật chuẩn thật chính xác

để HS học theo Do đó luyện tập theo mẫu là một trong những phương phápdùng phổ biến trong trường Tiểu học để rèn luyện kĩ năng đọc đúng cho HS DTTS

Phương pháp luyện tập theo mẫu là phương pháp cơ bản để rèn luyện

kĩ năng đọc đúng cho HS Phương pháp này có thể sử dụng các phương tiệnnhư mô hình, băng tiếng hoặc giọng phát âm do GV trực tiếp thể hiện Việc sửdụng phương pháp này giúp HS quan sát, ghi nhớ cách phát âm chuẩn nhưngkhông thể thay thế vai trò GV GV vẫn phải phân tích giảng giải, hướng dẫn

cụ thể thao tác để HS có thể đọc đúng

Yêu cầu khi sử dụng phương pháp luyện tập theo mẫu phải có mẫu phát

âm chuẩn kèm theo hình ảnh minh họa

Vận dụng phương pháp luyện tập theo mẫu có thể tiến hành theo cácbước sau đây:

- GV phát âm mẫu thật chuẩn xác, chậm, rõ ràng (phát âm tới 2-3 lần)

để HS theo dõi Chú ý GV phát âm chuẩn không để tiếng địa phương ảnhhưởng đến phát âm của mình

Trong phần hướng dẫn HS đọc đúng các từ khó GV yêu cầu HS tìm các

từ khó dễ lẫn, GV viết lên bảng các từ mà HS tìm được: du ngoạn, khóm lau, hiển linh, bàng hoàng, quấn khố… Sau đó yêu cầu HS luyện đọc các từ trên.

- HS phát âm các từ khó, GV chỉ ra cách đọc cho đúng cho HS

- GV phát âm một lần HS nghe và theo dõi

- GV đọc mẫu lần hai và hướng dẫn HS đọc, yêu cầu cả lớp đọc theo

- Yêu cầu cá nhân HS đọc lại.

- GV uốn nắn sửa sai cho HS

* Ưu điểm biện pháp này là gọn nhẹ tiết kiệm lời giảng Vì vậy, trongthực tế dạy học trong phân môn Tập đọc GV thường sử dụng phương pháp này

* Nhược điểm

+ Khi sử dụng phương pháp luyện tập theo mẫu, chúng ta phải sử dụnglượng thời gian, công sức cao, hiệu quả chữa lỗi thấp vì đây là phương pháp

mô phỏng, HS chỉ bắt chước làm theo

+ Cơ sở vật chất phục vụ việc dạy học còn thiếu thốn như băng hìnhtranh ảnh hướng dẫn HS có thể đọc đúng và phát âm chuẩn Với những HSnói ngọng, nói lắp,… GV nên lưu ý HS nghe GV phát âm mẫu rồi đọc lại chođúng do đó GV phải phát âm rõ ràng, tốc độ vừa phải thì mới có thể giúp HSphát âm đúng được Trên thực tế giọng đọc mẫu của GV còn chưa chuẩnnhiều từ bị ngọng hay do lối phát âm đặc trưng của địa phương nhiều GV saiphụ âm đầu, hay phát âm sai dấu thanh ngã, thanh sắc nhưng bản thân GV lạikhông phát hiện được lỗi phát âm sai của mình nên ảnh hưởng đến việc phát

âm của HS Vì thế đối với bản thân GV phát âm chưa chuẩn cần đề ra cácbiện pháp tự rèn luyện kĩ năng đọc đúng cho bản thân có như vậy GV mới trởthành những người thầy người cô mẫu mực trong việc hướng dẫn các em đọcđúng và phát âm chính xác được

Do đó khi rèn luyện cho HS kĩ năng đọc đúng cho HS lớp 3 ngườiDTTS trong dạy học phân môn Tập đọc thì biện pháp luyện tập theo mẫu làmột trong những biện pháp phù hợp trong quá trình rèn luyện kĩ năng đọcđúng cho HS lớp 3 người DTTS Biện pháp này sử dụng kích thích tính tích