10 van cau hoi vi sao.pdf

10 vạn câu hỏi vì sao

10 v n câu h i vì sao? ạ ỏ

Đ o Sip thu c châu Á hay châu Âu? ả ộ

- Thu c châu Á Hòn đ o Đ a Trung H i này b Th Nhĩ Kỳ và Hy l p chi m đóng m iộ ả ở ị ả ị ổ ạ ế ỗ bên m t n a (9250 km2 , 735000 dân)ộ ử

· L c đ a nào đ ụ ị ượ c phát hi n g n đây nh t? ệ ầ ấ

- Châu Úc Người Anh đã tìm ra châu l c này th k th 17 Ngụ ế ỷ ứ ười Úc ch y u g c Anh,ủ ế ố

h s ng nh ng vùng ven bi n trù phú còn sâu trong đ t li n ph n l n là sa m c.ọ ố ở ữ ể ấ ề ầ ớ ạ

· Qu c gia nào nh nh t th gi i v di n tích? ố ỏ ấ ế ớ ề ệ

- Toà thánh Vatican được thành l p năm 1929 ch r ng 0,44 km2 và có kho ng 1000 dân,ậ ỉ ộ ả

n m gi a th đô Roma c a Italia.ằ ữ ủ ủ

· Thành ph châu Âu nào đ ố ượ c g i là thành ph vĩnh c u? ọ ố ử

- Thành ph Roma, th đô Italia, đố ủ ược xây d ng t 750 tr CN (còn g i là La mã) T m tự ừ ọ ừ ộ thành ph nh bé nó đã tr thành m t vố ỏ ở ộ ương qu c La mã kh ng l chi m mi n b c Phi,ố ổ ồ ể ề ắxung quanh Đ a Trung H i, và Nam Âu làm thu c đ a.ị ả ộ ị

· Vĩ tuy n 38 chia bán đ o nào làm đôi và cho bi t tên c a hai qu c gia hình thành? ế ả ế ủ ố

- Nó chia bán đ o Tri u tiên năm 1945 thành B c Tri u tiên và Hàn qu c.ả ề ắ ề ố

· Đ o Korsika (Cooc) thu c n ả ộ ướ c nào?

- Thu c Pháp, đây là quê hộ ương c a Napoleon, ngủ ười hùng ng tr châu Âu th k 18.ự ị ế ỷ

· C ng nào l n nh t Đông Á? ả ớ ấ

- C ng Thả ượng h i c a Trung qu c.ả ủ ố

· H n i đ a nào sâu nh t th gi i? ồ ộ ị ấ ế ớ

- H Bai can, h nồ ồ ước ng t c a Nga g n biên gi i Mông c , sâu 1700 m.ọ ủ ầ ớ ổ

· B n hãy cho bi t tên c a ba đ i d ạ ế ủ ạ ươ ng!

Thái bình dương (180 tri u km2, Đ i tây dệ ạ ương (106 tri u km2) n đ dệ Ấ ộ ương (75 tri uệ km2)

· Đ o St Helena n m đâu? ả ằ ở

- N m gi a Đ i tây dằ ữ ạ ương , kho ng 3000 km cách b bi n phía tây c a Angola Napoleonả ờ ể ủ

b đ y và ch t đây.ị ầ ế ở

· Ng ườ i ta g i vùng r ng vành đai Siberi là gì? ọ ừ

` R ng Taiga Th c v t đây ch y u là cây lá kim R ng này có kích thừ ự ậ ở ủ ế ừ ướ ấ ớ c r t l n4800km X 1000 km

· Thành ph Venedig c a Ý g m bao nhiêu đ o? ố ủ ồ ả

- 118 đ o Đó là m t thành ph đ c bi t vì đả ộ ố ặ ệ ường ph là kênh r ch sông ngòi , phố ạ ươ ng

ti n giao thông là tàu thuy n ch không ph i ô tô.ệ ề ứ ả

· Năm 79 tr CN th m ho núi l a và đ ng đ t đã phá hu hoàn toàn hai thành ph ả ạ ử ộ ấ ỷ ố

La mã Tên hai thành ph y là gì? ố ấ

```- Pompeji và Herculaneum.

`· T i sao ng ạ ườ i ta g i dân da đ là Indianer? ọ ỏ

- Columbus d n chi n thuy n đ n n đ đ tìm châu báu, nh ng ông đã tìm ra m t châuẫ ế ề ế Ấ ộ ể ư ộ

l c khác mà không bi t Ông v n đinh ninh đó là n đ nên ông g i th dân đó làụ ế ẫ Ấ ộ ọ ổ ở

Indianer (ngườ Ấi n)

· Tên c a thành ph Köln th i La mã là gì? ủ ố ờ

- Colonia Agippina H i đó Köln và Bonn bây gi là thu c đ a c a La mã Năm 9 sau CNồ ờ ộ ị ủ

người Germanen đ i th ng quân La mã và Köln đạ ắ ược gi i phóng t đ y.ả ừ ấ

· Hãy k tên 4 n ể ướ ớ c l n nh t v di n tích! ấ ề ệ

- Liên bang Nga, Trung qu c, Canada, Brazil.ố

Babylon n m đâu? ằ ở

Bên b sông Euphrat phía nam thành ph Bat đa (Irak) Babylon có m t th i văn minh vàoờ ố ộ ờ

lo i b c nh t th gi i , song song v i các n n văn minh Ai c p c đ i.ạ ậ ấ ế ớ ớ ề ậ ổ ạ

· Chim cánh c t (Pinguin) s ng đâu? ụ ố ở

- châu Nam c c, còn B c c c có g u tr ng.Ở ự ở ắ ự ấ ắ

· Brazil nói ti ng gì? ế

- H nói ti ng B đào nha Ph n l n các nọ ế ồ ầ ớ ước khác Nam M nói ti ng Tây ban nha.ở ỹ ế

· N ướ c nào n m gi a Pháp và Tây ban nha? ằ ữ

- Nước Andora (DT: 453 km2, 65000 dân)

· Sông nào dài nh t châu Âu? ấ

- Sông Volga c a Nga, dài 3700 km, đ ra bi n Kaspie.ủ ổ ể

· Thành ph Istabul tr ố ướ c kia có tên là gì?

- Konstantinopel và Byzanz th i còn là thu c đ a c a La mã Thành ph này cũng là th đôờ ộ ị ủ ố ủ

c a vủ ương qu c Đông La mã La mã h i đó quá r ng l n nên ph i chi thành đông và tâyố ồ ộ ớ ả

La mã đ chi n đ u ch ng quân Nguyên t Mông c sang và quân Germanen t phể ế ấ ố ừ ổ ừ ươ ng

b c xu ng.ắ ố

· Khi m i thành l p, thành ph New York c a M có tên là gì? ớ ậ ố ủ ỹ

- New Amsterdam Lúc đ u ngầ ười Hà lan chi m và đ t tên theo th đô c a m u qu c Sauế ặ ủ ủ ẫ ốnày b quân Anh chi m l i và đ i thành New York.ị ế ạ ổ

· Đ nh núi cao nh t dãy An p tên là gì? ỉ ấ ơ

- Đó là đ nh Mont Blanc, cao 4007 m , n m gi a biên gi i Pháp và Ý.ỉ ằ ữ ớ

· Đ nh núi cao nh t th gi i tên là gì? ỉ ấ ế ớ

- Everest (Nepal) cao 8840 m trên dãy Himalaya Người ta g i vùng này là nóc nhà thọ ế

gi i.ớ

· Kinh tuy n g c (kinh tuy n s 0) đi qua Greenwich Đ a danh này n m đâu? ế ố ế ố ị ằ ở

`- Nó là m t qu n c a th đô Luân đôn.ộ ậ ủ ủ

· N ướ c nào có nhi u núi l a nh t th gi i? ề ử ấ ế ớ

- Nước Ai x len (Island) gi a Đ i tây dơ ữ ạ ương Ph n l n nh ng ng n núi là núi l a Ngoàiầ ớ ữ ọ ử

ra đây còn có nh ng m ch nở ữ ạ ước nóng phun lên t lòng đ t (Geysir) Ngừ ấ ười ta t n d ngậ ụ ngu n nhi t t nhiên này đ trông rau và sồ ệ ự ể ưở ấi m

· Tr ướ c năm 1868, th đô Nh t tên là gì? ủ ậ

- Kyoto, t 1868 chuy n v Tokyo.ừ ể ề

· Bi n nào m n nh t th gi i? ể ặ ấ ế ớ

- Bi n H ng h i (Rotes Meer) v i hàm lể ồ ả ớ ượng mu i 4% Đ c bi t bi n ch t (Totes Meer)ố ặ ệ ể ế

m n g p 10 l n nặ ấ ầ ướ ở ịc Đ a Trung H i nên không sinh v t nào s ng n i (bi n ch t).ả ậ ố ổ ể ế

Người không bi t b i v n n i trên m t nế ơ ẫ ổ ặ ước Người ta dùng bùn ướp mu i hàng t nămố ỷ

v trề ước đ đ p lên c th , ch a để ắ ơ ể ữ ược m t s b nh.ộ ố ệ

· Châu l c nào nh nh t th gi i? ụ ỏ ấ ế ớ

- Châu Úc (9 tri u km2), châu Âu nh th hai (10 tri u km2)ệ ỏ ứ ệ

· T l đ t li n chi m bao nhiêu ph n trăm b m t trái đ t? ỷ ệ ấ ề ế ầ ề ặ ấ

- Đ t 30%, bi n 70%ấ ể

· Tên c a con sông dài nh t th gi i là gì? ủ ấ ế ớ

- Sông Nil châu Phi, dài 6600 km, b t ngu n t Trung phi và đ ra Đ a trung h i Conở ắ ồ ừ ổ ị ả

s ng này là món quà c a thiên nhiên t ng cho Ai c p.ố ủ ặ ậ

· Đ ườ ng xích đ o dài bao nhiêu? ạ

- Đường xích đ o dài kho ng 40.000 km chia trái đ t thành b c bán c u và nam bán c u.ạ ả ấ ắ ầ ầ

· Băng đ o có di n tích bao nhiêu? ả ệ

- 2175600 km2 Đ o này thu c Đan m ch, quanh năm tuy t ph N i đây xu t hi n núiả ộ ạ ế ủ ơ ấ ệbăng, trượt xu ng bi n gây nguy hi m cho tàu thuy n (Titanic là m t ví d )ố ể ể ề ộ ụ

· Thành ph nào n m gi a hai l c đ a? ố ằ ữ ụ ị

- Thành ph Istanbul c a Th nhĩ kỳ n m gi a châu Á và châu Âu Hai l c đ a đố ủ ổ ằ ữ ụ ị ược n iố

v i nhau b ng nh ng chi c c u qua eo bi n ch r ng kho ng 150m.ớ ằ ữ ế ầ ể ỉ ộ ả

· Sông nào có l ượ ng n ướ c nhi u nh t th gi i? ề ấ ế ớ

- Sông Amazonas Nam M , nó cũng là con sông r ng nh t th gi i, có nh ng ch đ nở ỹ ộ ấ ế ớ ữ ỗ ế

300 km

· Sri Lanka tr ướ c kia có tên là gì?

- Ceylon Đó là m t đ o v nh Băng ga len ( n đ dộ ả ở ị Ấ ộ ương)

· Mũi c c nam c a Argentina tên là gì? ự ủ

- Đ t l a Ngấ ử ười ta g i n i này là t n cùng c a th gi i Phía đông là qu n đ o Falklandọ ơ ậ ủ ế ớ ầ ả(Anh) n i x y ra chi n s tranh ch p 1982 gi a Anh và Argentina Trên đ o có 2000 dân,ơ ả ế ự ấ ữ ả

bà Th tủ ướng Anh Thatcher đã g i 5000 thu quân l c chi n đ l y l i đ o.ử ỷ ụ ế ể ấ ạ ả

· Sa m c Victoria n m đâu? ạ ằ ở

- N m mi n nam nằ ở ề ước Úc.

· Washington n m bên b sông nào? ằ ở

`- Sông Potomac

· Qu ng tr ả ườ ng Wenzel n m thành ph nào? ằ ở ố

`- Thành ph Praha c a Ti p kh c Đây là qu ng trố ủ ệ ắ ả ường bi u tể ượng c a th đô.ủ ủ

· Thành ph nào có Cung đi n mùa đông? ố ệ

- Thành ph St Petersburg ( Leningrad x a kia) Tên St Petersburg đố ư ược công nh n sauậkhi Liên xô s p đ ụ ổ

`· Capitol có thành ph nào? ở ố

- Roma (Italia) và Washington (M )Ở ỹ

· Thành ph nào l n nh t n ố ớ ấ ướ c Úc?

- Sydney, thành ph tuy t đ p bên b bi n.ố ệ ẹ ờ ể

· Sông Themse đ ra bi n nào? ổ ể

`- Bi n b c (Nordsee), sông này ch y qua Luân đôn.ể ắ ả

· Di n tích b m t trái đ t bao nhiêu? ệ ề ặ ấ

- 510 tri u km2ệ

· H n ồ ướ c ng t l n nh t th gi i có tên là gì? ọ ớ ấ ế ớ

- Lake Superior b c M (biên gi i Canada và M )ở ắ ỹ ớ ỹ

· Tên c a r ng núi cao nh t Nam M là gì? ủ ặ ấ ỹ

`- R ng Anden ch y d c b bi n Thái bình dặ ạ ọ ở ể ương t Trung M đ n Đ t l a.ừ ỹ ế ấ ử

· Hãy cho bi t tên con sông dài nh t châu Á! ế ấ

- Sông Trường giang Trung qu c.ở ố

· Hãy cho bi t tên con sông dài nh t b c M ! ế ấ ắ ỹ

T i sao trên lá c Olympic l i có năm vòng tròn? ạ ờ ạ

Đ i h i th d c th thao long tr ng và có quy mô l n nh t trên th gi i là Th v n h iạ ộ ể ụ ể ọ ớ ấ ế ớ ế ậ ộ Olympic M i khi khai m c Th v n h i Olympic, trên h i trỗ ạ ế ậ ộ ộ ường bao gi cũng ph i kéoờ ảlên lá c Th v n h i Vì trên lá c này có in năm cái vòng, cho nên nó cũng đờ ế ậ ộ ờ ược g i làọ

c “năm vòng tròn”.ờ

Lá c năm vòng tròn đã đờ ược thi t k năm 1913, theo ý ki n c a Ch t ch U banế ế ế ủ ủ ị ỷ

Olympic Qu c t , ông Cubectanh Năm 1914, nó đã đố ế ượ ử ục s d ng l n đ u tiên t i Đ iầ ầ ạ ạ

h i Đ i bi u Olympic c hành Paris, nộ ạ ể ử ở ước Pháp Lá c Olympic làm b ng v i màuờ ằ ả

tr ng không vi n, thêu năm vòng tròn v i ba vòng bên trên màu xanh, đen, đ , còn haiắ ề ớ ỏvòng bên dưới màu vàng và màu l c, l n lụ ầ ượ ế ừt x p t trái sang ph i.ả

Ông Cubectanh đã ch n năm màu này vì đây là màu qu c kỳ c a các nọ ố ủ ước tham gia cu cộ

v n đ ng Olympic th i b y gi ậ ộ ờ ấ ờ

V sau ng i ta l i có m t cách gi i thích khác v màu s c c a năm cái vòng, cho r ngề ờ ạ ộ ả ề ắ ủ ằ năm cái vòng này tượng tr ng cho năm l c đ a trên th gi i: màu xanh tư ụ ị ế ớ ượng tr ng choưchâu Âu, màu vàng tượng tr ng cho châu Á, màu đen tư ượng tr ng cho châu Phi, màu l cư ụ

tượng tr ng cho châu Đ i Dư ạ ương, còn màu đ tỏ ượng tr ng cho châu M ư ỹ

Vì tính r ng ngằ ười ta có th có nh ng cách gi i thích khác nhau v lá c năm cái vòng,ể ữ ả ề ờcho nên năm 1979 t t p chí Olympic, U ban Olympic Qu c t đã chính th c nêu rõ r ngờ ạ ỷ ố ế ứ ằ

d a theo hi n chự ế ương Olympic, ý nghĩa c a năm cái vòng này là tủ ượng tr ng cho s đoànư ự

k t gi a năm l c đ a, đ ng th i tế ữ ụ ị ồ ờ ượng tr ng cho tinh th n thi đua công b ng th ng th nư ầ ằ ẳ ắ

và h u ngh gi a các v n đ ng viên toàn th th gi i đ n t p trung t i Th v n h iữ ị ữ ậ ộ ể ế ớ ế ậ ạ ế ậ ộ Olympic

B t đ u Th v n h i Olympic l n th 7, khi khai m c Th v n h i Olympic, bao giắ ầ ế ậ ộ ầ ứ ạ ế ậ ộ ờ cũng c hành nghi th c đ i bi u thành ph ch nhà c a Th v n h i l n này đem lá cử ứ ạ ể ố ủ ủ ế ậ ộ ầ ờ Olympic trao cho th trị ưởng thành ph t ch c Th v n h i Olympic l n sau Ti p đóố ổ ứ ế ậ ộ ầ ế

thành ph này s gi lá c t i phòng chính c a toà th chính, r i b n năm sau s l i cố ẽ ữ ờ ạ ủ ị ồ ố ẽ ạ ử hành m t nghi th c nh th ộ ứ ư ế

V n Lý Tr ạ ườ ng Thành có đúng là m t v n d m hay không? ộ ạ ặ

Trường Thành là m t trong nh ng công trình vĩ đ i nh t trong l ch s th gi i và cũng làộ ữ ạ ấ ị ử ế ớ

ni m t hào c a nhân dân Trung Qu c Trề ự ủ ố ường Thành g i đ y đ là V n Lý Trọ ầ ủ ạ ườ ngThành V y có th t nó dài m t v n s m không?ậ ậ ộ ạ ặ

Th t ra V n Lý Trậ ạ ường Thành g m nhi u đo n Trồ ề ạ ường Thành n i li n v i nhau do cácố ề ớ

nước ch h u đã xây d ng h n hai ngàn năm trư ầ ự ơ ước đây

Trong hai th i Chi n Qu c và Xuân Thu, chi n tranh luôn luôn n ra, các nờ ế ố ế ổ ước ch h uư ầ

mu n ch ng l i l n nhau đã xây d ng nh ng đo n Trố ố ạ ẫ ự ữ ạ ường Thành t i các n i có hình thạ ơ ế

hi m y u nh m phòng v cũng nh ngăn ch n s c t n công t các nể ế ằ ệ ư ặ ứ ấ ừ ước khác

Đ n năm 251 trế ước Công nguyên, T n Thu Hoàng th ng nh t toàn cõi Trung Qu c, m tầ ỷ ố ấ ố ộ

m t ông ra l nh phá b các b c tặ ệ ỏ ứ ường thành trước kia d ng lên gi a các nự ữ ước; m t khác,ặ

nh m ngăn ch n k binh Hung Nô mi n B c xâm lằ ặ ỵ ở ề ắ ược xu ng mi n Nam, ông ra l nhố ề ệ

n i li n các đo n Trố ề ạ ường Thành phở ương B c c a ba nắ ủ ước T n, Tri u, Yên Ngoài raầ ệcòn c ng c và kéo dài đ hoàn thành b c Trủ ố ể ứ ường Thành c a nhà T n, b t đ u t phíaủ ầ ắ ầ ừTây t Lâm Thao (nay là huy n Mân t nh Cam Túc), phía Đông kéo dài t i Liêu Đông,ừ ệ ở ỉ ớ

v i chi u dài h n m t v n d m Trung Qu c, v sau đớ ề ơ ộ ạ ặ ố ề ược g i là V n Lý Trọ ạ ường Thành.Công trình này đã được ti n hành v i quy mô c c kỳ l n Th i b y gi đã đi u đ ng t iế ớ ự ớ ờ ấ ờ ề ộ ớ

h n năm mơ ươ ại v n dân công và ph i m t h n mả ấ ơ ười năm m i hoàn thành, r t nhi u nhânớ ấ ềcông đã ch có đi mà không có v ỉ ề

Truy n thuy t v nàng M ch Khề ế ề ạ ương khóc đ Trổ ường Thành chính là đã n y sinh trongả

th i kỳ này V sau nhi u tri u đ i đã tu s a và xây d ng thêm Trờ ề ề ề ạ ử ự ường Thanh, trong đóhai tri u đ i Hán và Minh ti n hành v i quy mô l n nh t Trề ạ ế ớ ớ ấ ường Thành mà ngày naychúng ta trông th y là Trấ ường Thành xây d ng vào đ i Minh, nó b t đ u t S n H iự ờ ắ ầ ừ ơ ả

Quan thu c t nh Hà B c, ch y ngang qua Hà B c, B c Kinh, S n Tây, N i Mông, Thi mộ ỉ ắ ạ ắ ắ ơ ộ ể Tây, Ninh H , Cam Túc, t ng c ng b y t nh, khu t tr và thành ph tr c thu c, kéo dàiạ ổ ộ ả ỉ ự ị ố ự ộsáu ngàn b y trăm km t c là h n mả ứ ơ ười ba ngàn d m Trung Qu cặ ố

Th gi i có bao nhiêu dân t c? ế ớ ộ

Trung Qu c có 56 dân t c Có ngố ộ ười cho r ng Trung Qu c có th là qu c gia có nhi uằ ố ể ố ề dân t c nh t th gi i, kỳ th c không ph i nh th châu Á, n u tính các qu c gia cóộ ấ ế ớ ự ả ư ế Ở ế ố

h n 50 dân t c thì còn có n Đ , Philippin, Indonesia Nghe nói Indonesia có 150 dân t c.ơ ộ Ấ ộ ộ

Qu c gia có nhi u dân t c nh t th gi i là Nijenia, có t i 250 dân t c l n nh v i h n 80ố ề ộ ấ ế ớ ớ ộ ớ ỏ ớ ơtri u ngệ ười, chi m 1/8 t ng s dân t c trên th gi i.ế ổ ố ộ ế ớ

Nói tóm l i trên th gi i có bao nhiêu dân t c? Theo nh ng th ng kê ch a đ y đ , con sạ ế ớ ộ ữ ố ư ầ ủ ố

ch ng 2000.ừ

S lố ượng nhân kh u c a các dân t c trên th gi i khác nhau r t xa Dân t c l n nh t lênẩ ủ ộ ế ớ ấ ộ ớ ấ

t i nghìn tri u, dân t c nh nh t ch có vài ch c ngớ ệ ộ ỏ ấ ỉ ụ ười B y dân t c có t ng s nhânả ộ ổ ố

kh u lên t i quá 100 tri u ngẩ ớ ệ ười là người Hán, người Inđuxtan, người M ngỹ ườ i

Bănggan, người Nga, người Nh t, ngậ ười Braxin, 60 dân t c có nhân kh u t 10 tri u, 92ộ ẩ ừ ệdân t c có nhân kh u t mộ ẩ ừ ườ ại v n đ n m t tri u Nhân kh u các dân t c khác không cóế ộ ệ ẩ ộ

đ mủ ườ ại v n

T ng s các dân t c châu Á là trên m t nghìn, đ i khái chi m n a t ng dân s trên thổ ố ộ ở ộ ạ ế ử ổ ố ế

gi i, châu Á là đ i l c có nhi u dân t c nh t trên th gi i, châu Âu ớ ạ ụ ề ộ ấ ế ớ ước tính có 170 dân

t c, kho ng 20 qu c gia c b n ch có m t dân t c.ộ ả ố ơ ả ỉ ộ ộ

“Chi n tranh l nh” là gì? ế ạ

Sau khi Chi n tranh th gi i II k t thúc, trong tình hình chính tr th gi i đã x y ra m t sế ế ớ ế ị ế ớ ả ộ ự thay đ i r t l n: phe t b n ch nghĩa phổ ấ ớ ư ả ủ ương Tây do các nước M , Anh, Pháp đ ng đ uỹ ứ ầ

và phe xã h i ch nghĩa phộ ủ ương Đông do Liên Xô cũ đ ng đ u, vì có ni m tin chính trứ ầ ề ị khác nhau, cho nên có thái đ thù đ ch v i nhau Nh ng s c m nh quân s c a c hai bênộ ị ớ ư ứ ạ ự ủ ả

đ u h t s c to l n V i vài tri u quân và vài ngàn đ u đ n h t nhân, n u đem s c m nhề ế ứ ớ ớ ệ ầ ạ ạ ế ứ ạ quân s này ra s d ng thì bên nào cũng có th tiêu di t đự ử ụ ể ệ ược đ i phố ương đ n vài l n, vìế ầ

th ch ng có ai dám s d ng s c m nh quân s đ phát đ ng chi n tranh Tuy nhiên bênế ẳ ử ụ ứ ạ ự ể ộ ếnào cũng mu n làm cho đ i phố ố ương b suy y u, đi t i tan v , cho nên t t c các th đo nị ế ớ ỡ ấ ả ủ ạ bên ngoài ph m vi quân s đ u đạ ự ề ượ ử ục s d ng

Các th đo n này bao g m: phong to kinh t , không đ cho các tài li u kinh t quanủ ạ ồ ả ế ể ệ ế

tr ng l t vào tay đ i phọ ọ ố ương, c n tr s phát tri n kinh t c a đ i phả ở ự ể ế ủ ố ương; t n công vấ ề chính tr , v n d ng m i công c đ tuyên truy n đ t n công vào các đi m y u c a đ iị ậ ụ ọ ụ ể ề ể ấ ể ế ủ ố

phương, đánh vào lòng dân c a đ i phủ ố ương; phá ho i, l t đ , đào t o gián đi p ti n hànhạ ậ ổ ạ ệ ếcác ho t đ ng phá ho i; ch y đua trang b quân s , không ng ng tăng cạ ộ ạ ạ ị ự ừ ường các ho tạ

đ ng quân s , ra s c phát tri n các vũ khí mũi nh n, luôn luôn mu n làm cho s c m nhộ ự ứ ể ọ ố ứ ạ quân s c a mình h n đự ủ ơ ược đ i phố ương

Tuy c hai phe đ u ch a tr c ti p n súng, nh ng th t ra c hai phe đ u đang n m trongả ề ư ự ế ổ ư ậ ả ề ằ

m t tr ng thái chi n tranh, chi n tranh có th n ra b t c lúc nào Thộ ạ ế ế ể ổ ấ ứ ượng ngh s Mị ỹ ỹ Becna Baluc đã m nh danh tr ng thái này là chi n tranh l nh, đ phân bi t v i chi nệ ạ ế ạ ể ệ ớ ế tranh nóng trong đó có dùng pháo th t và đ n th t.ậ ạ ậ

Đ u nh ng năm 90 c a th k XX, Liên Xô cũ tan rã, do đó các nầ ữ ủ ế ỷ ước Đông Âu tr i quaả

nh ng bi n đ ng to l n, cái g i là phe phữ ế ộ ớ ọ ương Đông không còn t n t i n a T đ y tr điồ ạ ữ ừ ấ ở chi n tranh l nh cũng đã k t thúc.ế ạ ế

T i sao vĩ tuy n 38 tr thành đ ạ ế ở ườ ng phân gi i gi a B c Tri u Tiên và Hàn Qu c? ớ ữ ắ ề ố

Cu i th k XIX, Nh t B n đem quân xâm lố ế ỷ ậ ả ược chi m Tri u Tiên Năm 1910, Nh t B nế ề ậ ả

cưỡng b c Tri u Tiên ký “Đi u ứ ề ề ước Hàn - Nh t”, quy đ nh toàn b ch quy n c a Tri uậ ị ộ ủ ề ủ ề Tiên vĩnh vi n b chuy n nhễ ị ể ượng cho Nh t B n T đ y Tri u Tiên bi n thành thu c đ aậ ả ừ ấ ề ế ộ ị

c a Nh t B n.ủ ậ ả

Sau khi chi n tranh th gi i II bùng n , Nh t B n ký k t liên minh v i phát xít Đ c vàế ế ớ ổ ậ ả ế ớ ứItalia, đ ng th i gây ra cu c chi n tranh châu Á và Thái Bình Dồ ờ ộ ế ở ương tháng 11 năm

1943, nh ng ngữ ườ ứi đ ng đ u các nầ ước Trung Qu c, M , Anh tuyên b Cairô r ng số ỹ ố ằ ẽ

đu i Nh t B n ra kh i t t c các vùng đát mà nổ ậ ả ỏ ấ ả ước này xâm chi m, trong đó có vi c làmế ệcho Tri u Tiên đề ược đ c l p t do.ộ ậ ự

Do s c g ng chung c a các l c lự ố ắ ủ ự ượng ch ng phát xít t t c các nố ở ấ ả ước, tháng 8 năm

1945, Nh t B n tuyên b đ u hàng vô đi u ki n Căn c vào hi p đ nh đã ký k t, quânậ ả ố ầ ề ệ ứ ệ ị ế

đ i M và quân đ i Liên Xô cũ cùng ti p thu s đ u hàng c a quân đ i Nh t B n ộ ỹ ộ ế ự ầ ủ ộ ậ ả ở Tri u Tiên Còn v khu v c ti p thu s đ u hàng thì h i b y gi đã quy t đ nh l y vĩề ề ự ế ự ầ ồ ấ ờ ế ị ấtuy n 38 đ B c làm đế ộ ắ ường phân gi i: quân đ i Nh t B n phía Nam vĩ tuy n này sớ ộ ậ ả ở ế ẽ

đ u hàng quân đ i M , còn quân đ i Nh t B n phía B c thì s đ u hàng quân đ i c aầ ộ ỹ ộ ậ ả ở ắ ẽ ầ ộ ủ Liên Xô cũ

H i b y gi vi c xác đ nh vĩ tuy n 38 đ B c làm đồ ấ ờ ệ ị ế ộ ắ ường phân gi i không có ý nghĩaớchính tr hay quân s gì c , ch ng qua ch vì vĩ tuy n này n m trung b nị ự ả ẳ ỉ ế ằ ở ộ ước Tri uề Tiên, làm cho hai khu v c ti p thu l i đ u hàng c a quân đ i Nh t B n đ i khái b ngự ế ạ ầ ủ ộ ậ ả ạ ằ nhau mà thôi Ngoài ra căn c vào hi p ngh thì sau khi ti p thu đ u hàng, M và Liên Xôứ ệ ị ế ầ ỹ

ph i t ch c m t U ban Liên h p giúp cho Tri u Tiên thành l p m t chính ph lâm th i,ả ổ ứ ộ ỷ ợ ề ậ ộ ủ ờ

nh ng vì gi a hai nư ữ ước M và Liên Xô v n còn t n t i nhi u v n đ quan tr ng ch aỹ ẫ ồ ạ ề ấ ề ọ ư

nh t trí, cho nên đ n năm 1948 v n ch a thành l p đấ ế ẫ ư ậ ược chính ph lâm th i c a Tri uủ ờ ủ ề Tiên

Tháng 8 năm 1948, t i mi n Nam Tri u Tiên thành l p nạ ề ề ậ ước Dân qu c Đ i Hàn Tháng 9ố ạnăm y, mi n B c Tri u Tiên thành l p nấ ở ề ắ ề ậ ước C ng hoà dân ch Nhân dân Tri u Tiên.ộ ủ ề

Vì đây là hai chính ph có tính ch t không gi ng nhau cho nên khó c hành đủ ấ ố ử ược cu cộ

ph thông đ u phi u toàn dân t c.ổ ầ ế ộ

Tháng 6 năm 1950, cu c n i chi n Tri u Tiên bùng n , quân Liên hi p qu c do Mộ ộ ế ở ề ổ ệ ố ỹ

đ ng đ u, đem ng n chi n tranh đ t lên b sông áp L c Quân Chí nguy n nhân dânứ ầ ọ ế ố ờ ụ ệ

Trung Qu c và Quân đ i nhân dân Tri u Tiên cùng đánh cho bè lũ xâm lố ộ ề ược ph i lui v vĩả ề tuy n 38.ế

Đ n năm 1953, trên vĩ tuy n 38 đã ký k t hi p đ nh đình chi n và hai bên vĩ tuy n 38ế ề ế ệ ị ế ở ế

l p nên khu phi quân s r ng 2 km Th t không ai có th ng r ng đậ ự ộ ậ ể ờ ằ ường phân gi i ti pớ ế thu s đ u hàng năm đó c a quân đ i Nh t B n l i có th tr thành gi i tuy n chia c tự ầ ủ ộ ậ ả ạ ể ở ớ ế ắ lâu dài B c Tri u Tiên và Nam Tri u Tiên.ắ ề ề

Ng ườ i Ixraen có ph i là ng ả ườ i Do Thái không?

Nh c đ n Ixraen, ngắ ế ười ta thường nghĩ đ n ngế ười Do Thái ho c các mâu thu n và xungặ ẫ

đ t gi a ngộ ữ ười Do Thái và ngườ Ả ậi R p Xu th chung thế ường th ng nh t v i ngố ấ ớ ườ iIxraen v i ngớ ười Do Thái Đi u này hoàn toàn không đúng.ề

Ixraen v n là m t nố ộ ước Tây Á Cũng nh t t c các qu c gia khác trên th gi i, nh ngư ấ ả ố ế ớ ữ

ngườ ế ụ ậi đ n t t p sinh s ng trên lãnh th Ixraen không thu c v m t dân t c hay ch ngố ổ ộ ề ộ ộ ủ

t c nào đó Ixraen có kho ng 80% ngộ ả ười Do Thái và ch ng 20% ngừ ườ Ả ậi R p

Có l b n s h i t i sao ngẽ ạ ẽ ỏ ạ ười Ixraen và ngườ Ả ậi R p thường đánh nhau mà nước Ixraen

l i có nh ng ngạ ữ ười qu c dân là ngố ườ Ả ậi R p?

S dĩ nh v y là vì Ixraen n m trên vùng đ t Palextin thu c bán đ o R p Trở ư ậ ằ ấ ộ ả Ả ậ ước côngnguyên n i này đã t ng là vơ ừ ương qu c c a ngố ủ ười Do Thái, nh ng b t đ u t th k XVIIư ắ ầ ừ ế ỷsau Công nguyên, l i tr thành m t b ph n c a đ qu c R p Ngạ ở ộ ộ ậ ủ ế ố Ả ậ ườ Ả ậi R p tràn sang

và đã đ i đ i ki p ki p s ng trên vùng đ t này Tháng năm năm 1948, ngờ ờ ế ế ố ấ ười Do Tháiquay v và thành l p nhà nề ậ ước Ixraen Người Do Thái đã thành l p qu c gia trên vùng đ tậ ố ấ

c trú c a ngư ủ ườ Ả ậi R p, vì th không th không gi l i m t b ph n ngế ể ữ ạ ộ ộ ậ ườ Ả ậi R p

L ch s đã d y cho chúng ta bi t r ng các cu c chi n tranh t x a đ n nay đ u là thị ử ạ ế ằ ộ ế ừ ư ế ề ủ

đo n tranh quy n đo t v gi a các t p đoàn th ng tr , vì th hoàn toàn không th nói r ngạ ề ạ ị ữ ậ ố ị ế ể ằ

người Do Thái và ngườ Ả ậi R p không th ti p c n để ế ậ ược v i nhau.ớ

T i sao b n Qu c xã mu n tiêu di t dân t c Do Thái? ạ ọ ố ố ệ ộ

Trong cu c chi n tranh th gi i II, Đ c Qu c xã âm m u th ng tr toàn th gi i, m t m tộ ế ế ớ ứ ố ư ố ị ế ớ ộ ặ

s d ng vũ l c, m t m t tuyên truy n ch nghĩa ch ng t c, t c là h c thuy t v dân t cử ụ ự ộ ặ ề ủ ủ ộ ứ ọ ế ề ộ siêu đ ng Chúng cho r ng dân t c German dòng dõi chính th ng c a ngẳ ằ ộ ố ủ ười Arian thượ ng

đ ng, còn ngẳ ười Do Thái là ch ng t c h đ ng nh t Do đó Đ c Qu c xã coi vi c tiêuủ ộ ạ ẳ ấ ứ ố ệ

di t ngệ ười Do Thái là m t m c tiêu ch y u.ộ ụ ủ ế

T i sao ngạ ười Do Thái l i b coi là ch ng t c h đ ng nh t? Trên phạ ị ủ ộ ạ ẳ ấ ương di n l ch sệ ị ử

người Do Thái cũng nh t t c các dân t c khác, có n n văn hoá r c r và lâu đ i Nh ngư ấ ả ộ ề ự ỡ ờ ữ năm 63 trước Công nguyên, người Do Thái xâm lược T đó ph n l n ngừ ầ ớ ười Do Thái bị xua đu i, ph i s ng l u l c kh p n i trên th gi i.ổ ả ố ư ạ ắ ơ ế ớ

Người Do Thái có m t đông nh t châu Âu N i đây h b coi là nh ng k vô gia c ,ặ ấ ở ơ ọ ị ữ ẻ ư lang b t và b khinh r ạ ị ẻ

Khi s ng lang b t kh p n i nh v y, ngố ạ ắ ơ ư ậ ười Do Thái ph n nhi u v n gi đầ ề ẫ ữ ược b n s cả ắ dân t c c v tín ngộ ả ề ưỡng tôn giáo l n ngôn ng và phong t c t p quán.ẫ ữ ụ ậ

Giai đo n Trung th k , ngạ ế ỷ ười Do Thái s ng t i các qu c gia Thiên Chúa giáo b coi làố ạ ố ịdân d giáo, ph i ch u nhi u s b c h i r t tàn kh cị ả ị ề ự ứ ạ ấ ố

Sang th i kỳ c n đ i, cùng v i s ti n b c a khoa h c k thu t và s phát tri n c a chờ ậ ạ ớ ự ế ộ ủ ọ ỹ ậ ự ể ủ ủ nghĩa T b n, trong dân t c Do Thái đã xu t hi n nh ng nhân v t ki t xu t, đ c bi t làư ả ộ ấ ệ ữ ậ ệ ấ ặ ệtrong lĩnh v c tài chính, công thự ương và văn hoá Vì th nên m c đ nh t đ nh, h đã c iế ứ ộ ấ ị ọ ả thi n đệ ược hoàn c nh s ng c a mình V i b n Qu c xã theo thuy t ch ng t c thả ố ủ ớ ọ ố ế ủ ộ ượ ng

đ ng thì đi u này là không th ch p nh n đẳ ề ể ấ ậ ược Theo chúng, dân t c Do Thái vĩnh vi n làộ ễ

lũ ngườ ạ ẳi h đ ng Nh ng năm 30 c a th k XX, cùng v i s bành trữ ủ ế ỷ ớ ự ướng c a ch nghĩaủ ủ

đ qu c, vi c ngế ố ệ ười Do Thái b b c h i đã đ t t i m c kh ng khi p Th t ra cách nóiị ứ ạ ạ ớ ứ ủ ế ậ

c a b n Qu c xã v cái g i là dân t c thủ ọ ố ề ọ ộ ượng đ ng ch là cái c h t s c hoang đẳ ỉ ớ ế ứ ườ ng

n n ra đ nh m tiêu di t ngặ ể ằ ệ ười Do Thái mà thôi

T ng th ng M có ph i do nhân dân M tr c ti p b u ra hay không? ổ ố ỹ ả ỹ ự ế ầ

Chúng ta đ c báo th y c b n năm m t l n, m i khi có đ t b u c T ng th ng thì nh ngọ ấ ứ ố ộ ầ ỗ ợ ầ ử ổ ố ữ

ng c viên thu c Đ ng Dân ch và Đ n C ng hoà đ u ph i t i các bang trong toàn qu c

đ phát bi u v n đ ng tranh c , và cu i cùng còn ph i có m t cu c b phi u tuy n cể ể ậ ộ ử ố ả ộ ộ ỏ ế ể ử trong toàn qu c Vì th ngố ế ười ta cho r ng T ng th ng M là nhân dân M tr c ti p b uằ ổ ố ỹ ỹ ự ế ầ

ra Th c ra tình hình l i không ph i nh th ự ạ ả ư ế

Theo m t lu t tuy n c , c tri M ch tr c ti p b u ra hai lo i ngộ ậ ể ử ử ỹ ỉ ự ế ầ ạ ười M t là ngh vi nộ ị ệ

Qu c h i và hai là nh ng ngố ộ ữ ườ ượi đ c g i là ngọ ười tuy n c ể ử

Nhân dân M b phi u tr c ti p b u ra các ngh viên Qu c h i, t c là nh ng ngỹ ỏ ế ự ế ầ ị ố ộ ứ ữ ườ ổ i t

ch c hình thành Qu c h i, Qu c h i này là m t c c u ho t đ ng thứ ố ộ ố ộ ộ ơ ấ ạ ộ ường tr c Đi u nàyự ề

có đi m gi ng nh Đ i h i Đ i bi u Nhân dân c a Trung Qu c, nh ng gi a hai bên cóể ố ư ạ ộ ạ ể ủ ố ư ữ

m t s khác nhau v b n ch t Vì Qu c h i và T ng th ng M có m t m i quan hộ ự ề ả ấ ố ộ ổ ố ỹ ộ ố ệ quy n l c song song, ch ề ự ế ướ ẫc l n nhau, còn Đ i h i Đ i bi u Nhân dân c a Trung Qu cạ ộ ạ ể ủ ố

là c quan quy n l c t i cao c a nhân dân toàn qu c, ch t ch qu c gia là do Đ i h i Đ iơ ề ự ố ủ ố ủ ị ố ạ ộ ạ

bi u Nhân dân c a Trung Qu c b u ra, hai bên có m i quan h c p trên c p dể ủ ố ầ ố ệ ấ ấ ưới

Vì gi a Qu c h i và T ng th ng M có m i quan h đ c thù nh v y, cho nên đã có m tữ ố ộ ổ ố ỹ ố ệ ặ ư ậ ộ

bi n pháp khác đ tuy n c T ng th ng, đó t c là ch đ nh ng ngệ ể ể ử ổ ố ứ ế ộ ữ ười tuy n c ể ử

Sau khi ng c viên hai đ ng đã tranh c xong, các bang d a theo t l nhân kh u, tứ ử ả ử ự ỷ ệ ẩ ổ

ch c các c tri b phi u b u ra m t s ngứ ử ỏ ế ầ ộ ố ười tuy n c Sau đó, nh ng ngể ử ữ ười tuy n cể ử này (trong toàn qu c có kho ng h n b n trăm ngố ả ơ ố ườ ổi) t ch c m t đoàn tuy n c t pứ ộ ể ử ậ trung t i Th đô Washington đ b phi u T ng th ng.ớ ủ ể ỏ ế ổ ố

Tuy nhiên, nh ng ngữ ười tuy n c cũng không b phi u tuỳ theo ý nguy n b n thân mình,ể ử ỏ ế ệ ả

h ph i d a theo ý nguy n c a c tri trong bang c a mình, trọ ả ự ệ ủ ử ủ ước h t ph i trình bày v iế ả ớ

c tri là s b phi u cho ai, sau đó m i đi Washington.ử ẽ ỏ ế ớ

N u nh ngế ư ười tuy n c không mu n d a theo ý mu n c a c tri đ b u phi u thì h sể ử ố ự ố ủ ử ể ầ ế ọ ẽ

b bãi mi n, vì th phị ễ ế ương pháp tuy n c gián ti p này mang tính sâu sát r t cao, cho nênể ử ế ấ

nó cũng g n nh là tuy n c tr c ti p.ầ ư ể ử ự ế

Dù là nh ng đ i bi u đữ ạ ể ược dân tr c ti p b u ra, song nh ng ngự ế ầ ữ ười tuy n c sau khi l aể ử ự

ch n xong T ng th ng s h t quy n l c và k t thúc s m nh c a họ ổ ố ẽ ế ề ự ế ứ ệ ủ ọ

T i sao trong quân đ i M không có quân hàm nguyên soái? Dapanạ ộ ỹ

Trong quân đ i M , quân hàm cao nh t là đ i tộ ỹ ấ ạ ướng năm sao ch không có quân hàmứ

nguyên soái Trong cu c Chi n tranh Th gi i II, m t s tộ ế ế ớ ộ ố ướng lĩnh có chi n công caoế

nh t nh Marshal Aixenhao… đ n sau chi n tranh cũng ch đấ ư ế ế ỉ ược đ i tạ ướng năm sao T iạ sao v y?ậ

V n là sau khi Chi n tranh Th gi i II k t thúc, nố ế ế ớ ế ở ước M ngỹ ười ta cùng đã t ng d tínhừ ựphong cho m t s tộ ố ướng lĩnh cao c p n i ti ng nh t quân hàm nguyên soái l c quân, thấ ổ ế ấ ụ ế

nh ng các c quan h u quan l i phát hi n th y r ng danh t nguyên soái (Marshal) l iư ơ ữ ạ ệ ấ ằ ừ ạ hoàn toàn gi ng nh tên h c a tham m u trố ư ọ ủ ư ưởng l c quân M Marshal N u đụ ỹ ế ược phonghàm nguyên soái thì nguyên soái Marshal g i theo ti ng Anh s là Marshal Marshal ngheọ ế ẽquá l tai.ạ

Các c quan h u quan c m th y v n đ này r t khó khăn đ gi i quy t, cho nên sau khiơ ữ ả ấ ấ ề ấ ể ả ế

th o lu n nhi u l n đã trình bày v i T ng th ng Rud ven Cu i cùng ngả ậ ề ầ ớ ổ ố ơ ố ười ta th y t tấ ố

nh t là không đ t hàm nguyên soái n a Do đó c p tấ ặ ữ ấ ướng năm sao đã tr thành quân hàmởcao nh t trong quân đ i M Và nh ng ngấ ộ ỹ ữ ười nh Marshal cũng ch đư ỉ ược phong quân hàm

tướng năm sao

Trong l ch s nị ử ước M , đã nhi u ngỹ ề ườ ượi đ c phong hàm nguyên soái l c quân, đó làụ

T ng th ng đ u tiên Washington và Phanxing Sau khi Phanxing qua đ i thì quân hàmổ ố ầ ờnguyên soái không bao gi đờ ượ ử ục s d ng n a.ữ

T i sao Hitler s d ng hình ch “V n” làm bi u t ạ ử ụ ữ ạ ể ượ ng cho đ ng Qu c Xã? ả ố

Trong th i kỳ nờ ước Đ c ch u quy n th ng tr c a Hitler, hình ch “V n” đâu cũng có,ứ ị ề ố ị ủ ữ ạ ở

nó không nh ng tữ ượng tr ng cho n n th ng tr chuyên ch phát xít c a nư ề ố ị ế ủ ước Đ c theoứ

đ ng Qu c Xã, mà còn t o ra nh ng n i đau kh vô t n cho nhân dân Do Thái, cũng nhả ố ạ ữ ỗ ổ ậ ư nhân dân t t c các nấ ả ước b nị ước Đ c Qu c Xã xâm lứ ố ược

Ch “V n” còn đữ ạ ược g i là ch th p ngo c Nó đã có l ch s r t xa x a Ngay t h nọ ữ ậ ặ ị ử ấ ư ừ ơ

b n ngàn năm trố ước Công nguyên, hình ch “V n” đã xu t hi n nữ ạ ấ ệ Ở ướ Ấc n Đ th i cộ ờ ổ

đ i, nó bi u hi n h nh phúc t i cao Trung Qu c nó đã đạ ể ệ ạ ố Ở ố ượ ưc l u hành h i Võ T cồ ắ Thiên năm chính quy n, bà đã đ nh âm ch này là “V n” Trề ị ữ ạ ước th i Hitler, m t s ngờ ộ ố ườ i

Đ c đã t ng s d ng hình tứ ừ ử ụ ượng tr ng cho ch “V n” này r i.ư ữ ạ ồ

Mùa hè năm 1920, Hitler c m th y r ng Đ ng Qu c Xã c n m t bi u tả ấ ằ ả ố ầ ộ ể ượng tượng tr ngư

có th thu ph c để ụ ược lòng người Sau nhi u suy nghĩ, h n thi t k m t lá c v i m tề ắ ế ế ộ ờ ớ ộ vòng tròn tr ng, gi a v ch “V n” màu đen và h n đã c m th y h t s c đ c ý v láắ ở ữ ẽ ữ ạ ắ ả ấ ế ứ ắ ề

c này Theo cách gi i thích c a h n thì m u đen tờ ả ủ ắ ầ ượng tr ng cho ý nghĩa xã h i trongư ộ

cu c v n đ ng c a b n h n, m u tr ng tộ ậ ộ ủ ọ ắ ầ ắ ượng tr ng cho t tư ư ưởng dân t c ch nghĩa, cònộ ủ

ch V n thì tữ ạ ượng tr ng cho s m nh chi n th ng c a gi ng ngư ứ ệ ế ắ ủ ố ười Arian Th c ra thìựHitler tuyên truy n cho ch nghĩa ch ng t c c c đoan, coi ngề ủ ủ ộ ự ười Arian là ch ng t c caoủ ộquý nh t V sau dấ ề ưới là c ch “V n”, đ ng Qu c Xã đã không ng ng khu ch trờ ữ ạ ả ố ừ ế ươ ng

th l c.ế ự

Đ n năm 1933, đ ng Qu c Xã lên ch p chính, ch “V n” l i tr thành hình tế ả ố ấ ữ ạ ạ ở ượng tr ngư cho nước Đ c Qu c Xã, nh ng dứ ố ư ưới con m t c a nhân dân th gi i, nó ch tắ ủ ế ớ ỉ ượng tr ngư cho t i ác mà thôi.ộ

T i sao các hoàng đ c a n ạ ế ủ ướ c Nga đ ượ c g i là Sa hoàng? ọ

V v n đ này, đ u tiên ph i nói t i nhà đ c tài c a thành La Mã th i c đ i Cesar Nămề ấ ề ầ ả ớ ộ ủ ờ ổ ạ

45 trước Công nguyên, Vi n Nguyên Lão La Mã đã d a vào chi n công c a Cesar cũngệ ự ế ủ

nh quy n th và tài s n c c l n c a ông ta đ tuyên b Cesar là nhà đ c tài tr n đ i.ư ề ế ả ự ớ ủ ể ố ộ ọ ờ

Tuy r ng h i b y gi , La Mã theo th ch c ng hoà c đ i, nh ng quy n l c cá nhân c aằ ồ ấ ờ ể ế ộ ổ ạ ư ề ự ủ Cesar đã lên t i đ nh cao.ớ ỉ

Sau khi ông ch t đi, tên c a ông đã tr thành t tế ủ ở ừ ượng tr ng cho k đ c tài, cho k quânư ẻ ộ ẻ

ch chuyên ch , vì th nhi u tay quân ch chuyên ch các nủ ế ế ề ủ ế ở ước phương Tây đã dùngCesar làm danh hi u c a mình, đ nói lên quy n th và uy l c t i cao c a mình.ệ ủ ể ề ế ự ố ủ

Ngày 16 tháng giêng năm 1547, hoàng đ Ivan Đ T c a nế ệ ứ ủ ước Nga (cũng g i là IvanọHung B o) lên n m quy n Tạ ắ ề ước hàm chính th c c a ông là Đ i công tứ ủ ạ ước Moxcva vàtoàn cõi Nga Ivan Đ T đã không tho mãn v i cái tệ ứ ả ớ ước hi u Đ i công tệ ạ ước, vì th lúcế

đ i mũ mi n, ông t x ng là Sa hoàng Ch Sa là chuy n âm c a t La tinh Cesar, t c làộ ệ ự ư ữ ể ủ ừ ứông ta t coi mình là Cesar và t ý r ng mình s tr thành đ c tài c a toàn cõi Nga, xâyự ỏ ằ ẽ ở ộ ủ

d ng l i m t đ qu c cự ạ ộ ế ố ường th nh nh La Mã x a T đó Sa hoàng tr thành danh hi nị ư ư ừ ở ệ

c a các quân vủ ương Nga Còn nở ước Nga tr thành “Nở ước Nga c a Sa hoàng”.ủ

Năm 1721, Pitotr Đ i Đ đ i danh hi u là Hoàng đ , nh ng nói chung ngạ ế ổ ệ ế ư ười ta v n g iẫ ọ ông là Sa hoàng và có khi dùng c Sa hoàng l n Hoàng đ ả ẫ ế

T i sao coi chim b câu là bi u t ạ ồ ể ượ ng c a hoà bình? ủ

Trong Kinh Thánh có đo n nh th này: “Thạ ư ế ượng đ Jehova t o ra ngế ạ ười nam là Adam,

r i l i l y m t cái xồ ạ ấ ộ ương sườn c a Adam t o ra con ngủ ạ ườ ữi n Eva, nh đó con cháu c aờ ủ

h sinh sôi n y n và làm ăn sinh s ng r t h ng th nh.ọ ả ở ố ấ ư ị

Nh ng trong nhân lo i l i s n sinh ra nh ng k tham đ hư ạ ạ ả ữ ẻ ồ ưởng l c, không nghĩ t iạ ớ

chuy n c n cù lao đ ng, vì th m i n y sinh nh ng t i l a b p, h hoá và b o l c, phongệ ầ ộ ế ớ ả ữ ộ ừ ị ủ ạ ựkhí đ o đ c c a nhân lo i b t đ u h ho i Thạ ứ ủ ạ ắ ầ ủ ạ ượng đ n i gi n, quy t đ nh dùng n nế ổ ậ ế ị ạ

h ng thu đ hu di t th gi i nàyồ ỷ ể ỷ ệ ế ớ

Nh ng cháu đ i th chín c a Adam là Noe, t c trư ờ ứ ủ ộ ưởng c a t c Hebr là m t ngủ ộ ơ ộ ườ ế i h t

s c trung thành v i Thứ ớ ượng Đ Ông ch trế ủ ương gi tr n chính nghĩa, căm ghét sâu s cữ ọ ắ các đi u ác trong loài ngề ười

M t hôm Thộ ượng Đ b o Noe r ng m t đ t s p b h ng thu nh n chìm Noe ph i l pế ả ằ ặ ấ ắ ị ồ ỷ ấ ả ậ

t c làm m t con thuy n hình vuông có ba t ng đ tránh n n Noe tuân theo l i căn d nứ ộ ề ầ ể ạ ờ ặ

c a Thủ ượng Đ , làm xong chi c thuy n hình vuông, đ a t t c m i ngế ế ề ư ấ ả ọ ười trong gia đìnhcùng v i gia súc, gia c m trong nhà đ a lên thuy nớ ầ ư ề

H ng thu kéo dài 150 ngày, ng p chìm t t c núi cao và nhà c a, làm ch t vô s ng i,ồ ỷ ậ ấ ả ử ế ố ờ

ch riêng có gia đình Noe đỉ ược an toàn vô s Đ n khi nự ế ướ ắ ửc s p s a rút, Noe quy t đ nhế ị

th con chim b câu cho nó đi thám thính, nh ng con chim ch lả ồ ư ỉ ượn h t m t vòng r i bayế ộ ồ

v Noe bi t r ng kh p các n i v n còn là nề ế ằ ắ ơ ẫ ước, cho nên con chim không có ch nào đỗ ể

đ u Vài ngày sau, Noe l i th chim b câu Lúc con b câu tr v , trên m nó ng mậ ạ ả ồ ồ ở ề ỏ ậ nhánh trám m u l c, Noe nhìn th y th h t s c sung sầ ụ ấ ế ế ứ ướng, và đi u này ch ng t nề ứ ỏ ướ c

l t đã rút đ l ra nh ng nhánh cây non nhô lên kh i m t nụ ể ộ ữ ỏ ặ ước, th là ông đ a t t c giaế ư ấ ảđình tr v l c đ a, b t đ u xây d ng m t cu c s ng m i”.ở ề ụ ị ắ ầ ự ộ ộ ố ớ

Chuy n con chim b câu và nhánh trám báo trệ ồ ước cu c s ng hoà bình và an ninh đã theoộ ốKinh Thánh mà được ph bi n ra toàn th gi i Đ n nh ng năm 30 th k XVII, châuổ ế ế ớ ế ữ ế ỷ ở

Âu n ra m t cu c chi n tranh kéo dài h n 30 năm tr i, làm cho châu Âu, đ c bi t là nhânổ ộ ộ ế ơ ờ ặ ệdân Đ c chìm trong đau thứ ương tr m tr ng Th i b y gi , t i m t s thành th nầ ọ ờ ấ ờ ạ ộ ố ị ở ướ c

Đ c, l u hành m t th khăn k ni m, trên v hình con chim b câu ng m m t nhànhứ ư ộ ứ ỷ ệ ẽ ồ ậ ộtrám, ph n ánh nguy n v ng mong ch hoà bình c a nhân dân, vì th con chim b câu vàả ệ ọ ờ ủ ế ồnhánh trám đã tượng tr ng cho hoà bình.ư

Sau cu c Chi n tranh th gi i II, nhà ho s l n Picasso đã v m t con chim b câu tr ngộ ế ế ớ ạ ỹ ớ ẽ ộ ồ ắ đang bay, g i t ng Đ i h i Hoà bình toàn th gi i, ngử ặ ạ ộ ế ớ ười ta g i con chim b câu này làọ ồChim b câu hoà bình.ồ

T i sao tr n Oateclo tr thành đi u t ạ ậ ở ề ượ ng tr ng cho th t b i trong cu c đ i con ư ấ ạ ộ ờ

ng ườ i?

Ngày 20 tháng sáu năm 1815 t i ngo i ô Thành ph Oateclo cách th đo Brucxen nạ ạ ố ủ ước Bỉ

23 km v phía nam, liên quân ch ng Pháp đã phát đ ng m t cu c ti n công mãnh li t vàoề ố ộ ộ ộ ế ệquân đ i Pháp do Napoleon ch huy.ộ ỉ

Th t là m t tr n chi n long tr i l đ t, trậ ộ ậ ế ờ ở ấ ướ ự ấc s t n công t c a liên quân, quân đ iồ ạ ủ ộ Pháp đã tan v không còn m t m nh giáp, th ng soái Napoleon ch còn cách gi m chânỡ ộ ả ố ỉ ẫ

th dài r i b quân đ i mà ch y th c m ng.ở ồ ỏ ộ ạ ụ ạ

Napoleon xu t thân t m t gia đình quý t c đã sa sút trên đ o Coóc Năm 1793, ông 24ấ ừ ộ ộ ả

tu i, b t đ u xu t đ u l di n Trong h n mổ ắ ầ ấ ầ ộ ệ ơ ười năm tr i, ông đánh Đông d p B c,ờ ẹ ắ

không tr n nào là không chi n th ng, không nh ng ch x ng hùng trên đ i l c châu Âu màậ ế ắ ữ ỉ ư ạ ụcòn chinh ph c đụ ược Ai C p cùng nhi u vùng đ t Đ a Trung H i, làm cho vô s vậ ề ấ ở ị ả ố ươ ngcông ph i cúi đ u x ng th n, và nhi u qu c gia nh bi n thành phiên thu c c a nả ầ ư ầ ề ố ỏ ế ộ ủ ướ cPháp

Dù cho các nước m nh châu Âu không can tâm ch u th t b i, liên t c t ch c nhi uạ ở ị ấ ạ ụ ổ ứ ề nhóm đ ng minh ch ng Pháp, nh ng trồ ố ư ước m t tay thi n chi n nh Napoleon, h h uộ ệ ế ư ọ ầ

nh không tìm ra đư ược m t đòn nào đáng k ộ ể

Năm 1804, Napoleon x ng làm hoàng đ , đ i vư ế ộ ương mi n do chính tay giáo hoàng đ t lênệ ặ

đ u Có th nói r ng m i th vinh quang trong cu c đ i m t con ngầ ể ằ ọ ứ ộ ờ ộ ười Napoleon đ u đãề

đượ ậc t n hưởng Người ta t ng g i Napoleon là đ a con yêu c a Thừ ọ ứ ủ ượng đ , v Th nế ị ầ Chi n tranh.ế

Nh ng t năm 1808 v sau, cu c đ i Napoleon b t đ u xu ng d c Trên chi n trư ừ ề ộ ờ ắ ầ ố ố ế ườ ngông b th t b i nhi u l n Dù cho năm 1814, liên quân ch ng Pháp đã xông vào Paris, b tị ấ ạ ề ầ ố ắ Napoleon ph i thoái v , nh ng ông v n còn sáng t o đả ị ư ẫ ạ ược m t kỳ tích c a k th t b i.ộ ủ ẻ ấ ạ Ông b ch y kh i n i đi đày là đ o Enb và l i đ i vỏ ạ ỏ ơ ả ơ ạ ộ ương mi n.ệ

Song xu th th t b i đã không có cách nào xoay chuy n đế ấ ạ ể ược n a r i, cu i cùng ông đãữ ồ ố

đ t cặ ượ ấ ảc t t c vào tr n Oateclo Đ i v i Napoleon mà nói thì chi n d ch này có tính ch tậ ố ớ ế ị ấ

quy t đ nh Sau đó ông ta không còn có c h i ch nh đ n binh mã đ có th l i ti p t cế ị ơ ộ ỉ ồ ể ể ạ ế ụ làm m a làm gió, vì th chi n d ch Oateclo thư ế ế ị ường được dùng đ tể ượng tr ng cho th tư ấ

b i trong cu c đ i con ngạ ộ ờ ười

Trên th gi i có bao nhiêu th ti ng? ế ớ ứ ế

Hi n nay trên th gi i có kho ng sáu t con ngệ ế ớ ả ỉ ười, chia nhau s ng trên năm l c đ a vàố ụ ịphân ra kho ng hai trăm qu c gia Ph n l n các con ngả ố ầ ớ ười không ch khác nhau v phongỉ ề

t c t p quán mà còn dùng nh ng ngôn ng khác nhau.ụ ậ ữ ữ

Theo b n đi u tra báo cáo c a UNESCO Liên Hi p Qu c thì trên th gi i có hai nghìnả ề ủ ệ ố ế ớ

b y trăm năm mả ươi th ti ng Nh ng m t s nhà xã h i h c Nga và Đ c l i nói r ngứ ế ư ộ ố ộ ọ ở ứ ạ ằ trên th gi i có năm nghìn sáu trăm năm mế ớ ươi m t th ti ng Nói chung trên th gi i cóố ứ ế ế ớhai nghìn đ n ba nghìn th ti ng.ế ứ ế

Nh ng trong các th ti ng phong phú này, thì có trên m t nghìn b n trăm th ti ng ho cư ứ ế ộ ố ứ ế ặ không được công nh n là th ti ng đ c l p, ho c s p b tiêu vong Có kho ng hai mậ ứ ế ộ ậ ặ ắ ị ả ươ i

th ti ng h u nh ngày nay không còn ai bi t nói n a, ba ph n t các th ti ng trên thứ ế ầ ư ế ữ ầ ư ứ ế ế

gi i còn ch a có ch vi t Ch có kho ng 500 th ti ng đã đớ ư ữ ế ỉ ả ứ ế ược người ta nghiên c uứ

tương đ i đ y đ ố ầ ủ

Trên th gi i có kho ng mế ớ ả ười ba th ti ng mà s ngứ ế ố ườ ử ụi s d ng lên t i trên năm mớ ươ itri u Trong s đó ti ng Hàn, ti ng Anh, ti ng Tây Ban Nha, ti ng Nga đ u có trên m tệ ố ế ế ế ế ề ộ trăm tri u ngệ ười trên th gi i s d ng Ti ng Pháp tuy có s ngế ớ ử ụ ế ố ườ ử ụi s d ng không t iớ

m t trăm tri u nh ng l i có đ n 26 qu c gia l y ti ng Pháp làm ngôn ng chính th c.ộ ệ ư ạ ế ố ấ ế ữ ứ Cam run là m t nơ ộ ước nh mi n Tây châu Phi, nghe nói nỏ ở ề ước này có trên m t nghìn thộ ứ

ti ng Trên th gi i th ti ng có s ngế ế ớ ứ ế ố ườ ử ụi s d ng ít nh t là Oat, ch có 50 ngấ ỉ ười nói

L i có m t th ti ng nhân t o đó là Qu c t ng Qu c t ng là m t th ti ng b trạ ộ ứ ế ạ ố ế ữ ố ế ữ ộ ứ ế ổ ợ trên th gi i Các nế ớ ước trên th gi i đ u có ngế ớ ề ười bi t s d ng.ế ử ụ

Th gi i có b y kỳ quan nào? ế ớ ả

Hai th k trế ỷ ước Công nguyên, thành La Mã có m t tác gi l hành gia tên là Ant bat Sauộ ả ữ ơkhi đi chu du các nở ước trên th gi i, ông đã nêu lên b y n i danh th ng l n ph n nhế ớ ả ơ ắ ớ ả ả

được trình đ khoa h c và văn hoá c a toàn th các vùng chung quanh bi n Đ a Trungộ ọ ủ ể ể ị

H i Ngày nay ngả ười ta g i b y n i danh th ng này là “B y kỳ quan th gi i” “B y kỳọ ả ơ ắ ả ế ớ ảquan th gi i” g m có:ế ớ ồ

1 Kim t tháp c Ai C p: Đó là công trình ki n trúc c x a nh t trong l ch s c a b y kỳự ổ ậ ế ổ ư ấ ị ử ủ ảquan, đã được ngườ ờ ưi đ i x a xây d ng trự ước đây kho ng 4.600 năm, cho t i nay v n cònả ớ ẫgìn gi hoàn h o.ữ ả

2 Vườn treo Babilon: Là m t đài đ p b ng đ t có b n t ng, cao 25 mét, trên m i t ngở ộ ắ ằ ấ ố ầ ỗ ầ

có tr ng nh ng hoa c kỳ l , nhìn t xa thì nom c nh là m t vồ ữ ỏ ạ ừ ứ ư ộ ườn hoa đ p treo trênẹcao Tương truy n về ườn hoa này là do Qu c vố ương Babilon đã cho xây d ng đ an i bàự ể ủ

Vương phi s ng xa c hố ố ương

3 Đ n th n th n Artemix Ephdo: Đ n th i này cao 120 mét, r ng 65 mét, xung quanhề ờ ữ ầ ở ề ờ ộ

có 127 c t tr b ng đá Trên các c t đá này mang nh ng hình điêu kh c th hi n cácộ ụ ằ ộ ữ ắ ể ệ

chuy n th n tho iệ ầ ạ

4 Tượng Th n D t Olympia đ t trong đ n th Th n D t trên núi Olympia mi n Namầ ớ ở ặ ề ờ ầ ớ ở ề

Hy L p: Tạ ượng cao 15 mét, thân b ng g đen, trang s c b ng vàng, ngà voi và đá quý.ằ ỗ ứ ằTay ph i c a Th n gi ra b c tả ủ ầ ơ ứ ượng n th n Chi n th ng, còn tay trái n m chi c g yữ ầ ế ắ ắ ế ậ

tượng tr ng cho quy n uy c a mình, th n thái r t là trang nghiêm Ti c r ng trong thư ề ủ ầ ấ ế ằ ế

b c tứ ượng này đã b hu ho i.ị ỷ ạ

5 Lăng m Halicacnax Th Nhĩ Kỳ: Th k IV trộ ở ổ ế ỷ ước Công nguyên, qu c vố ương Calia

ti u Asia đã xây d ng khu lăng m này cho v ng h u Lăng m đ c d ng lên b ng

đá hoa hình ch nh t, phía trên có 24 hình kim t tháp Trên đ nh có t c tữ ậ ự ỉ ạ ượng vua

Halicacnax ng i cùng v i vồ ớ ương h u trên chi n xa Đ n th k XV, lăng m này đã bậ ế ế ế ỷ ộ ị

hu ho i.ỷ ạ

6 Tượng th n M t tr i trên đ o Rôt Đ a Trung H i: B c tầ ặ ờ ả ở ị ả ứ ượng này đã được sáng tác

đ k ni m s ki n đ o Rôt thoát kh i cu c vây hãm kéo dài Tể ỷ ệ ự ệ ả ỏ ộ ượng được đúc b ngằ

đ ng thau, cao t i 39 mét, đ t c a h i c ng c a đ o này Năm 224 trồ ớ ặ ở ử ả ả ủ ả ước Công nguyên

b c tứ ượng đã b phá hu trong m t tr n đ ng đ t.ị ỷ ộ ậ ộ ấ

7 Cây đèn bi n Alecxandria làm trên đ o Phalax bên ngoài c a h i c ng Alecxandriaể ở ả ử ả ả

nước Ai C p: cao 122 mét Trên đ nh tháp có b c tậ ỉ ứ ượng th n Apolon l n Đ n đêm trênầ ớ ế

đ nh tháp đ t m t ng n n n r t ta, ch d n cho tàu bè đi l i Tỉ ố ộ ọ ế ấ ỉ ẫ ạ ương truy n k l i r ng cácề ể ạ ằtàu bè cách xa 40 km cũng có th trông th y ánh đèn trên đ nh tháp Ng n đèn bi n nàyở ể ấ ỉ ọ ểcòn được gi cho t i th k XII sau Công nguyên.ữ ớ ế ỷ

T i sao Beethoven đ ạ ượ c tôn vinh là “Nh c Thánh”? Dapan ạ

Trên th gi i có m t s nh c s đ t t i thành t u cao đ u có thêm m t danh hi u tônế ớ ộ ố ạ ỹ ạ ớ ự ề ộ ệ

x ng đ t trư ặ ước tên mình Trong s đo riêng m t mình nhà so n nh c Áo n i ti ngố ộ ạ ạ ổ ế

Beethoven có được cái danh hi u “Nh c Thánh”ệ ạ

Beethoven t nh đã s ng trong c nh b n cùng, ông ph i v a làm vi c ki m ti n v a h cừ ỏ ố ả ầ ả ừ ệ ế ề ừ ọ

t p và nh đó m i có đậ ờ ớ ược tri th c m i và t tứ ớ ư ưởng m i Cu c s ng gian kh đã mài giũaớ ộ ố ổ

ý ch c a ông Vì th trong các tác ph m c a ông luôn luôn th y n i lên ch đ đ u tranhỉ ủ ế ẩ ủ ấ ổ ủ ề ấ

ch ng l i s ph n.ố ạ ố ậ

Beethoven không bao gi chi u theo thói đ i, không bao gi a dua v i th i th Nh tàiờ ề ờ ờ ớ ờ ế ờnăng xu t chúng và v i ph m cách b t khu t c a mình, ông đã đấ ớ ẩ ấ ấ ủ ượ ấ ảc t t c các đ ngồ nghi p tôn kính, đệ ược ngườ ời đ i khâm ph c.ụ

Năm 1815, ông 45 tu i, hai tai b ng nhiên đ u b đi c, nh ng ông d a vào nh ng c g ngổ ỗ ề ị ế ư ự ữ ố ắ kiên cường, dù cho tai đi c v n so n ra đế ẫ ạ ược nh ng tác ph m ki t xu t, trong s đó cóữ ẩ ệ ấ ố

b n “Giao hả ưởng h p xợ ướng” (cũng g i là b n Giao họ ả ưởng s 9).ố

N u nh các “thánh nhân” thế ường có trí tu và ph m cách siêu phàm, thoát t c, thì trong cáiệ ẩ ụdanh hi u “Nh c Thánh” c a Beethoven không nh ng ch bao hàm n i dung nói trên, màệ ạ ủ ữ ỉ ộ

l i còn hàm ý c phong cách t tạ ả ư ưởng và th nghi m đ c đáo.ể ệ ộ

Chúng ta có th tìm trong b n Giao hể ả ưởng Đ nh m nh (cũng g i là b n Giao hị ệ ọ ả ưởng s 5)ố

mà nghe th y cái tâm thanh nh m t tri t nhân mu n tìm hi u ý nghĩa chân chính c a đ iấ ư ộ ế ố ể ủ ờ

s ng con ngố ười, cũng có th d a vào b n Giao hể ự ả ưởng Anh hùng (cũng có tên là b n Giaoả

hưởng s 3) đ nghe th y nh ng gì Beethoven ca ng i và t lòng tôn kính các anh hùng,ố ể ấ ữ ợ ỏcàng có th d a vào b n Giao hể ự ả ưởng Đi n viên (cũng còn đề ược g i là b n Giao họ ả ưởng số 6) đ nghe th y nh ng l i âu y m hể ấ ữ ờ ế ướng v ng t i thiên nhiên c a ông.ọ ớ ủ

Trong các tác ph m c a Beethoven đã đúc h p các kh n n c a ông, dũng khí c a ông,ẩ ủ ợ ổ ạ ủ ủ

ni m hoan l c c a ông và c n i bi ai c a ông Lãnh v c ngh thu t và lãnh v c t tề ạ ủ ả ỗ ủ ự ệ ậ ự ư ưở ng

mà ông đ t t i thì c th i b y gi l n cho t i ngày nay ch a có m t ngạ ớ ả ờ ấ ờ ẫ ớ ư ộ ười nào khác vươ n

t i đớ ược Có th nói Beethoven không h th n v i danh hi u “Nh c Thánh” mà ngể ổ ẹ ớ ệ ạ ười ta

t ng cho ông.ặ

T i sao con đ ạ ườ ng thông th ươ ng c đ i đ ổ ạ ượ c g i là “Con đ ọ ườ ng t l a”? ơ ụ

Dưới tri u nhà Hán, Trung Qu c đã m đề ố ở ược m t con độ ường thông thương buôn bán có

kh i đi m là Th đô Trở ể ủ ường An th i b y gi (nay là Tây An) và v t ngang qua đ i l cờ ấ ờ ắ ạ ụ châu Á, ch y th ng t i Đ a Trung H i r i vạ ẳ ớ ị ả ồ ượt bi n, đ t t i đi m cu i cùng là thành Laể ạ ớ ể ố

Mã Thông qua con đường thông thương kéo dài h n b y ngàn kilômet, liên k t ba l c đ aơ ả ế ụ ị châu Á, châu Phi và châu Âu, dân t c Hán đã chuy n t i toàn th gi i n n k thu t nôngộ ể ớ ế ớ ề ỹ ậnghi p, th công nghi p tiên ti n, bao g m c b n phát minh l n c a Trung Qu c.ệ ủ ệ ế ồ ả ố ớ ủ ố

Ngượ ạc l i nhi u s n v t và văn hoá đ c đáo c a phề ả ậ ộ ủ ương Tây nh s t , l c đà, nho, d aư ư ử ạ ư chu t, c đ n Ph t giáo c a n Đ , h i ho c a Hy L p cũng độ ả ế ậ ủ Ấ ộ ộ ạ ủ ạ ược truy n nh p vàoề ậTrung Qu c N n kinh t và văn hoá c a hai mi n Đông Tây, nh có Con đố ề ế ủ ề ờ ường thông

thương này đã được giao l u, đem l i nh hư ạ ả ưởng r t l n cho s phát tri n c a n n vănấ ớ ự ể ủ ềminh th gi i.ế ớ

Trên con đường buôn bán này, h i b y gi th hàng đố ấ ờ ứ ược tr đi nhi u nh t là t l a, m tở ề ấ ơ ụ ộ

đ c s n c a Trung Qu c Vì th con đặ ả ủ ố ế ường này đã được g i là “Con đọ ường t l a” Ngheơ ụnói khi m t v hoàng đ La Mã l n đ u tiên m c b qu n áo b ng t l a do Trung Qu cộ ị ế ầ ầ ặ ộ ầ ằ ơ ụ ố

s n xu t đ đi xem hát đã gây ch n đ ng c kinh thành La Mã.ả ấ ể ấ ộ ả

Năm 139 trước Công nguyên, Trương Khiên xu t phát đi Tây V c, nh ng ch ng bao lâuấ ự ư ẳông b quân Hung Nô b t Sau 11 năm b giam gi , ông tr n thoát và đ n năm 126 trị ắ ị ữ ố ế ướ cCông nguyên thì tr v đở ề ược Trường An Dướ ựi s ch đ o c a quân Hung Nô, kh ng chỉ ạ ủ ố ế

được khu v c Hà Tây thông t i Tây V c Năm 119 trự ớ ự ước Công nguyên, m t l n n a Hánộ ầ ữ

Vũ Đ l i sai Trế ạ ương Khiên đi s Tây V c Ông t i trứ ự ớ ước Ô Tôn (Nay thu c vùng sông Yộ

Lê và h Y T c l i sai phó s đ n các nồ ắ Ư ạ ứ ế ước Đ i Nguy t Th , An T c (nay là Iran),ạ ệ ị ứQuyên Đ c ( n Đ th i c ) Sau đó đ n năm 115 trộ Ấ ộ ờ ổ ế ước Công nguyên thì tr v Trở ề ườ ngAn

Do nh ng h n ch c a đi u ki n l ch s , s th n Hán ch a th theo Con đữ ạ ế ủ ề ệ ị ử ứ ầ ư ể ường thông

thương này mà t i đớ ược đ qu c La Mã c a phế ố ủ ương Tây N u không, theo l i các s gia,ế ờ ử

l ch s c a th gi i s ph i vi t l i.ị ử ủ ế ớ ẽ ả ế ạ

T i sao V n Lý Tr ạ ạ ườ ng Thành không đ ượ c đ a vào “B y kỳ quan th gi i”? ư ả ế ớ

V n Lý Trạ ường Thành là m t công trình ki n trúc vĩ đ i c x a nh t trên th gi i Nomộ ế ạ ổ ư ấ ế ớ

nó nh m t con r ng kh ng l u n khúc t trên xu ng, kéo dài liên miên t i 6.700 km.ư ộ ồ ổ ồ ố ừ ố ớCùng v i kim t tháp Ai C p, V n Lý Trớ ự ậ ạ ường Thành được coi là hai kỳ tích có tính ch tấ tiêu bi u nh t trên Trái đ t này Tuy nhiên tên c a kim t tháp Ai C p thì để ấ ấ ủ ự ậ ược đ t lênặhàng đ u c a “B y kỳ quan th gi i”, còn V n Lý Trầ ủ ả ế ớ ạ ường Thành Trung Qu c l i bở ố ạ ị

g t ra ngoài b y kỳ quan y Đó là sao v y?ạ ả ấ ậ

“B y kỳ quan th gi i” g m có: Kim t tháp c a Ai C p, vả ế ớ ồ ự ủ ậ ườn treo Babilon, lăng mộ Halicanax Th Nhĩ Kỳ, tở ổ ượng Th n D t trên núi Olympia Hy L p, đ n th th nầ ơ ở ạ ề ờ ầ

Artêmix Ephedow, ng n đèn th n Phalax Ai C p, b c tở ọ ầ ở ậ ứ ượng t c hình th n Apolon ạ ầ ở

đ o Rôt.ả

“B y kỳ quan th gi i” này đã đả ế ớ ược nhà th Ant bat nêu lên trong th k II trơ ơ ế ỷ ước Côngnguyên H i y nhà th này s ng t i thành Xidon Phenixi trên b bi n phía Đông c aồ ấ ơ ố ạ ở ờ ể ủ

Đ a Trung H i, mà trong th i kỳ y thì còn ch a khai thông con đị ả ờ ấ ư ường t l a t Trungơ ụ ừ

Qu c sang t i b bi n phía Đông Đ a Trung H i Vì th nhà th nói trên còn ch a đố ớ ờ ể ị ả ế ơ ư ượ c

bi t r ng phế ằ ở ương Đông có m t toà Trộ ường Thành hùng vĩ B i v y ông đã không đ aở ậ ư toà Trường Thành y vào m t trong “B y kỳ quan th gi i” và đó là đi u có th hi uấ ộ ả ế ớ ề ể ể

được

Cho t i th i kỳ c n đ i, cách nói v “B y kỳ quan th gi i” l i có nh ng n i dung khác.ớ ờ ậ ạ ề ả ế ớ ạ ữ ộ

Hi n nay, “B y kỳ quan th gi i” mà ngệ ả ế ớ ười ta nói ch có: Đ u trỉ ấ ường c hình tròn ổ ở thành La Mã nước Italia, đèn bi n Phalax Alecxandria nể ở ước Ai C p, V n Lý Trậ ạ ườ ngThành Trung Qu c, các công trình ki n trúc b ng đá x p hình vòng tròn trên bi n Xở ố ế ằ ế ể ư Khân nở ước Anh, ng n tháp nghiêng Pixa Italia, Tháp L u Ly Nam Kinh Trungọ ở ư ở

Qu c, Nhà th Xôphi Ixtambun Th Nhĩ Kỳ.ố ờ ở ổ

T i sao trong ti ng Nh t l i có nhi u ch Hán đ n nh th ? ạ ế ậ ạ ề ữ ế ư ế

Nh t B n là m t nậ ả ộ ước láng gi ng c a Trung Qu c, trong th i c đ i nề ủ ố ờ ổ ạ ước này đã cónhi u m i quan h trao đ i v i Trung Qu c.ề ố ệ ổ ớ ố

Dưới tri u nhà Tùy và nhà Đề ường, n n kinh t c a Trung Qu c ph n vinh, văn hoá phátề ế ủ ố ồtri n h ng th nh Nh t B n trể ư ị ậ ả ước sau đã c đi mử ười ba nhóm “Khi n Để ường S ” (s giứ ứ ả phái đ n nhà Đế ường) t i tri u đình nhà Đớ ề ường đ h c t p, nhóm đông nh t lên t i h nể ọ ậ ấ ớ ơ sáu trăm người M t s k đ c sách và hoà thộ ố ẻ ọ ượng Nh t B n ùn ùn kéo đ n th đô nhàậ ả ế ủ

Đường và Trường An đ h c t p các lo i ki n th c văn hoá cùng các sách kinh đi n c aể ọ ậ ạ ế ứ ể ủ

đ o Ph t Sau khi h c t p thành công, m t s ngạ ậ ọ ậ ộ ố ười còn l i Tri u đình nhà Đở ạ ề ường để làm quan, nh ng ph n l n đã v nư ầ ớ ề ướ ồc r i tích c c truy n bá văn hoá c a tri u đ i nhàự ề ủ ề ạ

Đường

C đ n Thiên hoàng c a nả ế ủ ước Nh t th i b y gi cũng m i nh ng danh s sang bên yậ ờ ấ ờ ờ ữ ư ấ

đ có th h c t p văn hoá c a nhà Để ể ọ ậ ủ ường, đ ng th i Thiên hoàng cũng b nhi m m t sồ ờ ổ ệ ộ ố

l u h c sinh t tri u nhà Đư ọ ừ ề ường tr v trao cho h trách nhi m mô ph ng theo các chở ề ọ ệ ỏ ế

đ chính tr , kinh t , văn hoá c a nhà Độ ị ế ủ ường đ ti n hành c i cách trong nể ế ả ước Chuy nệ này đượ ịc l ch s ghi l i v i cái tên là “Đ i hoá cách tân”.ử ạ ớ ạ

Nh ng ngữ ười có h c c a Nh t B n t i l u h c t i tri u đình nhà Đọ ủ ậ ả ớ ư ọ ạ ề ường đã tinh thôngvăn hoá Trung Qu c, h s d ng th ch th o và nh ng b c a ch Hán nh m sáng t oố ọ ử ụ ể ữ ả ữ ộ ủ ữ ằ ạ

ra m t th văn t đ vi t ti ng Nh t g i là “binh gi danh” (Katakana) và “phi n giộ ứ ự ể ế ế ậ ọ ả ế ả danh” (Hiragana) Trong s các ch này có nh ng ch Hán đố ữ ữ ữ ược hoàn toàn đ nguyên, chể ỉ

có cách đ c b đ i khác mà thôi.ọ ị ổ

Trong th i kỳ c n đ i, Nh t B n ti p thu kinh nghi m tiên ti n c a các qu c gia phátờ ậ ạ ậ ả ế ệ ế ủ ốtri n phể ở ương Tây đ ti n hành c i cách, nh đó h phát tri n r t nhanh v văn hoá vàể ế ả ờ ọ ể ấ ề

đã vượt Trung Qu c.ố

T cu i th k XIX, m t s ph n t trí th c Trung Qu c l i kéo nhau sang Nh t đừ ố ế ỷ ộ ố ầ ử ứ ở ố ạ ậ ể

h c t p kinh t , và văn hoá c a Nh t B n Vì trong ngôn ng Nh t B n có nhi u chọ ậ ế ủ ậ ả ữ ậ ả ề ữ Hán, cho nên khi xu t dấ ương nh ng ngữ ười này không ph i h c ng văn t mà v n nhanhả ọ ữ ự ẫchóng thích nghi được Ch ng h n nh Khang H u Vi, Lẳ ạ ư ữ ương Kh i Siêu, hai v này v aả ị ừ

t i đ t Nh t đã có th đ i tho i giao l u ngay v i nh ng ngớ ấ ậ ể ố ạ ư ớ ữ ười có h c Nh t B n, t tọ ở ậ ả ấ

c đ u d a vào nh hả ề ự ả ưởng c a truy n th ng văn hoá Trung Qu c v i Nh t B n.ủ ề ố ố ớ ậ ả

T i sao m t s k l c cao nh t trên th gi i đ ạ ộ ố ỷ ụ ấ ế ớ ượ c g i là “K l c th gi i ọ ỷ ụ ế ớ

Guiness”?

Guiness v n là tên m t xố ộ ưởng làm rượu Xưởng này đã có t i h n 200 năm l ch s Nóớ ơ ị ử

v n s n xu t m t th rố ả ấ ộ ứ ượu g i là rọ ượu Guiness “Làm rượu” và “nh t th gi i” t t nhiênấ ế ớ ấ

là hai chuy n hoàn toàn khác nhau, nh ng đã có m t c h i ng u nhiên làm cho hai đi uệ ư ộ ơ ộ ẫ ề này có th g n bó v i nhau.ể ắ ớ

Năm 1951 viên qu n lý xả ưởng này tên là Piphây, trong khi đi săn b ng nhiên n y ra m t ýỗ ả ộ nghĩ m i l : con chim có màu lông óng vàng ph i chăng là loài chim bay nhanh nh t châuớ ạ ả ấ

Âu? Ông ta bèn tìm h i t t c các c quan t v n, l c l i r t nhi u t li u sách v ,ỏ ấ ả ơ ư ấ ụ ọ ấ ề ư ệ ở

nh ng cu i cùng cũng ch ng có ai tr l i đư ố ẳ ả ờ ược cho ông ta câu h i này.ỏ

Vì th ông ta m i b t đ u biên so n m t cu n sách chuyên môn tr l i nh ng câu h i đ iế ớ ắ ầ ạ ộ ố ả ờ ữ ỏ ạ

lo i nh th c a t t c m i ngạ ư ế ủ ấ ả ọ ười Piphây thu th p các t li u v v n đ này, đ ng th iậ ư ệ ề ấ ề ồ ờ cùng v i m t ngớ ộ ười anh em là Maiaot h p tác thành l p m t c quan chuyên môn thu th pợ ậ ộ ơ ậ tài li u v nh ng gì “nh t trên th gi i”.ệ ề ữ ấ ế ớ

Năm 1955 đã xu t b n cu n sách l n v các k l c th gi i Guiness Ch trong ba tháng,ấ ả ố ớ ề ỷ ụ ế ớ ỉsách đã bán h t không còn cu n nào và tr thành m t trong các cu n sách đế ố ở ộ ố ược kháchhàng tranh cướp

V sau ban biên t p c a cu n sách này năm nào cũng ph i b r t nhi u th i gian đ th mề ậ ủ ố ả ỏ ấ ề ờ ể ẩ tra, phân tích, s a ch a các tài li u có liên quan đ xu t b n m t cu n sách m i Đ n đ uử ữ ệ ể ấ ả ộ ố ớ ế ầ

nh ng năm 90 th k XX, cu n sách v k l c th gi i Guiness đã đữ ế ỷ ố ề ỷ ụ ế ớ ược d ch thành hàngị

ch c th ti ng T ng s lụ ứ ế ổ ố ượng phát hành lên t i vài ch c tri u b n.ớ ụ ệ ả

T t c nh ng cái gì “nh t th gi i” đ u đấ ả ữ ấ ế ớ ề ược ghi l i trong b sách v k l c th gi iạ ộ ề ỷ ụ ế ớ Guiness, bao quát đ các m t trong th gi i t nhiên và th gi i con ngủ ặ ế ớ ự ế ớ ườ ới, l n thì đ n vũế

tr và các thiên th , nh thì cho đ n các loài côn trùng, c hoa, t o, n m… Nh có nh ngụ ể ỏ ế ỏ ả ấ ờ ữ

ch trủ ương là “thú v ” và “m i l ”, nó đị ớ ạ ược đ c gi t t c các nộ ả ở ấ ả ước h t s c hoanế ứ

nghênh, và được coi là “th vi n nh ng cái nh t th gi i” Vì th t t c các k l c nh tư ệ ữ ấ ế ớ ế ấ ả ỷ ụ ấ

th gi i đế ớ ược thu th p vào trong sách này đ u đậ ề ược người ta g i là “k l c Guiness”.ọ ỷ ụ

Th vi n th gi i l n nh t th gi i đâu? ư ệ ế ớ ớ ấ ế ớ ở

Th vi n Qu c h i M là th vi n l n nh t th gi i Nó đư ệ ố ộ ỹ ư ệ ớ ấ ế ớ ược xây d ng th đôự ở ủ

Washington t i m t n i tao nhã, phong c nh r t đ p Th vi n này đạ ộ ơ ả ấ ẹ ư ệ ược sáng l p nămậ

1800 Sau đó nó hai l n b đ t cháy trong chi n tranh r i đ n 1888 l i đầ ị ố ế ồ ế ạ ược xây d ng l iự ạ

và chín năm sau công trình m i đớ ược hoàn thành

Th vi n Qu c h i M là m t công trình ki n trúc cao năm t ng trên m t hình vuôngư ệ ố ộ ỹ ộ ế ầ ở ộ

di n tích t i 3 v n m2 Trung tâm c a hình vuông y là m t phòng đ c c c to hình bátệ ớ ạ ủ ấ ộ ọ ựgiác, đ ch cho 250 ngủ ỗ ườ ọi đ c, b n chung quanh chia làm phòng đ c cho ngh vi n,ố ọ ị ệ phòng đ c báo, phòng h i ho và phòng đ c cho ngọ ộ ạ ọ ười mù T ng s ch ng i là 1500ổ ố ỗ ồ

ch ỗ

Đ n năm 1939 phía Đông th vi n chính l i xây d ng m t th vi n ph sáu t ng.ế ở ư ệ ạ ự ộ ư ệ ụ ầ

Ngoài kho sách có th tàng tr 10 tri u cu n, còn có phòng đ c, phòng m c l c…ể ữ ệ ố ọ ụ ụ

S sách mà Th vi n Qu c h i M l u tr thì h t s c phong phú, s lố ư ệ ố ộ ỹ ư ữ ế ứ ố ượng có trên tám

mươi tri u sách, hình v và các th t li u, h n 33 tri u b n th o c a danh nhân T i đâyệ ẽ ứ ư ệ ơ ệ ả ả ủ ạ

có c bài di n văn nh n th c c a Washington, v T ng th ng th nh t c a nả ễ ậ ứ ủ ị ổ ố ứ ấ ủ ước M vàỹ

nh ng bài di n thuy t khi tranh c c a T ng th ng M qua các khoá.ữ ễ ế ử ủ ổ ố ỹ

Có nh ng cu n sách c xu t b n trữ ố ổ ấ ả ước th k XVI L i có nh ng t li u h i ho hi nế ỷ ạ ữ ư ệ ộ ạ ệ

đ i đ y đ nh t c a nạ ầ ủ ấ ủ ước M , nh ng cu n băng thu g n nh ng t li u ghi âm, nh ngỹ ữ ộ ọ ữ ư ệ ữ

b n nh c, nh ng phim đi n nh và nh ng sách in cho ngả ạ ữ ệ ả ữ ười mù, cũng nh nh ng sách cóư ữ

T i sao gi i th ạ ả ưở ng Nobel tr thành gi i th ở ả ưở ng cao quý nh t trên th gi i? ấ ế ớ

Gi i thả ưởng Nobel đã được đ t ra theo di chúc và v i di s n c a nhà hoá h c ngặ ớ ả ủ ọ ười Thuỵ

Đi n tên là Nobel T khi gi i này để ừ ả ược trao vào đ u năm 1901, bao gi nó cũng đầ ờ ược coi

là gi i thả ưởng đem l i vinh d cao nh t cho các nhà khoa h c trên th gi i Gi i Nobel cóạ ự ấ ọ ế ớ ả

th tr thành gi i thể ở ả ưởng đem l i vinh d cao nh t trên th gi i ch y u là do m yạ ự ấ ế ớ ủ ế ấ

nguyên nhân chính sau đây:

- Đ u tiên là món ti n c a gi i thầ ề ủ ả ưởng này n m m c cao nh t đằ ở ứ ấ ượ ấc c p đ nh kỳ, tínhịtrong s các gi i thố ả ưởng v h c thu t và hoà bình Các món ti n thề ọ ậ ề ưởng này đượ ấc l y ratrong m t ph n di s n c a Nobel Di s n này g m kho ng chín tri u hai trăm nghìn đô la.ộ ầ ả ủ ả ồ ả ệ

M i năm l y ra kho ng hai mỗ ấ ả ươ ại v n đô la ti n lãi đ dùng làm ph n l n.ề ể ầ ớ

- Hai là các gi i Nobel đả ược chia ra làm năm h ng m c v t lý, hoá h c, sinh h c hay yạ ụ ậ ọ ọ

h c, văn h c và s nghi p hoà bình, đ u dùng đ thọ ọ ự ệ ề ể ưởng cho các nhân v t có c ng hi nậ ố ế cao nh t trong năm y v các lĩnh v c nói trên.ấ ấ ề ự

Danh sách các nhân v t đậ ược thưởng ph i thông qua các chuyên gia v các b môn thu cả ề ộ ộ

vi n khoa h c Hoàng gia Thu Đi n Vi n nghiên c u Calalinxca Thu Đi n, Vi n Vănệ ọ ỵ ể ệ ứ ỵ ể ệ

h c Thu Đi n và Qu c h i Na Uy xác đ nh, sau khi s u t m r t nhi u t li u và cânọ ỵ ể ố ộ ị ư ầ ấ ề ư ệ

nh c nhi u l n Trong g n m t trăm năm nay, sau khi gi i Nobel đã đắ ề ầ ầ ộ ả ược đ t ra, m t sặ ộ ố

được gi i th c đã có nh ng c ng hi n vĩ đ i và đ c đáo đ i v i nhan lo i trong lĩnh v cả ự ữ ố ế ạ ộ ố ớ ạ ự

Người trên th gi i ngày càng th a nh n uy tín, tính khoa h c và nghiêm túc c a gi iế ớ ừ ậ ọ ủ ả Nobel Vì th gi i Nobel đã tr thành đi u tế ả ở ề ượng tr ng cho vinh d t i cao và cũng làư ự ố

đi u khích l t i cao đ i v i ngề ẹ ố ố ớ ười thành công

T i sao l i n y sinh cu c kh ng ho ng tên l a Cu-ba? ạ ạ ả ộ ủ ả ử ở

Cu-ba là m t đ o qu c n m trên v nh Ca-ri-bê, n m vào kho ng gi a B c M và Namộ ả ố ằ ị ằ ả ữ ắ ỹ

M , cách bang Flo-ri-da c a M ch vài ch c h i lý N i đây r ng và tài nguyên khoángỹ ủ ỹ ỉ ụ ả ơ ừ

s n r t phong phú, n i ti ng nh t là ngành mía đả ấ ổ ế ấ ường

Năm 1959 sau khi cách m ng Cu-ba thành công, Ca-xt -rô ti n hành xây d ng ch nghĩaạ ơ ế ự ủ

xã h i, giao đ t cho nông dân, qu c h u hoá các xí nghi p mà v n dĩ trộ ấ ố ữ ệ ố ước đây là c a cácủnhà t b n M Trư ả ỹ ướ ực s đe do tr đũa v kinh t c a M , M tuyên b c m nh pạ ả ề ế ủ ỹ ỹ ố ấ ậ

đường c a Cu-ba Cu-ba đã tìm đ n s giúp đ v vi n tr kinh t c a Liên Xô.ủ ế ự ỡ ề ệ ợ ế ủ

Sau th ng l i c a Cu-ba v nh Con L n Cu-ba lo ng i M s có hành đ ng v i quy môắ ợ ủ ở ị ợ ạ ỹ ẽ ộ ớ

l n h n nên đã đ ngh Liên Xô h tr và giúp đ v quân s Liên Xô đ ng ý giúp đ vàớ ơ ề ị ỗ ợ ỡ ề ự ồ ỡ

bí m t dùng hai t u v n t i đ a tên l a chi n lậ ầ ậ ả ư ử ế ược sang Cu-ba

Ngày 14 tháng 10 năm 1962, máy bay trinh sát U2 c a M đã ch p đủ ỹ ụ ược hình nh các cănả

c tên l a chi n lứ ử ế ượ ủc c a Liên Xô t i Cu-ba Nhà tr ng nh n đ nh: tên l a c a Liên Xôạ ắ ậ ị ử ủ

đ t t i Cu-ba có th phóng cùng m t lúc 40 đ u đ n h t nhân Ch c n sau 2 – 3 phút,ặ ạ ể ộ ầ ạ ạ ỉ ầnhi u m c tiêu trên nề ụ ước M s b t n công Sau nhi u l n đ n đo cân nh c tìm đ i sáchỹ ẽ ị ấ ề ầ ắ ắ ố

t t nh t, cu i cùng Ken-n -đi đã xác đ nh phố ấ ố ơ ị ương án kh thi.ả

Chi u ngày 22 tháng 10, Ken-n -đi tuyên b trên truy n hình nề ơ ố ề ước M r ng: “M ti nỹ ằ ỹ ế hành phong to Cu-ba b ng đả ằ ường bi n B t c tàu thuy n nào đi qua vòng phong toể ấ ứ ề ả

đ u b tiêu di t” Đ ng th i M c 180 chi n h m bao vây ch t Cu-ba, ngoài ra còn cóề ị ệ ồ ờ ỹ ử ế ạ ặ250.000 b binh, 95.000 quân lính thu đánh b và lính dù s n sàng t n công Cu-ba.ộ ỷ ộ ẵ ấ

Liên Xô tuyên b s n sàng chi n đ u và s b n chìm b t c chi c tàu nào c a M mu nố ẵ ế ấ ẽ ắ ấ ứ ế ủ ỹ ố ngăn c n tàu c a Liên Xô, ti p theo là 25 chi c t u buôn hành quân đi v hả ủ ế ế ầ ề ướng Cu-ba

Kho ng tr a ngày 24, đ i tàu buôn c a Liên Xô đi t i tuy n phong to c a M Nguy cả ư ộ ủ ớ ế ả ủ ỹ ơ bùng n chi n tranh có th x y ra.ổ ế ể ả

Th i gian trôi đi t ng phút, t ng phút m t 10 gi sáng đúng, các tàu chi n h m và tàuờ ừ ừ ộ ờ ế ạ

ng m c a M s n sàng nh đ n Đ n 10 gi 32 phút, m t b ph n tàu buôn c a Liên Xôầ ủ ỹ ẵ ả ạ ế ờ ộ ộ ậ ủ

ch ng l i không đi ti p và quay đ u tr l i, còn m y chi c sau khi quân M lên ki m traữ ạ ế ầ ở ạ ấ ế ỹ ểxác nh n không ch vũ khí t n công, cho phép qua tuy n phong to Ngày hôm sau Kh -ậ ở ấ ế ả ơrut-xôp g i cho Ken-n -đi m t b c th đ ngh : “Ch c n M đ m b o không t n côngử ơ ộ ứ ư ề ị ỉ ầ ỹ ả ả ấCu-ba, Liên Xô s rút h t tên l a ra kh i lãnh th Cu-ba Đ ng th i yêu c u M rút h tẽ ế ử ỏ ổ ồ ờ ầ ỹ ế tên l a đ t t i Th Nhĩ Kỳ”.ử ặ ạ ổ

Sau 13 ngày kh ng hoàng tên l a Cu-ba, cu i cùng Liên Xô cũng đ ng ý rút h t tên l aủ ử ở ố ồ ế ử

kh i Cu-ba Liên Xô đã đ a tàu vào rút h t tên l a đi dỏ ư ế ử ướ ựi s giám sát c a quân M Ngàyủ ỹ

20 tháng 11, M tuyên b gi i to Cu-ba.ỹ ố ả ả

T i sao l i di n ra cu c chi n tranh Nga - Th ? ạ ạ ễ ộ ế ổ

Nước Nga là m t nộ ước Đ i l c, đ n th k XVII, m t phía Tây và phía Nam m i cóạ ụ ế ế ỷ ặ ớ

đường ra bi n Sa hoàng nể ước Nga mu n chi m đố ế ượ ốc l i ra bi n đ giành quy n ki mể ể ề ể soát trên bi n H đ nh k ho ch: m t là Tây ti n, giành l i ra bi n Fa-rô, thông bi nể ọ ị ế ạ ộ ế ố ể ể

nước Nga v i Đ i Tây Dớ ạ ương; hai là xu ng phía Nam, chi m l y l i ra H c H i, ki mố ế ấ ố ắ ả ể soát eo bi n H c H i đ H m đ i Nga có th đi v phí Tây vào Đ a Trung H i.ể ắ ả ể ạ ộ ể ề ị ả

Đ chi m l i ra H c H i, nể ế ố ắ ả ước Nga đã tuyên chi n v i Th Ôt-tô-man nhi u l n Nămế ớ ổ ề ầ

1735 – 1739, nước Nga đánh chi m A-xut hai bên liên ti p đánh nhau, quân Th b thuaế ế ổ ị

li n nhi u tr n ph i ký v i Nga các hoà ề ề ậ ả ớ ước ch u đ cho Nga chi m c a sông Đông vàị ể ế ửcác vùng Cap-ca-d ven bi n H c H i.ơ ể ắ ả

Đ qu c Ôt-tô-man Th Nhĩ Kỳ oai phong m t th i trong l ch s nh ng đ n cu i th kế ố ổ ộ ờ ị ử ư ế ố ế ỷ XVIII lâm vào kh ng ho ng nghiêm tr ng Đ qu c xuyên 3 châu l c Âu, Á, Phi này trủ ả ọ ế ố ụ ở thành chú c u đ ngừ ể ười ta xâu xé Các nước m nh châu Âu đ u bi t rõ, ai chi m đạ ở ề ế ế ượ c

“di s n” c a Th Nhĩ Kỳ ngả ủ ổ ười đó s giành đẽ ượ ưc u th tuy t đ i B i v y Nga, Anh,ế ệ ố ở ậPháp đ u lao vào cu c đ u quy t li t.ề ộ ấ ế ệ

Nh ng năm 40 c a th k XIX, m t tr n phong ba n i lên t “Thánh đ a” Giê-ru-xa-lem.ữ ủ ế ỷ ộ ậ ổ ừ ị thành Jerusalem này có r t nhi u Thánh đi n, Giáo đ ng và các gác chuông to l n c a

đ o C Đ c N m đạ ơ ố ắ ược v t tin này là n m đậ ắ ược chi c chìa khoá vàng còn đế ược g i làọ

“chìa khoá lăng t m c a Thẩ ủ ượng đ ”, có nghĩa là có quy n l i t i thế ề ợ ố ượng đ i v i các tínố ớ

đ C đ c giáo Ôt-tô-man Vào th k XVIII, chi c chìa khoá này n m trong tay giáo h iồ ơ ố ế ỷ ế ằ ộ chính th ng phố ương Đông, do đó nước Nga cũng thu c giáo h i chính th ng phộ ộ ố ươ ngĐông đã chi m đế ượ ưc u th Nh ng vào năm 1850, Vua Pháp là Lu-y Bô-na-pac đã đế ư ề

c p đ n chuy n này, cho r ng ph i đ cho giáo h i Thiên chúa n m gi chi c chìa khoáậ ế ệ ằ ả ể ộ ắ ữ ế

đó, vì v y đ t b ng đã n i phong ba Vua Th Nhĩ Kỳ Ap-đun Mai-chet v n m c vì bậ ấ ằ ổ ổ ẫ ấ ứ ị Nga chi m đ t, ông đ nh nh th l c c a Anh, Pháp đ giành l i đ t đai b m t Do đóế ấ ị ờ ế ự ủ ể ạ ấ ị ấquy t tâm ng v phía Anh, Pháp và trao chìa khoá cho giáo h i Thiên chúa.ế ả ề ộ

Sa hoàng Ni-cô-la I được tin đã vô cùng t c gi n Ch ng bao lâu, quân Nga đã có m t ứ ậ ẳ ặ ở ngay ngưỡng c a Th Nhĩ Kỳ, dàn mử ổ ười lăm v n quân t th t n công Hai nạ ở ư ế ấ ước Anh,Pháp cũng v i đ a h m đ i vào bi n Ê-giê Ngày 3-7-1853, quân Nga đ t nhiên vộ ư ạ ộ ể ộ ượt sông

t n công nấ ước Th Tháng mổ ười năm đó quân Th cũng tuyên chi n v i quân Nga Chi nổ ế ớ ế tranh đ ng th i n ra trên sông Đông ven H c H i và Cap-ca-d Tháng 11, t i b Namồ ờ ổ ắ ả ơ ạ ờ

H c H i thu c phía B c Th Nhĩ Kỳ, quân Th thua to Th y tình hình nguy ng p, h mắ ả ộ ắ ổ ổ ấ ậ ạ

đ i c a Anh, Pháp ph i lao vào ngay H c H i Tháng 3 năm 1854, Anh và Pháp chínhộ ủ ả ắ ả

th c tuyên chi n v i Nga Cu c chi n tranh Nga - Th di n bi n thành đ i chi n châuứ ế ớ ộ ế ổ ễ ế ạ ế

Âu Quân Nga bu c ph i lui kh i bán đ o Ban-căng Chi n tranh Nga - Th đánh r i l iộ ả ỏ ả ế ổ ồ ạ

ng ng, ng ng r i l i đánh kéo dài h n 180 năm Cu i cùng Nga chi m đừ ừ ồ ạ ơ ố ế ượ ốc l i ra H cắ

H i, th c hi n đả ự ệ ược ý đ bành trồ ướng

T i sao Giáo hoàng La Mã có Th p t quân? ạ ậ ự

Mùa xuân năm 1095, Giáo hoàng La Mã tri u t p m t H i ngh Giáo h i, thì có s gi c aệ ậ ộ ộ ị ộ ứ ả ủ Đông La Mã đ n xin g p đ a tin kh n c p c a Hoàng đ La Mã A-lê-xi-ut Đ nh , c uế ặ ư ẩ ấ ủ ế ệ ị ầ mong Giáo hoàng ra quân c u vi n, thánh đ a Giê-ra-xa-lem (Jerusalem) b các giáo đ I-ứ ệ ị ị ồxlam (Ixlam) chi m m t r i.ế ấ ồ

Giáo Hoàng Uyêc-banh đ nh v n đã mu n phát tri n th l c sang phệ ị ố ố ể ế ự ương Đông t lâu,ừ

l p t c đ ng ý ch p nh n đ ngh c binh sang giúp Đông La Mã.ậ ứ ồ ấ ậ ề ị ử

Đ n tháng 11, Uyêc-banh tri u t p Đ i h i đ ng viên Th p t quân đông chinh Giáoế ệ ậ ạ ộ ộ ậ ừhoàng kêu g i các giáo đ t m i n i kéo đ n: “Thọ ồ ừ ọ ơ ế ượng đ yêu c u chúng ta gi i c u anhế ầ ả ứ

em C đ c c a chúng ta phơ ố ủ ở ương Đông, giành l i thánh đ a Giê-ra-xa-lem, phạ ị ở ươ ngĐông có vô vàn vàng b c…ạ

Di n văn c a Uyên-banh đã kích đ ng tình c m tôn giáo cu ng nhi t c a giáo dân.ễ ủ ộ ả ồ ệ ủ

Sau h i ngh , h tranh nhau l y giá ch th p b ng v i đ khâu vào trang ph c c a mìnhộ ị ọ ấ ữ ậ ằ ả ỏ ụ ủ

đ bi u tr ng là Th p t quân Giáo hoàng đ nh ngày 15-8-1096 là ngày xu t chinh, l yể ể ư ậ ự ị ấ ấ Công-xtang-ti-nôp làm n i t p k t T đó b t đ u m t cu c th p t chinh v phơ ậ ế ừ ắ ầ ộ ộ ậ ự ề ươ ngĐông kéo dài đ n hai trăm năm Vì đ o Ix-lam l y bi u tế ạ ấ ể ượng là trăng lưỡ ềi li m nên cu cộ chi n tranh này còn g i là “Cu c chi n gi a th p t và lế ọ ộ ế ữ ậ ự ưỡ ềi li m”

Trong th p t quân v a có nh ng giáo sĩ trung thành, v a có c b n l u manh Có ngậ ự ừ ữ ừ ả ọ ư ườ ichi n đ u vì Chúa, có k c u mong s cế ấ ẻ ầ ự ướp bóc v vét vùng đ t b chinh ph c, có nh ngơ ấ ị ụ ữ

người mong r ng qua cu c Đông chinh, s r a s ch đằ ộ ẽ ử ạ ượ ộ ỗc t i l i

Mùa xuân năm 1096, m t cánh Th p t quân do các nông dân Pháp, Đ c h p thành,ộ ậ ự ứ ợ

kho ng m t v n ngả ộ ạ ười, do s kích đ ng tôn giáo v i vã đ n Ti u Á đánh tr n đ u tiên.ự ộ ộ ế ể ậ ầ

Nh ng con ngữ ười đáng thương này v a thi u vũ khí, l i không có ki n th c quân s , k từ ế ạ ế ứ ự ế

qu đã b quân Th Nhĩ Kỳ đánh cho tan tác.ả ị ổ

L n th t b i này không làm nguôi đi b u máu cu ng nhi t chi n tranh Mùa xuân nămầ ấ ạ ầ ồ ệ ếsau, m t cánh quân Th p t quân kho ng 3 v n ngộ ậ ự ả ạ ười do các Chúa phong ki n Pháp,ế

Đ c, Ý ch huy đã chia làm nhi u đứ ỉ ề ường ti n vào Công-xtan-ti-nôp Tháng 6 năm 1099,ế

Th p t quân bao vây Giê-ru-xa-lem.ậ ự

Ngày 15-7, sau m t h i h n chi n, thành Giê-ru-xa-lem đã b chi m và đã b t m trongộ ồ ỗ ế ị ế ị ắmáu Th p t quân tr thù, tàn sát không thậ ự ả ương ti c Thây ngế ười ng n ngang, máu ch yổ ả thành sông H n m t v n ngơ ộ ạ ười vào t n n trong đ n th Ô-ma b gi t h t, h đ u làị ạ ề ờ ị ế ế ọ ề

nh ng ngữ ười già, ph n và tr em.ụ ữ ẻ

Th p t quân l y Giê-ru-xa-lem (Jerusalem) làm th đô, xây d ng nên Vậ ự ấ ủ ự ương qu c Giê-ốru-xa-lem Công tước Gô-đ -froa đ Bui-ông (Godefroy de BuoiUon), ngơ ơ ười Pháp đượ c

đ a lên làm vua Ngoài ra, ngư ười ta còn l p nên Công qu c An-ti-ôt, Bá qu c Ê-đet-xa vàậ ố ố

Bá qu c Tri-pô-li, v danh nghĩa ba nố ề ước này đ u ph thu c vào Về ụ ộ ương qu c Giê-ru-xa-ốlem Nh ng cu c chi n gi a Ch th p đ và Lư ộ ế ữ ữ ậ ỏ ưỡ ềi li m v n ch a k t thúc.ẫ ư ế

Giáo dân Ix-lam chi m l i Giê-ru-xa-lem và các th thành khác Th p t quân mu n chi mế ạ ị ậ ự ố ế

l i nh ng ph n đ t đã m t Năm 1203, Th p t quân Đông chinh m t l n n a, nh ng l nạ ữ ầ ấ ấ ậ ự ộ ầ ữ ư ầ này h đánh cọ ướp th đô Đông La Mã, Công-xtan-ti-nôp, gi t h i chính nh ng ngủ ế ạ ữ ười anh

em C Đ c c a h T đó s cu ng nhi t Đông chinh c a Th p t quân m i ch m d t.ơ ố ủ ọ ừ ự ồ ệ ủ ậ ự ớ ấ ứ

Th p t quân Đông chinh t t c 8 lậ ự ấ ả ượt Giáo hoàng cũng mu n t ch c l n th 9, nh ngố ổ ứ ầ ứ ư không còn ai nghe theo n a năm 1291, Ai C p thu h i n t c a Th p t quân c đi mữ ậ ồ ố ủ ậ ự ứ ể

cu i cùng, thành Ac-co, đánh d u s th t b i hoàn toàn c a Th p t quân.ố ấ ự ấ ạ ủ ậ ự

Gi y và ngh in đ ấ ề ượ c phát minh nh th nào? ư ế

Th i c đ i, trờ ổ ạ ước khi phát hi n ra gi y và ngh in, t tiên chúng ta đã ph i dùng nh ngệ ấ ề ổ ả ữ thanh tre, thanh g đ ghi chép l i và truy n bá văn hoá tri th c cho m i ngỗ ể ạ ề ứ ọ ười

Vào th i Tây Hán, Trung Qu c đã b t đ u phát minh ra gi y Vì phờ ố ắ ầ ấ ương pháp s n xu tả ấ còn thô s , gi y h i đó v n ch a đơ ấ ồ ẫ ư ược dùng đ vi t sách.ể ế

Đ n th i Đông Hán, nhà phát minh Sái Luân, trên c s c a gi y Tây Hán, vào năm 105,ế ờ ơ ở ủ ấ

đã c i ti n ngh làm gi y Ông dùng v cây, dây đay, v i rách… đ làm nguyên li u s nả ế ề ấ ỏ ả ể ệ ả

xu t gi y Lo i gi y này trong các sách c g i là “Gi y Sài h u”.ấ ấ ạ ấ ổ ọ ấ ầ

Sau khi gi y đấ ược phát minh và s d ng r ng rãi, d n d n thay th cho các thanh tre,ử ụ ộ ầ ầ ế

thanh g và các t m v i đ dùng vi t sách Nh ng th i đó, v n ch a phát minh ra nghỗ ấ ả ể ế ư ờ ẫ ư ề

in M t cu n sách mu n tr thành nhi u cu n khác ph i t n r t nhi u công s c, th i gian,ộ ố ố ở ề ố ả ố ấ ề ứ ờ

nh h ng đ n vi c ph c p và truy n bá văn hoá T tiên ta đã tích c c tìm cách, mày

chi n công c a mình đế ủ ượ ư ạc l u l i muôn đ i, ông đã cho kh c vào bia đá nhi u n i.ờ ắ ở ề ơ Năm 175, theo đ ngh c a nhà h c gi Sái Ung, Hoàng đ đã sai kh c “Ngũ kinh” c aề ị ủ ọ ả ế ắ ủ

đ o Nho vào bia đá, đ các h c sinh vi t theo Hai trăm năm sau, có ngạ ể ọ ế ười đã phát minh ra

phương pháp “v ” vào bia đá, t o ra n ph m đ u tiên trên th gi i.ỗ ạ ấ ẩ ầ ế ớ

Vi c s d ng con d u và đá kh c lâu dài đã t o đi u ki n cho ngh in ra đ i T tiên taệ ử ụ ấ ắ ạ ề ệ ề ờ ổkhi s d ng con d u, v n ph i bôi lên m t con d u m t l p bùn in m ng, g i là “phongử ụ ấ ẫ ả ặ ấ ộ ớ ỏ ọnê” (ph bùn) T s g i ý c a con d u, ngủ ừ ự ợ ủ ấ ười ta kh c nh ng trang sách lên t m gắ ữ ấ ỗ

gi ng nh kh c nh ng con d u, r i đem in B n in c nh t theo cách này còn l u l i đ nố ư ắ ữ ấ ồ ả ổ ấ ư ạ ế bây gi là cu n “Kinh Kim Cờ ố ương” vào năm Hàm Thông th 9 đ i nhà Đứ ờ ường, t c nămứ868

Phát minh in b ng b n kh c đã đ a ngh in ti n b thêm m t bằ ả ắ ư ề ế ộ ộ ướ ớc l n, nh ng vi c inư ệ

m t cu n sách v n m t quá nhi u th i gian, và c n ph i c i ti n Tr i qua r t nhi u cộ ố ẫ ấ ề ờ ầ ả ả ế ả ấ ề ố

g ng c a nhi u ngắ ủ ề ười, đ n đ i T ng, T t Thăng đã phát minh ra l i in ch r i Ông đãế ờ ố ấ ố ữ ờ

l y keo đ t làm thành các phôi theo cùng m t quy cách M i đ u kh c ch ngấ ấ ộ ỗ ầ ắ ữ ược, b vàoỏ

lò nung cho c ng l i, th là thành các ch r i (b ng s ) Ch r i đứ ạ ế ữ ờ ằ ứ ữ ờ ược x p thành b ng,ế ảdùng m t khung ván b ng s t, trộ ằ ắ ước h t quét lên ván s t m t l p sáp và nh a thông, sauế ắ ộ ớ ự

đó nh t m t ch r i x p vào trong khung X p đ y m t khung làm thành m t b n Sau đóặ ộ ữ ờ ế ế ầ ộ ộ ả

h lên l a, sáp và nh a thông s ch y ra, ngơ ử ự ẽ ả ười ta l i l y m t ván ph ng ép lên, sáp vàạ ấ ặ ẳ

nh a thông đông c ng l i, ch r i s bám ch t vào ván s t, lúc này chúng ta có th quétự ứ ạ ữ ờ ẽ ặ ắ ể

m c đ t gi y, lăn ép đ in Phát minh này sau đó đã đự ặ ấ ể ượ ả ếc c i ti n lên v i các ch r iớ ữ ờ

b ng đ ng, b ng chì…ằ ồ ằ

Ngh in c a Trung Qu c phát minh đã góp ph n đ y m nh s phát tri n văn hoá trên toànề ủ ố ầ ẩ ạ ự ể

th gi i Ngày nay, ngh in càng hoàn thi n cùng v i trình đ khoa h c hi n đ i.ế ớ ề ệ ớ ộ ọ ệ ạ

T n Thu Hoàng đ t sách chôn nhà nho là chuy n nh th nào? ầ ỷ ố ệ ư ế

Năm 213 trước Công nguyên, T n Thu Hoàng ban y u trong cung đi n c a thành Hàmầ ỷ ế ệ ủ

Dương cho các qu n th n Sau ba tu n rậ ầ ầ ượu, viên quan phó x Chu Thanh Th n đ ngạ ầ ứ

d y nói lên l i chúc rậ ờ ượu, ca ng i T n Thu Hoàng đã đem các nợ ầ ỷ ước ch h u v n dĩ táchư ầ ố

r i nhau chuy n thành các qu n huy n, làm cho thiên h thái bình, công lao y c a T nờ ể ậ ệ ạ ấ ủ ầ Thu Hoàng th t là b t h ỷ ậ ấ ủ

Nh ng h c s Thu n Vu Vi t đ ng d y công kích ch đ qu n huy n H n n a ông taư ọ ỹ ầ ệ ứ ậ ế ộ ậ ệ ơ ữcòn yêu c u d a vào th ch c a đ i x a c t đ t phong h u cho các đ t ầ ự ể ế ủ ờ ư ắ ấ ầ ệ ử

Lúc b y gi th a tấ ờ ừ ướng Lý T đ ng lên bác b các lu n đi m c a Thu n Vu Vi t, r iư ứ ỏ ậ ể ủ ầ ệ ồ

l i mạ ượn v n đ này đ nói r ng ra r ng nh ng k đ c sách ch quen lu n bàn Thi Th ,ấ ề ể ộ ằ ữ ẻ ọ ỉ ậ ư dùng nh ng chuy n đ i x a đ bài bác công vi c ngày nay, gây mê c m, làm h n lo nữ ệ ờ ư ể ệ ả ỗ ạ lòng người, vì th nh t đ nh ph i đem h ra mà tr ng tr th t nghiêm m i đế ấ ị ả ọ ừ ị ậ ớ ược

T n Thu Hoàng nghe nói nh th , đã xu t phát t nhu c u ph i tăng cầ ỷ ư ế ấ ừ ầ ả ường chuyên ch ,ế

th ng tr và đàn áp t tố ị ư ưởng, ti p thu ki n ngh c a th a tế ế ị ủ ừ ướng Lý T , ra l nh đ t h t cácư ệ ố ếsách s không thu c v nử ộ ề ước T n cùng t t c các sách Thi Th đang tàng tr trong dânầ ấ ả ư ữgian, k c các trể ả ước tác c a Bách Gia Ch T Hoàng đ l i quy t đ nh t nay v sau,ủ ư ử ế ạ ế ị ừ ề

h k nào còn dám bàn lu n v Thi Th thì s b ch t đ u, k nào dùng các chuy n cễ ẻ ậ ề ư ẽ ị ặ ầ ẻ ệ ổ

x a đ bài bác vi c đ i nay thì s b chém c nhà.ư ể ệ ờ ẽ ị ả

Vì th cho nên vô s các đi n tích văn hoá đã b đ t ra thành tro Sau khi đ t sách đ n nămế ố ể ị ố ố ế

th hai, các nho sinh càng thêm b t mãn sau l ng hoàng đ , h m ng ch i T n Thuứ ấ Ở ư ế ọ ắ ử ầ ỷ Hoàng là tham n m quy n th , tàn b o thành tính Sau khi nh n đắ ề ế ạ ậ ược nh ng tin cáo giácữ

m t, T n Thu Hoàng l p t c phái ngậ ầ ỷ ậ ứ ười đi đi u tra, b t gi các nho sinh trong thànhề ắ ữHàm Dương đ th m v n Vì các nho sinh này t cáo l n nhau, cho nên T n Thu Hoàngể ẩ ấ ố ẫ ầ ỷlên c n th nh n , đã đem t t c 460 nhà nho có liên can đ n v này chôn s ng h t.ơ ị ộ ấ ả ế ụ ố ế

Đó t c là s ki n “Phân th thanh nho” (đ t sách và chôn nhà nho) đã đứ ự ệ ư ố ược ghi trong l chị

s ử

Vi c T n Thu Hoàng đ t sách và chôn nhà nho đã kìm hãm các t tệ ầ ỷ ố ư ưởng ch ng đ i,ố ố

nh ng đ ng th i vi c này cũng đã hu di t n n văn hoá l ch s V sau, tuy r ng hoàngư ồ ờ ệ ỷ ệ ề ị ử ề ằ

đ này có đế ược nghe nh ng l i ca t ng, nh ng trong m i l i ca ng i đ u có hàm ý báoữ ờ ụ ư ỗ ờ ợ ề

trướ ự ệc s di t vong cu i cùngố

Trong l ch s , Đài Loan đã đ ị ử ượ c quy v Trung Qu c nh th nào? ề ố ư ế

Các hòn đ o quý Đài Loan t c t i nay đã là lãnh th c a Trung Qu c, nh ng trong l chả ừ ổ ớ ổ ủ ố ư ị

s nó đã hai l n b nử ầ ị ước ngoài xâm lược và chi m c Tr i qua nh ng cu c chi n đ uế ứ ả ữ ộ ế ấ chung c a nhân dân hai bên b bi n, Đài Loan cũng đã đủ ờ ể ược quy v Trung Qu c.ề ố

Năm 1624, b n th c dân Hà Lan xâm chi m Đài Loan, nhân dân Đài Loan đã không ng ngọ ự ế ừ

kh i nghĩa ch ng l i quy n th ng tr th c dân c a chúng.ở ố ạ ề ố ị ự ủ

Năm 1661, anh hùng dân t c là Tr nh Thành Công đã ch huy nhi u v n tộ ị ỉ ề ạ ướng sĩ b t đ uắ ầ thu ph c Đài Loan H đ b lên c ng Hoà Liêu (trong đ a ph n Đài Loan), do có đụ ọ ổ ộ ả ị ậ ượ ự c s

ng h r t to l n c a nhân dân Đài Loan, h ti n t i vây đánh thành Xích Kh m là n i có

t ng đ c ph Hà Lan Sau tám tháng chi n đ u, b n th c dân Hà Lan cu i cùng cũng ph iổ ố ủ ế ấ ọ ự ố ả

đ u hàng.ầ

Tr nh Thành Công thu ph c Đài Loan không đị ụ ược bao lâu thì m c b nh qua đ i Con traiắ ệ ờông là Tr nh Kinh lên thay ông cai qu n Đài Loan.ị ả

Khi đó người làm ch v chính tr trên Đ i L c là hoàng đ Khang Hy c a tri u đình Mãnủ ề ị ạ ụ ế ủ ềThanh, đ i v i Đài Loan ông ta áp d ng phố ớ ụ ương châm: “d dành làm cho quy ph c” và đãỗ ụ

t ng sai ngừ ườ ượi v t bi n sang Đài Loan đ đàm phán hoà bình v i Tr nh Kinh Nh ng h iể ể ớ ị ư ố

Tr nh Thành Công còn s ng, ông đã t ng đị ố ừ ược v hoàng đ l u vong tri u Nam Minh banị ế ư ềcho h Chu kèm theo danh hi u “Qu c Tính Da”, vì th hai b con h Tr nh gi thái đọ ệ ố ế ố ọ ị ữ ộ

ch ng đ i đ n cùng v i chính ph nhà Thanh, và các cu c đàm phán hoà bình ch ng đemố ố ế ớ ủ ộ ẳ

l i k t qu gì c ạ ế ả ả

Năm 1681, Tr nh Kinh qua đ i, ngị ờ ười lên k v là con th c a ông ta m i mế ị ứ ủ ớ ười hai tu iổ tên là Tr nh Kh c S ng.ị ắ ả

Đ n th i kỳ này, hoàng đ Khang Hy quy t đ nh xu t quân thu ph c Đài Loan Ông raế ờ ế ế ị ấ ụ

l nh cho đ i tệ ạ ướng Thi Lang ch huy Thi Lang v n là tỉ ố ướng cũ c a quân Tr nh quy hàng.ủ ịQua b y ngày đêm k ch chi n, Thi Lang chi m đả ị ế ế ược 36 hòn đ o Bành H Tr nh Kh cả ồ ị ắ

S ng th y quy t tâm c a quân đ i phân tán bèn sai ngả ấ ế ủ ộ ười đi c u hoà.ầ

Năm 1684, Tr nh Kh c S ng vâng m nh hoàng đ Khang Hy v kinh và đị ắ ả ệ ế ề ược phong làm

nh t đ ng công tấ ẳ ước, đ ng th i Khang Hy c h t s c l y lòng c a qu n chúng, đ t raồ ờ ố ế ứ ấ ủ ầ ặĐài Loan ph Đài Loan thu c v t nh Phúc Ki n.ủ ở ộ ề ỉ ế

T đó quan h c a Đài Loan v i l c đ a ngày càng thêm m t thi t, kinh t và văn hoáừ ệ ủ ớ ụ ị ậ ế ếcũng ngày m t phát tri n.ộ ể

Năm 1895, Đài Loan l i b đ qu c Nh t xâm chi m Mãi đ n năm 1945, nhân dân Trungạ ị ế ố ậ ế ế

Qu c đã chi n đ u r t gian kh và dũng c m, m i giành đố ế ấ ấ ổ ả ớ ược th ng l i trong cu c chi nắ ợ ộ ế tranh kháng chi n ch ng Nh t Vì th Đài Loan m i tr v v i Trung Qu c nh ng l i bế ố ậ ế ớ ở ề ớ ố ư ạ ị chia c t Ngày nay, nhân dân hai bên b bi n cùng mong ngóng s m có ngày đắ ờ ể ớ ược đoànviên

T i sao ng ạ ườ i Do Thái l u l c kh p n i trên th gi i? ư ạ ắ ơ ế ớ

Trên th gi i, ngế ớ ười Do Thái là m t dân t c hi m có, vì h s ng t n mác trên kh p thộ ộ ế ọ ố ả ắ ế

gi i nh ng v n còn l u gi đớ ư ẫ ư ữ ược các đ c đi m c a dân t c mình Trong l ch s , ngặ ể ủ ộ ị ử ườ i

Do Thái đã ph i tr i qua nhi u kh i tr m tr ng Trong Chi n tranh Th gi i II, h đã bả ả ề ổ ả ầ ọ ế ế ớ ọ ị

Đ c Qu c xã gi t h i h n sáu tri u ngứ ố ế ạ ơ ệ ười, đ l i m t trang s đ m máu trong l ch sể ạ ộ ử ẫ ị ử nhân lo iạ

Người Do Thái là con cháu dân Hebr (Hebreux) s ng trên vùng đ t Palextin ngày nay tơ ố ấ ừ

3500 năm trước Kho ng năm 1021 trả ước Công nguyên, n i đây đã hình thành m t vơ ộ ươ ng

qu c th ng nh t, đ nh đô t i Jerusalem Đ n th k X trố ố ấ ị ạ ế ế ỷ ước Công nguyên, vương qu cố này chia thành hai nước là Ixaren mi n B c và Juda mi n Nam Sau đó (kho ng thở ề ắ ở ề ả ế

k VIII trỷ ước Công nguyên) hai vương qu c này b ngố ị ười Asyri ( vùng Đông B c Ir cở ắ ắ ngày nay) xâm chi m.ế

Th k VI trế ỷ ước Công nguyên, Jerusalem b vị ương qu c Babilon (Ir c ngày nay) tiêu di t.ố ắ ệ Dân chúng b b t làm tù binh đ a đ n Babilon và tr thành nô l Đây là th i kỳ hình thànhị ắ ư ế ở ệ ờ

đ o Do Thái V sau, nh ng ngạ ề ữ ười Do Thái đã được phóng thích l i quay v Jerusalem vàạ ề

l p nên qu c gia c a mình là qu c gia Juda.ậ ố ủ ố

Trong th k I trế ỷ ước Công nguyên, h l i b ngọ ạ ị ười La Mã chinh ph c Ngụ ười Do Thái đã

t ch c hai cu c kh i nghĩa l n đ ch ng l i ngổ ứ ộ ở ớ ể ố ạ ười La Mã nh ng đ u b đàn áp Ph nư ề ị ầ

l n ngớ ười Do Thái b gi t, còn t t c nh ng ngị ế ấ ả ữ ười may m n s ng sót đ u b xua đu i Tắ ố ề ị ổ ừ

đó, người Do Thái phiêu b t kh p n i đ t khách quê ngạ ắ ơ ấ ười

R t nhi u ngấ ề ười Do Thái, sau khi di c đ n châu Âu, b nhà c m quy n theo C Đ c giáoư ế ị ầ ề ơ ốcoi là k ph n b i Chúa C u th Jesus nên đã b b c h i, không đẻ ả ộ ứ ế ị ứ ạ ược quy n s h u đ tề ở ữ ấ đai Vì th , dân Do Thái ch y u s ng d a vào buôn bán Nh ng khi tích lu đế ủ ế ố ự ư ỹ ược m t sộ ố tài s n, h l i b giai c p th ng tr n i đ n c trú tìm cách cả ọ ạ ị ấ ố ị ơ ế ư ướp đo t, gi t h i và xuaạ ế ạ

đu i V y ngổ ậ ười Do Thái ch còn cách r i đ n n i khác Vì lý do đó, hàng ngàn nămỉ ờ ế ở ơnay, dân t c Do Thái đã d n d n phiêu b t, t n mát kh p n i trên th gi i.ộ ầ ầ ạ ả ắ ơ ế ớ

Châu Phi đã b chia c t nh th nào? ị ắ ư ế

Châu Phi trong con m t c a ngắ ủ ười châu Âu hàng nghìn năm nay v n là m nh đ t th n bí.ẫ ả ấ ầNgay t th k th năm trừ ế ỷ ứ ước Công nguyên, trong sách c a Hê-rôt-đ -tôt (Herodotus), nhàủ ơ

s h c Hy L p c v n đử ọ ạ ổ ẫ ược m nh danh là “Cha đ c a l ch s ” đã mô t sa m c, sôngệ ẻ ủ ị ử ả ạ

l n và r ng r m c a châu Phi Nh ng ngớ ừ ậ ủ ư ười châu Âu hi u bi t v châu Phi quá ít, trongể ế ề

m t th i gian dài châu Phi ch độ ờ ỉ ược coi là m t d i b bi n, ch không ph i là m t châuộ ả ờ ể ứ ả ộ

l c Khi đó ngụ ười châu Âu v trên b n đ , ph n đ t c a châu Phi v n b tr ng Trên đóẽ ả ồ ầ ấ ủ ẫ ỏ ố

ch v m y con sông l n Ngoài ra ch có nh ng con voi.ỉ ẽ ấ ớ ỉ ữ

Đ u th k XV, th c dân châu Âu b t đ u đ t chân lên m nh đ t th n kỳ này Năm 1415,ầ ế ỷ ự ắ ầ ặ ả ấ ầ

người B Đào Nha đi qua eo bi n Gi-b -ran-ta (Gibraltar) chi m thành X -ta (Centa) c aồ ể ơ ế ơ ủ

Ma R c, xây d ng m t căn c đi m th c dân đ u tiên châu Phi Tháng 3 năm 1488, Đi-ố ự ộ ứ ể ự ầ ở

at (Baratolomeu Dias) là người B Đào Nha cùng v i thu th c a ông đ b lên c c Namồ ớ ỷ ủ ủ ổ ộ ự

c a b bi n châu Phi N i đây đủ ờ ể ơ ược qu c vố ương B Đào Nha đ t tên là mũi H o V ng –ồ ặ ả ọ

có nghĩa là mi n đ t mang l i “nh ng hy v ng t t đ p”, nh ng nó đã mang l i cho châuề ấ ạ ữ ọ ố ẹ ư ạPhi tai h a hàng m y trăm năm v sau Song song v i con đọ ấ ề ớ ường bi n m i khai phá, th cể ớ ự dân châu Âu b t đ u xâm lắ ầ ược châu Phi

Năm 1602 Hà Lan thành l p công ty Đông n, năm 1626 l i thành l p công ty Tây n.ậ Ấ ạ ậ Ấ Chính ph Hà Lan quy đ nh l y sông Ka-phu-ê (Kafue) làm gianh gi i Phía Đông thu củ ị ấ ớ ộ

v công ty Đông n, phía Tây thu c v công ty Tây n Đ n n a sau th k XVII, Anh vàề Ấ ộ ề Ấ ế ử ế ỷPháp tăng cường xâm lược châu Phi H u nh toàn b vùng ven bi n châu Phi đ u b th cầ ư ộ ể ề ị ự dân phương Tây chi m lĩnh.ế

Sau khi b n th c dân cọ ự ướp xong vùng ven bi n, chúng b t đ u xâm nh p vào n i đ a v iể ắ ầ ậ ộ ị ớ quy mô l n Đ n năm 1876, Anh đã chi m xong Nam Phi, Zambia, Sieraleono, Ghana vàớ ế ếvùng ven bi n Ni-gie-ria; Pháp chi m Senegal, Algeria, Guinea, B Bi n Ngà (Ivoryể ế ờ ể

Coast), DahoMe nay là Bê-nanh (Benin); B Đào Nha chi m m t ph n sa m c Sahara.ồ ế ộ ầ ạ