Cơ sở thực tiễn Con người có trái tim biết rung động, có tâm tư tình cảm nên nhu cầu biểucảm của con người là rất lớn: từ cảm xúc đối với người thân trong gia đình đếncảm xúc đối với bạ
Trang 1Phần 1: MỞ ĐẦU1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1.1.1 Cơ sở lí luận
Thưở còn sinh thời, nói về mục đích của việc học, Chủ tịch Hồ Chí Minh
chỉ rõ: "Học để làm việc, làm người, làm cán bộ, học để phụng sự đoàn thể, giaicấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại", "Học để hành" Mỗi lứa tuổi, mỗi bậchọc có một yêu cầu, một mục tiêu tương ứng
Hồ Chí Minh cũng luôn khẳng định phương châm giáo dục là: "Lí luận điđôi với thực hành", "Học đi đôi với hành", "Học để hành ngày càng tốt"
Thực tế cho thấy, tình hình thế giới và trong nước luôn luôn biến đổi, côngviệc của chúng ta nhiều và mới, kỹ thuật của thế giới ngày càng tiến bộ nhưng
sự hiểu biết của mỗi cá nhân con người có hạn Muốn tiến kịp với sự biến đổi vôcùng tận thì ngay trong nhà trường giáo viên phải dạy cho trò biết phương pháphọc, phương pháp vận dụng kiến thức phân môn, bộ môn vào học tập, vào thựchành
Nghị quyết TW khoá VII đã xác định:" Khuyến khích cho học sinh tựhọc, tự áp dụng các phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinhnăng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề"
Là giáo viên daỵ môn Ngữ văn, tôi luôn suy nghĩ làm thế nào để học sinhhọc tốt tập làm văn Tôi thấy Tập làm văn là phân môn tổng hợp sử dụng tri thức
và kỹ năng ở hai phần Văn và Tiếng Việt
Trong chương trình Ngữ văn 7 học sinh được học thể loại văn biểu cảm.Đây là thể loại quan trọng trong chương trình THCS Làm tốt thể loại văn nàyhọc sinh sẽ vận dụng được cách viết một bài văn thuyết minh, nghị luận có cảmxúc
Văn biểu cảm là loại văn thể hiện nội tâm, tâm trạng của người viết Đây
là thể văn không hoàn toàn mới lạ Loại văn này trước đây đã được học dướinhan đề "Phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học" Nhưng như vậy phạm vi lạihẹp, tách rời mọi lĩnh vực của đời sống.Văn biểu cảm trong chương trình mới đã
Trang 2khắc phục được vấn đề trên Phạm vi biểu cảm biểu cảm đã gắn với toàn bộ đờisống tình cảm, cảm xúc của con người về cả văn học nghệ thuật và cả thế giới sựvật, con người Học và tạo lập kiểu văn bản này sẽ tạo nền tảng để học sinh rènsâu hơn các kĩ năng biểu cảm và đặc biệt là trau dồi khả năng biểu đạt mọi tìnhcảm, cảm xúc cho các em, giúp các em biết vươn tới những giá trị Chân -Thiện -Mĩ.
1.1.2 Cơ sở thực tiễn
Con người có trái tim biết rung động, có tâm tư tình cảm nên nhu cầu biểucảm của con người là rất lớn: từ cảm xúc đối với người thân trong gia đình đếncảm xúc đối với bạn bè, thầy cô; từ tình cảm đối với đồ vật, phong cảnh làngquê đến tình yêu Tổ quốc nhưng không phải ai cũng biết biểu đạt tình cảm củamình một cách tinh tế-đặc biệt là biểu đạt bằng ngôn từ
Nhu cầu biểu cảm của con người rất lớn Đặc biệt đối với các em học sinhkhi tâm hồn, cảm xúc các em rất nhạy cảm Nhiều sự vật hiện tượng đời sống đểlại ấn tượng sâu đậm Có những lúc cần phải bày tỏ trực tiếp hay gián tiếp tìnhcảm đó Vì vậy việc hướng dẫn học sinh làm tốt kiểu bài văn biểu cảm về sự vật,con người là rất quan trọng Nó giúp các em biểu đạt tình cảm của mình trongcuộc sống một cách chân thật tự nhiên, không cứng nhắc; góp phần nâng caophẩm giá và làm phong phú tâm hồn con người
Là một giáo viên đứng lớp, nhận thức được tầm quan trọng của kiểu bàibiểu cảm Tôi thấy việc trang bị cho học sinh những kĩ năng, cách làm kiểu bàinày là rất cần thiết Hơn nữa, thực tế cho thấy khâu yếu nhất của học sinh khilàm kiểu bài này là tìm ý(tìm cảm xúc) khi đứng trước đối tượng biểu cảm Nêntôi thiết nghĩ giáo viên cần cung cấp, hướng dẫn cho các em cách đặt đối tượngbiểu cảm vào mọi trường hợp để khám phá thế giới cảm xúc trong tâm hồnmình Hiểu được điều đó tôi đã chọn đề tài: "Những cách xác lập ý cho bài vănbiểu cảm về sự vật, con người", mong đóng góp kinh nghiệm nhỏ bé của mình
để nâng cao chất lượng dạy làm văn biểu cảm hiện nay
1.2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Trang 3Xuất phát từ mục tiêu giáo dục hiện nay là phải đào tạo ra con người vừa
có trí tuệ vừa giàu tính sáng tạo vừa có tính nhân văn Hay theo cách nói củaBác là đạo tạo lớp trẻ vừa hồng vừa chuyên Để làm được điều đó thì phải bồidưỡng cho học sinh cả về tâm hồn và trí tuệ Học sinh không chỉ học toán màcòn cần phải học văn Các dạng bài tập làm văn ở trường THCS luôn có sự quan
hệ mật thiết nhau.Trong một kiểu bài luôn có sự kết hợp của nhiều phươngthức Rèn cho học sinh cách xác lập ý để làm tốt văn biểu cảm cũng là gópphần nâng cao kĩ năng làm văn trong chương trình- thực hiện mục tiêu giáo dụccủa bộ môn nói riêng và dạy học nói chung
1.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Chương trình Trung học cơ sở ban hành năm 2002, phần Nội dungchương trình quy định văn biểu cảm chỉ được học 14 tiết ở lớp 7 với 2 dạng kháiquát
*Văn biểu cảm về con người, sự vật
*Văn phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học
Trong khuôn khổ sáng kiến này, tôi chỉ đi sâu vào vấn đề rèn kĩ năng biểucảm về con người, sự vật Trọng tâm của vấn đề này tôi nghiên cứu vấn đề rèn
kĩ năng lập ý cho học sinh làm nền tảng cho việc lập dàn ý và viết bài văn hoànchỉnh
1.4 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Khi đặt ra vấn đề rèn kĩ năng xác lập ý cho học sinh nhằm mục đích làmtốt bài văn biểu cảm, tôi muốn các đồng nghiệp chia sẻ cùng tôi những kinhnghiệm giảng dạy, trao đổi bàn luận để tìm ra biện pháp thiết thực, khả thi nhất,giải quyết triệt để tình trạng học sinh chỉ chú ý đến môn học tự nhiên hơn mônhọc xã hội; bộc lộ tình cảm, cảm xúc một cách khô khan cứng nhắc Học sinhbiết xác lập ý cho bài văn biểu cảm Mục đích cuối cùng của tôi khi viết sángkiến này là trang bị cho các em học sinh phương pháp để biểu cảm, để gọi racảm xúc của mình một cách chân thành và có thể khơi gợi được sự đồng cảmnơi người khác
Trang 41.5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Khi thực hiện đề tài, tôi đã sử dụng các phương pháp chủ yếu sau:
- So sánh - đối chiếu
- Phân tích - tổng hợp
- Thống kê - phân loại
Phần 2:NỘI DUNG
2 LÍ LUẬN CHUNG VỀ VĂN BIỂU CẢM
Văn biểu cảm là loại văn thể hiện nội tâm, tâm trạng của người viết Ngồitrước trang giấy, nếu tâm hồn trống rỗng không cảm xúc, đầu óc mông lungkhông rõ ý nghĩ gì thì người viết không thể có được một bài văn biểu cảm cóhồn Lúc đó, bài văn hoặc khô khan, nhạt nhẽo, ngắn ngủi hoặc giả tạo, vay tìnhmượn ý Người giáo viên, khi dạy văn THCS nói chung, dạy văn biểu cảm nóiriêng, ngoài nắm kiến thức, phương pháp lên lớp còn cần có một tâm hồn, mộttrái tim sống cùng tác giả, tác phẩm
Để dạy và học tốt văn biểu cảm ở THCS, người dạy và người học cầnnắm vững hệ thống chương trình gồm 6 bài học và luyện tập về văn biểu cảm(trong số 14 tiết học văn biểu cảm ở lớp 7 – học kì I ) gồm :
- Tìm hiểu chung về văn biểu cảm
- Đặc điểm của văn biểu cảm
- Đề văn biểu cảm và cách làm bài văn biểu cảm
- Cách lập ý của bài văn biểu cảm
- Các yếu tố tự sự và miêu tả trong văn biểu cảm
- Cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học
Tình cảm trong văn biểu cảm phải là những tình cảm chân thật, thấm
nhuần tư tưởng nhân văn như yêu con người, yêu thiên nhiên, yêu Tổ quốc, ghétnhững thói tầm thường độc ác những tình cảm ấy sẽ góp phần nâng cao phẩmgiá của con người, làm phong phú tâm hồn con người Vì vậy mà văn biểu cảmrất dễ tác động tới tình cảm của người đọc, người nghe; dễ tạo nên sự đồng cảm
Trang 5giữa con người với con người Chẳng hạn đến với ca dao Việt Nam ta bắt gặpthế giới tinh thần của lao động với những khúc ca trữ tình đằm thắm ca ngợi tìnhcảm gia đình, tình yêu quê hương, tình yêu đôi lứa, thái độ mỉa mai phẫn nộtrước cái xấu, cái ác trong xã hội.Cuộc sống của họ phải chịu bao nỗi vất vả,nhọc nhằn nhưng họ đã dũng cảm vượt lên số phận để sống tốt, sống có ý nghĩa.Nghe những bài ca dao đó ta không chỉ cảm thông, yêu mến và khâm phục họ
mà còn nhắc nhở mình phải sống nhân ái, có nghị lực, ước mơ
Cách biểu hiện tình cảm trong văn biểu cảm có thể biểu hiện trực tiếp hoặc
gián tiếp Biểu cảm trực tiếp là bộc lộ những cảm xúc nỗi niềm thầm kín tronglòng bằng những từ ngữ trực tiếp gọi ra những tình cảm ấy: lời than, câu cảm,những từ ngữ "yêu", "xao xuyến", "ước mơ" Biểu cảm gián tiếp là thông quavịêc miêu tả một phong cảnh, kể một câu chuyện để gửi gắm tình cảm Miêu tả,
kể chuyện chỉ là phương tiện để nâng đỡ những cảm xúc từ trái tim làm chocách biểu hiện tình cảm trở nên kín đáo, tế nhị mà sâu sắc Hình thức biểu cảmnày ta thường gặp nhiều trong thơ, văn xuôi
Cách làm bài văn biểu cảm: Để tạo lập bài văn biểu cảm cần tiến hành các
bước theo quá trình tạo lập văn bản nói chung: Tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn bài,viết thành bài văn, đọc và sửa bài
Các phương pháp tìm ý cho bài văn biểu cảm rất phong phú và đa dạng.Vì
thế, muốn tìm ý cho bài văn biểu cảm không phải cứ ngồi một chỗ mà đợi ýnghĩ, cảm xúc đến Sau khi có một đề bài, hãy quan sát kĩ đối tượng đề bài nêu
ra để từ đó, cảm xúc xuất hiện Nếu không có điều kiện quan sát trực tiếp, hãyt×m trong trí nhớ, trong kỉ niệm những gì mình biết về đối tượng và từ từ nhớ lạicác chi tiết Nếu cả kỉ niệm trong kí ức cũng không có thì tìm đọc sách báo, xemphim ảnh về đối tượng để ghi nhận các chi tiết cần thiết
Bài văn biểu cảm cũng có kết cấu ba phần (mở bài, thân bài, kết bài) như cáckiểu văn bản khác
* Mở bài: Giới thiệu đối tượng và cảm xúc chính về đối tượng
Trang 6* Thân bài: lần lượt nêu những cảm xúc suy nghĩ của riêng mình về đối
tượng
* Kết bài: Khái quát lại những cảm nghĩ, những liên tưởng khác
Khi viết bài văn biểu cảm cần chú ý lời văn Lời văn biểu cảm giàu nhạcđiệu , giàu hình ảnh, giàu cảm xúc Nên cần chú ý đến cách diễn đạt, cách hànhvăn
Bài văn biểu cảm có sự kết hợp của những yếu tố như tự sự, miêu tả Songcác yếu tố đó chỉ là phụ, làm nền cho việc biểu cảm Cần có sự kết hợp nhuầnnhuyễn các yếu tố đó để bài văn cụ thể, sinh động, gợi cảm
Việc hướng dẫn học sinh làm tốt kiểu văn bản biểu cảm chính là thực hiệntốt yêu cầu cung cấp, truyền thụ kiến thức và nâng cao kết quả dạy học mônNgữ văn nói riêng và kết quả dạy học trong nhà trường nói chung
2.2.THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
Năm học 2007 - 2008, 2008 - 2009 tôi được phân công giảng dạy mônngữ văn 7 Tôi nhận thấy mặc dù biểu lộ tình cảm, cảm xúc là một nhu cầu thiếtyếu của con người nhưng học sinh chưa biết cách bộc lộ cảm xúc của mình để
“khơi gợi lòng đồng cảm nơi người đọc” (Văn 7 – tập 1) Trước đề văn các emchưa biết sẽ bộc lộ tình cảm như thế nào với đối tượng và bộc lộ tình cảm theonhững hướng nào Mặc dù tình cảm là vốn có trong các em nhưng khi viết còngượng ép Chính vì thế, điểm các bài kiểm tra và điểm trung bình môn văn củacác em còn thấp Vì sao học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc làm văn biểucảm? Cần phải làm gì để nâng cao chất lượng dạy và học văn biểu cảm cho họcsinh THCS? Cần hướng dẫn các em xác lập ý để làm bài văn biểu cảm như thếnào? Đó là những vấn đề tôi trăn trở, day dứt, muốn cùng được chia sẻ với cácđồng nghiệp trong sáng kiến kinh nghiệm này
Qua hai năm giảng dạy chương trình ngữ văn lớp 7, tôi nhận thấy kĩ năngxác lập ý và cách bộc lộ tình cảm trong bài tập làm văn của một bộ phận họcsinh còn yếu Các em chưa biết khơi gợi những tình cảm đẹp, chân thành vớiđối tượng
Trang 7Năm học 2007 - 2008, khi viết bài tập làm văn số 2 với đề bài “Loài cây
em yêu” Dù mới học và hình thành kĩ năng tạo lập văn bản biểu cảm nhưngnhiều học sinh không phân biệt được văn miêu tả và văn biểu cảm nên bài viếtkhông phải viết về thái độ và t×nh cảm của mình đối với một loài cây cụ thể mà
tả về loài cây đó Hoặc tiết viết bài tập làm văn số 3, đề yêu cầu “Cảm nghĩ của
em về hình ảnh người bà thân yêu của mình”, có học sinh viết “Cảm nghĩ của
em về bà là một người bà yêu mến con cháu” Các em cảm nhận và viết văn nhưnghĩa vụ, làm qua loa cho xong rồi đem nộp Các em chưa biết đặt đối tượngvào những tình huống khác nhau để khơi gợi cảm xúc Sau đây là bảng số liệuthống kê điểm trung bình môn văn học kì I khối 7 năm học 2007 - 2008:
Sĩ số Tỉ lệ học
sinh giỏi
Tỉ lệ họcsinh khá
Tỉ lệ họcsinh trungbình
Tỉ lệ họcsinh yếu
Tỉ lệ họcsinh kém
* Nguyªn nh©n
Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên thì có nhiều song theo tôi, do một sốnguyên nhân chủ yếu sau:
- Đối với người dạy
+ Đa số giáo viên đều tận tụy với công tác giảng dạy, chăm lo quan tâmđến học sinh nhưng vẫn còn những mặt hạn chế sau :
+ Phương pháp giảng dạy chưa thực sự phù hợp với một bộ phận khôngnhỏ học sinh yếu kém dẫn đến chất lượng chưa cao
+ Do điều kiện khách quan nên việc sử dụng đồ dùng dạy học, phươngpháp trực quan vào tiết học hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng tiếp thu bài củahọc sinh
+ Giáo viên chưa khơi gợi được mạch nguồn cảm xúc ẩn sau mỗi ngườihọc sinh; chưa hướng dẫn được các em kĩ năng xác lập ý để định hướng nguồncảm xúc
+ Giáo viên chưa quan tâm đến việc hướng dẫn học sinh tìm ý
- Đối với học sinh
Trang 8+ Một số học sinh vỡ lười học, chỏn học nờn khụng chuẩn bị tốt tõm thếcho giờ học văn
+ Một số học sinh lười hoặc khụng bao giờ đọc sỏch, kể cả văn bản trongSGK
+ Đời sống văn húa tinh thần ngày một nõng cao, một số nhu cầu giải trớnhư xem ti vi, chơi game ngày càng nhiều làm cho một số em chưa cú ý thứchọc, bị lụi cuốn, xao nhóng việc học
Để nõng cao chất lượng dạy học văn biểu cảm, trước hết cần rốn cho cỏc
em kĩ năng xỏc lập ý để định hướng tỡnh cảm Theo tụi cần ỏp dụng một số biệnphỏp sau:
sẽ biết thương cảm những số phận bất hạnh, biết căm ghột sự bất cụng, cỏi xấu,cỏi ỏc; biết yờu thiờn nhiờn hoa cỏ, yờu quờ hương đất nước, “Người với ngườisống để yờu nhau” ( Tố Hữu) Theo tụi muốn đỏnh thức những cảm xỳc thầmkớn, tiềm tàng trong trỏi tim cỏc em thỡ phải cú nghệ thuật khơi gợi tự nhiờn, tinhtế.Giỏo viờn đặt ra những cõu hỏi tỡm ý để định hướng cho cỏch làm bài văn chocỏc em
Cú thể hướng dẫn học sinh đặt cõu hỏi tỡm ý theo những cỏch sau:
a.Hồi tởng về quá khứ
Là hình thức dùng trí tởng tợng để liên tởng tới những kí ức trong quá khứ,gợi sống dậy những kỉ niệm để từ đó suy nghĩ về hiện tại Đây cũng chính làhình thức lấy quá khứ soi cho hiện tại khiến cho cảm xúc của con ngời trở nênsâu lắng hơn Cách biểu cảm này sẽ tạo nên mối liên hệ gắn kết rất nhuầnnhuyễn và tự nhiờn giữa quá khứ và hiện tại
Trang 9Giỏo viờn cần hướng dẫn học sinh khi hồi tưởng quỏ khứ cần lựa chọnnhững hỡnh ảnh, sự việc giàu giỏ trị biểu cảm nhất để làm nền cho dũng cảm xỳcchõn thành, sõu lắng.
Ở cỏch khơi nguồn cảm xỳc này cú thể kết hợp cả biểu cảm giỏn tiếp qua
kể, tả và biểu cảm trực tiếp
Vớ dụ: Những năm tháng xa quê, giông tố cuộc đời tởng chừng cuốn bay tất cả, nhng trong tâm t tôi những dòng sông quê mênh mông vẫn cuồn cuộn
bao la vàng rực ngày mùa, mù mịt khói rạ, thơm vị mía lùi và trắng xoá sơng
mù sau tết Yêu cả tiếng chuông chùa ngân thăm thẳm canh khuya Tôi yêu
ánh nắng chiều tà trải màu vàng tái trên những dãy khoai mì, nghiêng nghiêng trên triền núi…”
(Trích An Giang “An Giang – quê mẹ mến yêu”-Mai Văn Tạo) – quê mẹ mến yêu”-Mai Văn Tạo) quê mẹ mến yêu -Mai Văn Tạo)”-Mai Văn Tạo)
Chẳng hạn khi gặp đề văn: Cõy bàng già trong kớ ức tuổi thơ.
Vỡ là kớ ức tuổi thơ nờn giỏo viờn hướng dẫn học sinh tỡm ý bằng cỏch gợi nhớ
về quỏ khứ.Cú thể cho cỏc em đặt cõu hỏi: Trong quỏ khứ hỡnh ảnh cõy bàngnhư thế nào? Gắn với kỉ niệm nào của người viết ? Từ đú dũng cảm xỳc đượckhơi nguồn Đõy là một vớ dụ, người viết đó miờu tả hỡnh ảnh gợi cảm của cõybàng trong quỏ khứ với cảm xỳc nhớ nhung tha thiết, do cỏch lập ý trờn đemlại:"Trường cũ kia rồi - nơi bao nhiờu năm vẫn gỡn giữ kớ ức tuổi thơ tụi Từng
kỉ niệm ựa về khi nhỡn thấy lũ học trũ đang võy quanh gốc bàng già Bao nămkhụng trở lại, giờ bàng đó già với những mấu mắt của thời gian Nhớ lại hồichỳng tụi là lũ học trũ lớp 7cõy mới cao hơn đầu người lớn, tỏn lỏ như chiếc dự Rồi xuõn đến nú bung nở những chựm hoa trắng li li khiến lũ học trũ ngước lờnngỡ ngàng, trõn trọng Chỳng tụi nhỡn nhau chờ ngày hỏi qủa Cỏi mựi vị vừachua, vừa chỏt khiến đứa nào đứa đấy nhỡn nhau phỏ lờn cười ễi, tuổi học trũ! Cũng theo hướng hồi tưởng quỏ khứ đú, cú thể vận dụng để khơi dậy cảmxỳc về người thõn yờu trong kớ ức " Bà nội đó xa, hỡnh ảnh của bà chỉ cũn trong
kỉ niệm Nhưng mỗi lần nhỡn rặng na bà trồng, lũng tụi lại trào dõng lờn xỳc cảmnhớ bà Cỏi dỏng người mảnh khảnh, cỏi lưng cũng cứ cặm cụi bờn những gốc
Trang 10na Bà bảo trồng na cho cỏc chỏu sau này được ăn quả Rặng na đó búi quả lầnđầu Hương vị ngon của nú như cú cả sự ấm ỏp chắt chiu của tỡnh bà
b Liên hệ hiện tại với tơng lai( Mơ ước về tương lai)
Là hình thức dùng trí tởng tợng để liên tởng tới tơng lai, mợn hình ảnh tơng
lai để khơi nguồn cảm xúc về đối tợng biểu cảm trong hiện tại Cách biểu cảmnày tạo nên mối liên hệ gắn kết rất tự nhiên, gần gũi và nhuần nhuyễn giữa hiệntại với tơng lai
Vớ dụ, Nguyễn Tuõn đó nghĩ đến tương lai với những gốc gạo trờn cỏch đồngNghĩa Lộ
Hoa gạo nở trên con đờng vào trạm 62 càng gợi lại cái tha thiết của anh bạn kiến trúc s muốn Điện Biên Phủ chỳng ta sẽ đầy trời nở đầy hoa gạo Tôi xin ủng hộ ý kiến rất có tình ấy Phải đó, hãy cứ trồng thử một cây đi Rồi sau đây sẽ là việc của con chim, việc của làn gió mà rồi hoa gạo Điện Biên cũng nhiều nh hạt lúa nông trờng Những anh em đã dũng cảm sống với Tây Bắc Những anh em đã vào đến cánh đồng Nghĩa Lộ, hẳn không thể nào quên đợc những hàng cây gạo giữa cánh đồng Nghĩa lộ Chao ôi, những gốc cây gạo hiên ngang vĩ đại và thân mật trên cánh đồng Nghĩa Lộ, bên con suối to nh một nhánh sông đồng bằng! Tôi đã thấy những gốc gạo trên khắp các chân ruộng bậc thang châu Văn Chấn, tôi càng mong thấy nó nay mai rộ hoa ở Điện Biên cùng với rừng ban sánh nhau trong cái lịch hoa của Tây Bắc nhiều màu
(Trớch"Dọn nhà lên Điện Biên"- Nguyễn Tuân)
Giỏo viờn cần hướng dẫn học sinh đặt đối tượng biểu cảm vào trong tương lai
để tưởng tượng Đối tượng biểu cảm đú sẽ như thế nào, em mong ước điều gỡ?
Từ đú bày tỏ tỡnh cảm, cảm xỳc Học sinh trung học cơ sở đang ở độ tuổi trớtưởng tượng phong phỳ nờn giỏo viờn gợi dẫn cho cỏc em cả những ước mơ bỡnh
dị đến những ước mơ bay bổng lóng mạn Quan trọng qua đú gửi gắm được tỡnhcảm cảm xỳc của người viết
Vớ dụ khi biểu cảm về người thõn, giỏo viờn cú thể gợi dẫn để cỏc em bộc lộcảm xỳc Trong tương lai em mong ước điều gỡ với người thõn đú? Em sẽ cúviệc làm, tỡnh cảm như thế nào? Học sinh cú thể mơ ước" ước gỡ thời gian khụngthể làm đụi mắt mẹ hằn sõu thờm những vết chõn chim và đụi bàn tay mẹ khụng
Trang 11thụ rỏp thờm để tụi đỡ cảm thấy mỡnh như người cú lỗi cho sự nhọc nhằn đú củamẹ " hoặc đoạn văn " Bố ra đi, đi đến một thế giới khỏc, ở nơi đú bố sẽ khụngcũn bệnh tật, sẽ thoỏt khỏi cuộc sống thương đau này.Và bố hóy yờn tõm, con sẽluụn nhớ những lời dạy của bố, sẽ luụn thương yờu, kớnh trọng biết ơn bố, sẽsống theo gương sỏng mà bố đó rọi đường cho con đi Hỡnh ảnh của bố sẽ luụn
ấp ủ trong lũng con Những kỷ niệm, những tỡnh cảm bố dành cho con, con sẽ
ụm ấp, trõn trọng, nú như chớnh linh hồn của mỡnh."
Hoặc khi biểu cảm về một người bạn thõn, học sinh thể tưởng tượng về tỡnhbạn đú trong tương lai như "Rồi chỳng tụi sẽ lớn lờn, mỗi người một ngả nhưngtụi mong ước tỡnh bạn sẽ cũn mói với những kớ ức thật đẹp.Và đú là những hànhtrang để tụi bước vào đời."
Hoặc khi biểu cảm về dũng sụng quờ hương cú bạn mong ước" Không biếtbao giờ tôi mới đợc trở về quê hơng? Nhng tôi vẫn tin rằng nhất định tôi sẽ vềnơi tôi hằng thơng nhớ Điều tôi mong ớc hơn cả là đựơc trở lại với con sông quêhơng hiền hoà và ngày ngày được ngồi bên sông, dới bóng mát của tre, tôi sẽ viếtnhiều hơn nữa về con sông quê hơng của mình"
c.Tởng tợng, liên tởng, suy tởng tạo nên dòng chảy cảm xúc.
Là hình thức liên tởng phong phú, từ những hình ảnh thực đang hiện hữu
để đặt ra các tình huống và gửi gắm vào đó những suy nghĩ, cảm xúc về đối tợngbiểu cảm cũng nh ớc mơ, hi vọng Cách biểu cảm này đòi hỏi ngời viết văn biểucảm phải có trí tởng tợng phong phú
Với đề bài "Loài cõy em yờu" cú em đó khơi nguồn cảm xỳc bằng cỏchliờn tưởng rất gần gũi, quen thuộc:
"Cú thể thấy rằng bản lĩnh bản sắc của người Việt và văn húa Việt cúnhững nột tương đồng với sức sống và vẻ đẹp của cõy tre đất Việt Tre khụngmọc riờng lẽ mà sống thành từng lũy tre, rặng tre Đặc điểm cố kết này tượngtrưng cho tớnh cộng đồng của người Việt Tre cú rễ ngấm sõu xuống lũng đất,sống lõu và sống ở mọi vựng đất Chớnh vỡ thế tre được vớ như là con người ViệtNam cần cự, siờng năng, bỏm đất bỏm làng : “Rễ sinh khụng ngại đất nghốo, Trebao nhiờu rễ bấy nhiờu cần cự” Tre cựng người Việt Nam trải qua bao thăng