Sơ lược về tổ chức lao động hợp lý

Mục tiêu của tổ chức lao động hợp lý là tìm kiếm mọi biện pháp khoa học nhằm tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thời gian, tiết kiệm nguyên vật liệu, phòng tránh mệt mỏi quá sớm, đảm bảo

Võ Hưng, Môi trường và con người, Lưu hành nội bộ Đại học

Tôn Đức Thắng, 2000

Mikulin (sách dịch), Sống lâu và tích cực, NXB Y học, 1995

Đào Thị Oanh, Tâm lý học lao động, NXB Đại học Quốc gia

Hà Nội, 2001

Nguyễn Đăng Thụ (Chủ biên), Bệnh học nội khoa, NXB Y học,

2004

L.K Olsen (sách dịch), Sức khóe ngày nay, NXB TPHCM,

1997

Câu hỏi chương IV

1 Nhiệm vụ của thức ăn và ý nghĩa của ăn uống hợp lý?

2 Ý nghĩa của một số chất đinh dưỡng cơ bản? Phân biệt thực

phẩm dinh dưỡng và thực phẩm chức năng?

3 Các mối quan hệ chủ yếu của con người? Ý nghĩa đặc bệt

của quan hệ giữa con người và tự nhiên Ý nghĩa đạo đức —

văn hóa của mối quan hệ này

4 Thành phần của công nghệ và vai trò của con người trong

các thành phần này

5 Quy luật thích nghi chủ yếu của con người ngày nay

CHƯƠNG V

SO LOOIC VEA TOA CHOUC LAO NOANG

HOIP LYU

Mục tiêu: Học viên cần nắm vững các nội dung cơ bản SaU:

1 Thế nào là tổ chức lao động hợp lý, còn gọi là tổ chức

lao động khoa học và ý nghĩa của nó

2 Mục tiêu của tổ chức lao động hợp lý là tìm kiếm mọi

biện pháp khoa học nhằm tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thời gian, tiết kiệm nguyên vật liệu, phòng tránh mệt mỏi quá sớm, đảm bảo năng suất lao động, đảm bảo an toàn, phòng tránh tai nạn và bệnh nghề nghiệp, đảm bảo nhu cầu tiện nghi

5.1 Khái niệm

Tổ chức lao động hợp lý còn gọi là tổ chức lao động có

khoa học, là tìm kiếm, phổ biến, ứng dụng các phương pháp, các biện pháp, các thủ thuật làm việc có hiệu quả, nâng cao năng

suất lao động, bảo vệ sức khỏe trước mắt và lâu dài, góp phần

quan trọng nâng cao cuộc sống

Áp dụng cho từng cá nhân, từng đơn vị sản xuất lớn nhỏ khác nhau

Không những trong 8 giờ lao động sản xuất mà cả trong giờ

nghỉ ngơi, hồi phục

Tuy theo trình độ công nghệ mà áp dụng các biện pháp

khác nhau nhằm mục tiêu tiết kiệm nhất về thời gian, sức người

và nguyên vật liệu

Các hướng tập trung: 4 hướng

1 Cải tiến việc tổ chức và phục hồi nơi làm việc: Tạo môi

trường thuận lợi cho công việc

Có ba yêu cầu chủ yếu sau:

— Bố trí hợp lý các công cụ và trang bị trong một điện tích

sản xuất có giới hạn nhằm tiết kiệm thao tác tới mức cao nhất

— Bao dam cho công nhân có điều kiện phù hợp với tính lao động

— Tạo hứng thú trong lao động

2 Nghiên cứu phổ biến các phương pháp và thao tác lao

động tiên tiến

Theo kinh nghiệm cải tiến thao tác của Taylor:

— Nghiên cứu động tác cơ bản

— Bấm giờ các thao tác: lựa chọn cách làm nhanh nhất

— Loại bỏ động tác saI, thừa

— Xác định trình tự làm việc nhanh nhất

3 Cải tiến các hình thức phân công và hợp tác ổn định sự

phân công

Để làm cho mỗi người có điều kiện đi sâu vào lao động

theo hướng chuyên môn hóa Bảo đảm sự đồng bộ trong các

khâu, dây chuyền, hợp tác tốt, dưới sự chỉ huy thống nhất

4 Thực hiện tốt công tác định mức lao động Mức định ra phải có cơ sở kỹ thuật, kinh tế và tâm sinh lý:

— Cơ sở kỹ thuật: sử dụng hiệu quả các trang thiết bị, các phương pháp gia công

— Cơ sở kinh tế: với chi phí về thời gian, tiền của ít nhất mà

chất lượng cao nhất

— Cơ sở tâm sinh lý: đảm bảo mức độ bình thường về cường

độ lao động, hạn chế mệt mỏi, đẩm bảo điều kiện cho phục hồi tái sản xuất

$ Xây dựng chế độ lao động và nghỉ ngơi hợp lý

Phù hợp với tính chất và điều kiện lao động nghề nghiệp

5.2 Tiết kiệm 5.2.1 Tiết kiệm thời gian Giờ nào việc ấy, giảm đến mức thấp nhất thời gian phụ, tăng thời gian tác nghiệp, tức là lao động thực tế Taylor nghiên cứu thời gian lao động để phát hiện những công nhân thao tác giỏi, ông theo dõi những người cùng làm một việc mà mất ít thời gian nhất Ông phân tích kỹ các thao tác, viết thành văn bản để

hướng dẫn

Sử dụng hợp lý thời gian lao động trong l ngày, trong l

tuần

Sơ đồ sau đây cho biết điễn biến của hiệu suất lao động

trong một ngày /8 tiếng

(Theo Ecgonomic cua Singleton 1976)

° ° ° e ° ° ° e °

1 = 3 4 Nghỉ 3 6 Z S

Lao động trí óc tăng từ sáng sớm đến trưa, đạt cực đại vào

giữa buổi sáng Giảm dân từ đầu giờ chiều cho đến hết giờ

Buổi tối năng suất cao từ 19 — 21 giờ

Thực ra còn tùy thời gian Mỗi người cần theo dõi để sử

dụng tốt thời gian Hết sức tránh tùy tiện

Chế độ làm việc 8 h/ngày là kết quả nghiên cứu khoa học

vì kinh nghiệm lâu đài chứ không phải là tùy tiện

W.Ken đã thống kê rất nhiều trong xí nghiệp

Lam 8 h/ngay cho 316 SP/ngay

10 h/ngày cho 276 SP/ngày

Vấn đề tổ chức ca kíp: 3 ca — 4 kíp; 2 ca — 2 kíp; v.v đều

phải tính đến năng suất lâu đài

Không được biến những đột xuất thành thường lệ Tăng ca

mỗi ngày không quá 4 giờ, mỗi năm không được quá 200

gid/nam

5.2.2 Tiết kiệm tiền của, nguyên vật liệu

- Rút ngắn tối đa quá trình vận chuyển lòng vòng Tổ chức dây chuyền tối ưu

— Giảm tối đa nguyên vật liệu thải bỏ, tái sử dụng

— Giảm thiểu tiêu hao năng lượng và nhiên liệu sử dụng 5.2.3 Cải tiến công cụ

Giảm tối đa sức người thủ công

5.2.4 Cải tiến tư thế và thao tác lao động

Tư thế phải đạt mức độ bên vững tối đa Trọng tâm của cơ

thể hoặc hệ thống cơ thể và công cụ càng thấp càng tốt Mặt tựa lớn làm tăng mức bền vững của cơ thể

Sau:

Tư thế phải tiết kiệm được sức người

So sánh tiêu hao năng lượng trong các tư thế đứng, ngồi như

Nằm 100% Đứng chốngnạnh 110%

Ngồi thoải mái 107% Đứngthoảmái 113%

Ngồi xổm 113% Đứng nghiêm 132%

Vận tốc thao tác thích hợp nhất

e Vận tốc tiêu hao năng lượng nhiều

e Vận tốc quá nhanh cơ thể không đáp ứng kịp thời

e Mỗi người cần tìm cho mình một vận tốc thích hợp, năng

suất cao nhất và ít tiêu hao năng lượng

Ví dụ: Tốc độ đi bộ vừa phải nhất là 4— 4,5 km/giờ

Khối lượng mang vác thích hợp nhất : Tùy lứa tuổi, giới

tính, cần quy định khối lượng mang vác thích hợp nhất để có thể

lao động lâu dài, giữ được sức khỏe và có năng suất cao

Quy định của Bộ Y tế với nữ: không quá 15 kg

Với học sinh: không quá 1/3 khối lượng cơ thể

Nhịp điệu lao động

Nhịp điệu khác với vận tốc Nhịp điệu là sự lặp lại theo

những khoảng cách thời gian đều nhau

Các động tác được tự động hóa, thành lập hình của vỏ não,

quá trình thần kinh được tập trung, không có động tác thừa —> do

đó tiết kiệm được sức lực Khi được tự động hoá thì hoạt động ý

thức của vỏ não giảm đi, hoạt động của trung tâm điều khiển tự

động tăng lên—> sẽ đỡ mệt mỏi

Mỗi giới, tuổi, mỗi cá thể đều cần tìm cho mình nhịp thích ứng

nhất

Ví dụ: nhịp gập cánh tay 30 — 35 lần/phút

Nhịp cơ nhai 90 — 100 lần/phút

Nhịp gõ ngón tay 150 lần/phút

Có thể luyện tập để bắt kịp nhịp điệu của máy tự động hóa

Bảo đảm sự phân phối tốt nhất giữa tay và mắt

Đặc biệt trong các thao tác chính xác cần lưu ý đảm bảo ánh

sáng

5.3 Khắc phục hiện tượng mệt mồi quá sớm

Sự mệt mỏi sinh lý có những biểu hiện như sau:

Nhịp tim tăng, nhịp thở tăng

Biên độ hô hấp giảm (lượng khí ra vào giảm)

Phản ứng chậm

Nhãn trừng thu hẹp (góc nhìn hẹp)

Lực cơ (kéo, đẩy ) giảm v.v

Sau thời gian nghỉ ngơi thì hổi phục được sức khỏe Nghỉ ngơi hợp lý thì hổi phục nhanh

Nếu mệt mỏi quá sớm thì hạn chế năng suất lao động và nguy cơ tai nạn tăng

Theo Herri và Yotayko thì sự mệt mỏi có liên quan đến yếu

- Sự cố gắng của hệ thần kinh: nghịch chiều

- Sự tiêu dùng hết chất dự trữ: thuận chiều

- Sự tích lũy chất độc trong cơ thuận chiều Ngoài ra còn do yếu tố môi trường tự nhiên và xã hội:

nhiệt độ, độ ẩm, nắng

Một sự mệt mỏi quan trọng hơn là mệt mỏi tâm lý

Mệt mỏi sinh lý sẽ được phục hồi sau nghỉ ngơi

Mệt mỏi tâm lý khi cần thiết vẫn có khả năng lao động lớn

lao

e Theo Heinde: nó tương ứng với cảm giác về suy nhược, sự

chán nản

e Lambiode: cho rang đã có nguyên nhân từ sự bất bình, hãng

hụt

e Deneuve: coi đó là phản ứng tự vệ nhằm trốn tránh công

việc buồn chán, là thái độ đấu tranh bị động, thiếu ý thức

e Mét mdi tam lý liên quan nhiều đến động cơ, tính thần và

thái độ lao động Đó là vấn đề được nghiên cứu sâu trong ngành

tâm lý học lao động

TÀI LIỆU THAM KHẢO CHỦ YẾU

1 Võ Hưng, Tổ chúc lao động khoa học và Ecgonomi, Lưu hành

nội bộ Đại học Tôn Đức Thắng, 2000

2 Nguyễn Văn Lê, Khoa học lao động, NXB Lao động, 1975

3 Singleton (sach dich), Ecgonomic, NXB Y hoc, 1972

Câu hồi chương 5:

Thế nào là tổ chức lao động hợp lý?

Tại sao phải tổ chức lao độg hợp lý?

Cơ sở khoa học để định mức lao động?

Ý nghĩa của việc cải tiến tư thế làm việc

Các yếu tố tác động đến sự mệt mồi và phương châm đối

phó

KEAT LUAAN

Bệnh học môi trường quả thật là nội dung khoa học rất

mới, chưa ai từng viết sách tham khảo hay giáo trình, hơn nữa lại

viết cho học viên cao học, những người đã biết rất nhiều về sinh

thái môi trường tự nhiên nhưng lại ít quan tâm đến những vấn đề

về con người

Nhận thức rằng con người là tài nguyên quý giá nhất, quan

trọng nhất trong số vô vần tài nguyên, chúng tôi cho rằng không

lý do gì con người không được bảo vệ, khai thác và sử dụng hợp

lý Nguồn nhân lực — con người — không chỉ là tài nguyên mà

còn là động lực, là mục tiêu của phát triển nhân lực bao gồm

nhiều thành phần, nhiều yếu tố như trí tuệ, kinh nghiệm, kỹ

năng, kỹ xảo và yếu tố quyết định trước hết là sức khỏe, không

thể lao động sáng tạo có hiệu quả Sức khỏe là quyền lợi cơ bản

của mọi người Mọi người có quyền được có sức khỏe đồng thời

có nghĩa vụ giữ gìn bảo vệ, khai thác và sử dụng hợp lý sức khỏe

cá nhân, sức khỏe cộng đồng, sức khỏe chịu sự tác động của

nhiều yếu tố tự nhiên và xã hội Ô nhiễm và suy thoái môi

trường tự nhiên, sự suy đồi, lối sống thiếu kiểm chế đều là những

yếu tố tác động trực tiếp đến sức khóc, là những nguyên nhân

hàng đầu dẫn đến bệnh tật

Vệ sinh học và bệnh học là những nội dung khoa học gần

gũi để tiếp cận với vấn đề sức khỏe thể chất và sức khỏe tĩnh

thần của cá nhân và quan trọng hơn là của cộng đồng xã hội

Đó chính là lý do dẫn đến ý định hoàn thiện bước đầu tập

bài giảng về bệnh học môi trường mà chúng tôi đã giảng mấy

năm gần đây Thành thực mà nói về cơ bản giáo trình này cũng

đáp ứng được tính khoa học, tính giáo khoa, tính Việt Nam nhưng

sự gắn kết của một tập hợp nhiều số chuyên đề liên quan với

nhau còn chút gì đó có phần lỏng lẻo Sự giới hạn của một giáo trình được giảng trong 30 tiết lý thuyết không cho phép mở rộng,

đi sâu một cách thoải mái các chuyên đề đã tập hợp được

Vấn đề lớn, năng lực có hạn, trong lần đầu ra mắt bạn đọc chắc chắn sẽ khó tránh khỏi những sai sót, rất mong bạn đọc, trước hết là những học viên cao học các chuyên ngành về môi

trường, đóng góp ý kiến hầu mong lần sau có thể tốt hơn, đáp

ứng tốt hơn nhu cầu học tập, nghiên cứu của học viên, sinh viên

và bạn đọc quan tâm

Nhóm tác giả