Giới quan chức trong kinh doanh

Phuơ luơc 2.1 Nhûông caêi caâch nhùìm múê ra caơnh tranh úê caâc thõ trûúđng doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ ặa ra thûơchiïơn nhûông haơn chïị cuêa chïị ăöơ ngín saâch ngùơt ngheđoPhuơluơc

Giới quan chức trong kinh doanh

Ăïí giuâp baơn ăoơc coâ thïm tađi liïơu nghiïn cûâu, tham khaêo vïì vai trođ vađ hoaơt ăöơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ

nûúâc úê caâc nûúâc ăang phaât triïín, Nhađ xuíịt baên Chñnh trõ quöịc gia cho dõch vađ xuíịt baên cuöịn saâch Giúâi quan chûâc trong kinh doanh, do caâc nhađ nghiïn cûâu coâ uy tñn thuöơc caâc quöịc tõch khaâc nhau cuêa Ngín hađng Thïị

giúâi viïịt vađ Nhađ xuíịt baên Oxford University íịn hađnh

Ăíy lađ cuöịn saâch thûâ tû trong loaơt Baâo caâo nghiïn cûâu chñnh saâch cuêa Ngín hađng Thïị giúâi Dûơa trïn cúsúê phín tñch caâc söị liïơu vađ caâc trûúđng húơp cuơ thïí, cuöịn saâch ăaô nïu lïn möơt söị khoâ khùn, trúê ngaơi vađ nhûôngbiïơn phaâp khùưc phuơc, nhûông thađnh cöng vađ thíịt baơi trong quaâ trònh caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc úê 12nûúâc ăang phaât triïín Ăùơc biïơt, cuöịn saâch cođn ruât ra nhûông ăiïìu kiïơn cíìn thiïịt ăïí coâ thïí thûơc hiïơn thađnhcöng caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăöịi vúâi nhûông nûúâc ăang phaât triïín

Mùơc duđ coâ möơt söị ăaânh giaâ vïì vai trođ, võ trñ cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ biïơn phaâp caêi caâch doanhnghiïơp nhađ nûúâc do caâc taâc giaê ặa ra chó mang tñnh chíịt nghiïn cûâu vađ chûa phuđ húơp vúâi Viïơt Nam, songchuâng töi hy voơng cuöịn saâch seô lađ tađi liïơu tham khaêo böí ñch ăöịi vúâi baơn ăoơc, nhíịt lađ caâc nhađ hoaơch ắnh chñnhsaâch, caâc nhađ quaên lyâ doanh nghiïơp vađ caâc nhađ nghiïn cûâu Xin trín troơng giúâi thiïơu cuöịn saâch cuđng baơn ăoơc

Thaâng 6 - 1999NHAĐ XUÍỊT BAÊN CHÑNH TRÕ QUÖỊC GIA

Viïơc xuíịt baên baâo caâo nađy diïîn ra vađo möơt thúđi ăiïím ríịt thñch húơp Trïn khùưp caâc nûúâc ăang phaât triïín vađcaâc nûúâc ăang trong thúđi kyđ quaâ ăöơ, caâc chñnh phuê ăang nöî lûơc caêi caâch nïìn kinh tïị nûúâc mònh Tuy nhiïn, úênhiïìu nûúâc, nhíịt lađ caâc nûúâc ngheđo nhíịt, möơt söị böơ phíơn cuêa nïìn kinh tïị víîn dai dùỉng chöịng laơi caêi caâch.Baâo caâo nađy giaêi quýịt möơt trong söị nhûông lônh vûơc quan troơng hún caê: ăïí lađ caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc lađm

ùn thua löî vađ hoaơt ăöơng keâm hiïơu quaê; caâc doanh nghiïơp nađy lađ gaânh nùơng vö cuđng to lúân ăöịi vúâi ngín saâchvađ caâc nguöìn lûơc khan hiïịm cuêa chñnh phuê úê nhiïìu nûúâc Nhûông doanh nghiïơp nađy lađm chíơm töịc ăöơ tùngtrûúêng, ngùn trúê viïơc tûơ do hoaâ thõ trûúđng vađ nhû víơy trûơc tiïịp vađ giaân tiïịp haơn chïị nhûông nöî lûơc trong giaêmngheđo ăoâi

Dûơa vađo möơt cú súê dûô liïơu chuýn mön duy nhíịt vađ nhûông nghiïn cûâu trûúđng húơp chi tiïịt, baâo caâo nađyphín tñch loaơi hònh doanh nghiïơp nhađ nûúâc mađ caâc biïơn phaâp caêi caâch ăaô toê ra coâ taâc duơng nhiïìu nhíịt Noâmiïu taê caâc chûúâng ngaơi víơt to lúân mađ caâc chñnh phuê phaêi ăöịi mùơt khi cöị gùưng giaêi thïí caâc doanh nghiïơp nhađnûúâc hoùơc theo caâch khaâc caêi thiïơn nùng lûơc hoaơt ăöơng cuêa chuâng, vađ chó ra caâch thûâc mađ caâc nhađ caêi caâchthađnh cöng ăaô vûúơt qua nhûông chûúâng ngaơi víơt nađy Noâ nhòn nhíơn síu sùưc kinh nghiïơm cöng ty vađ aâp duơngmöơt caâch saâng taơo viïơc phín tñch thïí chïị ăïí xaâc ắnh xem bùìng caâch nađo caâc húơp ăöìng giûôa giúâi quaên lyâ vađchñnh phuê coâ thïí ăoâng vai trođ nhû lađ cöng cuơ ăïí caêi caâch caâc doanh nghiïơp Cuöịi cuđng, noâ ăïì ra caâc ặúđng löịichñnh saâch cíìn phaêi ặúơc aâp duơng theo nhûông ăiïìu kiïơn ăíịt nûúâc vađ doanh nghiïơp khaâc nhau

Kïịt quaê nghiïn cûâu trung tím cuêa baâo caâo nađy ríịt ăaâng khñch lïơ: möơt söị chñnh phuê ăaô thûơc sûơ vûúơt quanhûông trúê ngaơi nađy Theo ăuöíi möơt chiïịn lûúơc caêi caâch toađn diïơn, nhûông nûúâc nađy ăaô thûơc hiïơn giaêi thïí khinađo coâ thïí, vađ caêi thiïơn caâc biïơn phaâp khuýịn khñch thađnh tñch hoaơt ăöơng cuêa caâc doanh nghiïơp cođn laơi trongphaơm vi quaên lyâ cuêa chñnh phuê Lônh vûơc míơu dõch vađ ăíìu tû cuông ăaô luön ăi theo chiïìu hûúâng nađy, díîn ăïịntöịc ăöơ tùng trûúêng nhanh hún vađ ăem laơi nhiïìu cú höơi hún cho toađn thïì xaô höơi

Nhûng taơi sao nhûông chñnh phuê khaâc laơi khöng tû nhín hoaâ hay caêi caâch caâc doanh nghiïơp quöịc doanh?Búêi vò chñnh trõ lađ möơt böơ phíơn khöng thïí taâch rúđi cuêa caêi caâch, nïn möơt nghiïn cûâu vïì caêi caâch trong súê hûôucöng cöơng khöng thïí loaơi boê viïơc phín tñch chñnh trõ Möơt kïịt quaê nghiïn cûâu chuê chöịt cuêa baâo caâo nađy lađ úêchöî nhûông chûúâng ngaơi víơt chñnh trõ lađ lyâ do chuê ýịu khiïịn cho viïơc caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăaơt ặúơc

ñt tiïịn böơ ăïịn nhû víơy trong thíơp kyê qua Baâo caâo nađy coâ möơt nöî lûơc saâng taơo nhùìm gúô röịi vađ ăo lûúđng caâc ýịutöị cíịu thađnh nhûông trúê ngaơi chñnh trõ ăöịi vúâi caêi caâch Ăíy lađ möơt ăoâng goâp to lúân, song chuâng töi cuông luönghi nhúâ rùìng tri thûâc phín tñch cuêa chuâng töi vïì caâc quaâ trònh chñnh trõ, mùơc duđ coâ thïí lađ líu ăúđi hún, thûúđngkhöng toađn diïơn bùìng tri thûâc phín tñch vïì caâc lûơc lûúơng vađ ăöơng cú kinh tïị Ăíy lađ möơt lônh vûơc mađ trong ăïícöng viïơc phín tñch böí sung vađ viïơc böị sung dûô liïơu seô chùưc chùưn níng cao tri thûâc cuêa chuâng ta trong nhûôngnùm túâi Tuy nhiïn, chuâng töi tin tûúêng rùìng muơc tiïu cuêa nhûông kïịt quaê nghiïn cûâu chñnh trong nghiïn cûâunađy seô víîn cûâ ăuâng duđ coâ traêi qua sûơ kiïím duýơt kyô lûúông hay xem xeât nhû thïị nađo ăi chùng nûôa

Chuâng töi hy voơng rùìng nghiïn cûâu ặúơc trònh bađy trong cuöịn saâch nađy seô cho pheâp caâc nhađ laônh ăaơochñnh trõ, caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch vađ toađn böơ giúâi nghiïn cûâu phaât triïín thíịy ặúơc möơt bûâc tranh roôrađng hún vïì nhûông lúơi ñch to lúân cuêa viïơc caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ, cuông quan troơng khöng keâm,cuêa viïơc hiïíu biïịt töịt hún vïì caâch thûâc khùưc phuơc nhûông trúê ngaơi ăöịi vúâi caêi caâch.

Giúâi quan chûâc trong kinh doanh lađ baâo caâo thûâ tû trong möơt loaơt Baâo caâo nghiïn cûâu chñnh saâch ặúơc

thûơc hiïơn vúâi muơc ăñch phöí biïịn röơng raôi hún nûôa nhûông kïịt quaê cuêa nghiïn cûâu do Ngín hađng Thïị giúâi thûơchiïơn vïì caâc víịn ăïì chñnh saâch phaât triïín Dïî hiïíu ăöịi vúâi nhûông ngûúđi khöng phaêi lađ chuýn gia, nhûông cuöịnsaâch trong loaơt saâch nađy cuông tòm caâch thuâc ăííy viïơc thaêo luíơn trong giúâi hoơc thuíơt vađ caâc nhađ hoaơch ắnhchñnh saâch vïì caâc muơc tiïu vađ cöng cuơ chñnh saâch cöng cöơng phuđ húơp ăöịi vúâi caâc nûúâc ăang phaât triïín Giöịngnhû caâc Baâo caâo nghiïn cûâu chñnh saâch trûúâc ăíy, baâo caâo nađy lađ möơt saên phíím cuêa ăöơi nguô nhín viïn Ngínhađng Thïị giúâi; nhûông nhíơn xeât trong ăíy khöng nhíịt thiïịt phaên aânh quan ăiïím cuêa caâc Ban giaâm ăöịc haychñnh phuê cuêa nhûông nhín viïn nađy

Michael BrunoPhoâ chuê tõch, Ban kinh tïị phaât triïín,kiïm Chuýn gia kinh tïị chñnhNgín hađng Thïị giúâi

Thaâng 9-1995

LÚĐI NHAĐ XUÍỊT BAÊN

LÚĐI NOÂI ĂÍÌU

NHOÂM BAÂO CAÂO

LÚĐI CAÊM ÚN

CAÂC ẮNH NGHÔA

GIÚÂI THIÏƠU VAĐ TÖÍNG QUAN

Ăiïìu gò taơo nïn thađnh cöng trong caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc?

Kyâ kïịt húơp ăöìng: Ăiïìu gò coâ taâc duơng, ăiïìu gò khöng vađ taơi sao

Ăiïìu kiïơn chñnh trõ ăïí caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Coâ thïí lađm gò ăïí thuâc ăííy caêi caâch vađ níng cao hiïơu quaê?

CHÛÚNG I: CAÂC QUAN CHÛÂC VÍÎN NGÛƠ TRÕ TRONG KINH DOANH

Bíịt chíịp viïơc giaêi thïí ngađy cađng tùng, khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc víîn lúân

Doanh nghiïơp nhađ nûúâc taâc ăöơng nhû thïị nađo ăïịn hoaơt ăöơng kinh tïị

Kïịt luíơn

Chuâ thñch

CHÛÚNG 2: THAĐNH CÖNG VAĐ THÍỊT BAƠI TRONG CAÊI CAÂCH DOANH NGHIÏƠP NHAĐ NÛÚÂC

Ăaânh giaâ sûơ thađnh cöng vađ thíịt baơi

Nhûông ăùơc ăiïím caêi caâch nađo giuâp nhíơn ra caâc nhađ caêi caâch thađnh cöng?

Víịn ăïì giaêi thïí vađ caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Phaât triïín vûúơt caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc: Möơt biïơn phaâp thay thïị giaêi thïí?

Chó riïng giaêi thïí cođn chûa ăuê

Tùng cûúđng hoaơt ăöơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc thöng qua caơnh tranh

Ngín saâch ngùơt ngheđo

Caêi caâch khu vûơc tađi chñnh

Thay ăöíi quan hïơ giûôa caâc chñnh phuê vađ caâc nhađ quaên lyâ doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Kïịt luíơn

Phuơ luơc 2.1 Nhûông caêi caâch nhùìm múê ra caơnh tranh úê caâc thõ trûúđng doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ ặa ra thûơchiïơn nhûông haơn chïị cuêa chïị ăöơ ngín saâch ngùơt ngheđo

Phuơluơc 2.2 Caêi caâch khu vûơc tađi chñnh

Chuâ thñch

CHÛÚNG 3: KYÂ KÏỊT HÚƠP ĂÖÌNG: ĂIÏÌU GÒ COÂ HIÏƠU QUAÊ, ĂIÏÌU GÒ KHÖNG VAĐ TAƠI SAO

Caâc ýịu töị khuýịn khñch ăaô taâc ăöơng líîn nhau nhû thïị nađo ăïí aênh hûúêng túâi kïịt quaê

Húơp ăöìng hoaơt ăöơng: Vúâi caâc nhađ quaên lyâ cöng cöơng

Húơp ăöìng quaên lyâ: Vúâi caâc nhađ quaên lyâ tû nhín

Húơp ăöìng ăiïìu chónh: Vúâi caâc chuê súê hûôu tû nhín

Kïịt luíơn

Chuâ thñch

CHÛÚNG 4: CHÑNH TRÕ HOƠC VÏÌ CAÊI CAÂCH DOANH NGHIÏƠP NHAĐ NÛÚÂC

Ăaânh giaâ ăiïìu kiïơn I: sûơ mong muöịn vïì chñnh trõ

Ăaânh giaâ ăiïìu kiïơn II: tñnh khaê thi vïì mùơt chñnh trõ cuêa caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Ăaânh giaâ ăiïìu kiïơn III: tñnh ăaâng tin cíơy cuêa caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Giaêi thñch vađ dûơ ăoaân thađnh cöng cuêa caêi caâch

Kïịt luíơn

Phuơ luơc 4.1: Chñnh trõ hoơc caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc: bùìng chûâng böí sung

Chuâ thñch

CHÛÚNG 5: CÍÌN LAĐM GÒ ĂÏÍ THUÂC ĂÍÍY CAÊI CAÂCH VAĐ NÍNG CAO THAĐNH QUAÊ

Lađm thïị nađo ăïí khùỉng ắnh ặúơc lađ möơt nûúâc ăaô sùĩn sađng ăïí caêi caâch hay chûa

Cíìn lađm gò úê nhûông nûúâc chûa sùĩn sađng caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Nhûông nûúâc ăaô sùĩn sađng caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc cíìn lađm nhûông gò

Cíìn lađm gò vúâi caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc khöng thïí giaêi thïí

1 Viïơn trúơ nûúâc ngoađi coâ thïí höî trúơ nhû thïị nađo ăöịi vúâi caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

1.1 Doanh nghiïơp nhađ nûúâc lađ gò?

1.2 Hïơ quaê phuâc lúơi cuêa viïơc baân doanh nghiïơp nhađ nûúâc

1.3 Tû nhín hoaâ vađ ö nhiïîm

2.1 Caâc mö hònh súê hûôu cuêa Trung Quöịc: khöng phaêi nhađ nûúâc cuông khöng thuöơc tû nhín

2.2 Nhûông biïơn phaâp khuýịn khñch bïn ngoađi hoaơt ăöơng cuêa doanh nghiïơp: Trûúđng húơp khaâch saơn

Shepheard

2.3 Ăaơt ặúơc nhiïìu nhíịt tûđ tû nhín hoaâ

2.4 Caâc xñ nghiïơp hûúng tríịn cuêa Trung Quöịc khaâc vúâi caâc xñ nghiïơp quöịc doanh nhû thïị nađo

2.5 Cöng khai nhûông trúơ cíịp bõ che giíịu

2.6 Caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc coâ ûu ăaôi líịn aât caâc nhađ chïị taơo tû nhín úê ÍỊn Ăöơ

2.7 Nhûông vai trođ cuêa möơt hïơ thöịng tađi chñnh phaât triïín lađnh maơnh trong caêi caâch doanh nghiïơp nhađ

nûúâc

2.8 Ăaânh giaâ sûơ phaât triïín cuêa khu vûơc tađi chñnh

2.9 Khu vûơc tađi chñnh vađ caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc: trûúđng húơp cuêa Ba Lan

2.10 Hïơ thöịng ăiïìu tiïịt tađi chñnh ýịu keâm coâ thïí phaâ hoaơi quaâ trònh tû nhín hoaâ: trûúđng húơp Chilï3.1 Ăaânh giaâ hoaơt ăöơng cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc: vïì caâc muơc tiïu xaô höơi thò sao?

3.2 Húơp ăöìng hoaơt ăöơng úê Trung Quöịc

3.3 Kinh nghiïơm vïì húơp ăöìng quaên lyâ cuêa Xri Lanca

3.4 Ăiïìu tiïịt khung giaâ vađ muơc tiïu

4.1 Caâc chó söị vïì töí chûâc laơi liïn minh - trûúđng húơp Mïhicö

4.2 Caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc úê Trung Quöịc

4.3 Ăïìn buđ cho nhûông ngûúđi bõ thiïơt vò caêi caâch trong caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc cuêa Chilï4.4 Tû nhín hoaâ hađng loaơt bùìng cöí phiïịu taơi cöơng hoađ Seâc

4.5 Ăo lûúđng tñnh ăaâng tin cíơy

4.6 Giam haôm caêi caâch: nhûông caên trúê hađnh ăöơng ăöịi vúâi cú quan hađnh phaâp taơi Chilï

5.1 Lađm cho ăíịt nûúâc trúê nïn sùĩn sađng caêi caâch

5.2 Nhûông caơm bíîy coâ thïí cuêa tû nhín hoaâ

5.3 Nhûông baêo ăaêm vađ tû nhín hoaâ

2.2 Caâc nûúâc caêi caâch thađnh cöng laơi giaêi thïí doanh nghiïơp nhiïìu hún

2.3 Tû nhín hoaâ trong caâc ngađnh cöng nghiïơp

2.4a Tònh hònh caơnh tranh trong nûúâc trûúâc caêi caâch, caâc ngađnh cöng nghiïơp lûơa choơn

2.4b Tònh hònh caơnh tranh trong nûúâc sau caêi caâch (1994), caâc ngađnh cöng nghiïơp lûơa choơn

2.5 Ăaânh giaâ caơnh tranh nûúâc ngoađi

2.6 Nhûông chuýín khoaên cuêa chñnh phuê cho caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc (1978-1991) vađ ăiïìu tiïịt giaâ caê2.7 Nhûông caêi caâch vïì töí chûâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong nhûông nùm 1980

3.1 Söị lûúơng húơp ăöìng hoaơt ăöơng úê caâc nûúâc ăang phaât triïín, theo ngađnh

3.2 Caâc doanh nghiïơp ặúơc nghiïn cûâu

3.3 So saânh caâc ăùơc trûng chó tiïu

3.4 So saânh caâc ăöơng cú khuýịn khñch trong húơp ăöìng

8.5 Vñ duơ vïì viïơc chñnh phuê thíịt hûâa hoađn toađn hay möơt phíìn

3.6 So saânh hoaơt ăöơng vúâi caâc ăùơc trûng húơp ăöìng lûơa choơn

3.7 Caâc húơp ăöìng quaên lyâ, theo nûúâc

3.8 Húơp ăöìng quaên lyâ, theo ngađnh

3.9 Míîu húơp ăöìng quaên lyâ

3.10 Toâm tùưt kïịt quaê

3.11 AÊnh hûúêng cuêa viïơc lûơa choơn vađ cíịp vöịn ăöịi vúâi hoaơt ăöơng cuêa húơp ăöìng

3.12 Giaâ trõ tû nhín hoaâ cú súê haơ tíìng trong thúđi gian gíìn ăíy úê caâc nûúâc ăang phaât triïín

3.13 Míîu caâc nûúâc coâ khu vûơc tû nhín tham gia vađo ngađnh viïîn thöng

3.14 Caâc chó söị chíịt lûúơng dõch vuơ viïîn thöng thuöơc vađ sau khi caêi caâch

3.15 Caâc cú chïị tiïịt löơ thöng tin vïì ngađnh viïîn thöng

3.16 Ăiïìu tiïịt giaâ caê úê caâc nûúâc míîu

3.17 Caâc cú quan thûơc hiïơn viïơc ăiïìu tiïịt: tñnh trung líơp, quýìn cûúông chïị thûơc thi vađ kyô nùng cuêa hoơ4.1 Ăiïìu kiïơn I ăïí caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc: sûơ mong muöịn vïì chñnh trõ

4.2 Nhûông ûúâc tñnh vïì tònh traơng dû thûđa biïn chïị taơi caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

4.3 Ăiïìu kiïơn II ăïí caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc: tñnh khaê thi vïì mùơt chñnh trõ

4.4 Ăiïìu kiïơn III ăöịi vúâi caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc: tñnh ăaâng tin cíơy

4.5 Caâc ăiïìu kiïơn khöng ặúơc thoaê maôn taơi caâc nûúâc caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc keâm thađnh cönghún

Baêng phuơ luơc

A.1 Tyê troơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong hoaơt ăöơng kinh tïị, 1978-1991

A.2 Tyê troơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong hoaơt ăöơng kinh tïị phi nöng nghiïơp, 1978-1991A.3 Tyê troơng cuêa ăíìu tû doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng ăíìu tû nöơi ắa, 1978-1991

A.4 Tyê troơng cuêa ăíìu tû doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng saên phíím quöịc nöơi, 1978-1991

A.5 Tyê troơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong viïơc lađm, 1978-1991

A.6 Tyê troơng cuêa caân cín töíng thïí doanh nghiïơp nhađ nûúâc trûúâc khi coâ caâc chuýín khoaên, 1978-1991A.7 Tyê troơng cuêa caâc luöìng tađi chñnh thuíìn tûđ chñnh phuê ăïịn caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng saênphíím quöịc nöơi, 1978-1991

A.8 Tyê troơng cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng tñn duơng nöơi ắa, 1978-1991

A.9 Tyê troơng cuêa töíng tñn duơng nöơi ắa cho caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng saên phíím quöịc nöơi,1978-1991

A.10 Tyê troơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng núơ nûúâc ngoađi, 1978-1991

A.11 Tyê troơng núơ nûúâc ngoađi cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng saên phíím quöịc nöơi, 1978-1991Biïíu ăöì

1 Cíy sú ăöì quýịt ắnh vïì caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc

1.1 Tyê troơng ăíìu tû cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng ăíìu tû nöơi ắa, theo khu vûơc

1.2 Tyê troơng caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong GDP, theo khu vûơc

1.3 Tyê troơng viïơc lađm cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng viïơc lađm, theo khu vûơc

1.4 Ba thûúâc ăo tíìm quan troơng cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong caâc nïìn kinh tïị coâ thu nhíơp thíịp1.5 Nöî lûơc nhùìm ngùn chùơn ö nhiïîm

1.6 Caâc mûâc ăöơ ö nhiïîm nûúâc theo tuöíi thoơ vađ súê hûôu cuêa cöng ty, Inăönïxia

1.7 Tiïịt kiïơm cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trûđ ăíìu tû

1.8 Chuýín giao tađi chñnh thuíìn ăïịn caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, tyê troơng trong GDP

1.9 Tyê troơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng tñn duơng nöơi ắa

1.10 Tyê troơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng núơ nûúâc ngoađi

1.11 Trúơ cíịp hoaơt ăöơng cöng khai cho caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

1.12 Chó söị hoaơt ăöơng cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc úê caâc nûúâc ăang phaât triïín

2.1 Hoaơt ăöơng tađi chñnh cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

2.2 Nùng suíịt cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

2.3 Tyê lïơ phíìn trùm cuêa tiïịt kiïơm trûđ ăíìu tû trong töíng saên phíím quöịc nöơi

2.4 Trung Quöịc: Tyê lïơ tùng trûúêng theo loaơi hònh súê hûôu

2.5 Trung Quöịc: Phaên ûâng cuêa khu vûơc nhađ nûúâc ăöịi vúâi caơnh tranh tûđ khu vûơc ngoađi quöịc doanh2.6 Nhûông chó söị phaât triïín khu vûơc tađi chñnh, 1991

3.1 Hoaơt ăöơng trûúâc vađ sau khi kyâ húơp ăöìng: Mûâc lúơi nhuíơn rođng trïn tađi saên ăaô ặúơc ăaânh giaâ laơi3.2 Hoaơt ăöơng trûúâc vađ sau khi kyâ húơp ăöìng: nùng suíịt lao ăöơng

3.3 Hoaơt ăöơng trûúâc vađ sau khi kyâ húơp ăöìng: nùng suíịt toađn böơ caâc ýịu töị saên xuíịt

3.4 Nhûông thay ăöíi trong hoaơt ăöơng sau khi kyâ húơp ăöìng hoaơt ăöơng

3.5 Viïơc thûơc hiïơn caâc húơp ăöìng quaên lyâ: toâm tùưt kïịt quaê

3.6 AÊnh hûúêng cuêa húơp ăöìng ăöịi vúâi cú cíịu thuđ lao, quýìn tûơ chuê vađ thúđi haơn hoaơt ăöơng

3.7 Caêi caâch ngađnh viïîn thöng: aênh hûúêng túâi viïơc múê röơng maơng lûúâi nùng suíịt lao ăöơng vađ lúơi nhuíơn4.1 Caâc luöìng viïơn trúơ rođng cho Ai Cíơp

4.2 Caâc luöìng viïơn trúơ rođng cho Xïnïgan

4.3 Tinh giaên lao ăöơng taơi caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc choơn loơc

4.4 Ganh: Tònh hònh cùưt giaêm viïơc lađm kïị hoaơch vađ thûơc tïị taơi caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

5.1 Cíy sú ăöì quýịt ắnh vïì caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc

BIÏÍU Ă ÖÌ HÖƠP

1.2 AÊnh hûúêng phuâc lúơi cuêa viïơc baân caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

1.3 Sûơ ăoâng goâp cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ caâc cöng ty tû nhín vađo viïơc gíy ö nhiïîm úê Braxin2.8 Phaât triïín khu vûơc tađi chñnh, 1991

Ăûâng ăíìu nhoâm baâo caâo nađy lađ MARY SHIRLEY Caâc ăöìng taâc giaê Chuê ýịu lađ Ahmed Galal vađ Mary Shirley;Philip Keefer lađ taâc giaê chñnh cuêa chûúng 4 Caâc ăoaơn dûơa chuê ýịu vađo cöng trònh cuêa Asli Demirguc kunt vađRoss Levine (tađi chñnh), ALan Gelb vađ I.J.Singh (caâc nïìn kinh tïị ăang chuýín ăöíi) vađ Hafeez Shaikh (caâc húơpăöìng quaên lyâ) Bharat Nauryal ăaô biïn soaơn phuơ luơc thöịng kï vađ höî trúơ vïì mùơt nghiïn cûâu; Luke Haggartyviïịt nhiïìu höơp vađ höî trúơ vïì mùơt nghiïn cûâu Abdalla Gergis, Rebecca Hife vađ Clemencia Torres höî trúơ trongnhûông lônh vûơc khaâc Herbert Baer viïịt höơp 2.9, Gerald Caprio viïịt höơp 5.3 vađ David Wheeler viïịt höơp 1.3.Baâo caâo nađy ặúơc thûơc hiïơn dûúâi sûơ chó ăaơo cuêa Lyn Squire vađ Michael Bruno.

Lawrence Macdonald lađ biïn tíơp viïn chñnh Ăûâng ăíìu nhoâm saên xuíịt - biïn tíơp baâo caâo nađy lađ JenepherMoseley, vúâi sûơ höî trúơ cuêa Luke Haggarty, Audrey Heiligman vađ Bill Moore Polly Means taơo caâc ăöì hoaơ.Alfred Imhoff cöị víịn böí sung vïì biïn tíơp Ăûâng ăíìu nhoâm nhín viïn höî trúơ lađ Zeny Kranzer vađ bao göìmDamele Evans, Bill Moore vađ Paulina Sin tim - Aboagye

Nhiïìu caâ nhín bïn trong vađ bïn ngoađi ngín hađng thïị giúâi ăaô coâ nhûông ăoâng goâp vađ bònh luíơn vö cuđng quyâbaâu Lúđi caêm ún ăùơc biïơt xin dađnh cho Ban caâc víịn ăïì tađi chñnh thuöơc Quyô tiïìn tïơ quöịc tïị vò sûơ giuâp ăúô vïì cúsúê dûô liïơu vađ dađnh cho Ban cöị víịn bïn ngoađi cuêa chuâng töi - Robert Bates, Heba Handoussa, Moises Naim,David Newbery, Lawrence H.Summers, Vito Tanzi, John Vickers, John Waterbury vađ Oliver Williamson - vòsûơ hûúâng díîn vađ nhûông bònh luíơn cuêa ban nađy Sûơ caêm ún ăùơc biïơt cuông dađnh cho Robert Klitgaard, DouglasNorth vađ Raymond Vernon vò nhûông nhíơn xeât cuêa hoơ Nhiïìu nhín viïn Ngín hađng ăaô ăoâng goâp nhûông bònhluíơn quyâ giaâ Chuâng töi xin ăùơc biïơt caêm ún Lu ca Barborne, Harry Broadman, Eliana Cardoso, MaureenCropper, Marinela Dado, Shanta Deveragan, Willõam Easterly, Jefferey Hammer, Ulrich Hewer, IshratHusain, Magdi Iskander, Emmanuel Jimenez, Hyung-ki Kim, Robert Lacey, Muthukumara Mani, Martha

de Melo, John Nellis, Robert Picciotto, Lant Pritchett, Enrique Rueda-sabater, Joanne Salop, Luis Servin,Ulrich Thumm, Paulo Vieira Da Cunha vađ Douglas Webb

Ríịt nhiïìu tađi liïơu khoa hoơc cú súê vö giaâ ặúơc thûơc hiïơn cho baâo caâo nađy lađ cuêa Arup Banerji (lao ăöơng),

Ed Campos (kinh tïị chñnh trõ), Nichola Dyer Cisseâ (húơp ăöìng hoaơt ăöơng), Robert Cordoân (nghiïn cûâu trûúđnghúơp), Hadi Esfahani (kinh tïị chñnh trõ), Gunnar Fors (míơu dõch), Gyimah-boadi (nghiïn cûâu trûúđng húơp),Song Dae Hee (nghiïn cûâu trûúđng húơp), William Heller (kinh tïị chñnh trõ), Rolf Luders (nghiïn cûâu trûúđnghúơp), Mathew McCubbins (kinh tïị chñnh trõ), Vedot Milor (nghiïn cûâu trûúđng húơp), Richard Sabot (lao ăöơng),Luis Servin (kinh tïị vô mö), Andreâs Solimano (kinh tïị vô mö), Raimundo Soto (kinh tïị vô mö), Pankaj Tandon(thõ trûúđng saên phíím) vađ Bruce Tolentino (nghiïn cûâu trûúđng húơp)

Caâc nïìn kinh tïị thu nhíơp thíịp vađ thu nhíơp trung bònh ăöi khi ặúơc ăïì cíơp trong baâo caâo nađy nhû lađ “caâc nïìnkinh tïị ăang phaât triïín” Viïơc sûê duơng thuíơt ngûô nađy ríịt tiïơn lúơi; noâ khöng hïì hađm yâ rađng tíịt caê caâc nïìn kinhtïị úê nhoâm nađy ăang kinh qua cuđng möơt loaơi hònh phaât triïín hoùơc caâc nïìn kinh tïị khaâc ăaô ăaơt túâi möơt giaiăoaơn phaât triïín cao hún hoùơc giai ăoaơn phaât triïín cuöịi cuđng Viïơc phín loaơi theo thu nhíơp khöng nhíịt thiïịtphaên aânh ắa võ phaât triïín Tûúng tûơ, thuíơt ngûô “caâc nïìn kinh tïị cöng nghiïơp” ăaô ặúơc sûê duơng cho caâc nïìnkinh tïị thu nhíơp cao vađ khöng hađm yâ rùìng caâc nûúâc thuöơc caâc nhoâm khaâc lađ khöng ặúơc cöng nghiïơp hoaâ,cuông khöng hađm yâ rùìng cöng nghiïơp lađ ýịu töị quýịt ắnh duy nhíịt cuêa phaât triïín kinh tïị.

CAÂC NHOÂM KINH TÏỊ

• Caâc nïìn kinh tïị thu nhíơp thíịp lađ caâc nïìn kinh tïị coâ thu nhíơp bònh quín ăíìu ngûúđi nùm 1992 lađ 675 ăö

CAÂC NHOÂM ẮA LYÂ

Sau ăíy lađ nhûông hûúâng díîn cho caâc nhoâm phín tñch theo khu vûơc ắa lyâ ặúơc sûê duơng trong baâo caâo nađy.Möơt söị tñnh toaân, biïíu ăöì vađ baêng sûê duơng caâc ắnh nghôa ắa lyâ khaâc nhau búêi vò chuâng dûơa vađo caâc tíơp húơpdûô liïơu khaâc nhau Cíìn phaêi xem xeât kyô caâc nguöìn ăïí coâ ặúơc thađnh phíìn nhoâm chñnh xaâc

Chíu Phi noâi chung bao göìm tíịt caê chíu Phi Nam Xahara chíu Phi lađ khöng tñnh caâc nûúâc Bùưc

Phi nhû Ma röịc, Angiïri, Tuynidi, Li bi vađ Ai Cíơp

Chíu AÂ bao göìm Nam AÂ, Ăöng Nam AÂ vađ Thaâi Bònh Dûúng, vađ caâc nïìn kinh tïị khöng úê trong

giai ăoaơn quaâ ăöơ úê Trung AÂ

Myô Latinh lađ caâch goơi vùưn tùưt cho Myô Latinh vađ Caribï; bao göìm GNP tíịt caê caâc nïìn kinh tïị

chíu Myô vađ Caribï nùìm úê phña nam nûúâc Myô

Caâc nïìn kinh tïị Lađ caâc nïìn kinh tïị xaô höơi chuê nghôa trûúâc ăíy úê Trung vađ Ăöng Íu, Trung AÂ vađ

Phaơm vi cuêa dûô liïơu khöng thïí bao göìm tíịt caê caâc nûúâc trong möîi nhoâm Xem phíìn chuâ thñch kyô thuíơt

úê phuơ luơc thöịng kï ăïí biïịt thïm thöng tin vïì caâc nûúâc cuơ thïí trong caâc nhoâm khaâc nhau

CHUÂ THÑCH DÛÔ LIÏƠU

Caâc dûô liïơu lõch sûê trong cuöịn saâch nađy coâ thïí khaâc vúâi dûô liïơu trong caâc xuíịt baên phíím khaâc cuêa Ngín hađngThïị giúâi nïịu nhû coâ caâc dûô liïơu ăaâng tin cíơy hún, nïịu nhû möơt nùm cú súê khaâc ặúơc sûê duơng cho caâc dûô liïơuvïì giaâ khöng ăöíi, hay nïịu caâc nûúâc ặúơc phín loaơi theo caâch khaâc

• Tyê lađ 1.000 triïơu.

• Ăö la ($) lađ ăöìng ăö la Myô theo hiïơn giaâ trûđ phi ặúơc xaâc ắnh theo caâch khaâc.

• Dođng viïơn trúơ thuíìn lađ giaâ trõ giaêi ngín thûơc tïị cuêa caâc khoaên thanh toaân chuê ýịu + laôi suíịt.

BAÊN CHUÂ GIAÊI NHÛÔNG CHÛÔ VIÏỊT TÙƯT

ADB Ngín hađng phaât triïín chíu AÂ

ADI Caâc chó söị phaât triïín chíu Phi (WB)

AFDB Ngín hađng phaât triïín chíu Phi

CFA Ăöìng franc CFA, möơt loaơi tiïìn tïơ ặúơc biïịt ăïịn úê Tíy Phi nhû lađ “ăöìng franc cuêa Cöơng ăöìng

tađi chñnh chíu Phi” vađ ặúơc biïịt ăïịn úê Trung Phi nhû lađ “ăöìng franc cuêa Húơp taâc tađi chñnhTrung Phi”

CPI chó söị giaâ tiïu duđng

DFI Ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi

ECU Ăún võ tiïìn tïơ chíu Íu

GATT Hiïơp ắnh chung vïì thúị quan vađ thûúng maơi

GDP Töíng saên phíím quöịc nöơi

GNP Töíng saên phíím quöịc dín

IBRD/IDA Ngín hađng taâi thiïịt vađ phaât triïín quöịc tïị/ Hiïơp höơi phaât triïín quöịc tïị (WB)

IDB Ngín hađng phaât triïín liïn Myô

IMF Quyô tiïìn tïơ quöịc tïị

NAFTA Hiïơp ắnh míơu dõch tûơ do Bùưc Myô

OECD Töí chûâc húơp taâc vađ phaât triïín kinh tïị

ROA Tyã suêët lúåi nhuêån trïn taâi saãn

UNDP Chûúng trònh phaát triïín Liïn húåp quöëc

TFP Nùng suêët toaân böå caác yïëu töë saãn xuêët

TVE Xñ nghiïåp hûúng trêën (Trung Quöëc)

S-I Tiïët kiïåm trûâ àêìu tû

WTO Töí chûác mêåu dõch thïë giúái (töí chûác kïë tuåc GATT)

Giúâi quan chûâc hiïơn nay víîn tham gia vađo caâc hoaơt ăöơng kinh doanh Mùơc duđ ăaô qua hún möơt thíơp kyê nöî lûơcchuýín ăöíi vúâi sûơ ăöìng tònh gia tùng vađ ngađy cađng coâ nhiïìu yâ kiïịn cho rùìng chñnh phuê hoaơt ăöơng keâm hiïơuquaê hún so vúâi khu vûơc kinh tïị tû nhín trong möơt loaơt caâc hoaơt ăöơng, thò caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc úê caâcnûúâc ăang phaât triïín víîn chiïịm möơt tyê phíìn lúân gíìn bùìng vúâi tyê phíìn cuêa 20 nùm trûúâc ăíy Trïn thûơc tïị,nhû caâc söị liïơu nïu ra trong nghiïn cûâu nađy, khu vûơc kinh tïị nhađ nûúâc chó giaêm ăi úê caâc nûúâc xaô höơi chuênghôa trûúâc ăíy vađ úê möơt söị nûúâc coâ thu nhíơp trung bònh ÚÊ híìu hïịt caâc nûúâc ăang phaât triïín, ăùơc biïơt lađ úêcaâc nûúâc ngheđo nhíịt, hún bao giúđ hïịt, giúâi quan chûâc víîn ăiïìu hađnh phíìn lúân nïìn kinh tïị Caâc cöng chûâcchñnh phuê ăiïìu hađnh sođng baơc úê Gana, saên xuíịt baânh ngoơt úê Ai Cíơp, lùưp raâp ăöìng höì úê ÍỊn Ăöơ, saên xuíịt muöịimoê úê Mïhicö, diïm úê Mali, vađ díìu ùn ăoâng chai úê X˚ïnïgan Tuy nhiïn, úê nhiïìu nûúâc ăang phaât triïín, nhûôngnûúâc víîn tiïịp tuơc uêng höơ khu vûơc kinh tïị nhađ nûúâc röơng lúân, caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc lađm ùn keâm hiïơuquaê ăaô gíy nïn tònh traơng thím huơt ngín saâch, caên trúê tùng trûúêng kinh tïị vađ lađm cho ngûúđi dín khoâ thoaâtkhoêi ăoâi ngheđo.

Haôy xem xeât nhûông thûơc traơng sau:

• ÚÊ nhiïìu nûúâc ăang phaât triïín, caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc híịp thuơ möơt lûúơng vöịn lúân mađ lûúơng vöịn nađyseô töịt hún nïịu ặúơc ăíìu tû vađo caâc ngađnh dõch vuơ xaô höơi cú baên ÚÊ Tandania, ngín saâch nhađ nûúâc cungcíịp cho caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc tûúng ặúng khoaêng 72% ngín saâch cuêa nhađ nûúâc dađnh cho ngađnhgiaâo duơc vađ bùìng 150% cho ngađnh y tïị

• Doanh nghiïơp nhađ nûúâc thûúđng chiïịm möơt tyê phíìn khöng cín ăöịi vïì tñn duơng, cheđn eâp khu vûơc tû nhíntrong viïơc vay vöịn ÚÊ Bùnglaăeât, caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc chiïịm túâi 1/5 tñn duơng trong nûúâc, tuynhiïn saên phíím cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc laơi chó chiïịm chûa ăïịn 3% GDP

• Caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc thûúđng gíy ö nhiïîm nhiïìu hún caâc doanh nghiïơp tû nhín Chùỉng haơn, úêInăönïxia, trïn möơt ăún võ saên phíím, caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc lađm ö nhiïîm nguöìn nûúâc cao hún 5líìn so vúâi caâc doanh nghiïơp tû nhín cuđng quy mö, cuđng thúđi gian hoaơt ăöơng vađ hoaơt ăöơng trong cuđnglônh vûơc

• Níng cao hiïơu quaê hoaơt ăöơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, duđ chó úê mûâc khiïm töịn, vïì cú baên cuôngcoâ thïí giaêm, vađ trong nhiïìu trûúđng húơp, loaơi trûđ ặúơc thím huơt tađi chñnh úê híìu hïịt caâc nûúâc ăang phaâttriïín ÚÊ Ai Cíơp, Pï ru, Xïnïgan vađ Thöí Nhô Kyđ, chó vúâi viïơc giaêm 5% chi phñ hoaơt ăöơng cuêa caâc doanhnghiïơp cuông ăaô giaêm ặúơc thím huơt tađi chñnh khoaêng 1/3

Nhiïìu chñnh phuê ăaô cöng böị kïị hoaơch baân caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ caêi thiïơn hoaơt ăöơng cuêa caâc

doanh nghiïơp víîn cođn nùìm trong tay chñnh phuê, nhûng chó coâ möơt söị ñt nûúâc ăang phaât triïín thu ặúơc kïịtquaê khaê quan Qua nghiïn cûâu, chuâng töi ăaô nhíơn thíịy:

• Caâc nûúâc ăang phaât triïín, khöng kïí caâc nïìn kinh tïị ăang chuýín ăöíi, trung bònh möơt nùm chó giaêi thïíặúơc ba doanh nghiïơp nhađ nûúâc, trong khi ăïí phíìn lúân caâc nûúâc nađy coâ túâi hađng trùm doanh nghiïơp

• Mùơc duđ mûâc ăöơ thím huơt tađi chñnh úê caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăaô giaêm, song víîn lađ möơt gaânh nùơngăaâng kïí ăöịi vúâi hïơ thöịng ngín hađng vađ tađi chñnh úê caâc nûúâc ăang phaât triïín

• Tuy ăaô baân möơt söị doanh nghiïơp ríịt lúân, tyê phíìn cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc úê caâc nïìn kinh tïị thõtrûúđng ăang phaât triïín víîn duy trò úê mûâc khaâ cao, kïí tûđ nùm 1980, khoaêng 11% GDP, cođn tyê phíìn nađy

úê caâc nûúâc cöng nghiïơp lađ 7-9%

• Khu vûơc kinh tïị nhađ nûúâc cađng lúân hún vađ nhûông víịn ăïì coâ liïn quan ăïịn khu vûơc nađy cađng nghiïmtroơng hún trong thïị giúâi nhûông nûúâc ngheđo nhíịt, núi mađ caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc chiïịm túâi 14%GDP

Coâ thïí noâi, tuy nhûông thađnh tûơu ăaơt ặúơc qua viïơc tû nhín hoaâ caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ caâc cuöơccaêi caâch khaâc lađ ríịt quan troơng, song ríịt ñt nûúâc thađnh cöng trong viïơc caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc.Taơi sao laơi khöng coâ nhiïìu nûúâc hún thûơc hiïơn caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc? Coâ gò khaâc nhau giûôamöơt söị ñt nûúâc thûơc hiïơn vađ nhiïìu nûúâc khöng thûơc hiïơn? Ăíu lađ nhûông caên trúê vïì mùơt chñnh trõ ăöịi vúâi caêicaâch vađ lađm sao vûúơt qua ặúơc nhûông caên trúê ăïí? Lađm thïị nađo ăïí caâc nhađ laônh ăaơo vađ caâc nhađ hoaơch ắnhchñnh saâch úê caâc nûúâc ăang phaât triïín ăííy nhanh cöng cuöơc caêi caâch vađ tùng khaê nùng thađnh cöng Vađ cuöịicuđng, vai trođ cuêa sûơ trúơ giuâp nûúâc ngoađi lađ nhû thïị nađo? Ăïí lađ nhûông víịn ăïì mađ cuöịn saâch nađy phaêi giaêi ăaâp.Ăïí lađm ặúơc ăiïìu nađy, chuâng töi ăaô xem xeât caâc víịn ăïì kinh tïị naêy sinh khi giúâi quan chûâc tham gia vađo caâchoaơt ăöơng kinh tïị - coâ nghôa lađ, khi caâc chñnh phuê súê hûôu vađ ăiïìu hađnh caâc doanh nghiïơp mađ leô ra nïn ăïí cho

tû nhín lađm vađ nhûông caên trúê vïì chñnh trõ cíìn phaêi khùưc phuơc Chuâng töi khöng coâ yâ noâi rùìng giúâi quan chûâcgíy ra nhûông sai líìm nađy Ngûúơc laơi, chuâng töi thíịy rùìng viïơc chuýín ăöíi hay thûơc hiïơn möơt söị caêi caâch khaâcăöịi vúâi caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc khöng thïí thađnh cöng ặúơc nïịu khöng coâ möơt giúâi quan chûâc hûôu hiïơu.Viïơc ýu cíìu giúâi quan chûâc ăaêm nhiïơm nhûông cöng viïơc mađ giúâi tû doanh coâ thïí lađm töịt hún ăaô chiïịm phíìnlúân tím trñ vađ sûâc lûơc cuêa giúâi quan chûâc úê caâc nûúâc ăang phaât triïín, lađm chïơch hûúâng sûơ chuâ yâ cuêa hoơ ra khoêinhûông víịn ăïì mađ leô ra hoơ phaêi quan tím Giúâi quan chûâc hoaơt ăöơng kinh tïị keâm hiïơu quaê khöng phaêi lađ dohoơ khöng coâ khaê nùng (hoơ coâ khaê nùng), mađ lađ do hoơ phaêi ặúng ăíìu vúâi nhûông muơc tiïu traâi ngûúơc nhau vađnhûông biïơn phaâp khuýịn khñch sai líìm, nhûông muơc tiïu vađ biïơn phaâp coâ thïí lađm xao nhaông vađ naên chñ ngaycaê nhûông cöng chûâc nhađ nûúâc toađn tím vađ coâ khaê nùng nhíịt Víịn ăïì khöng phaêi lađ úê con ngûúđi mađ lađ thïí chïị,khöng phaêi lađ úê chíịt xaâm cuêa giúâi quan chûâc mađ lađ nhûông thûơc traơng mađ hoơ thíịy mònh trong ăoâ vúâi tû caâchlađ nhûông quan chûâc tham gia vađo hoaơt ăöơng kinh tïị

Chuâng töi bùưt ăíìu nghiïn cûâu cuêa mònh bùìng viïơc ăo lûúđng phaơm vi vađ taâc ăöơng kinh tïị cuêa khu vûơckinh tïị nhađ nûúâc úê caâc nïìn kinh tïị ăang phaât triïín Nhû ăaô nïu úê trïn, chuâng töi thíịy rùìng, caâc doanhnghiïơp nhađ nûúâc víîn ăoâng vai trođ ríịt lúân úê caâc nûúâc ăang phaât triïín vađ khu vûơc to lúân nađy ăaô gíy ra nhûôngtaâc ăöơng tiïu cûơc ăïịn tùng trûúêng (chûúng I) Ăïí tòm hiïíu sûơ khaâc nhau giûôa möơt söị ñt nûúâc thađnh cöng vađnhiïìu nûúâc khöng thađnh cöng, tiïịp theo ăïí chuâng töi ăaô khaêo saât nhûông nöî lûơc caêi caâch caâc doanh nghiïơpnhađ nûúâc úê 12 nûúâc ăaơi diïơn cho caâc khu vûơc vađ nhûông bađi hoơc tiïu biïíu nhíịt Ăiïìu tra choơn míîu cuêa chuângtöi ặúơc thûơc hiïơn trïn chñn nïìn kinh tïị thõ trûúđng ăang phaât triïín (göìm Chilï, Ai Cíơp, Gana, ÍỊn Ăöơ, Mïhicö,Philippin, Hađn Quöịc, X˚˚ïnïgan vađ Thöí Nhô Kyđ) vađ ba nïìn kinh tïị chuýín ăöíi (Trung Quöịc, Cöơng hoađ Seâcvađ Ba Lan) Chuâng töi thíịy rùìng, nhûông nûúâc nađo níng cao hiïơu quaê hoaơt ăöơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađnûúâc ăïìu aâp duơng möơt söị biïơn phaâp nhû giaêi thïí (divestiture), caơnh tranh, ngín saâch cûâng vađ caêi caâch tađichñnh Ngoađi ra, caê 12 nûúâc nađy ăïìu cöị gùưng caêi thiïơn cú cíịu khuýịn khñch bùìng viïơc thay ăöíi möịi quan hïơgiûôa chñnh phuê vađ caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, nhûng biïơn phaâp khuýịn khñch nađy khoâ mađ coâ thïí phaât huyhiïơu quaê nïịu thûơc hiïơn riïng reô (chûúng 2) Chuâng töi thíịy rùìng, ăïí níng cao hiïơu quaê caâc doanh nghiïơp nhađnûúâc hay kiïím soaât viïơc tû nhín hoaâ ăođi hoêi phaêi coâ möơt cú cíịu khuýịn khñch Hay noâi möơt caâch khaâc, húơpăöìng giûôa chñnh phuê vađ giúâi quaên lyâ caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, giûôa chñnh phuê vúâi giúâi quaên lyâ tû nhín hoaâ,

hay giûôa chñnh phuê vúâi caâc öng chuê caâc doanh nghiïơp thuöơc nhûông ngađnh ăöơc quýìn nhûng ăaô ặúơc tû nhínhoaâ, chõu sûơ ăiïìu tiïịt cuêa chñnh phuê phaêi ặúơc soaơn thaêo laơi nhùìm muơc ăñch thuâc ăííy caê hai phña níng caohoaơt ăöơng cuêa mònh (chûúng 3).

Göơp tíịt caê caâc ýịu töị laơi vúâi nhau, phín tñch nađy cho thíịy rùìng giaêi thïí vađ caâc caêi caâch khaâc thûơc sûơ coâthïí níng cao hiïơu quaê cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, nhûng víịn ăïì lađ úê chöî chó coâ möơt söị ñt chñnh phuê chíịpnhíơn nhûông chñnh saâch cíìn thiïịt cho caêi caâch ặúơc thađnh cöng Taơi sao laơi khöng coâ nhiïìu chñnh phuê hún aâpduơng nhûông chñnh saâch nađy? Ăïí giaêi ăaâp, chuâng töi ăaô khaêo saât caâc ăiïìu kiïơn vïì mùơt chñnh trõ ăïí tiïịn hađnhcaêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc úê 12 nûúâc trong ăiïìu tra míîu, tòm ra nhûông trúê ngaơi chñnh trõ vađ nhûôngbiïơn phaâp mađ caâc nûúâc caêi caâch thađnh cöng aâp duơng ăïí vûúơt qua nhûông trúê ngaơi ăïí (chûúng 4) Caâc nhađhoaơch ắnh chñnh saâch vađ cöơng ăöìng phaât triïín coâ thïí lađm gò ăïí ăííy nhanh tiïịn trònh caêi caâch? Chûúng cuöịicuêa chuâng töi dûơa vađo caâc kïịt quaê nghiïn cûâu cuêa cöng trònh trûúâc ăïí xíy dûơng cíy quýịt ắnh cho caâc nhađcaêi caâch sûê duơng nhùìm khùỉng ắnh liïơu möơt nûúâc ăaô sùĩn sađng caêi caâch hay chûa vađ lađm thïị nađo ăïí tiïịn hađnhcaêi caâch trong tûđng trûúđng húơp (chûúng 5) Chuâng töi kïịt luíơn bùìng phíìn trònh bađy nhûông phûúng caâch mađviïơn trúơ nûúâc ngoađi coâ thïí höî trúơ cho caêi caâch Ăoaơn cođn laơi trong phíìn múê ăíìu vađ phíìn töíng quan seô nïu bíơtcaâc luíơn ăiïím vađ caâc phaât hiïơn troơng tím cuêa cuöịn saâch tûđ chûúng 2 trúê vïì sau

ĂIÏÌU GÒ TAƠO NÏN THAĐNH CÖNG

TRONG CAÊI CAÂCH CAÂC DOANH NGHIÏƠP NHAĐ NÛÚÂC?

Ăïí tòm hiïíu sûơ khaâc nhau giûôa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc thađnh cöng, ăíìu tiïn chuâng töi cíìn ăo lûúđng möơtcaâch khaâch quan sûơ thađnh cöng Chuâng töi nïu ra ba chó söị khaâch quan: lúơi nhuíơn tađi chñnh, hiïơu suíịt laoăöơng vađ mûâc ăöơ thím huơt tiïịt kiïơm trûđ ăíìu tû cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc (vïì phíìn thaêo luíơn chi tiïịtnhûông biïơn phaâp nađy, xem chûúng 2) Dûơa trïn nhûông chó söị nađy, chuâng töi thíịy rùìng Chilï, Hađn Quöịc vađMïhicö thu ặúơc nhûông kïịt quaê töịt nhíịt; khu vûơc kinh tïị quöịc doanh úê caâc nûúâc nađy hoaơt ăöơng töịt hún so vúâicaâc nûúâc khaâc vađ cođn coâ thïí töịt hún nûôa trïn cú súê ăaô hoaơt ăöơng töịt nađy Caâc nûúâc Ai Cíơp, Gana vađ Philippincho thíịy kïịt quaê úê mûâc trung bònh, cođn ÍỊn Ăöơ, Xïnïgan, Thöí Nhô Kyđ cho kïịt quaê keâm nhíịt Mùơc duđ chuângtöi thiïịu caâc söị liïơu coâ khaê nùng ăöịi chiïịu ăïí xïịp haơng caâc nïìn kinh tïị chuýín ăöíi, sang möơt söị chó söị riïngleê cuông ăaô cho thíịy Trung Quöịc, Cöơng hoađ Seâc vađ Ba Lan coâ kïịt quaê úê mûâc trung bònh

Ăiïìu gò coâ thïí giaêi thñch cho sûơ khaâc biïơt nađy? Ăïí tòm hiïíu, chuâng töi ăaô xem xeât phaơm vi mađ tûđng nûúâctrong ăiïìu tra míîu cuêa chuâng töi ăaô aâp duơng nùm biïơn phaâp caêi caâch mađ caâc nhađ lyâ luíơn kinh tïị vađ caâc nhađthûơc hiïơn caêi caâch ăaô ăïì xuíịt röơng raôi Caâc biïơn phaâp ăïí lađ giaêi thïí, caơnh tranh, ngín saâch cûâng, caêi caâchkhu vûơc tađi chñnh vađ nhûông thay ăöíi trong möịi quan hïơ coâ tñnh thïí chïị giûôa chñnh phuê vúâi caâc doanh nghiïơpnhađ nûúâc Chuâng töi nhíơn thíịy rùìng nhûông nûúâc caêi caâch thađnh cöng hún chñnh lađ vò hoơ ăaô aâp duơng tíịt caênùm biïơn phaâp nađy Trïn thûơc tïị, hoơ ăaô aâp duơng nhûông biïơn phaâp nađy khöng chó nhû nhûông sûơ lûơa choơnriïng reô mađ nhû nhûông biïơn phaâp coâ tñnh höî trúơ líîn nhau trong möơt chiïịn lûúơc töíng thïí Caâc nûúâc khaâc trongăiïìu tra míîu cuêa chuâng töi thu ặúơc ñt kïịt quaê hún lađ do aâp duơng caâc biïơn phaâp caêi caâch nađy möơt caâch ăún leêvađ theo möơt chiïịn lûúơc keâm tñnh töíng thïí

Nhûông caâch thûâc mađ caâc nûúâc caêi caâch thađnh cöng, caâc nûúâc coâ kïịt quaê pha tröơn vađ caâc nûúâc keâm thađnhcöng duđng ăïí aâp duơng möîi trong söị nùm biïơn phaâp dûúâi ăíy lađ nhû sau:

• Caâc nûúâc caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc thađnh cöng aâp duơng biïơn phaâp giaêi thïí nhiïìu hún, ăùơc biïơt lađ

úê nhûông núi mađ quy mö ban ăíìu cuêa khu vûơc kinh tïị nhađ nûúâc lađ lúân.

• Caâc nûúâc caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc thađnh cöng aâp duơng biïơn phaâp caơnh tranh nhiïìu hún Hoơ tiïịn hađnh tûơ do hoaâ thûúng maơi, núâi loêng nhûông haơn chïị vïì haêi quan vađ chia nhoê caâc doanh nghiïơp lúân.

• Caâc nûúâc caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc thađnh cöng thùưt chùơt hún ngín saâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc Hoơ giaêm hoùơc ngûđng cung cíịp ngín saâch trûơc tiïịp, tiïịp cíơn tñn duơng trïn cú súê thûúng maơi hún, hoađn thiïơn caâc quy chïị vïì giaâ caê ăöịi vúâi nhûông ngađnh coâ tñnh ăöơc quýìn, giaêm hoùơc cùưt hùỉn caâc khoaên bao cíịp traâ hònh.

• Caâc nûúâc caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc thađnh cöng ăaô tiïịn hađnh ăöíi múâi trong lônh vûơc tađi chñnh Ho tùng cûúđng giaâm saât vađ ăiïìu chónh, núâi loêng nhûông kiïím soaât vïì laôi suíịt, vađ giaêm tñn duơng trûơc tiïịp Hoơ cuông núâi loêng caâc hađng rađo haêi quan vađ tû nhín hoaâ caâc ngín hađng khi mađ caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ caêi caâch ăiïìu chónh giaâm saât ăang trong quaâ trònh thûơc hiïơn.

• Ăiïìu ngaơc nhiïn lađ caâc nûúâc caêi caâch thađnh cöng vađ khöng thađnh cöng ăïìu cöị gùưng hoađn thiïơn cú cíịu khuýịn khñch bùìng caâch thay ăöíi möịi quan hïơ giûôa caâc chuê doanh nghiïơp nhađ nûúâc vúâi chñnh phuê Caâc nûúâc caêi caâch thađnh cöng nhíịt vađ caâc nûúâc keâm thađnh cöng nhíịt ăïìu thađnh líơp nhûông cú quan giaâm saât múâi, níng cao quýìn tûơ chuê trong quaên lyâ vađ kyâ kïịt nhûông vùn baên cam kïịt hoaơt ăöơng roô rađng.

Taơi sao nhûông cöị gùưng dûúđng nhû giöịng nhau nhùìm thay ăöíi caâc möịi quan hïơ giûôa caâc chuê doanhnghiïơp nhađ nûúâc vúâi chñnh phuê laơi ặa ra nhûông kïịt quaê khaâc nhau? Möơt phíìn lađ búêi vò nhûông cuöơc caêi caâchthïí chïị nhû víơy chó thûơc hiïơn ặúơc trong möịi liïn hïơ vúâi caâc cuöơc caêi caâch khaâc ăaô nïu úê trïn Ngoađi ra, coâ thïícoâ nhûông sûơ khaâc nhau trong ặúđng löịi mađ caâc nûúâc ăïì ra vađ thûơc hiïơn nhûông thay ăöíi ăïí chó coâ thïí cho thíịykïịt quaê dûơa trïn nhûông phín tñch úê cíịp doanh nghiïơp möơt caâch chi tiïịt Ăïì tòm lúđi giaêi ăaâp, chuâng töi ăaôphín tñch nhûông caâch mađ caâc chñnh phuê ăaô soaơn thaêo laơi caâc húơp ăöìng cuêa mònh vúâi caâc chuê doanh nghiïơpnhađ nûúâc, vúâi caâc nhađ quaên lyâ tû nhín ăaô kyâ cam kïịt quaên lyâ caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, vađ vúâi caâc chuêdoanh nghiïơp ăöơc quýìn ăaô ặúơc tû nhín hoaâ vađ coâ ăiïìu tiïịt

KYÂ KÏỊT HÚƠP ĂÖÌNG: ĂIÏÌU GÒ COÂ TAÂC DUƠNG, ĂIÏÌU GÒ KHÖNG VAĐ TAƠI SAO

Möîi möịi quan hïơ giûôa chñnh phuê vúâi möơt öng giaâm ăöịc möơt doanh nghiïơp nhađ nûúâc, hay giûôa chñnh phuêvúâi nhûông ngûúđi quaên lyâ tû nhín caâc tađi saên cuêa nhađ nûúâc, hay giûôa chñnh phuê vúâi chuê cuêa möơt ngađnh ăöơcquýìn tû nhín, coâ ăiïìu tiïịt trong caâc húơp ăöìng kyâ kïịt, coâ thïí ặúơc coi nhû möơt vùn baên thoaê thuíơn giûôa chñnhphuê vađ phña bïn kia dûơa trïn cú súê cuđng chia seê lúơi nhuíơn Caâc húơp ăöìng thađnh vùn ặúơc xíy dûơng chó ăöịi vúâimöơt tyê lïơ nhoê caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trïn toađn thïị giúâi, nhûng viïơc sûê duơng chuâng ngađy cađng tùng Caâcnûúâc thûúđng sûê duơng caâc húơp ăöìng thađnh vùn cho nhûông hoaơt ăöơng coâ tñnh quan troơng vađ cíịp thiïịt nhíịt,chùỉng haơn nhû trong caâc ngađnh haơ tíìng cú súê coâ tñnh ăöơc quýìn (ăiïơn, nûúâc vađ viïîn thöng), möơt söị ngađnhxuíịt khííu quan troơng vađ thu lúơi nhuíơn lúân (nhû cheđ úê Xri Lanca, vađng úê Gana, vađ khaâch saơn úê Ai Cíơp) Tuynhiïn, ăiïìu mađ moơi ngûúđi ñt biïịt ăïịn lađ liïơu nhûông húơp ăöìng nađy coâ hiïơu lûơc hay khöng, ăíu lađ nhûông húơpăöìng coâ tñnh thađnh cöng, hay loaơi húơp ăöìng nađo coâ hiïơu quaê nhíịt trong tònh huöịng nađo Nghiïn cûâu cuêachuâng töi (chûúng 3) tíơp trung vađo ba loaơi húơp ăöìng sau:

• Caâc húơp ăöìng hoaơt ăöơng (performance contracts), loaơi húơp ăöìng ắnh ra möịi liïn hïơ giûôa chñnh phuê vađ

caâc cöng chûâc chñnh phuê ăiïìu hađnh möơt doanh nghiïơp nhađ nûúâc

• Caâc húơp ăöìng quaên lyâ (management contracts), loaơi húơp ăöìng xaâc ắnh möịi quan hïơ giûôa chñnh phuê vúâi

möơt cöng ty tû nhín ặúơc kyâ kïịt ăïí quaên lyâ möơt doanh nghiïơp nhađ nûúâc

• Caâc húơp ăöìng ăiïìu chónh (regulatory contracts), loaơi húơp ăöìng bao göìm nhûông quy ắnh vađ phaâp luíơt

ắnh ra möịi quan hïơ giûôa chñnh phuê vađ öng chuê cuêa möơt ngađnh ăöơc quýìn ăaô ặúơc tû nhín hoaâ vađ chõusûơ ăiïìu tiïịt

Ăöịi vúâi möîi loaơi húơp ăöìng, trûúâc hïịt chuâng töi tiïịn hađnh möơt ăiïìu tra míîu göìm caâc doanh nghiïơp mađ úêăïí húơp ăöìng ăaô níng cao ặúơc hiïơu quaê hoaơt ăöơng Sau ăïí, ăïí tòm hiïíu sûơ khaâc nhau vïì kïịt quaê, chuâng töi ăaôphín tñch xem tûđng húơp ăöìng ăaô giaêi quýịt vađ khöng giaêi quýịt ặúơc nhûông víịn ăïì gò trong ba lônh vûơc:thöng tin, thûúêng vađ phaơt, vađ cam kïịt

Chuâng töi ăaô thíịy rùìng caâc húơp ăöìng hoaơt ăöơng lađ keâm hiïơu quaê nhíịt Caâc húơp ăöìng quaên lyâ hoaơt ăöơngtöịt hún, nhûng chó trong nhûông tònh huöịng ặúơc nïu dûúâi ăíy Caâc húơp ăöìng ăiïìu chónh, khi ăaô ặúơc thiïịt kïịmöơt caâch hoađn haêo vađ ặúơc thûơc hiïơn, ăaô coâ kïịt quaê töịt ăöịi vúâi caâc doanh nghiïơp trong caâc thõ trûúđng ăöơcquýìn Noâi toâm laơi, sûơ tham gia cuêa tû nhín trong súê hûôu vađ quaên lyâ cađng lúân, doanh nghiïơp cađng hoaơt ăöơng

coâ hiïơu quaê Phín tñch cuêa chuâng töi cho thíịy rùìng, ăiïìu ăïí lađ do caâc chuê súê hûôu vađ quaên lyâ tû nhín, khönggiöịng nhû caâc ăöìng nghiïơp phña chñnh phuê, coâ thïí kõp thúđi nùưm bùưt lúơi nhuíơn nïịu nhû hoaơt ăöơng cuêa doanhnghiïơp ặúơc níng cao; ăaâp ûâng vúâi nhûông khuýịn khñch ăïí hoơ ăaô lađm viïơc tñch cûơc hún caâc nhađ quaên lyâ cuêachñnh phuê vađ thu ặúơc nhûông kïịt quaê töịt hún Chuâng töi xin toâm tùưt nhûông kïịt quaê nghiïn cûâu chñnh ăöịi vúâitûđng loaơi húơp ăöìng dûúâi ăíy.

Caâc húơp ăöìng hoaơt ăöơng ñt taơo ra ặúơc nhûông khuýịn khñch vađ coâ thïí gíy haơi nhiïìu hún lađ lúơi

Caâc húơp ăöìng hoaơt ăöơng hiïơn nay ặúơc sûê duơng úê 33 nïìn kinh tïị ăang phaât triïín Phín tñch cuêa chuâng töi dûơatrïn ăiïìu tra míîu 12 cöng ty thuöơc saâu nûúâc khaâc nhau chó uêng höơ phíìn nađo giaê thuýịt cho rùìng caâc húơpăöìng nađy giuâp níng cao ặúơc hoaơt ăöơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc Chó ba trong söị 12 cöng ty ặúơcnghiïn cûâu nađy chûâng toê sûơ quay vođng trong nùng suíịt toađn böơ ýịu töị saên xuíịt (TFP) sau khi húơp ăöìng ăaôặúơc aâp duơng (Cöng ty nûúâc Gana, ăiïơn Mïhicö vađ Cöng ty viïîn thöng X˚˚ïn˚˚ïgan), saâu cöng ty tiïịp tuơcchiïìu hûúâng trûúâc ăíy, vađ ba cöng ty hoaơt ăöơng keâm ăi so vúâi trûúâc khi aâp duơng nhûông húơp ăöìng nađy Tyê suíịtlúơi nhuíơn trïn tñch saên giaêm ăi ăöịi vúâi ba cöng ty nađy, söị cođn laơi khöng coâ thay ăöịi gò ăaâng kïí

Taơi sao caâc húơp ăöìng hoaơt ăöơng laơi toê ra keâm hiïơu quaê nhû víơy? Chuâng töi nhíơn thíịy rùìng, nhûông húơpăöìng nađy ăaô khöng caêi thiïơn vađ, trong möơt söị trûúđng húơp, cođn lađm tríìm troơng thïm cú cíịu khuýịn khñch vöịnýịu keâm mađ caâc nhađ quaên lyâ phña chñnh phuê víịp phaêi Thûơc ra, caâc húơp ăöìng hoaơt ăöơng ăaô khöng giaêi quýịtặúơc ba víịn ăïì vïì húơp ăöìng Caâc húơp ăöìng nađy ăaô khöng haơn chïị ặúơc lúơi thïị thöng tin cuêa caâc nhađ quaên lyâ;thay vađo ăoâ, caâc nhađ quaên lyâ ăaô coâ thïí sûê duơng kiïịn thûâc cuêa mònh vïì cöng ty ăïí thûúng lûúơng nhûông muơctiïu mađ hoơ coâ thïí dïî dađng ăaơt ặúơc Tûúng tûơ, caâc húơp ăöìng hoaơt ăöơng ñt bao göìm caâc víịn ăïì vïì thûúêng hayphaơt mađ nhûông ăiïìu nađy leô ra coâ thïí thuâc ăííy caâc nhađ quaên lyâ hay böơ maây lađm viïơc cöị gùưng hún Khi mađnhûông phíìn thûúêng bùìng tiïìn ặúơc ặa ra, chuâng ñt coâ taâc duơng búêi vò chuâng khöng liïn quan gò ăïịn sûơ hoaơtăöơng töịt hún; nhûông khuýịn khñch coâ tñnh chíịt hûâa heơn khaâc, chùỉng haơn nhû quýìn tûơ chuê trong quaên lyâ lúânhún, thûúđng khöng ặúơc ặa ra; vađ nhûông hònh thûâc phaơt do hoaơt ăöơng keâm, chùỉng haơn nhû sa thaêi haygiaâng cíịp, laơi híìu nhû khöng ặúơc aâp duơng Cuöịi cuđng, trong caâc ăiïìu khoaên cuêa húơp ăöìng, caâc chñnh phuêcho thíịy coâ ñt sûơ cam kïịt vađ thûúđng hay vi phaơm nhûông ăiïìu khoaên quan troơng nhíịt Ăiïìu nađy cađng thuâc ăííycaâc nhađ quaên lyâ sûê duơng lúơi thïị thöng tin ăïí ăaơt ặúơc nhûông muơc tiïu dïî dađng

Nhûông víịn ăïì nađy coâ thïí thíịy trong húơp ăöìng hoaơt ăöơng trong Cöng ty ăiïơn Xïn˚˚ïgan Húơp ăöìng baogöìm 22 tiïu chñ ăïí ăaânh giaâ hoaơt ăöơng, nhûng khöng thíịy ăïì cíơp caâc giaêi thûúêng cho caâc nhađ quaên lyâ nïịu hoơhoađn thađnh caâc nhiïơm vuơ; hún nûôa, caâc nhađ ăiïìu tiïịt chñnh phuê laơi khöng coâ quýìn aâp duơng caâc hònh phaơtmöơt caâch hûôu hiïơu Cuöịi cuđng, mùơc duđ caâc chñnh phuê ăaô hûâa heơn seô hađnh ăöơng ăïí giuâp cho cöng ty coâ thïí ăaơtặúơc caâc muơc tiïu, chùỉng haơn nhû buöơc caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc khaâc thanh toaân hïịt caâc hoaâ ăún tiïìnăiïơn, nhûng nhûông lúđi hûâa heơn ăïí thûúđng khöng ặúơc thûơc hiïơn Cöng ty phaêi gaânh chõu sûơ sa suât trong saênxuíịt Trïn thûơc tïị, cuđng vúâi möơt söị doanh nghiïơp khaâc trong ăiïìu tra míîu cuêa chuâng töi, dûúđng nhû húơpăöìng nađy chó lađm xíịu thïm hoaơt ăöơng cuêa cöng ty

Caâc húơp ăöìng quaên lyâ coâ hiïơu lûơc, song khöng ặúơc aâp duơng röơng raôi

Caâc húơp ăöìng quaên lyâ tuy khöng ặúơc aâp duơng röơng raôi nhûng noâi chung chuâng toê ra thađnh cöng úê núi mađngûúđi ta cöị gùưng thûơc hiïơn chuâng Chuâng töi ăaô sûê duơng phûúng phaâp xaâc ắnh trïn möơt phaơm vi tûúng ăöịiröơng (xem chûúng 3) vađ chó tòm thíịy 150 húơp ăöìng quaên lyâ (göìm 44 húơp ăöìng trong ngađnh khaâch saơn do möơtsöị cöng ty quöịc tïị lúân quaên lyâ, söị cođn laơi tíơp trung vađo ngađnh nûúâc vađ nöng nghiïơp) Phín tñch cuêa chuâng töivïì caâc húơp ăöìng quaên lyâ cuêa 20 haông thuöơc 11 nûúâc trïn thïị giúâi cho thíịy coâ lúơi nhuíơn vađ hiïơu quaê saên xuíịt

úê hai trong söị ba trûúđng húơp

Nhûông húơp ăöìng quaên lyâ thađnh cöng coâ ăùơc ăiïím gò? Vađ, nïịu chuâng luön thađnh cöng, taơi sao chuâng laơikhöng ặúơc aâp duơng nhiïìu hún? Phín tñch nhûông caâch mađ caâc húơp ăöìng thađnh cöng ăùơt ra nhûông víịn ăïì vïìthöng tin, thûúêng phaơt vađ cam kïịt coâ thïí traê lúđi ặúơc caê hai cíu hoêi trïn

ÚÊ ăíu mađ caâc húơp ăöìng quaên lyâ thađnh cöng, úê ăoâ caâc chñnh phuê sûê duơng caơnh tranh ăïí haơn chïị thöng tincuêa quaên lyâ Trong söị 13 húơp ăöìng quaên lyâ thađnh cöng, coâ 10 húơp ăöìng liïn quan ăïịn caâc doanh nghiïơp nhađnûúâc trong caâc thõ trûúđng caơnh tranh, ba húơp ăöìng cođn laơi bõ löi cuöịn vađo cuöơc ăíịu thíìu coâ tñnh caơnh tranhăöịi vúâi caâc doanh nghiïơp coâ tñnh ăöơc quýìn (hai cöng ty nûúâc vađ möơt caêng cöngtennú) Caâc húơp ăöìng thađnhcöng thûúđng ăùơt ra nhûông giaêi thûúêng vađ hònh phaơt coâ yâ nghôa, thûúđng lađ gùưn tađi saên cuêa ngûúđi kyâ húơp ăöìngvúâi hoaơt ăöơng cuêa haông Cuöịi cuđng, caâc húơp ăöìng thađnh cöng thûúđng ặúơc ăùơt trong nhûông tònh thïị mađ úê ăïí

ta coâ thïí thíịy möơt sûơ cam kïịt maơnh meô úê caê hai phña Chùỉng haơn, chuâng traêi ra trong möơt thúđi gian dađi hún,bao göìm caê khaê nùng coâ thïí gia haơn, vađ ặa ra troơng tađi khi coâ tranh chíịp

Nïịu caâc húơp ăöìng quaên lyâ phaât huy hiïơu quaê, taơi sao chuâng laơi khöng ặúơc aâp duơng thûúđng xuýn hún?Chuâng töi kïịt luíơn rùìng, nhûông chi phñ cuêa chñnh phuê nhùìm thu ặúơc thöng tin cíìn thiïịt ăïí bađn baơc, giaâmsaât vađ lađm cho húơp ăöìng coâ hiïơu lûơc lađ möơt nguýn nhín giaêi thñch taơi sao nhûông húơp ăöìng thađnh cöngthûúđng úê trong caâc ngađnh khaâch saơn, nöng nghiïơp vađ nûúâc Thöng tin thò tûúng ăöịi sùĩn coâ, vađ nhûông chi phñgiao dõch húơp ăöìng do víơy thíịp hún trong nhûông ngađnh mađ cöng nghïơ khöng thay ăöíi nhanh choâng vađ saênphíím thûúđng lađ ăún leê ăöìng nhíịt (vñ duơ nhû nûúâc vađ ặúđng); hay úê ăíu mađ ngûúđi kyâ kïịt húơp ăöìng tû nhín coâdanh tiïịng quöịc tïị ăïí baêo ăaêm thò thõ trûúđng thûúđng coâ sûâc caơnh tranh, vađ chíịt lûúơng coâ thïí dïî dađng so saânh(vñ duơ nhû khaâch saơn) Hún nûôa, trong nhûông ăiïìu kiïơn mađ húơp ăöìng quaên lyâ coâ thïí phaât huy hiïơu quaê, tûnhín hoaâ seô ăem laơi lúơi nhuíơn cao hún cho chñnh phuê (lúơi nhuíơn tûđ viïơc baân) vađ chi phñ thíịp hún (khöng cíìnphaêi giaâm saât, gíy sûâc eâp hay thûúng lûúơng laơi húơp ăöìng)

Caâc húơp ăöìng ăiïìu chónh coâ thïí phaât, taâc duơng, nhûng ăođi hoêi phaêi ặúơc thiïịt kïị cíín thíơn

Híìu hïịt tíịt caê caâc cöng ty cung cíịp dõch vuơ cú súê haơ tíìng ăaô ặúơc tû nhín hoaâ ăïìu hoaơt ăöơng trong caâc thõtrûúđng ăöơc quýìn, núi mađ sûơ ăiïìu tiïịt cuêa chñnh phuê lađ cíìn thiïịt ăïí ngùn caên caâc cöng ty laơm duơng quýìn lûơcthõ trûúđng cuêa mònh Nhûông quy ắnh nađy vađ möơt söị ăiïìu khoaên giaêi thïí khaâc hònh thađnh nïn möơt húơp ăöìngăiïìu chónh, coâ nghôa lađ, möơt sûơ thoaê thuíơn giûôa chñnh phuê vađ caâc öng chuê cöng ty vïì nhûông ăiïìu kiïơn mađ theoăïí cöng ty seô víơn hađnh

Ăïí ăaânh giaâ loaơi húơp ăöìng nađy, chuâng töi ăaô phín tñch kinh nghiïơm cuêa baêy nûúâc ăang phaât triïín,nhûông núi coâ maơng lûúâi ăiïơn thoaơi vïì cú baên ăaô ặúơc tû nhín hoaâ vađ chñnh phuê tham gia ăiïìu tiïịt (Achentina,Chilï, Giamaica, Malaixia, Mïhicö, Philippin vađ VÍỊnïxúla) Chuâng töi thíịy rùìng, caâc húơp ăöìng ăiïìu chónhăaô níng cao hoaơt ăöơng trong híìu hïịt caâc trûúđng húơp; ăíìu tû vađ nùng suíịt lao ăöơng ăaô tùng lïn ăaâng kïí úê nùmnûúâc, vađ söị lûúơng cuông nhû chíịt lûúơng thûúđng xuýn ặúơc níng cao nhanh choâng Tuy nhiïn, khöng phaêi tíịtcaê caâc húơp ăöìng ăiïìu chónh ăïìu thađnh cöng nhû chuâng ta coâ thïí thíịy ặúơc qua so saânh viïơc sûê duơng chuângmöơt caâch thađnh cöng úê Chilï vađ nhûông víịn ăïì víịp phaêi úê Philippin

Möơt líìn nûôa, caâc nûúâc coâ nhûông húơp ăöìng thađnh cöng ăaô giaêi quýịt caê ba víịn ăïì vïì húơp ăöìng Chùỉnghaơn, úê Chilï, chñnh phuê ăaô giaêm búât lúơi thïị vïì thöng tin cuêa mònh bùìng caâch baân ăaơi lyâ ăöơc quýìn dõch vuơăiïơn thoaơi nöơi ắa thöng qua ăíịu thíìu caơnh tranh vađ bùìng caâch ặa caâc ýịu töị caơnh tranh vađo trong húơp ăöìng

úê bíịt kyđ chöî nađo coâ thïí ặúơc Caâc quy ắnh vïì giaâ caê ăaô ặúơc ăïì ra nhùìm coâ nhûông hònh thûâc thûúêng nïịu hoaơtăöơng ặúơc caêi thiïơn vađ, ngûúơc laơi, phaơt nïịu khöng níng cao ặúơc hiïơu quaê Cuöịi cuđng, Chñnh phuê Chilï ăaônïu lïn cam kïịt cuêa mònh lađ tuín thuê húơp ăöìng vúâi caâc nhađ ăíìu tû bùìng nhiïìu caâch; chùỉng haơn, caâc cú quanlíơp phaâp thöng qua nhûông ăiïìu luíơt quy ắnh caâc thuê tuơc ặa ra troơng tađi phín xûê khi xuíịt hiïơn tranh chíịp.Nhûông bùìng chûâng töíng thïí trong ăiïìu tra míîu cuêa chuâng töi cho thíịy rùìng, viïơc giaêi thïí caâc doanhnghiïơp thuöơc súê hûôu nhađ nûúâc trong caâc thõ trûúđng khöng caơnh tranh, cuđng vúâi nhûông quy ắnh phuđ húơp,thûúđng ăem laơi hiïơu quaê to lúân, phaât triïín dõch vuơ vađ níng cao phuâc lúơi Nhûng chó coâ möơt tyê lïơ nhoê caâc nûúâccoâ nhûông ngađnh lúân mađ nhađ nûúâc ăöơc quýìn trong caâc khu vûơc khöng caơnh tranh aâp duơng nhûông húơp ăöìngăiïìu chónh nađy Trïn thûơc tïị, nhû chuâng ta ăaô thíịy, mùơc duđ lúơi ñch kinh tïị cuêa viïơc baân caâc doanh nghiïơp nhađnûúâc hay caâc hònh thûâc caêi caâch khaâc lađ ríịt to lúân, chó coâ ríịt ñt nûúâc aâp duơng nhûông biïơn phaâp coâ tñnh hïơthöịng vađ coâ quýịt tím caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc Ăïí tòm lúđi giaêi ăaâp, chuâng töi ăaô nghiïn cûâu caâcăiïìu kiïơn vïì mùơt chñnh trõ ăïí tiïịn hađnh caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

ĂIÏÌU KIÏƠN CHÑNH TRÕ ĂÏÍ CAÊI CAÂCH CAÂC DOANH NGHIÏƠP NHAĐ NÛÚÂC

Caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc coâ thïí lađm töín haơi cú súê uêng höơ cuêa chñnh phuê, búêi vò híìu hïịt caâc cuöơccaêi caâch ăïìu liïn quan tíịt ýịu ăïịn viïơc giaêm viïơc lađm vađ cùưt ăi sûơ bao cíịp keâo dađi nhiïìu nùm Khöng coâ gòăaâng ngaơc nhiïn khi caâc nhađ chñnh trõ tñnh toaân kyô lûúông bíịt kyđ möơt sûơ thay ăöíi nađo trong caâc chñnh saâch vïìdoanh nghiïơp nhađ nûúâc, vađ thûúđng thò hoơ thñch nhûông chñnh saâch coâ lúơi cho caâc cûê tri cuêa mònh vađ giuâp hoơduy trò quýìn lûơc hún lađ nhûông chñnh saâch lađm giaêm sûơ uêng höơ vađ coâ thïí lađm cho hoơ bõ míịt quýìn lûơc Trongkhi möơt söị nhađ laônh ăaơo ngoaơi lïơ coâ thïí coâ khaê nùng thay ăöíi cú súê uêng höơ cuêa mònh vađ huy ăöơng nhûông böơphíơn uêng höơ múâi vađo cuöơc caêi caâch, thò híìu hïịt ăïìu cöị gùưng ăaâp ûâng nguýơn voơng cuêa nhûông ngûúđi ăaô ặahoơ vađo võ trñ quýìn lûơc Caâc nûúâc ăaô caêi caâch thađnh cöng lađm thïị nađo ăïí vûúơt qua ặúơc nhûông trúê ngaơi nađy?Caâc nûúâc khaâc coâ thïí hoơc hoêi ặúơc gò tûđ tíịm gûúng ăííy nhanh tiïịn trònh caêi caâch? Trong khi xem xeât nhûôngvíịn ăïì nađy, chuâng töi ăaô nhíơn thíịy coâ ba ăiïìu kiïơn cú baên cho caêi caâch ặúơc thađnh cöng, ăoâ lađ:

• Caêi caâch phaêi lađ mong muöịn vïì mùơt chñnh trõ cuêa giúâi laônh ăaơo vađ caâc cûê tri cuêa hoơ Noâ trúê thađnh mongmuöịn cuêa giúâi laônh ăaơo vađ nhûông ngûúđi uêng höơ khi mađ lúơi ñch chñnh trõ lúân hún nhûông chi phñ chñnh trõ.Ăiïìu nađy thûúđng xaêy ra khi coâ möơt thay ăöíi trong chïị ăöơ, hay möơt sûơ thay ăöíi trong chñnh phuê liïn hiïơp,trong ăïí nhûông ai khöng muöịn thay ăöíi bõ gaơt ra khoêi quýìn lûơc Noâ cuông coâ thïí xaêy ra khi möơt cuöơckhuêng hoaêng kinh tïị lađm cho sûơ bao cíịp ăöịi vúâi caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc lúân ăïịn mûâc cuöơc caêi caâchtrúê nïn phuđ húơp hún lađ ăïí nguýn traơng

• Caêi caâch phaêi khaê thi vïì mùơt chñnh trõ Caâc nhađ laônh ăaơo phaêi coâ nhûông phûúng tiïơn ăïí thûơc hiïơn thayăöíi vađ coâ khaê nùng ặúng ăíìu vúâi sûơ chöịng ăöịi caêi caâch

• Nhûông hûâa heơn cuêa chñnh phuê ăöịi vúâi caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc phaêi ăaâng tin cíơy Caâc nhađăíìu tû phaêi tin rùìng chñnh phuê seô khöng quöịc hûôu hoaâ laơi caâc cöng ty ăaô ặúơc tû nhín hoaâ; nhûông ngûúđilao ăöơng taơi caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ nhûông ngûúđi khaâc lo ngaơi caêi caâch seô lađm hoơ míịt viïơc phaêitin tûúêng rùìng chñnh phuê seô ặa ra lúđi hûâa heơn ăïìn buđ trong tûúng lai

Chûúng 4 seô mö taê chi tiïịt nhûông ăiïìu kiïơn nađy, líịy vñ duơ 12 nûúâc caêi caâch thađnh cöng vađ khöng thađnhcöng mađ chuâng töi giúâi thiïơu úê chûúng 2 Phín tñch nađy khöng ăöìng tònh vúâi quan ăiïím cho rùìng caêi caâch caâcdoanh nghiïơp nhađ nûúâc dûúđng nhû chó thûơc hiïơn ặúơc trong caâc chïị ăöơ ăöơc ăoaân Trong ăiïìu tra míîu cuêachuâng töi, trong söị caâc chïị ăöơ ăöơc ăoaân coâ caê nhûông nûúâc caêi caâch thađnh cöng vađ khöng thađnh cöng, trong khiăïí caêi caâch laơi toê ra chíơm úê möơt söị nûúâc dín chuê nađy vađ nhanh úê möơt söị nûúâc dín chuê kia Dûúâi ăíy, chuângtöi seô minh hoaơ ba ăiïìu kiïơn vúâi nhûông vñ duơ toâm tùưt, sau ăïí nïu lïn möơt söị dûơ ăoaân nhûông ăiïìu kiïơn chñnmuöìi cho caêi caâch

Ăiïìu kiïơn I: Sûơ mong muöịn vïì chñnh trõ

Caâc cuöơc caêi caâch ặúơc giúâi laônh ăaơo mong muöịn theo hai hûúâng böí sung nhau Thûâ nhíịt lađ coâ sûơ thay ăöíitrong chñnh phuê: hoùơc lađ thay ăöíi chïị ăöơ hoađn toađn (úê Chilï nùm 1973 hay Caâch maơng Velvet úê Tiïơp Khùưcnùm 1989), hoùơc lađ thay ăöíi trong chñnh phuê liïn hiïơp (úê Mïhicö nùm 1988), thûúđng lađ choơn khu vûơc bíìu cûêcuêa giúâi laônh ăaơo theo caâch nhûông ai coâ thïí bõ thua thiïơt trong caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc thò khöngcođn lađ möơt böơ phíơn quan troơng trong nïìn taêng uêng höơ giúâi laônh ăaơo nûôa Hûúâng thûâ hai lađ möơt cuöơc khuênghoaêng kinh tïị- chùỉng haơn nhû möơt sûơ giaêm ăaâng kïí GDP (Tiïơp Khùưc, Gana, Mïhicö) hay lađ höî trúơ nûúâc ngoađigiaêm maơnh (Xïnïgan, Ai Cíơp) - lađm tùng khoâ khùn cho chñnh phuê nïịu tiïịp tuơc bao cíịp cho caâc doanh nghiïơpnhađ nûúâc Quy mö cuêa cuöơc khuêng hoaêng kinh tïị cíìn thiïịt ăïí lađm cho cuöơc caêi caâch trúê thađnh mong muöịncuêa giúâi laônh ăaơo phuơ thuöơc vađo viïơc giúâi laônh ăaơo dûơa nhiïìu hay ñt vađo sûơ uêng höơ cuêa nhûông ngûúđi mađ hoơặúơc lúơi tûđ thûơc traơng ăoâ

Trong ăiïìu tra míîu cuêa chuâng töi, tíịt caê caâc nûúâc caêi caâch thađnh cöng ăïìu coâ ặúơc sûơ mong muöịn vïìchñnh trõ ăöịi vúâi caêi caâch, trong khi ăoâ, caâc nûúâc coâ kïịt quaê caêi caâch pha tröơn hay keâm ăïìu khöng coâ ặúơc ăiïìunađy Ngay caê khi úê híìu hïịt caâc nûúâc ñt hay keâm thađnh cöng ăïìu coâ nhûông thay ăöíi ăaâng kïí vïì chñnh trõ haykinh tïị coâ thïí taơo ăiïìu kiïơn cho möơt cuöơc caêi caâch, thò tíìm quan troơng cuêa khu vûơc kinh tïị nhađ nûúâc trong

nïìn taêng uêng höơ chñnh phuê ăöịi vúâi caêi caâch laơi khöng trúê thađnh sûơ mong muöịn vïì mùơt chñnh trõ Chùỉng haơn,

úê Thöí Nhô Kyđ, sûơ thay ăöíi vïì mùơt chñnh trõ nùm 1983 ăaô díîn ăïịn möơt söị cuöơc caêi caâch khaâc nhau Tuy nhiïn,nhûông nöî lûơc nađy khöng thuâc ăííy tû nhín hoaâ vađ caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc búêi vò nhûông ngûúđi lađmviïơc trong caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăïí lađ ríịt quan troơng ăöịi vúâi nïìn taêng uêng höơ chñnh phuê múâi ăoâ

Ăiïìu kiïơn II: Sûơ khaê thi vađ chñnh trõ

Caêi caâch trúê nïn khaê thi vïì mùơt chñnh trõ khi giúâi laônh ăaơo coâ thïí baêo ăaêm möơt sûơ phï chuíín vađ uêng höơnhûông thûơc thïí chñnh trõ khaâc mađ sûơ húơp taâc cuêa chuâng coâ aênh hûúêng túâi sûơ thađnh cöng Nhûông thûơc thïí nađybao göìm hïơ thöịng líơp phaâp, giúâi quan chûâc, chñnh quýìn trung ûúng vađ ắa phûúng coâ traâch nhiïơm ăïì rachñnh saâch vađ thûơc hiïơn caêi caâch Ngoađi ra, giúâi laônh ăaơo phaêi ặúng ăíìu ặúơc vúâi sûơ chöịng ăöịi cuêa nhûôngngûúđi bõ thiïơt thođi do caêi caâch; nhûông ngûúđi nađy coâ thïí lađ nhûông ngûúđi lao ăöơng trong caâc doanh nghiïơp nhađnûúâc, ăùơc biïơt khi nhûông nhoâm ngûúđi nađy ặúơc töí chûâc laơi, ăöng ăaêo vađ sùĩn sađng tham gia biïíu tònh, ằnhcöng trong caâc ngađnh chiïịn lûúơc, vađ möơt söị hađnh ăöơng khaâc coâ thïí gíy thiïơt haơi khöng nhoê cho chñnh phuê.Khaê nùng chöịng ăöịi seô ríịt quýịt liïơt khi mađ doanh nghiïơp döi ra quaâ nhiïìu lao ăöơng - trong möơt söị doanhnghiïơp nhađ nûúâc coâ túâi 90% ngûúđi lao ăöơng coâ thïí trúê nïn khöng cíìn thiïịt nûôa Trong nhûông tònh hònh nhûvíơy, nhûông ngûúđi lao ăöơng coâ quýìn chñnh ăaâng khi cho rùìng caêi caâch díîn ăïịn viïơc sa thaêi lao ăöơng, vađ hoơchöịng ăöịi laơi ríịt maơnh

Trong híìu hïịt caâc nûúâc ăang caêi caâch thađnh cöng trong ăiïìu tra míîu cuêa chuâng töi, giúâi laônh ăaơo nùưmquýìn hoaơch ắnh chñnh saâch vađ thûơc hiïơn khi caêi caâch bùưt ăíìu; hún nûôa, trong tûđng nûúâc, giúâi laônh ăaơo ăaôthûơc hiïơn böìi thûúđng vađ ăöi khi cođn aâp duơng möơt söị biïơn phaâp bùưt buöơc coâ hiïơu quaê ăöịi vúâi sûơ chöịng ăöịi ngoađinhûông kïnh chñnh trõ thöng thûúđng Sûơ eâp buöơc nađy nhiïìu khi phaêi traê giaâ vïì xaô höơi ríịt cao vađ caâc cuöơc caêicaâch ặúơc tiïịn hađnh thöng qua sûơ bùưt buöơc nađy thûúđng khöng líu bïìn Khöng coâ chñnh phuê nađo laơi chó dûơahoađn toađn vađo sûơ bùưt buöơc ăïí giaêi quýịt sûơ chöịng ăöịi ÚÊ Chilï chùỉng haơn, chñnh phuê quín sûơ trong nhûôngnùm 1970 ăaô aâp duơng nhûông biïơn phaâp ăöi khi tađn baơo ăïí ăöịi phoâ vúâi caâc töí chûâc cöng ăoađn, nhûng cuông ăaôböìi thûúđng úê mûâc cao cho nhûông ngûúđi lao ăöơng úê caêng, nhûông ngûúđi mađ nïịu khöng ặúơc böìi thûúđng seô lađmăöí vúô nïìn kinh tïị Trong nhûông nùm 1980, chñnh phuê ăaô baân möơt söị cöí phíìn doanh nghiïơp nhađ nûúâc cho cöngchuâng vađ nhûông ngûúđi lao ăöơng trong caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc theo nhûông hònh thûâc tađi chñnh khaâc nhau.Hai nûúâc Ba Lan vađ Cöơng hoađ Seâc ăïìu khöng aâp duơng biïơn phaâp cûúông bûâc vađ thay vađo ăïí lađ thoaê maônnhûông ngûúđi chöịng ăöịi caêi caâch bùìng caâch phín chia cho hoơ möơt söị cöí phíìn doanh nghiïơp khaâc nhau.Gana, nûúâc mađ chuâng töi xïịp lađ phíìn nađo ăaâp ûâng ăiïìu kiïơn II, ăaô gùơp phaêi nhûông khoâ khùn cuông giöịngnhû nhûông nûúâc caêi caâch keâm thađnh cöng víịp phaêi khi phaêi ăöịi phoâ vúâi sûơ chöịng ăöịi caêi caâch Trong gíìn suöịtthíơp kyê 1980 vađ bûúâc vađo thíơp kyê 1990, giúâi hađnh phaâp kiïím soaât viïơc líơp chñnh saâch Nùm 1985, ăïí ăöịi phoâvúâi sûơ chöịng ăöịi caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc, chñnh phuê ăaô thûê aâp duơng caâc biïơn phaâp vûđa cûúông bûâc vûđaböìi thûúđng Möơt mùơt, chñnh phuê ăaô giaêm búât quýìn lûơc cuêa töí chûâc cöng ăoađn úê caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc,bùưt giam nhûông ngûúđi laônh ăaơo nghiïơp ăoađn coâ aênh hûúêng ăïịn caêi caâch, mùơt khaâc, chñnh phuê bùưt ăíìu cíịp chonhûông ngûúđi lao ăöơng bõ sa thaêi trong caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc nhûông khoaên böìi thûúđng hađo phoâng Tuynhiïn, vúâi ặúđng löịi cuêa cuöơc bíìu cûê cíịp huýơn nùm 1988, chñnh phuê ngađy cađng khöng muöịn cûúông chïị tuínthuê nhûông quy ắnh vïì sa thaêi cöng nhín Viïơc böìi thûúđng hoađn toađn ăaô trúê nïn quaâ töịn keâm vađ chñnh phuêăaô phaêi hoaôn laơi nhûông nöî lûơc nhùìm giaêm búât nhín cöng úê caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Ăiïìu kiïơn III: Sûê ăaâng tin cíơy

Ăiïìu kiïơn thûâ ba vađ lađ ăiïìu kiïơn cuöịi cuđng ăïí caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc thađnh cöng lađ sûơ ăaâng tincíơy cuêa chñnh phuê Chuâng töi ăaô xaâc ắnh ặúơc ba caâch ăaânh giaâ ăöơ tin cíơy cuêa chñnh phuê Thûâ nhíịt, chñnhphuê ăaâng tin cíơy lađ phaêi biïịt giûô lúđi hûâa; chùỉng haơn, hoơ ăaô cöng böị vađ thûơc hiïơn cuöơc caêi caâch kinh tïị toađndiïơn hoùơc khöng chiïịm ăoaơt caâc doanh nghiïơp tû nhín Thûâ hai, hoơ phaêi ăöịi mùơt vúâi möơt söị khoâ khùn trongnûúâc vïì viïơc thay ăöíi chñnh saâch, chùỉng haơn nhû möơt söị haơn chïị vïì mùơt thïí chïị coâ thïí lađm cho chñnh phuê khoâcoâ thïí xoaâ boê ặúơc quýìn súê hûôu cöí phíìn röơng lúân vađ húơp phaâp trong caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăaô ặúơc tûnhín hoaâ, vađ ăiïìu nađy taơo ra möơt lûúơng cûê tri lúân uêng höơ caêi caâch Thûâ ba, chñnh phuê phaêi chíịp nhíơn möơt söị

trúê ngaơi vïì mùơt quöịc tïị, chùỉng haơn nhû möơt söị hiïơp ắnh thûúng maơi hay möơt söị thoaê ûúâc vay núơ, ăiïìu seô gíytöịn keâm nïịu huyê boê caâc cuöơc caêi caâch Möơt söị cú chïị trúê nïn coâ sûâc maơnh hún caâc cú chïị khaâc Möơt chñnh phuêbiïịt troơng danh dûơ, hay coâ nhûông biïơn phaâp kiïìm chïị maơnh trong nûúâc, coâ thïí ặúơc tin cíơy duđ chñnh phuê ăoâcoâ chíịp nhíơn caâc hiïơp ûúâc thûúng maơi quöịc tïị hay khöng Tuy nhiïn, ăaêo ngûúơc lađ khöng coâ thûơc: nhûông trúêngaơi vïì mùơt quöịc tïị thûúđng quaâ ýịu khöng thïí dûơa vađo ăïí ăïí xaâc ắnh ăöơ ăaâng tin cíơy úê nhûông núi mađ khöngcoâ caâc ăiïìu kiïơn khaâc.

Phaơm vi dađn traêi nhûông khaê nùng mađ caâc nûúâc thïí hiïơn sûơ cam kïịt ăaâng tin cíơy vađo caêi caâch coâ thïí thíịybùìng caâch xem xeât hai nûúâc caêi caâch keâm thađnh cöng hún lađ ÍỊn Ăöơ vađ Ai Cíơp, vađ hai nûúâc thađnh cöng hún lađCöơng hoađ Seâc vađ Ba Lan Mùơc duđ ÍỊn Ăöơ khöng ăaâp ûâng hai ăiïìu kiïơn ăíìu cho caêi caâch, nhûng bíịt kyđ cuöơc caêicaâch nađo mađ chñnh phuê dûơ ắnh tiïịn hađnh ăïìu giađnh ặúơc sûơ tin tûúêng cuêa cöng chuâng ÍỊn Ăöơ ăaô coâ möơt söịbiïơn phaâp kiïìm chïị trong nûúâc coâ yâ nghôa ăöịi vúâi viïơc thay ăöíi chñnh saâch vađ ặúơc coi lađ möơt núi an toađn ăïítrao gûêi nguöìn lûơc ăöịi vúâi nhûông nhađ ăíìu tû vađo caâc ngađnh coâ ăöơ ruêi ro cao Ngûúơc laơi, Ai Cíơp trong nhûôngnùm 1980 ñt ặúơc caâc nhađ ăíìu tû nûúâc ngoađi tin cíơy vađ ñt coâ nhûông biïơn phaâp kiïìm chïị trong nûúâc ăïí baêo vïơcaâc cuöơc caêi caâch khoêi bõ ăaêo ngûúơc Kinh nghiïơm cuêa Cöơng hoađ Seâc vađ Ba Lan ăaô cho thíịy bùìng caâch nađonhûông bûúâc ăi coâ tñnh chíịt quýịt ắnh nhùìm thûơc hiïơn caêi caâch kinh tïị vô mö ăöìng thúđi vúâi viïơc ặa ra nhûôngbiïơn phaâp kiïìm chïị trong nûúâc lađm cho chñnh saâch khoâ thay ăöíi ặúơc coâ thïí taơo ăiïìu kiïơn cho möơt nûúâc gíydûơng ặúơc niïìm tin trong möơt thúđi gian ríịt ngùưn

• khöng ăaâp ûâng ăiïìu kiïơn

Ăiïìu kiïơn I: Chó ặúơc ăaâp ûâng khi coâ sûơ thay ăöíi trong chñnh phuê hay coâ khuêng hoaêng bïn ngoađi vađ nhûông ngûúđi bõthua thiïơt do caêi caâch doanh nghiïơp tû nhín nùìm ngoađi cú súê híơu thuíîn chñnh phuê, khöng ăaâp ûâng nïịu nhûông ngûúđi bõ thuathiïơt do caêi caâch laơi nùìm trong cú súê híơu thuíîn chñnh phuê

Ăiïìu kiïơn II: Chó ặúơc ăaâp ûâng khi caâc nhađ caêi caâch dađnh ặúơc sûơ uêng höơ vađ ăaêm böìi thûúđng thoaê ăaâng lađm traânh sûơchöịng ăöịi, khöng ăaâp ûâng thò khöng lađm ặúơc ăiïìu kiïơn trïn

Ăiïìu kiïơn III: Chó ặúơc ăaâp ûâng khi chñnh phuê mađ ặúơc coi lađ biïịt troơng lúđi hûâa, phaêi ặúng ăíìu vúâi nhûông khoâ khùntûđ trong nûúâc vađ nûúâc ngoađi do viïơc thay ăöíi chñnh saâch gíy ra Lûu yâ rùìng, theo tiïu chuíín cuêa OECD, trong ăoâ caâc nûúâccoâ söị ăiïím cao hún ríịt nhiïìu trong chó söị ICRG (chùỉng haơn nhû lađ Thuyơ Sô) vađ coâ ăiïím 7 vïì nhûông haơn chïị vïì mùơt hađnhphaâp thò khöng nûúâc nađo trong ăiïìu tra míîu cuêa chuâng töi coâ ăíìy ăuê ăiïìu kiïơn III Vúâi muơc ăñch cuêa baêng nađy ChiLï, HađnQuöịc vađ Cöơng hoađ Seâc ặúơc coi lađ chuíín mûơc ăïí tûđ ăoâ so saânh caâc nûúâc cođn laơi trong ăiïìu tra míîu Noâi chung, nhûôngnûúâc nađo thûơc hiïơn töìi hún trïn caê hai phûúng diïơn vađ khöng töịt hún caâc nûúâc khaâc ặúơc ăaânh giaâ lađ khöng ăaâp ûâng ăiïìukiïơn

Nguöìn: xem nöơi dung

Ăiïìu kiïơn ISûơ mong muöịn

Ăiïìu kiïơn IISûơ khaê thi

Ăiïìu kiïơn IIISûơ ăaâng tin cíơy

Dûơ ăoaân nhûông ăiïìu kiïơn sùĩn sađng cho caêi caâch

Viïơc tòm hiïíu xem caâc nûúâc ăaâp ûâng ăïịn ăíu nhûông ăiïìu kiïơn nhû sûơ mong muöịn, sûơ khaê thi vađ ăöơ ăaâng tincíơy coâ thïí giuâp cho viïơc dûơ ăoaân kïịt quaê cuêa caêi caâch Hađnh vi chñnh trõ coâ leô lađ phûâc taơp vađ nùng ăöơng, chonïn viïơc dûơ baâo seô lađ khoâ khùn Tuy nhiïn, phûúng phaâp luíơn ặúơc phaât triïín trong nghiïn cûâu nađy cho pheâpchuâng ta hònh thađnh nïn nhûông chó söị khaâch quan vađ roô rađng cho 1 viïơc dûơ baâo, ặúơc kiïím nghiïơm vïì tñnhliïn tuơc vađ chñnh xaâc vađ ặúơc aâp duơng möơt caâch hïơ thöịng vađo toađn böơ ăiïìu tra míîu cuêa chuâng töi Baêng 1 chothíịy nhûông nûúâc nađo trong ăiïìu tra cuêa chuâng töi ăaô khöng ăaâp ûâng ba ăiïìu kiïơn cíìn thiïịt trïn theo nhûôngpheâp ăo lûúđng khaâch quan Nhûông nûúâc ăaâp ûâng ăíìy ăuê ba ăiïìu kiïơn trïn ăaô caêi caâch thađnh cöng Nhûôngnûúâc khöng coâ bíịt kyđ möơt ăiïìu kiïơn nađo trong ba ăiïìu kiïơn trïn ăïìu caêi caâch keâm thađnh cöng hún Do víơy,nhûông nûúâc chûa sùĩn sađng caêi caâch ăaô tû nhín hoaâ ñt coâ kïịt quaê vađ ăaô khöng thûơc hiïơn ặúơc caâc cuöơc caêi caâchphi giaêi thïí möơt caâch hûôu hiïơu Ăiïìu nađy chûâng minh cho möơt kïịt quaê then chöịt trong phín tñch cuêa chuângtöi: caâi caâch khöng thïí thađnh cöng trûđ khi caâc nûúâc phaêi coâ ăíìy ăuê caê ba ăiïìu kiïơn nađy

COÂ THÏÍ LAĐM GÒ ĂÏÍ THUÂC ĂÍÍY CAÂI CAÂCH VAĐ NÍNG CAO HIÏƠU QUAÊ?

Bùìng chûâng cho thíịy roô rađng lađ viïơc giaêm vai trođ cuêa giúâi quan chûâc trong hoaơt ăöơng kinh doanh vađ níng caohiïơu quaê hoaơt ăöơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc cođn laơi coâ thïí díîn ăïịn nhûông thađnh tûơu kinh tïị quantroơng cho ăíịt nûúâc Tuy nhiïn, caêi caâch cođn diïîn ra chíơm vađ keâm thađnh cöng Chûúng 5 kïịt thuâc nghiïn cûâucuêa chuâng töi bùìng viïơc gúơi yâ nhûông caâch thûâc mađ giúâi laônh ăaơo vađ hoaơch ắnh chñnh saâch úê caâc nûúâc ăangphaât triïín coâ thïí thuâc ăííy caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc nhanh hún vađ thađnh cöng hún, vađ nhûông caâch mađviïơn trúơ nûúâc ngoađi coâ thïí höî trúơ möơt caâch coâ hiïơu quaê hún

Biïíu ăöì 1 Cíy sú ăöì quýịt ắnh vïì caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Nguöìn: Xem nöơi dung chûúng 5

Cíy sú ăöì quýịt ắnh ăöịi vúâi caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc bao göìm möơt loaơt nhûông lûơa choơn khaâc nhau mađ möîi möơt sûơ lûơa choơn ăïìuặa ra möơt loaơt nhûông víịn ăïì vađ cú höơi Nhûông sûơ lûơa choơn dô nhiïn lađ khaâc nhau giûôa caâc nûúâc; nhûng ăïídíîn ăïịn thađnh cöng chuâng phaêi ặúơc ặa ra theo möơt tríơt tûơ húơp lyâ Song, ăiïìu coâ veê roô rađng lađ caâc nûúâc seôkhöng caêi caâch thađnh cöng trûđ phi giúâi laônh ăaơo nhíơn thûâc caêi caâch nhû lađ möơt sûơ mong muöịn Tuy nhiïn, coâleô lađ nhûông thađnh tûơu vïì kinh tïị do caêi caâch mang laơi lađ ríịt quan troơng, nhûông töí chûâc bïn ngoađi coâ yâ ắnhtöịt, nhû Ngín hađng Thïị giúâi, ăöi khi ăaô cöị gùưng löi keâo caâc nûúâc ăang phaât triïín, nhûông nûúâc chûa sùĩn sađngcaêi caâch vađo hađnh ăöơng Tûúng tûơ, giúâi laônh ăaơo cuông nhû caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch úê caâc nûúâc ăangphaât triïín, bõ thuýịt phuơc búêi lúơi ñch cuêa caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, cuông coâ luâc ăaô cöị gùưng lađm nhûvíơy, nhûng laơi chó lûơa choơn nhûông giaêi phaâp díîn ăïịn thíịt baơi Lađm thïị nađo ăïí nhûông ngûúđi muöịn caêi caâchnađy coâ thïí lûơa choơn möơt lûơa choơn ăuâng ăùưn trong vö söị nhûông lûơa choơn ăïí coâ thïí tùng khaê nùng thađnh cönglïn?

Trong khi xem xeât caâc tiïìn ăïì cho caêi caâch vađ nhûông ăiïìu kiïơn cíìn thiïịt cho sûơ thađnh cöng cuêa nhûôngchoơn lûơa khaâc nhau, chuâng töi thíịy cíìn thiïịt phaêi veô ra möơt cíy sú ăöì quýịt ắnh (biïíu ăöì I) ÚÊ möîi möơt thúđiăiïím, chuâng töi ăùơt cíu hoêi, vađ lúđi giaêi ăaâp gûêi ăïịn chuâng töi theo möơt trong hai hûúâng, vađ úê ăoâ chuâng töi laơiăùơt cíu hoêi vađ nhíơn cíu traê lúđi

Víịn ăïì cú baên ăíìu tiïn lađ liïơu möơt nûúâc ăaô sùĩn sađng ăïí caêi caâch chûa Cíu traê lúđi seô ặúơc xaâc ắnh bùìngcaâch lađ liïơu ăíịt nûúâc ăïí ăaô thoaê maôn möơt trong ba ăiïìu kiïơn cíìn thiïịt ăaô nïu úê trïn hay chûa Trong caâctrûúđng húơp giaâp ranh (nghôa lađ gíìn ăuê ăiïìu kiïơn) mađ úê ăoâ ăaô coâ nhiïìu hađnh ăöơng doơn ặúđng, chùỉng haơn nhûsùưp xïịp laơi lûơc lûúơng lao ăöơng quaâ dû thûđa úê caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, hay baân, hay giaêi thïí möơt doanhnghiïơp lúân, coâ thïí lađ möơt díịu hiïơu töịt cho viïơc sùĩn sađng thûơc hiïơn möơt chûúng trònh lúân hún cuêa caêi caâch caâcdoanh nghiïơp nhađ nûúâc Dûơa trïn cíu traê lúđi, quaâ trònh hađnh ăöơng vïì cùn baên lađ khaâc nhau Nïịu möơt nûúâcmađ chûa sùĩn sađng, viïơc caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc khoâ coâ thïí thađnh cöng Thay vađo ăoâ, caâc nhađhoaơch ắnh chñnh saâch chó nïn theo ăuöíi nhûông cuöơc caêi caâch úê caâc lônh vûơc khaâc bùìng quýìn haơn cuêa riïnghoơ vađ ăöìng thúđi taơo nïìn moâng cho caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong tûúng lai Búêi vò viïơn trúơ nûúâcngoađi coâ thïí coâ möơt aênh hûúêng quan troơng ăïịn thúđi ăiïím vađ caâch thûâc caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc, úê cuöịicuöịn saâch nađy (vađ ặúơc toâm tùưt úê höơp I) chuâng töi ặa ra nhûông giaêi phaâp ăïì cao hiïơu quaê trong viïơc uêng höơcaêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Phaêi lađm gò úê nhûông nûúâc chûa sùĩn sađng cho caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc.

Nhûông nöî lûơc caêi caâch khöng thađnh cöng coâ thïí phaêi traê giaâ ríịt ăùưt Chùỉng haơn, söị tiïìn dađnh cho viïơc cú cíịulaơi caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ ăïí thanh toaân hïịt núơ seô trúê nïn laông phñ nïịu caâc doanh nghiïơp ăïí khöngníng cao hiïơu quaê hoaơt ăöơng Cođn möơt töín thíịt nûôa, tuy khoâ xaâc ắnh hún, song khöng keâm phíìn quan troơng,ăoâ lađ sûơ laông phñ vïì nguöìn vöịn con ngûúđi vađ chñnh trõ ÚÊ nhûông nûúâc khöng ăaâp ûâng ặúơc ba ăiïìu kiïơn sùĩnsađng trïn thò khöng nïn cöị aâp duơng caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, kïí caê viïơc tû nhín hoaâ vađ caâc cuöơccaêi caâch mađ khöng bao göìm giaêi thïí

Coâ phaêi chuâng ta cho rùìng khöng thïí lađm ặúơc gò trong nhûông tònh huöịng nhû víơy sao? Tíịt nhiïn lađkhöng Thay vađo ăoâ, caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch cuông nïn coâ nhûông hađnh ăöơng tñch cûơc trong phaơm viquýìn haơn cuêa mònh, vađ cuông nïn lađm cho caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc trúê nïn ặúơc mong muöịn, khaê thihún vađ ăaâng tin cíơy hún Nhûông cuöơc caêi caâch nhû víơy thûúđng coâ thïí thûơc hiïơn ặúơc úê nhûông núi mađ viïơc caêicaâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc chûa thûơc hiïơn ặúơc, búêi vò chuâng taâc ăöơng ăïịn caâc khu vûơc uêng höơ khaâc nhau.Chùỉng haơn, caâc cuöơc caêi caâch kinh tïị vô mö, coâ thïí lađm tùng aâp lûơc vađ híơu thuíîn ăöịi vúâi caêi caâch doanhnghiïơp nhađ nûúâc, do víơy noâ coâ thïí trúê nïn ặúơc mong muöịn hún vïì mùơt chñnh trõ Nhûông bûúâc cuơ thïí baogöìm:

• Giaêm thím huơt tađi chñnh Caâc cuöơc caêi caâch tađi chñnh vađ tiïìn tïơ díîn ăïịn viïơc thu vađ chi hađi hoađ cuông lađm

tùng sûâc eâp ăöịi vúâi caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc bùìng viïơc lađm roô gaânh nùơng thím huơt tađi chñnh

úê caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

NHÛÔNG KÏỊT QUAÊ NGHIÏN CÛÂU TRONG BAÂO CAÂO

NAĐY, ăùơc biïơt lađ ba ăiïìu kiïơn ăïí sùĩn sađng caêi caâch, coâ

nhûông taâc ăöơng quan troơng ăöịi vúâi sûơ trúơ giuâp cuêa nûúâc

ngoađi Sûơ uêng höơ bïn ngoađi ăöịi vúâi sûơ nghiïơp caêi caâch

caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc thûúđng ăem laơi hiïơu quaê cao,

nhûng cuông coâ nhûông bùìng chûâng cho thíịy rùìng ăöi khi

sûơ trúơ giuâp nûúâc ngoađi gíy haơi cuông nhiïìu nhû lađm lúơi

Höơp nađy toâm tùưt nhûông taâc ăöơng mađ nhûông kïịt quaê nghiïn

cûâu trong baâo caâo nađy gíy ra nhûông taâc ăöơng nhû víơy;

viïơc thaêo luíơn chi tiïịt hún ặúơc ghi trong phíìn “Nhûông taâc

ăöơng ăöịi vúâi viïơn trúơ nûúâc ngoađi” úê phíìn cuöịi saâch nađy

Chuâng töi nhíơn thíịy rùìng sûơ trúơ giuâp nhùìm muơc

ăñch thuâc ăííy caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc coâ thïí díîn

ăïịn kïịt quaê ngûúơc laơi trong möơt vađi trûúđng húơp Trûúâc

tiïn, lađ sûơ trúơ giuâp tađi chñnh vúâi nhûông nûúâc chûa sùĩn

sađng caêi caâch coâ thïí lađm cho viïơc chöịng ăöịi caêi caâch

nhùìm muơc ăñch giûô nguýn traơng trúê nïn dïî dađng hún

Chùỉng haơn, ñt nhíịt lađ úê hai nûúâc trong nghiïn cûâu trûúđng

húơp cuêa chuâng töi Ai Cíơp vađ Xïnïgan, sûơ trúơ giuâp nûúâc

ngoađi nhùìm muơc ăñch caêi thiïơn cuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh

coâ thïí ăaô lađm giaêm sûâc eâp ăïịn caêi caâch Thûâ hai, thûơc

hiïơn möơt loaơt caâc ýu cíìu cuêa caêi caâch mađ khöng taơo nïn

nhûông thay ăöíi thûơc sûơ nađo coâ thïí lađm xíịu ăi hoaơt ăöơng

cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc Chùỉng haơn chuâng töi ăaô

thíịy rùìng viïơc kyâ kïịt möơt húơp ăöìng mađ khöng thay ăöíi

caâc biïơn phaâp khuýịn khñch seô taơo cho caâc nhađ quaên lyâ

caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc möơt cú höơi ăïí thûúng lûúơng

ặúơc nhûông muơc tiïu dïî dađng, khöng phuđ húơp vúâi muơc

tiïu níng cao hiïơu quaê lao ăöơng Thûâ ba, chuâng töi thíịy

rùìng, möơt söị chñnh phuê tuy ăaô cùưt hïịt nhûông khoaên bao

cíịp cöng khai cho caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc nhùìm ăaâp

ûâng caâc ăiïìu kiïơn nhíơn trúơ giuâp cuêa nûúâc ngoađi, nhûng

sau ăoâ laơi tiïịp tuơc tùng caâc khoaên bao cíịp vađ tñn duơng

ngín hađng, mađ ăiïìu nađy lađm cho viïơc xaâc ắnh vađ kiïím

soaât trúê nïn khoâ hún vađ ăííy caâc víịn ăïì cuêa caâc doanh

nghiïơp nhađ nûúâc vađo hïơ thöịng tađi chñnh Thûâ tû, möơt söị

chñnh phuê miïîn cûúông ăaô toê ra chíơm chaơp trong quaâ trònh

tû nhín hoaâ, sau ăoâ vöơi vaô lao vađo caâc cuöơc mùơc caê nhùìm

ăaâp ûâng nhûông qui ắnh nghiïm ngùơt do caâc hiïơp ắnh vïì

viïơn trúơ nûúâc ngoađi ặa ra vađ cuöịi cuđng, tuy khoâ díîn chûâng

hún viïơc uêng höơ nhûông cuöơc caêi caâch khöng ặúơc thûơc

hiïơn, vađ do víơy khöng cho thíịy kïịt quaê, coâ thïí lađm cho

nhûông ngûúđi uêng höơ caêi caâch bõ míịt danh dûơ uy tñn úê caâc

nûúâc ăang phaât triïín vađ lađm míịt ăi sûơ uêng höơ cuêa nûúâc

ngoađi, lađm giaêm ăöơ ăaâng tin cíơy caêi caâch doanh nghiïơp

nhađ nûúâc vađ caâc daơng caêi caâch khaâc:

• Sûơ giuâp ăúô cuêa nûúâc ngoađi seô coâ hiïơu quaê hún khi noâ

phín biïơt ặúơc nhûông nûúâc ăaô sùĩn sađng ăïí caêi caâch

thađnh cöng vúâi caâc nûúâc chûa sùĩn sađng

• Nhûông nûúâc ăaâp ûâng ăuê ba ăiïìu kiïơn ăïí sùĩn sađng caêi

caâch híìu hïịt ăïìu coâ lúơi tûđ sûơ giuâp ăúô cuêa nûúâc ngoađi

ăöịi vúâi caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc Phíìnlúân viïơn trúơ nûúâc ngoađi ăïìu ặúơc thûơc hiïơn dûơa trïnsûơ cam kïịt cuêa chñnh phuê vïì sûêa ăöíi chñnh saâch.Kiïịn nghõ cuêa chuâng töi lađ ăaânh giaâ möơt caâch tin cíơyhún sûơ cam kïịt bùìng caâch tíơp trung coâ hïơ thöịng vađonhûông ăiïìu kiïơn sùĩn sang caêi caâch caâc doanh nghiïơpnhađ nûúâc lađm cú súê cho sûơ thađnh cöng

• Ăöịi vúâi nhûông nûúâc gíìn ăuê ăiïìu kiïơn (mađ nhûông nûúâcnhû víơy thûúđng nhiïìu) nhûông hađnh ăöơng ăi trûúâc cuêachñnh phuê lađ ăaâng tin cíơy nhíịt ăïí xaâc ắnh nûúâc nađoăaâp ûâng ặúơc ba ăiïìu kiïơn caêi caâch thađnh cöng Nhûônghađnh ăöơng chûâng toê caêi caâch trúê thađnh mong muöịnvađ khaê thi vïì mùưt chñnh trõ bao göìm, vñ duơ, sa thaêinhûng lao ăöơng khöng cíìn thiïịt hay baân möơt doanhnghiïơp ríịt lúân; nhûông hađnh ăöơng lađm tùng ăöơ tin cíơybao göìm ăïì ra nhûông haơn chïị nhùìm ngùn chùn viïơcăaêo ngûúơc chñnh saâch (chùỉng haơn nhû nhûông nghiïmcíịm coâ tñnh phaâp chïị) hay phín phöịi möơt caâch röơngraôi caâc cöí phíìn trong caâc doanh nghiïơp tû nhín hoaâ(nhû víơy múê röơng böơ phíơn ngûúđi uêng höơ coâ lúơi ñchtrong sûơ caêi caâch)

• Viïơc thiïịt kïị trúơ giuâp nûúâc ngoađi cíìn phaêi tñnh ăïịnmöơt khaê nùng lađ sûơ sùĩn sađng caêi caâch coâ thïí bõ ăaânhgiaâ quaâ mûâc hay nhûông tònh hònh coâ thïí thay ăöíi theohûúâng lađm míịt ăi nhûông ăiïìu kiïơn sùĩn sađng Nhûôngăiïìu nađy bao göìm nhûông biïơn phaâp baêo höơ caâc doanhnghiïơp nhađ nûúâc khoêi sûơ caơnh tranh, xoaâ núơ cho caâcdoanh nghiïơp nhađ nûúâc mađ khöng chuâ yâ ăïịn nhûôngnguýn nhín síu xa cuêa núơ níìn chöìng chíịt nađy, haykhöng thanh toaân cho nhûông saên phíím vađ dõch vuơcuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

• Viïơn trúơ nûúâc ngoađi coâ thïí giuâp chñnh phuê cuêa nhûôngnûúâc khöng sùĩn sađng taơo nïìn taêng cho caêi caâch caâcdoanh nghiïơp nhađ nûúâc bùìng caâch khuýịn khñch vađgiuâp ăúô caêi caâch chñnh saâch trong caâc lônh vûơc khaâc.Nhû chuâng töi ăaô nïu trong bađi, ăiïìu nađy seô ăïí laơimöơt chûúng trònh nghõ sûơ lúân, bao göìm giaêm thímhuơt tađi chñnh, nhûông haơn chïị vïì thûúng maơi vađ xoaâ ăinhûông hađng rađo haêi quan Mùơc duđ nhûông thûê nghiïơmtûúng tûơ vïì sûơ sùĩn sađng coâ thïí aâp duơng töịt cho caâccuöơc caêi caâch trong caâc lônh vûơc khaâc, nhûông ngûúđiuêng höơ hay phaên ăöịi caêi caâch lađ khaâc nhau, phuơ thuöơcvađ khu vûơc ngađnh nghïì; do víơy cuơ thïí thûơc hiïơn ặúơcmöơt söị cuöơc caêi caâch caâc doanh nghiïơp ngoađi quöịcdoanh úê nhûông nûúâc mađ caâc ăiïìu kiïơn sùĩn sađng ăïícaêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc chûa coâ sûơ trúơgiuâp nûúâc ngoađi cuông coâ thïí giuâp cho sûơ viïơc chuíín

bõ ặúđng löịi caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc bùìngcaâch cung cíịp thöng tin vïì nhûông chi phñ rođng cuêa

Höơp 1 Viïơn trúơ nûúâc ngoađi coâ thïí coâ höî trúơ nhû thïị nađo ăöịi vúâi caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

(Xem tiïịp trang sau)

• Núâi loêng caâc haơn chïị thûúng maơi Tûơ do hoaâ thûúng maơi taơo ăiïìu kiïơn cho caâc nhađ xuíịt khííu möơt võ thïị

cao hún trong nïìn kinh tïị, vađ caâc nhađ xuíịt khííu coâ thïí trúê thađnh nhûông ngûúđi uêng höơ quan troơng ăöịivúâi caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc, ăođi hoêi phaêi coâ nhûông ăiïìu khoaên hûôu hiïơu hún ăöịi vúâi caâc loaơihađng hoaâ vađ dõch vuơ mađ caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc cung cíịp

• Dúô boê nhûông hađng rađo haêi quan Dúô boê nhûông hađng rađo haêi quan seô lađm tùng nhûông tiïịng noâi ýu cíìu

thûơc hiïơn caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc Nhûông ngûúđi múâi vađo - nhíịt thiïịt phaêi dûơa vađo nhûôngdõch vuơ cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc hay caơnh tranh vúâi caâc saên phíím cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâcặúơc trúơ giaâ - seô giuâp tùng cûúđng uêng höơ ăöịi vúâi caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc

• Ăïì xûúâng caêi caâch trong lônh vûơc tađi chñnh Caâc chñnh phuê chûa sùĩn sađng ăïí caêi caâch caâc doanh nghiïơp

nhađ nûúâc víîn coâ thïí ặúơc chuíín bõ ăïí phaât triïín hïơ thöịng tađi chñnh bùìng caâch níng cao nùng lûơc giaâmsaât vađ ăiïìu tiïịt, giaêm tñn duơng coâ ắnh hûúâng, hûúâng sûơ kiïím soaât cuêa chñnh phuê vađo nhûông töí chûâc tađichñnh trung gian vađ núâi loêng möơt söị hònh thûâc kiïím soaât laôi suíịt

Tûúng tûơ, caâc chñnh phuê coâ thïí lađm cho caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc khaê thi hún bùìng caâch haơnchïị sûơ chöịng ăöịi caêi caâch cuêa cöng nhín vađ nhûông ngûúđi khaâc vöịn phuơ thuöơc vađo doanh nghiïơp nhađ nûúâc.Nhûông hađnh ăöơng coâ thïí diïîn ra bao göìm:

• Huyê boê nhûông trúê ngaơi cho viïơc taơo viïơc lađm úê khu vûơc tû nhín Möơt lyâ do mađ nhûông ngûúđi lao ăöơng úê caâcdoanh nghiïơp nhađ nûúâc ăùơc biïơt chöịng laơi caêi caâch lađ, möơt mùơt, böơ maây lao ăöơng quaâ dû thûđa coâ thïí díînăïịn viïơc thaêi höìi búât lao ăöơng vađ, mùơt khaâc, khöng coâ viïơc lađm thay thïị húơp lyâ Caâc nhađ hoaơch ắnhchñnh saâch thûơc ra coâ thïí lađm cho caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc ặúơc dïî dađng hún bùìng caâch níngcao cú höơi viïơc lađm úê khu vûơc tû nhín Caâc bûúâc thûơc hiïơn bao göìm viïơc xoaâ boê nhûông khoaên trúơ cíịp laôisuíịt (ăiïìu nađy khuýịn khñch caâc chuê doanh nghiïơp líịy vöịn thay thïị cho lao ăöơng) vađ nhûông hònh thûâcăiïìu tiïịt viïơc lađm phûâc taơp (ăiïìu nađy haơn chïị sûơ phaât triïín viïơc lađm tû nhín)

• Taâch viïơc cung cíịp dõch vuơ xaô höơi ra khoêi viïơc lađm úê caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc Nhûông ngûúđi lao ăöơngtaơi caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, ặúơc hûúêng nhiïìu quýìn lúơi vađ dõch vuơ xaô höơi thöng qua viïơc lađm cuêamònh, ríịt súơ bõ sa thaêi Chùỉng haơn, úê caâc nïìn kinh tïị xaô höơi chuê nghôa, caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâcthûúđng cíịp nhađ úê, dõch vuơ chùm soâc sûâc khoeê, ăi laơi, hoơc hađnh vađ caâc quýìn lúơi khaâc cho hoơ Caâc nïìnkinh tïị chuýín ăöíi cíìn phaêi coâ nhûông thay ăöíi trong viïơc sûê duơng lúơi nhuíơn cuêa doanh nghiïơp -chùỉnghaơn nhû möơt thõ trûúđng thûúng maơi vïì nhađ úê hay chùm soâc sûâc khoeê cöng cöơng -ăïí caâc doanh nghiïơp nhađnûúâc coâ thïí khöng phaêi bao cíịp nhûông dõch vuơ ăoâ cho ngûúđi lao ăöơng vađ thay vađo ăoâ lađ traê lûúng cao hún.Ăiïìu nađy seô lađm cho ngûúđi lao ăöơng nùng ăöơng hún, dïî thñch ûâng hún vađ haơn chïị ặúơc sûơ chöịng ăöịi cuêahoơ do lo súơ caêi caâch seô ăe doaơ viïơc lađm cuêa hoơ

viïơc duy trò tònh traơng cuô vađ nhûông lúơi nhuíơn rođng thu

ặúơc qua caêi caâch, vađ thöng baâo cho caâc nhađ laônh

ăaơo chñnh trõ, caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch vađ caâc

quan chûâc khaâc vïì kinh nghiïơm caêi caâch caâc doanh

nghiïơp nhađ nûúâc cuêa caâc nûúâc

• Sûơ trúơ giuâp nûúâc ngoađi coâ thïí giuâp chñnh phuê caâc

nûúâc ăaô sùĩn sađng caêi caâch thu huât caâch caâc nhađ ăíìu

tû nhín Chñnh phuê mađ ăaô sùĩn sađng caêi caâch nhûông

laơi chó múâi bùưt ăíìu taơo dûơng lođng tin khoâ coâ thïí thu

huât nhûng ngûúđi mua tû nhín boê ra nhûông khoaên vöịn

ăíìu tû lúân trong caâc ngađnh ăöơc quýìn coâ ăiïìu tiïịt

Trong nhûông trûúđng húơp nhû víơy, nhûông sûơ baêo ăaêmcuêa caâc töí chûâc quöịc tïị coâ thïí ặúơc coi nhû lađ möơtbiïơn phaâp giuâp ăíìu tû nhín ban ăíìu trong khi chñnhphuê víîn tiïịp tuơc taơo dûơng lođng tin Nhûông sûơ baêo ăaêmnhû víơy khöng phaêi lađ khöng ruêi ro vađ phaêi ặúơc tiïịpcíơn möơt caâch thíơn troơng, chuâ yâ ăïịn nhûông ýịu töị uênghöơ vađ chöịng ăöịi, nhû chuâng ta seô bađn trong höơp 5.3.Ngay caê khi khöng coâ sûơ baêo ăaêm ăoâ, trúơ giuâp nûúâcngoađi cuông coâ thïí giuâp caâc nhađ ăíìu tû biïịt nûúâc nađotoê ra sùĩn sađng ăöịi vúâi caêi caâch doanh nghiïơp nhađnûúâc bùìng caâch phín biïơt roô rađng nhûông nûúâc sùĩnsađng vúâi nhûông nûúâc chûa sùưn sađng

Cuöịi cuđng, ăïí taơo niïìm tin, caâc chñnh phuê coâ thïí:

• Níng cao uy tñn Bùìng caâch thöng baâo trûúâc caâc chûúng trònh, chùỉng haơn nhû thöng baâo trûúâc caâc cuöơccaêi caâch kinh tïị vô mö nhû ăaô nïu úê trïn, vađ tuín thuê chùơt cheô chûúng trònh, caâc chñnh phuê coâ thïí níngcao ặúơc uy tñn cuêa mònh vúâi nhûông ngûúđi uêng höơ caêi caâch coâ thïị lûơc

• Thiïịt líơp caâc möịi quan hïơ trong nûúâc vađ quöịc tïị Ban hađnh vađ tön troơng caâc quy ắnh phaâp luíơt baêo ăaêmquýìn súê hûôu vïì tađi saên coâ thïí giuâp khùỉng ắnh laơi vúâi caâc nhađ ăíìu tû rùìng chñnh phuê seô baêo ăaêm thûơcthi cam kïịt cuêa mònh Caâc hiïơp ûúâc thûúng maơi vađ caâc hiïơp ắnh ăa phûúng lađm tùng chi phñ cuêa viïơcăaêo ngûúơc caâc cuöơc caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong tûúng lai vađ giuâp cuêng cöị niïìm tin

Caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch, nhûông ngûúđi theo ăuöíi chûúng trònh nađy, seô thûúđng tûơ tòm thíịy mònh

úê nhaânh ăöịi líơp trïn cíy sú ăöì quýịt ắnh, trong söị nhûông nûúâc sùĩn sađng ăïí caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Phaêi lađm gò ăïí nhûông nûúâc sùĩn sađng ăïí caêi caâch doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Möơt nûúâc ăaâp ûâng caâc ăiïìu kiïơn chñnh trõ ăïí caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc thađnh cöng thûúđng ặângtrûúâc nhiïìu sûơ lûơa choơn khaâc nhau vïì viïơc lađm thïị nađo ăïí giaêi quýịt ăöịi vúâi möîi doanh nghiïơp Caâc quýịtắnh seô phuơ thuöơc vađo baên chíịt cuêa thõ trûúđng, cuêa haông vađ khaê nùng cuêa nûúâc ăïí trong viïơc giaêi thïí vađ ăiïìutiïịt trong trûúđng húơp coâ caâc thõ trûúđng ăöơc quýìn Trúê laơi cíy sú ăöì quýịt ắnh cuêa chuâng ta, chuâng ta thíịyrùìng sú ăöì nađy seô ýu cíìu caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch úê nhûông nûúâc sùĩn sađng caêi caâch chia caâc doanhnghiïơp nhađ nûúâc thađnh hai loaơi:

• Nhûông doanh nghiïơp hoaơt ăöơng trong caâc thõ trûúđng caơnh tranh hay caơnh tranh tiïìm tađng (trong caâcngađnh dõch vuơ vađ chïị biïịn)

• Nhûông doanh nghiïơp hoaơt ăöơng trong caâc thõ trûúđng coâ tñnh ăöơc quýìn tûơ nhiïn, núi sûơ ăiïìu tiïịt lađ cíìnthiïịt ăïí baêo höơ ngûúđi tiïu duđng (möơt söị ngađnh dõch vuơ vađ híìu hïịt caâc ngađnh thuöơc haơ tíìng cú súê).Caâc doanh nghiïơp trong caâc thõ trûúđng caơnh tranh hay caơnh tranh tiïìm tađng coâ thïí ặúơc giaêi thïí bùìngcaâch nađo ăïí ăïí cho viïơc caơnh tranh cađng ặúơc ăííy maơnh vađ viïơc töí chûâc baân phaêi roô rađng, minh baơch, coâ tñnhcaơnh tranh, hay ñt nhíịt lađ ăïí ngoê cho khaê nùng ăíịu thíìu caơnh tranh Caâc doanh nghiïơp hoaơt ăöơng trong caâcthõ trûúđng coâ tñnh ăöơc quýìn tûơ nhiïn cuông coâ thïí ặúơc giaêi thïí miïîn lađ viïơc baân cuông phaêi roô rađng, cúêi múêcho ăíịu thíìu vađ möơt cú cíịu ăiïìu tiïịt ăaâng tin cíơy coâ thïí ặúơc ặa ra Hai hûúâng giaêi quýịt nađy phuđ húơp vúâihai nhaânh xa nhíịt trong cíy sú ăöì quýịt ắnh

Ăöịi vúâi caê hai loaơi hònh doanh nghiïơp nađy, caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch phaêi ăöịi mùơt vúâi ríịt nhiïìucíu hoêi mađ lúđi giaêi ăaâp khaâc nhau phuơ thuöơc vađo ăiïìu kiïơn tûđng nûúâc, vađ trong möơt söị trûúđng húơp, vađo quy

mö vađ tònh traơng cuêa doanh nghiïơp ặúơc ăem baân Caâc víịn ăïì mađ caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch seô phaêi xemxeât khi ăïì ra chiïịn lûúơc giaêi thïí bao göìm:

• Bùưt ăíìu vúâi caâc doanh nghiïơp nhoê thò töịt hún hay bùưt ăíìu vúâi caâc doanh nghiïơp lúân thò töịt hún? Giaêi thïí

caâc doanh nghiïơp lúân trûúâc hïịt seô thu ặúơc lúơi lúân hún: doanh nghiïơp cađng lúân, khaê nùng lúơi nhuíơn cađnglúân Noâ cuông baâo hiïơu rùìng chñnh phuê coi viïơc caêi caâch lađ quan troơng vađ, nïịu lađm töịt, coâ thïí taơo nïnnhûông böơ phíơn uêng höơ caêi caâch múâi Cođn nïịu bùưt ăíìu bùìng caâc doanh nghiïơp nhoê vađ ruât kinh nghiïơmtrûúâc khi vûún túâi caâc doanh nghiïơp lúân chó coâ yâ nghôa nïịu nùng lûơc cuêa giúâi quan chûâc lađ möơt ýịu töịhaơn chïị

• Liïơu chñnh phuê coâ nïn cú cíịu laơi vïì mùơt tađi chñnh úê caâc doanh nghiïơp trûúâc khi baân chuâng khöng? Mùơc

duđ möơt söị caêi caâch vïì tađi chñnh coâ thïí lađ cíìn thiïịt nhûng nhûông ăíìu tû múâi hiïịm khi ặúơc buđ laơi tronggiaâ baân Thíơm chñ nïịu nhû víơy thò viïơc chñnh phuê ăaêm nhíơn caâc moân núơ cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăöikhi lađ möơt biïơn phaâp khaê thi nhùìm giaêm búât gaânh nùơng cho möơt cöng ty mađ khoaên núơ cuêa cöng ty ăïí lúânhún giaâ trõ baân tađi saên cuêa cöng ty ăïí

• Liïơu chñnh phuê coâ nïn sa thaêi nhín cöng trûúâc khi baân doanh nghiïơp khöng? Möơt söị nûúâc nhû Achentina,

Nhíơt Baên, Mïhicö, vađ Tuynidi coâ luâc sa thaêi nhín cöng trong caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trûúâc khi tiïịnhađnh tû nhín hoaâ Ăiïìu nađy ăöi khi lađ cíìn thiïịt búêi vò caâc nhađ ăíìu tû seô khöng mua möơt doanh nghiïơpkhi mađ úê ăïí coâ thïí xaêy ra sûơ tranh chíịp quýịt liïơt vïì lao ăöơng Hún nûôa, caâc chñnh phuê thûúđng lađm töịthún caâc nhađ ăíìu tû tû nhín trong viïơc giaêi quýịt nhûông híơu quaê do viïơc sa thaêi nhín cöng hađng loaơt gíy

ra Möơt sûơ thanh toaân troơn goâi coâ thïí haơn chïị ặúơc nhûông ruêi ro cho cöng nhín cuêa caâc doanh nghiïơpnhađ nûúâc

Baân caâc doanh nghiïơp ăöơc quýìn thûúđng phûâc taơp hún nhiïìu so vúâi viïơc baân caâc doanh nghiïơp thuöơc caâcthõ trûúđng caơnh tranh hay caơnh tranh tiïìm tađng Ngay caê nhû víơy, chó cíìn viïơc baân lađ cöng khai vađ coâ tñnhcaơnh tranh, vúâi möơt húơp ăöìng ăiïìu chónh ăaâng tin cíơy ặúơc ăïì ra vađ ặúơc thûơc hiïơn, viïơc baân caâc doanhnghiïơp ăöơc quýìn coâ thïí thu ặúơc nhûông moân lúơi lúân Caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch, nhûông ngûúđi quýịtắnh rùìng ăíịt nûúâc sùĩn sađng baân caâc doanh nghiïơp ăöơc quýìn nhađ nûúâc, thûúđng muöịn kïịt húơp nhûông ýịu töịsau trong kïị hoaơch baân cuêa hoơ:

• Caâc húơp ăöìng ăiïìu chónh coâ taâc duơng töịt hún khi mađ chñnh phuê haơn chïị lúơi thïị thöng tin cuêa doanh nghiïơp thöng qua caơnh tranh Baân caơnh viïơc töí chûâc ăíịu thíìu caơnh tranh ăöịi vúâi chñnh húơp ăöìng ăïí, coâ

thïí tùng cûúđng caơnh tranh sau khi baân bùìng caâch taâch rúđi caâc hoaơt ăöơng caơnh tranh khoêi caâc ngađnh coâtñnh ăöơc quýìn tûơ nhiïn vađ chia caâc ngađnh ăöơc quýìn quöịc gia thađnh caâc ngađnh ăöơc quýìn ắa phûúng.Trong caâc thõ trûúđng víîn cođn coâ caâc ngađnh ăöơc quýìn, chñnh phuê coâ thïì ýu cíìu ngûúđi thùưng thíìu ăaâpûâng hoùơc khöng nhûúơng böơ nhûông muơc tiïu cuơ thïí

• Ăiïìu tiïịt giaâ caê coâ hiïơu quaâ hún khi noâ cho pheâp caâc doanh nghiïơp giûô laơi möơt phíìn lúơi nhuíơn kinh doanh trong khi ăïí chuýín möơt phíìn sang caâc nhađ tiïu duđng dûúâi hònh thûâc giaâ thíịp Núi nađo coâ thïí,

viïơc ăùơt caâc mûâc giaâ dûơa trïn caâc nguöìn thöng tin khaâc chûâ khöng dûơa vađo cöng ty coâ thïí loaơi boê ặúơcnhûông cöị gùưng cuêa doanh nghiïơp nhùìm thöíi phöìng giaâ caê Viïơc khöng thûúđng xuýn xem xeât laơi giaâ caêseô khuýịn khñch caâc doanh nghiïơp cùưt búât caâc chi phñ giûôa caâc cuöơc ăiïìu chónh

• Caâc húơp ăöìng ăiïìu chónh ăaâng tin cíơy seô lađm giaêm chi phñ cho ngûúđi tiïu duđng Nïịu baêo ăaêm cam kïịt

thûơc hiïơn ăïịn cuđng húơp ăöìng ăiïìu chónh, coâ thïí caâc chñnh phuê gùơp phaêi möơt sûơ thûúng lûúơng khoâ khùnhún vúâi caâc nhađ ăíìu tû Khi mađ húơp ăöìng ăiïìu chónh chó dûơa trïn möơt nghõ ắnh cuêa chñnh phuê hay thiïịucaâc ăiïìu khoaên cho viïơc phaân xûê möơt caâch cöng bùìng caâc xung ăöơt, caâc nhađ ăíìu tû thûúđng ăođi hoêi lúơinhuíơn cao hún hay thïị ăöơc quýìn lúân hún ăïí buđ laơi nhûông ruêi ro lúân hún Khi nhûông chi phñ nađy ríịt cao,caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch coâ thïí mong muöịn níng cao ặúơc uy tñn trûúâc khi tiïịn hađnh giaêi thïí caâcdoanh nghiïơp nhađ nûúâc Hoùơc lađ hoơ coâ thïị tòm kiïịm nhûông baêo ăaêm tûđ bïn ngoađi (Xem höơp 5.3).Ngay caê úê nhûông nûúâc mađ giúâi laônh ăaơo ăaô cam kïịt thûơc hiïơn nhanh vađ röơng viïơc tû nhín hoaâ, möơt söịdoanh nghiïơp nhađ nûúâc dûúđng nhû víîn nùìm trong tay cuêa chñnh phuê trong möơt thúđi gian dađi, vò caâc lyâ dochñnh trõ nïịu khöng noâi lađ vò lyâ do kinh tïị Phaêi lađm gò vúâi caâc doanh nghiïơp nađy lađ víịn ăïì cuöịi cuđng trongcíy sú ăöì quýịt ắnh; noâ ăùơt ra cíu hoêi: liïơu coâ thïí coâ caâc thoaê thuíơn coâ tñnh húơp ăöìng vúâi khu vûơc tû nhínkhöng? Caâc húơp ăöìng quaên lyâ vúâi khu vûơc tû nhín lađ möơt caâch ặúơc ûa duđng hún, tuy nhiïn, nhû chuâng töiăaô nïu úê trïn, chuâng chó coâ ñch trong möơt söị hoađn caênh cuơ thïí, núi mađ cöng nghïơ úê ăoâ thay ăöíi chíơm vađ saênphíím chuê ýịu lađ ăún leê, ăöìng nhíịt (chùỉng haơn nhû nûúâc, ặúđng) hay núi mađ chíịt lûúơng saên phíím coâ thïí ặúơcăaânh giaâ möơt caâch dïî dađng (vñ duơ nhû caâc khaâch saơn)

Ăöịi vúâi caâc doanh nghiïơp khöng thïí giaêi thïí ặúơc, nhûng laơi khöng phuđ húơp vúâi caâc húơp ăöìng quaên lyâ,caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch khöng coâ sûơ lûơa choơn nađo khaâc ngoađi viïơc cöị gùưng ăííy maơnh hún nûôa quýìnsúê hûôu hiïơn coâ vađ tùng cûúđng hoaơt ăöơng quaên lyâ Caâc biïơn phaâp cuơ thïí coâ thïí ặúơc thûơc hiïơn bao göìm taơocaơnh tranh, cùưt giaêm sûơ bao cíịp cuêa chñnh phuê, caêi caâch laơi hïơ thöịng tađi chñnh nhùìm xoaâ boê caâc haơn mûâc tñnduơng mïìm vađ buöơc caâc nhađ quaên lyâ phaêi coâ traâch nhiïơm vúâi kïịt quaê hoaơt ăöơng cuêa doanh nghiïơp, ăöìng thúđicho pheâp hoơ ặúơc tûơ do coâ nhûông thay ăöịi cíìn thiïịt Hoaơt ăöơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc khöng giaêi thïíặúơc coâ thïí ặúơc tùng cûúđng thöng qua caâc biïơn phaâp trïn; tuy nhiïn, ăi vađo chi tiïịt thò khöng phaêi dïî dađng,búêi vò cuöơc caêi caâch nađy laơi dûơa vađo sûơ thađnh cöng cuêa caâc cuöơc caêi caâch khaâc Caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch

phaêi luön ghi nhúâ nhûông ăiïìu sau:

• Thuâc ăííy caơnh tranh úê núi coâ thïí ăïí taơo ăöơng cú khuýịn khñch caêi thiïơn hoaơt ăöơng kinh doanh Caâc nhađquaên lyâ caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc chó coâ thïí coâ ặúơc nhûông nöî lûơc cíìn thiïịt nhùìm níng cao hiïơu quaêcuêa doanh nghiïơp möơt khi bõ ăííy vađo thïị phaêi caơnh tranh

• Chíịm dûât sûơ bao cíịp hay chuýín khoaên cuêa chñnh phuê Ăííy maơnh caơnh tranh lađ biïơn phaâp cùn baên ăïíníng cao hoaơt ăöơng cuêa doanh nghiïơp trïn caâc thõ trûúđng caơnh tranh tiïìm tađng Nhûng caơnh tranh chócoâ hiïơu quaê khi chñnh phuê cùưt boê caâc khoaên bao cíịp hay chuýín khoaên

• Loaơi boê viïơc cung cíịp tñn duơng mïìm Cùưt giaêm caâc khoaên bao cíịp hay chuýín khoaên chó coâ thïí díîn ăïịnngín saâch cûâng nïịu nhû viïơc tiïịp cíơn vúâi tñn duơng mïìm cuông bõ loaơi trûđ

• Trao quýìn tûơ quýịt cho caâc nhađ quaên lyâ ăïí hoơ coâ thïí thñch ûâng vúâi caơnh tranh vađ chõu traâch nhiïơmtrûúâc kïịt quaê Caâc nhađ quaên lyâ cíìn coâ quýìn sa thaêi cöng nhín, tòm kiïịm caâc nhađ cung cíịp víơt tû coâ chiphñ thíịp hún, chíịm dûât caâc hoaơt ăöơng khöng sinh lúđi vađ tòm kiïịm thõ trûúđng múâi Vađ hoơ phaêi coâ traâchnhiïơm vúâi kïịt quaê Thiïịu quýìn tûơ chuê vađ traâch nhiïơm, caâc nhađ quaên lyâ coâ thïí phaên ûâng laơi vúâi nhûôngtrúê ngaơi ngađy cađng tùng bùìng nhûông caâch lađm töín haơi ăïịn doanh nghiïơp, chùỉng haơn nhû cùưt giaêm chiphñ baêo dûúông maây moâc, marketing, vađ caâc chi phñ khaâc nûôa

• Chó sûê duơng nhûông húơp ăöìng hoaơt ăöơng khi chuâng liïn quan ăïịn nhûông víịn ăïì cú baên Caâc húơp ăöìnghoaơt ăöơng chó nïn ặúơc sûê duơng nïịu chuâng chuýín nhûông tñn hiïơu roô rađng ăïịn caêi caâch, ặa ra nhûônggiaêi thûúêng nïịu hoaơt ăöơng ặúơc níng cao vađ chöịng laơi xu hûúâng khöng giûô lúđi hûâa cuêa chñnh phuê Viïơcsoaơn ra möơt húơp ăöìng hoaơt ăöơng töịt coâ leô khöng khoâ lùưm, song víịn ăïì lađ úê chöî chuâng thûúđng khöngthađnh cöng khi ăöịi phoâ vúâi caâc víịn ăïì vïì thöng tin, thûúêng vađ phaơt, vađ cam kïịt Noâi chung, trong nhûônghúơp ăöìng nhû víơy, nöî lûơc thûúđng ặúơc tíơp trung vađo viïơc theo ăuöíi caâc biïơn phaâp nhû ăaô nïu úê trïn, vađăùơc biïơt, ăùơt nhûông ăiïìu kiïơn ăïí giaêi thïí

• • •Toâm laơi, nghiïn cûâu nađy cho thíịy rùìng, khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc to lúân nhûng keâm hiïơu quaêăang lađm töín haơi ríịt nhiïìu ăïịn caâc nïìn kinh tïị ăang phaât triïín, ăùơc biïơt lađ úê nhûông nûúâc ngheđo nhíịt Nhûngcaêi caâch lađ coâ thïí ặúơc vađ coâ thïí ăem laơi nhûông nguöìn lúơi ăùơc biïơt lúân, bao göìm caâc loaơi hađng hoaâ vađ dõch vuơcoâ chíịt lûúơng töịt hún vađ giaâ caê thíịp hún; caâc nguöìn lûơc dađnh cho y tïị, giaâo duơc vađ caâc chi phñ xaô höơi khaâc ặúơctùng lïn; vađ öín ắnh tađi chñnh - tíịt caê nhûông ăiïìu ăïí coâ thïí ăoâng goâp vađo viïơc tùng trûúêng nhanh Tuy nhiïn,caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc khöng phaêi lađ dïî dađng, vađ caâc cuöơc caêi caâch thûúđng gíy nïn nhûông chiphñ chñnh trõ lúân Thûơc ra, chuâng töi ăaô nhíơn thíịy rùìng caâc trúê ngaơi vïì chñnh trõ lađ nguýn nhín cú baên khiïịncho caêi caâch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăem laơi kïịt quaê ñt oêi úđ thíơp kyê trûúâc Díîu sao, nghiïn cûâu nađy cuôngchûâng minh rùìng caâc nûúâc úê trong nhûông ăiïìu kiïơn kinh tïị vađ chñnh trõ ríịt khaâc nhau ăïìu coâ thïí vûúơt quaặúơc nhûông trúê ngaơi ăïí vađ tiïịn hađnh caêi caâch thađnh cöng

Liïơu caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc coâ phaêi lađ möơt víịn ăïì khöng? Cíu traê lúđi thûúđng ríịt khaâc nhau tuyđ thuöơcvađo líơp trûúđng tû tûúêng cuêa möîi ngûúđi Ăïí töịi thiïíu hoaâ tñnh chuê quan kiïíu ăïí, chuâng töi tiïịn hađnh möơt khaêocûâu kinh nghiïơm, xaâc ắnh xem liïơu caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc coâ aênh hûúêng ăïịn caâc nïìn kinh tïị ăang phaâttriïín khöng? Nïịu coâ thò aênh hûúêng nhû thïị nađo? Bûúâc möơt, chuâng töi ặa ra ắnh nghôa vïì caâc doanh nghiïơpnhađ nûúâc (xem höơp 1.1) Sau ăïí chuâng töi thu thíơp nhûông bùìng chûâng sùĩn coâ töịt nhíịt ăïí theo ăïí ăaânh giaâquy mö cuêa khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong caâc nûúâc ăang phaât triïín vađ xem xeât xem liïơu noâ coâ thayăöíi theo thúđi gian hay khöng.

Bíịt chíịp viïơc giaêi thïí ngađy cađng tùng, khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc víîn lúân

Chuâng töi thíịy rùìng, mùơc díìu caâc chñnh phuê ăaô baân ra ngađy cađng nhiïìu caâc doanh nghiïơp caâc doanh nghiïơpặúơc baân ra coâ quy mö ngađy cađng lúân, song úê bïn ngoađi Ăöng Íu, Liïn Xö cuô vađ möơt söị nûúâc úê caâc khu vûơckhaâc, khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc víîn lúân Chuâng töi kïịt luíơn rùìng khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc lúâncoâ thïí gíy trúê ngaơi cho tùng trûúêng vò nhiïìu lyâ do khaâc nhau, möơt phíìn vò tûđng doanh nghiïơp nhađ nûúâcthûúđng keâm hiïơu quaê hún caâc haông tû nhín vađ möơt phíìn vò toađn böơ thím huơt tûđ ăoâ cuêa caâc doanh nghiïơp nhađnûúâc thûúđng ặúơc tađi trúơ theo caâch lađm xoâi mođn sûơ öín ắnh kinh tïị vô mö Ngoađi ra, caâc khoaên trúơ cíịp cho caâc

CAÂC QUAN CHÛÂC VÍÎN NGÛƠ TRÕ

TRONG KINH DOANH

Coâ thïí coâ ríịt nhiïìu ắnh nghôa vïì caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc Trong bađi nađy, chuâng töi ắnh nghôa doanh nghiïơp nhađ nûúâcnhû lađ caâc thûơc thïí kinh tïị thuöơc quýìn súê hay thuöơc quýìn kiïím soaât cuêa chñnh phuê mađ phíìn lúân thu nhíơp cuêa hoơ ặúơc taơo

ra thöng qua viïơc baân caâc hađng hoaâ vađ dõch vuơ (*) Ăõnh nghôa nađy giúâi haơn nhûông doanh nghiïơp mađ chuâng töi xem xeât trongcaâc hoaơt ăöơng thûúng maơi, trong ăoâ chñnh phuê kiïím soaât viïơc quaên lyâ nhúđ súê hûôu möơt phíìn lúân cöí phíìn cuêa chuâng Ăõnhnghôa nađy bao göìm caâc doanh nghiïơp ặúơc ăiïìu hađnh trûơc tiïịp búêi möơt cú quan chñnh phuê hoùơc nhûông doanh nghiïơp mađ

úê ăoâ chñnh phuê nùưm phíìn lúân cöí phíìn trûơc tiïịp, hoùơc giaân tiïịp thöng qua caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc khaâc Noâ cuông baogöìm caâc doanh nghiïơp trong ăoâ nhađ nûúâc nùưm söị ñt cöí phíìn xong chñnh phuê víîn coâ thïí thûơc sûơ kiïím soaât ặúơc viïơc phínphöịi caâc cöí phíìn cođn laơi Ăõnh nghôa nađy loaơi trûđ caâc ngađnh thuöơc quýìn súê hûôu nhađ nûúâc nhû giaâo duơc, chùm soâc y tïị, xíydûơng vađ baêo dûúông ặúđng saâ, mađ ặúơc tađi trúơ theo caâc caâch hoađn toađn khaâc nhau thûúđng tûđ nguöìn thu chung cuêa chñnhphuê Chuâng töi tíơp trung vađo caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc phi tađi chñnh búêi vò nïịu tñnh caê caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc tronglônh vûơc tađi chñnh, thò chuâng ta seô cíìn phaêi xem xeât nhiïìu víịn ăïì vïì quaên lyâ hïơ thöịng tađi chñnh vađ ăiïìu nađy seô keâo dađi thïmbaên baâo caâo vöịn ăaô lúân nađy

(*) Ăõnh nghôa nađy líìn ăíìu tiïn do Jones (1975) ặa ra trong trûúđng húơp cuêa Hađn Quöịc vađ tûđ ăoâ trúê ăi ặúơc sûê duơngăoâ phín tñch caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc nhû nhûông ăún võ khaêo cûâu cú súê duy nhíịt Xem phuơ luơc thöịng kï ăïí tòm hiïíuthïm caâc víịn ăïì liïn quan ăïịn ắnh nghôa

Höơp 1.1 Doanh nghiïơp nhađ nûúâc lađ gò?

doanh nghiïơp nhađ nûúâc thûúđng lađm cho nguöìn vöịn quyâ hiïịm bõ chïơch ra khoêi hûúâng chi tiïu cöng cöơngkhuýịn khñch tùng trûúêng nhû giaâo duơc vađ y tïị Cuöịi cuđng, chuâng töi cho rùìng búêi vò khu vûơc doanh nghiïơpnhađ nûúâc coâ xu hûúâng lúân hún úê caâc nûúâc coâ thu nhíơp thíịp, nïn caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc coâ leô lađ töịn phñnhíịt úê nhûông nûúâc ñt coâ khaê nùng gaânh chõu ặúơc chuâng nhíịt Chûúng nađy seô ặa ra nhûông bùìng chûâng vïìnhûông kïịt quaê nghiïn cûâu trïn.

Möơt söị chñnh phuê baân ngađy cađng nhiïìu hún caâc doanh nghiïơp quan troơng hún

Söị nûúâc thûơc hiïơn viïơc baân caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăaô tùng lïn trong thíơp kyê 1980, khi lađn soâng giaêi thïílan röơng tûđ caâc nûúâc cöng nghiïơp, nhíịt lađ Vûúng quöịc Anh, sang caâc nûúâc ăang phaât triïín trïn toađn thïị giúâi.Trong thíơp kyê 1990, nhiïìu chñnh phuê tùng cûúđng nöî lûơc cuêa hoơ, baân nhiïìu doanh nghiïơp hún vađ chuýín muơctiïu chuâ yâ cuêa hoơ tûđ caâc cöng ty nhoê hoaơt ăöơng trïn caâc thõ trûúđng caơnh tranh sang caâc cöng ty ăöơc quýìn lúân.Nhûông nöî lûơc tû nhín hoaâ hađng loaơt ặúơc bùưt ăíìu tûđ Ăöng Íu vađ caâc nûúâc cöơng hoađ thuöơc Liïn Xö cuô.Söị lûúơng caâc nûúâc thûơc hiïơn giaêi thïí vađ sûơ dõch chuýín troơng tím khu vûơc ngađy cađng tùng ăaô ặúơc nïu

ra trong baêng 1.1 Caâc giao dõch ặúơc thûơc hiïơn trong vođng saâu nùm, tûđ nùm 1988 ăïịn nùm 1995, lúân gíịp 5líìn so vúâi taâm nùm trûúâc ăoâ (1980-1987)1 Mùơc duđ phíìn lúân sûơ gia tùng ăoâ lađ do buđng nöí hoaơt ăöơng tû nhínhoaâ úê caâc nïìn kinh tïị chuýín ăöíi Ăöng Íu vađ Trung AÂ, söị lûúơng caâc vuơ giaêi thïí ăaô tùng hún 4 líìn úê Myô Latinhvađ hún 3 líìn úê phíìn cođn laơi cuêa chíu Thíơm chñ Nam Xahara chíu Phi cuông ăaô tiïịn hađnh ăííy maơnh viïơc giaêithïí, mùơc duđ vúâi töịc ăöơ khiïm töịn hún nhiïìu, khiïịn cho chíu luơc nađy coâ söị vuơ tû nhín hoaâ ñt hún so vúâi bíịt kyđmöơt khu vûơc ăang phaât triïín nađo khaâc Hïơ quaê cuêa nhûông sûơ gia tùng nađy lađ caâc nûúâc ăang phaât triïín ăaôchiïịm 86% töíng söị caâc vuơ giao dõch ặúơc thûơc hiïơn trong thúđi kyđ thûâ hai, tùng so vúâi 66% trong thúđi kyđ thûânhíịt

Thöng tin sùĩn coâ vïì quy mö vađ baên chíịt cuêa caâc doanh nghiïơp ăaô ặúơc giaêi thïí ăaô uêng höơ cho quan ăiïímcho rùìng giaêi thïí khöng chó trúê nïn phöí cíơp hún, mađ cođn lúân hún trong thúđi ăoaơn thûâ hai Söị liïơu vïì giaâ trõ cuêacaâc cöng ty ặúơc baân ra trong giai ăoaơn thûâ nhíịt khöng sùĩn coâ, song bùìng chûâng vïì tûđng nûúâc vađ sûơ phín

Khu vûơc

Söị vuơ giao dõch

Tyê troơng (%)

Söị vuơ giao dõch

Tyê troơng (%)

Giaâ trõ giao dõch (tyê USD)

Tyê troơng giaâ trõ thïị giúâi (%)

1980-1987 1980-1987 1980-1987

Baêng 1.1 Giaêi thïí úê caâc nûúâc ăang phaât triïín 1980-1993

a Söị liïơu tûđ nguöìn Sader (1994), khöng kïí caâc giao dõch tû nhín hoaâ vúâi mûâc baân ra ñt hún 50.000 USD vađ bíịt kyđ möơt giao dõch tû nhín nađo mađ trong ăoâ doanh nghiïơp nhađ nûúâc chó ăún giaên lađ bõ ăoâng cûêa vađ tađi saên cuêa hoơ bõ loaơi khoêi quaâ trònh sûê duơng vađ tû nhín hoaâ theo hònh thûâc chia thađnh cöí phiïịu tû nhín hoaâ cho hađng loaơt caân böơ cöng nhín viïn Hònh thûâc chuýín ăöíi súê hûôu chia cöí phiïịu lađ ăùơc biïơt lúân

úê möơt sö nûúâc Ăöng Íu vađ Trung AÂ nhû Nga vađ Cöơng hoađ Seâc.

b Ñt hún 1%

Nguöìn: Líịy tûđ Candoy - Sekse (1988), Sader (1993) vađ Gelb vađ Singh (1994)

chia theo ngađnh chó ra rùìng caâc hoaơt ăöơng baân ra trûúâc ăíy coâ liïn quan ăïịn caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâctûúng ăöịi nhoê, chuê ýịu trong nöng nghiïơp, dõch vuơ vađ cöng nghiïơp nheơ Ngûúơc laơi, trong thúđi kyđ 1988-1993,viïơc giaêi thïí laơi bao göìm viïơc baân caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc lúân trong caâc ngađnh quan troơng nhû ăiïơn lûơc,cíịp nûúâc, giao thöng, viïîn thöng, cuông nhû caâc doanh nghiïơp lúân trong khu vûơc tađi chñnh vađ cöng nghiïơp(baêng I.2) Trong söị 96 tyê USD thu ặúơc tûđ giaêi thïí trong caâc nûúâc ăang phaât triïín thúđi kyđ nađy, tyê troơng lúânnhíịt (32 tyê USD) lađ tûđ cú súê haơ tíìng Thíơm chñ 12,1 tyê USD thu nhíơp baân ra tûđ khu vûơc cíịp möơt trong thúđikyđ nađy chuê ýịu lađ do baân caâc hoaơt ăöơng coâ liïn quan ăïịn díìu khñ vöịn thûúđng coâ quy mö lúân; khai khoaâng vađnöng nghiïơp chiïịm híìu hïịt phíìn cođn laơi.

Sûơ phín tñch síu hún nûôa caâc söị liïơu vïì söị lûúơng vađ giaâ trõ caâc giao dõch trong baêng 1.1 cho thíịy sûơ khaâcbiïơt lúân giûôa caâc khu vûơc vïì quy mö trung bònh cuêa cöng ty Myô Latinh, chó vúâi 1/4 söị vuơ giao dõch, chiïịm túâi60% giaâ trõ, trong khi ăoâ Trung vađ Ăöng Íu, vúâi gíìn möơt nûêa söị vuơ giao dõch, laơi chó chiïịm coâ 19% giaâ trõ.Ăiïìu nađy coâ thïí phaên aânh thûơc tïị rùìng caâc nûúâc Myô Latinh, coâ kinh nghiïơm hún vúâi viïơc giaêi thïí, ăaô baân caâcdoanh nghiïơp lúân hún, trong khi ăoâ caâc chñnh phuê Trung vađ Ăöng Íu, cođn laơ líîm vúâi quaâ trònh nađy, laơi chóbaân caâc doanh nghiïơp nhoê hún, cuông nhû phín phöịi caâc cöí phiïịu thöng qua chûúng trònh tû nhín hoaâ hađngloaơt Chíu aâ, vúâi 16% söị vuơ giao dõch vađ 21% giaâ trõ, lađ khu vûơc ặâng thûâ hai, chó sau Myô Latinh vïì thu nhíơptrung bònh tûđ möîi vuơ baân ra Ngûúơc laơi, chíu Phi, vúâi 11% nhoê nhoi söị vuơ giao dõch, chiïịm möơt tyê troơng thíơmchñ cođn khiïm töịn hún nûôa vïì giaâ trõ lađ 3% Ăiïìu nađy noâi lïn quy mö trung bònh nhoê hún cuêa caâc doanhnghiïơp Chíu Phi, cuông nhû sûơ miïîn cûúông lúân hún cuêa chñnh phuê úê luơc ắa nađy ăöịi vúâi viïơc baân caâc cöng tyăöơc quýìn nhađ nûúâc lúân

Caâc chñnh phuê ăang ăíìu tû ngađy cađng ñt hún vađo caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc.

Phuđ húơp vúâi nhíơn thûâc rùìng caâc chñnh phuê ăaô giaêm vai trođ cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong nïìn kinh tïịlađ sûơ suy giaêm tyê troơng cuêa chuâng trong ăíìu tû trong suöịt thúđi kyđ 1978-1991 (biïíu ăöì 1.1)

Mùơc duđ chuâng víîn thu huât möơt tyê troơng ăíìu tû lúân hún úê caâc nûúâc ăang phaât triïín so vúâi úê caâc nûúâc cöngnghiïơp hoaâ, song tyê troơng cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong ăíìu tû úê caâc nûúâc ăang phaât triïín ăaô giaêm tûđ22% vađo ăíìu nhûông nùm 1980 xuöịng cođn 19% vađo ăíìu nhûông nùm 1990 Tònh hònh tûúng tûơ cuông diïîn ra ăöịivúâi tyê troơng ăíìu tû cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong GDP, giaêm tûđ 5% ăíìu nhûông nùm 1980 xuöịng 4%vađo ăíìu nhûông nùm 1990 Möơt líìn nûôa, chuâng ta laơi chûâng kiïịn sûơ khaâc biïơt lúân giûôa caâc khu vûơc ÚÊ chíu

Baêng 1.2 Doanh thu tûđ giaêi thïí úê caâc nûúâc ăang phaât triïín theo khu vûơc vađ ngađnh, 1988-1993 (tyê USD)

Cíịp möơt

Cöng nghiïơp Tađi chñnh

Cú súê haơ tíìng

Caâc ngađnh khaâc

Töíng doanh thu

Chuâ thñch: Söị liïơu nađy khöng tñnh ăïịn caâc giao dõch tû nhín hoaâ vúâi giaâ trõ baân nhoê hún 50.000 USD, caâc giao dõchgiaêi thïí núi mađ caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăún giaên lađ bõ ăoâng cûêa vađ taêi saên bõ loaơi khoêi quaâ trònh sûê duơng vađ giaêi thïí phaâtcöí phiïịu cho tíịt caê caân böơ cöng nhín viïn

Nguöìn: Tûđ Candoy - Sekse (1988) vađ Sader (1993)

Phi, caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc chiïịm trung bònh 27% töíng ăíìu tû trong caê thúđi kyđ 1978-1991, giaêm tûđ 30%vađo ăíìu thíơp niïn 1980 xuöịng cođn 25% vađo ăíìu thíơp niïn 1990 Ngûúơc laơi, caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc úê MyôLatinh chiïịm trung bònh 16% töíng ăíìu tû trong thúđi kyđ 1978-1991, giaêm tûđ 17% vađo ăíìu nhûông nùm 1980xuöịng cođn 13% vađo ăíìu nhûông nùm 1990 Ăíìu tû vađo doanh nghiïơp nhađ nûúâc úê chíu AÂ (khöng kïí Trung Quöịc

do khöng coâ söị liïơu tûúng ûâng) thay ăöíi ñt hún, chiïịm trung bònh 24,6% töíng ăíìu tû trong cuđng kyđ noâi trïn

Tuy víơy tíìm quan troơng cuêa khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trïn toađn thïị giúâi víîn khöng hïì suy giaêm

Baân nhiïìu doanh nghiïơp hún, baân doanh nghiïơp lúân hún, cuông nhû giaêm tyê troơng ăíìu tû vađo doanh nghiïơpnhađ nûúâc, tíịt caê göơp laơi leô ra phaêi díîn túâi kïịt luíơn rùìng tíìm quan troơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc seôgiaêm díìn trong nhûông nùm gíìn ăíy Tuy nhiïn, chùỉng coâ möơt xu hûúâng nađo coâ taâc ăöơng ăaâng kïí caê Thûânhíịt, mùơc díìu giaêi thïí gia tùng, song noâ víîn cođn tûúng ăöịi nhoê so vúâi töíng vöịn cuêa caâc doanh nghiïơp nhađnûúâc Chia töíng toađn böơ caâc giao dõch trïn thïị giúâi (3.351) cho söị lûúơng nûúâc thûơc hiïơn giaêi thïí (95) trong 18nùm (1980-1993) seô thu ặúơc möơt con söị trung bònh hađng nùm nhoê hún ba vuơ giaêi thïí úê möîi nûúâc trong möơtnùm, so vúâi hađng trùm doanh nghiïơp nhađ nûúâc leô ra ăaô ặúơc giaêi thïí úê híìu nhû tíịt caê caâc nûúâc2 Trong thûơctïị, híìu hïịt caâc nûúâc ăïìu thíịp hún nhiïìu so vúâi mûâc bònh quín búêi vò caâc vuơ giao dõch chó tíơp trung úê möơt söịríịt ñt nûúâc Trong thúđi kyđ 1980-1987, taâm nûúâc chiïịm 45% söị vuơ giaêi thïí caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc úê caâcnûúâc ăang phaât triïín Trong giai ăoaơn 1988-1993, chó nùm nûúâc (AÂchentina, Braxin, Hunggari, Mïhicö vađ

Ba Lan) chiïịm khoaêng 30% söị vuơ giao dõch cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín vađ chiïịm túâi 60% giaâ trõ doanhnghiïơp baân ra Thûâ hai, viïơc giaêm tyê troơng doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong ăíìu tû khöng thïí khöng taâc ăöơngăïịn quy mö cuêa khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong giai ăoaơn chuâng ta xem xeât do ăíìu tû thûúđng thïí hiïơnmöơt tyê troơng nhoê trong töíng vöịn cuêa doanh nghiïơp Chûđng nađo mađ xu hûúâng nađy cođn tiïịp tuơc, thò vai trođ

Biïíu ăöì 1.2 Tyê troơng ăíìu tû cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng ăíìu tû nöơi ắa, theo khu vûơc

Nguöìn: Phuơ luơc Thöịng kï

tûúng ăöịi cuêa khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong nïìn kinh tïị seô giaêm trong tûúng lai Song hiïơn nay, söịlûúơng doanh nghiïơp giaêi thïí víîn cođn ñt oêi so vúâi töíng söị caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, viïơc baân ra chó tíơp trungtrong ríịt ñt nûúâc vađ viïơc giaêm suât tyê troơng ăíìu tû vađo caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc seô chó lađm giaêm díìn quy möcuêa töíng vöịn doanh nghiïơp nhađ nûúâc so vúâi phíìn cođn laơi cuêa nïìn kinh tïị, tíịt caê ăïìu gúơi ra rùìng tñnh trungbònh tíìm quan troơng cuêa khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc víîn khöng thay ăöíi ăaâng kïí trong caâc nûúâc ăangphaât triïín.

Tyê troơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong GDP cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín cuông uêng höơ cho yâkiïịn trïn Khöng kïí caâc nïìn kinh tïị chuýín ăöíi, giaâ trõ gia tùng cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc tñnh theo tyê lïơphíìn trùm trong GDP úê caâc nûúâc ăang phaât triïín khöng hïì giaêm theo thúđi gian (biïíu ăöì 1.2) Vađo cuöịi nhûôngnùm 1980, noâ chiïịm khoaêng 11%, thay ăöìi chuât ñt so vúâi ăíìu thíơp niïn vađ cao hún so vúâi cuöịi thíơp niïn 1970.Ngûúơc laơi, tyê troơng cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong GDP úê caâc nûúâc cöng nghiïơp ăaô giaêm tûđ 9% nùm 1982xuöịng chûa ăíìy 7% nùm 1988 Trong suöịt caê thúđi kyđ 1986-1991, khöng kïí caâc nïìn kinh tïị chuýín ăöíi, caâcdoanh nghiïơp nhađ nûúâc luön ăoâng möơt vai trođ lúân nhíịt úê chíu Phi, núi chuâng chiïịm trung bònh khoaêng 14%GDP, sau ăoâ ăïịn Myô Latinh vúâi 10% vađ chíu aâ 9% (biïíu ăöì 1.2)

Liïơu giaâ trõ gia tùng cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc so vúâi GDP coâ lađ möơt thûúâc ăo coâ yâ nghôa ăöịi vúâi tíìmquan troơng tûúng ăöịi cuêa khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc khöng? Ăûúng nhiïn, viïơc tùng giaâ cuêa caâc doanhnghiïơp nhađ nûúâc trong thíơp niïn 1980 coâ thïí buđ ăùưp ặúơc cho nhûông taâc ăöơng cuêa viïơc giaêi thïí vađ mûâc ăíìu

tû thíịp hún; trong trûúđng húơp ăoâ, möơt khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc nhoê hún theo caâc thûúâc ăo khaâc víînkhöng ăöíi xeât theo giaâ trõ gia tùng Líơp luíơn nađy seô coâ giaâ trõ nïịu giaâ baân doanh nghiïơp nhađ nûúâc tùng nhanhhún giaâ trong phíìn cođn laơi cuêa nïìn kinh tïị Tuy nhiïn, nhû chuâng ta seô thíịy trong caâc chûúng 2 vađ 3, ăiïìunađy khöng chùưc ăaô xaêy ra Thíơt víơy, trong khi möơt söị doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăaô tùng giaâ trong giai ăoaơnnađy, thò bùìng chûâng úê cíịp cöng ty laơi cho thíịy rùìng sûơ tùng giaâ cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc thûúđng khöngtheo kõp ặúơc vúâi laơm phaât Trong caâc trûúđng húơp khaâc, caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăaô giaêm giaâ nhùìm ăaâp laơivúâi sûơ caơnh tranh gia tùng do tûơ do hoaâ thûúng maơi vađ baêo höơ noâi chung giaêm Búêi víơy, sûơ tùng giaâ cuêa doanh

Biïíu ăöì 1.2 Tyê troơng caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong GDP, theo khu vûơc

Nguöìn: Phuơ luơc thöịng kï.

nghiïơp nhađ nûúâc chûa chùưc ăaô lyâ giaêi ặúơc cho tyê troơng tûúng ăöịi öín ắnh cuêa giaâ trõ gia tùng cuêa doanhnghiïơp nhađ nûúâc trong GDP Möơt giaêi thñch húơp lyâ hún lađ viïơc giaêi thïí vađ viïơc giaêm ăíìu tû víîn chûa lađmgiaêm ăaâng kïí quy mö cuêa khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc Luíơn ăiïím nađy cuông ặúơc uêng höơ búêi sûơ öín ắnhcuêa tyê troơng cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng viïơc lađm (biïíu ăöì 1.3) Tuy nhiïn, giöịng nhû vúâi caâc thûúâc

ăo khaâc víîn coâ nhûông biïịn ăöíi quan troơng úê cíịp ăöơ khu vûơc Caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc úê chíu Phi chiïịm23% viïơc lađm nùm 1991, tùng so vúâi 19% vađo ăíìu thíơp kyê 1980 (biïíu ăöì 1.3) Ngûúơc laơi, doanh nghiïơp nhađnûúâc chó chiïịm khoaêng 2% viïơc lađm úê Myô Latinh nùm 1990-1991, giaêm nheơ so vúâi trûúâc ăoâ Tyê troơng doanhnghiïơp nhađ nûúâc trong viïơc lađm úê chíu AÂ víîn khöng thay ăöíi, úê mûâc vûđa phaêi 3%

Song, tñnh chung laơi ta thíịy, bíịt chíịp nhûông nöî lûơc tû nhín hoaâ röơng raôi trong hai thíơp kyê qua viïơc giaêi thïí víîn chûa lađm thay ăöíi ăaâng kïí caân cín giûôa khu vûơc quöịc doanh vađ khu vûơc tû nhín phíìn lúân caâc nûúâc ăang phaât triïín.

Biïíu ăöì 1.3 Tyê troơng viïơc lađm cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong töíng viïơc lađm theo khu vûơc

Nguöìn: Phuơ luơc thöịng kï.

Caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăoâng vai trođ quan troơng nhíịt úê caâc nûúâc ngheđo nhíịt.

Nhòn chung, caâc bùìng chûâng cho thíịy rùìng nûúâc cađng ngheđo, quy mö tûúng ăöịi cuêa khu vûơc doanh nghiïơpnhađ nûúâc cuêa nûúâc ăoâ cađng lúân Trong thíơp niïn 1980, doanh nghiïơp nhađ nûúâc chiïịm möơt tyê troơng lúân húnnhiïìu trong nïìn kinh tïị úê caâc nûúâc coâ thu nhíơp thíịp (14% GDP, 18% GDP phi nöng nghiïơp vađ 28% ăíìu tû)

so vúâi trong caâc nûúâc coâ thu nhíơp trung bònh (9% GDP, 10% GDP phi nöng nghiïơp vađ 17% ăíìu tû); trong khiăoâ tyê troơng doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong caâc nûúâc (cöng nghiïơp) coâ thu nhíơp cao laơi úê mûâc thíịp nhíịt (8%GDP vađ 13 ăíìu tû)3

Hún nûôa, ngûúơc vúâi caâc nûúâc coâ thu nhíơp cao vađ trung bònh, trong ăoâ tyê troơng bònh quín doanh nghiïơpnhađ nûúâc trong nïìn kinh tïị giaêm, tyê troơng doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong caâc nûúâc keâm phaât triïín nhíịt laơitùng lïn vađ bùưt ăíìu giûô úê mûâc öín ắnh (biïíu ăöì 1.4) ÚÊ caâc nûúâc coâ thu nhíơp trung bònh, tíìm quan troơng cuêa

Biïíu àöì 1.4 Ba thûúác ào têìm quan troång cuãa doanh nghiïåp nhaâ nûúác trong nïìn kinh tïë coá thu nhêåp thêëp

Nguöìn: Phuå luåc thöëng kï.

Nhûäng sú àöì naây chó ra rùçng, bêët chêëp caác nöî lûåc giaãi thïí, caác doanh nghiïåp nhaâ nûúác vêîn tiïëp tuåc àoáng vai troâ quan troång trong caác nûúác àang phaát triïín, àùåc biïåt nhûäng nûúác ngheâo nhêët

doanh nghiïåp nhaâ nûúác trong GDP, àêìu tû trong nûúác vaâ viïåc laâm àaåt mûác cao nhêët vaâo giûäa thêåp niïn 1980vaâ giaãm dêìn tûâ àoá Trong caác nïìn kinh tïë coá thu nhêåp thêëp tyã troång bònh quên cuãa doanh nghiïåp nhaâ nûúáctrong GDP àaåt mûác cao nhêët vaâo nùm 1989, sau àoá giaãm xuöëng mûác cuãa giûäa nhûäng nùm 1980; tyã troångdoanh nghiïåp nhaâ nûúác trong viïåc laâm vêîn gêìn nhû khöng àöíi tûâ cuöëi thêåp kyã 1970 Trong ba thûúác ào trïnvïì têìm quan troång cuãa doanh nghiïåp nhaâ nûúác trong caác nïìn kinh tïë coá thu nhêåp thêëp, chó coá tyã troång àêìu tû

giaêm möơt caâch thíịt thûúđng tûđ giûôa thíơp niïn 1980 Caâc thûúâc ăo nađy roô rađng cho thíịy rùìng, bíịt chíịp nhûôngnöî lûơc giaêi thïí, caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc tiïịp tuơc ăoâng vai trođ quan troơng trong caâc nïìn kinh tïị ăang phaâttriïín, ăùơc biïơt úê caâc nûúâc ngheđo nhíịt Ăíy coâ phaêi lađ möơt víịn ăïì lúân khöng tuyđ thuöơc vađo taâc ăöơng cuêa doanhnghiïơp nhađ nûúâc ăöịi vúâi nïìn kinh tïị Nïịu taâc ăöơng ăoâ lađ tiïu cûơc, thò caêi caâch lađ cíìn thiïịt, ăùơc biïơt taơi caâc nïìnkinh tïị keâm phaât triïín nhíịt Do víơy, chuâng töi chuýín sang ăaânh giaâ taâc ăöơng cuêa caâc doanh nghiïơp nhađnûúâc ăïịn tònh hònh hoaơt ăöơng kinh tïị.

Doanh nghiïơp nhađ nûúâc taâc ăöơng nhû thïị nađo ăïịn hoaơt ăöơng kinh tïị

Trong khi möơt söị doanh nghiïơp nhađ nûúâc hoaơt ăöơng ríịt töịt, thò laơi coâ möơt loaơt sûơ kiïơn mang tñnh giai thoaơihađm yâ rùìng ríịt nhiïìu doanh nghiïơp nhađ nûúâc khöng hoaơt ăöơng töịt Coâ thïí xem xeât caâc vñ duơ sau ăíy:

• ÚÊ Thöí Nhô Kyđ, Turkiye Taskorumu Kurmu, möơt cöng ty khai thaâc than thuöơc súê hûôu nhađ nûúâc, ăaô thualöî 6,4 tyê USD trong thúđi kyđ 1986-1990 Thua löî trong nùm 1992 ăaơt mûâc 12.000 USD möơt cöng nhín, lúângíịp 6 líìn thu nhíơp quöịc dín trung bònh Mùơc duđ víơy, caâc ăiïìu kiïơn an toađn vađ sûâc khoeê trong ngađnh moêlaơi keâm túâi mûâc tuöíi thoơ cuêa thúơ moê lađ 46 tuöíi, thíịp hún so mûâc trung bònh toađn quöịc 11 nùm Toâm laơi,caâc cöng nhín moê vađ chñnh phuê leô ra ăaô töịt hún nïịu chñnh phuê nhíơp khííu than vađ traê tiïìn cho thúơ moêăïí hoơ úê nhađ

• ÚÊ Philippin, kïịt quaê kinh doanh cuêa Cöng ty nùng lûúơng quöịc gia ăaô xuöịng cíịp nhanh choâng tûđ nùm

1985 ăïịn ăíìu thíơp kyê 1990 Nùm 1990, cöng ty ăaô thua löî ûúâc tñnh 2,4 tyê USD dûúâi hònh thûâc giaêm saênlûúơng kinh tïị do ngûđng hoaơt ăöơng Nùm 1992 - 1993, ăiïơn bõ cùưt khoaêng 7 giúđ möơt ngađy trïn nhiïìu vuđngcuêa ăíịt nûúâc

• ÚÊ Bùnglaăeât, nùm 1992 cöng ty ăöơc quýìn saên xuíịt ặúđng thuöơc súê hûôu nhađ nûúâc coâ söị cöng nhín lúângíịp hai líìn mûâc cíìn thiïịt, tûâc khoaêng 8.000 cöng nhín döi dû Caâc nöng dín úê gíìn nhađ maây ặúđng quöịcdoanh löîi thúđi ăoâ ặúơc ýu cíìu baân mña cho chñnh phuê vúâi giaâ thíịp hún giaâ thõ trûúđng, vađ hïơ quaê lađnhiïìu nöng traơi chuýín sang kinh doanh loaơi cíy tröìng khaâc, díîn ăïịn tònh traơng thiïịu nguöìn cung cíịpmña Trong khi ăoâ giaâ ặúđng trïn thõ trûúđng tûơ do úê Bùnglaăeât ăùưt gíịp ăöi so vúâi giaâ quöịc tïị

• ÚÊ Tandania, cöng ty giađy quöịc doanh Morogoro, ặúơc xíy dûơng tûđ thíơp niïn 1970 nhúđ vađo nguöìn vöịnvay cuêa Ngín hađng Thïị giúâi, chûa bao giúđ saên xuíịt ặúơc hún 4% mûâc cöng suíịt dûơ tñnh hađng nùm cuêanoâ Ăûúơc thiïịt kïị ăoâ saên xuíịt 4 triïơu ăöi giađy möơt nùm, cao gíịp 4 líìn tiïu chuíín quöịc tïị, nhađ maây nađydûơ tñnh seô xuíịt khííu 3/4 saên phíím cuêa noâ sang Chíu Íu bíịt chíịp viïơc Tandania thiïịu nguöìn da chíịtlûúơng cao, caâc nhađ thiïịt kïị coâ kinh nghiïơm vađ cöng nhín saên xuíịt giađy Xíy dûơng khöng phuđ húơp vúâi khñhíơu nhiïơt ăúâi Tandania, vúâi caâc cöơt theâp, tûúđng nhöm vađ hïơ thöịng quaơt gioâ, nhađ maây ăaô bõ xuöịng cíịpnhanh choâng sau khi ặa vađo sûê duơng Nùm 1990 saên xuíịt ăaô ngûđng hùỉn

Tíịt nhiïn, nhûông bùìng chûâng ăoâ coâ tñnh giai thoaơi nhû víơy, mùơc duđ ríịt bíịt lúơi, song víîn khöng phaêi lađnhûông bùìng chûâng chñnh coâ sûâc thuýịt phuơc khiïịn ngûúđi ta uêng höơ hay phaên baâc laơi súê hûôu nhađ nûúâc; ăöìngthúđi ăoâ cuông khöng phaêi lađ nhûông sûơ kiïơn khiïịn chuâng ta ắnh lûúơng hoaâ aênh hûúêng ăïịn nïìn kinh tïị cuêa khuvûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc röơng lúân vađ ñch lúơi cuêa noâ Do víơy, trong phíìn cuöịi cuêa chûúng nađy, chuâng töi cöịgùưng ặa ra möơt ăaânh giaâ nhû víơy Chuâng töi bùưt ăíìu bùìng viïơc trònh bađy caâc luíơn cûâ vađ sûơ kiïơn thûơc tïị úêcíịp ăöơ kinh tïị vô mö rùìng, nhòn chung, caâc cöng ty tû nhín coâ hiïơu quaê hún so vúâi caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâctrïn thõ trûúđng coâ tñnh caơnh tranh hay coâ tiïìm nùng caơnh tranh, vađ trong möơt söị trûúđng húơp nhíịt ắnh, trïnthõ trûúđng ăöơc quýìn Chuâng töi ặa ra trong phín tñch nađy möơt ăaânh giaâ ăöịi vúâi nhûông híơu quaê vïì phuâc lúơicuêa viïơc tû nhín hoaâ caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ nhûông phaât kiïịn gíìn ăíy vïì taâc ăöơng tiïu cûơc cuêa doanhnghiïơp nhađ nûúâc ăïịn möi trûúđng Sau ăoâ chuâng töi chuýín sang xem xeât caâch thûâc khu vûơc doanh nghiïơpnhađ nûúâc tađi trúơ cho hoaơt ăöơng vađ phaât triïín cuêa chuâng trïn cú súê viïơc tađi trúơ ăoâ coâ thïí lađm xoâi mođn sûơ öínắnh tađi chñnh vađ taơo nguöìn cho laơm phaât Cuöịi cuđng, chuâng töi duđng nhûông thaêo luíơn cuêa chuâng töi vïì tađichñnh vađ kinh tïị vô mö ăoâ ăaânh giaâ taâc ăöơng cuêa khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc lúân ăïịn tùng trûúêng

Taâc ăöơng cuêa súê hûôu nhađ nûúâc úê cíịp ăöơ cöng ty.

Líơp luíơn uêng höơ súê hûôu nhađ nûúâc chuê ýịu dûơa trïn giaê thuýịt cho rùìng caâc chñnh phuê coâ thïí sûê duơng doanhnghiïơp nhađ nûúâc ăoâ hiïơu chónh nhûông kiïíu thíịt baơi thõ trûúđng khaâc nhau Thõ trûúđng coâ thïí thíịt baơi úê núi coâhađng hoaâ cöng cöơng (vñ duơ, nûúâc saơch, hay khöng khñ trong hađnh, lađ nhûông thûâ mađ khöng möơt caâ nhín haynhoâm ngûúđi nađo seô boê vöịn, ăoâ phuơc vuơ lúơi ñch moơi ngûúđi), nhûông khoaên ăíìu tû khoâ thu höìi vöịn (vñ duơ, caâckhoaên ăíìu tû lúân nhû ăíìu tû vađo ặúđng böơ hay bïịn caêng mađ khu vûơc tû nhín khöng muöịn hoùơc khöng thïíthûơc hiïơn), hoùơc caâc thíịt baơi trong phöịi húơp (vñ duơ, khöng thïí coâ thõ trûúđng theâp trûđ khi coâ möơt nhađ maây theâp,vađ khöng thïí coâ möơt nhađ maây theâp trûđ khi coâ möơt thõ trûúđng) hoùơc caâc thõ trûúđng vöịn keâm phaât triïín Nhûôngăiïìu kiïơn nađy, thõnh hađnh hún úê caâc nûúâc ăang phaât triïín, thûúđng ặúơc ặa ra ăoâ biïơn minh cho viïơc taơo ravađ höî trúơ cho khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc úê caâc nûúâc ăang phaât triïín (Líơp luíơn cho rùìng caâc doanhnghiïơp nhađ nûúâc coâ thïí giuâp ăaơt ặúơc caâc muơc tiïu xaô höơi cuông ặúơc ặa ra; víịn ăïì nađy chuâng töi ăïì cíơp úêchûúng 2)

Líơp luíơn phaên baâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc thûđa nhíơn sûơ thíịt baơi cuêa thõ trûúđng, song khùỉng ắnh rùìngnguy cú cuêa sûơ thíịt baơi cuêa chñnh phuê thûúđng lúân hún nûôa Chñnh phuê khöng phaêi lađ möơt thûơc thïí thöịngnhíịt; ăuâng hún lađ noâ ăaâp ûâng ặúơc nhiïìu khu vûơc bíìu cûê vađ thiïịu möơt díy chuýìn chó huy thöịng nhíịt Dokhöng möơt caâ nhín hay nhoâm ngûúđi nađo súê hûôu möơt doanh nghiïơp nhađ nûúâc, khöng ai coâ phíìn roô rađng cuêamònh trong lúơi nhuíơn cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc, nïn khöng ai coâ traâch nhiïơm vađ ăöơng cú ăùơt ra nhûông muơctiïu kïịt quaê roô rađng vađ baêo ăaêm rùìng chuâng coâ thïí ăaơt ặúơc4 Thay vađo ăoâ, caâc chñnh trõ gia, caâc quan chûâcquan liïu, nhûông ngûúđi lađm thú vađ caâc nhoâm quýìn lúơi ăaô ăùơt ra cho caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc nhiïìu muơctiïu khaâc nhau vađ thûúđng lađ míu thuíîn nhau (vñ duơ, töịi ăa hoaâ lúơi nhuíơn, töịi ăa hoaâ viïơc lađm vađ möơt loaơt caâcmuơc tiïu xaô höơi khaâc), trong khi ăoâ laơi ăöìng thúđi ắnh ra möơt tíơp húơp phûâc taơp caâc haơn chïị ăöi khi míu thuíînlíîn nhau (vñ duơ nhû haơn chïị thaêi höìi nhín cöng, haơn chïị tùng giaâ, vađ haơn chïị sûơ lûơa choơn nhađ cung ûâng haythõ trûúđng) Caâc muơc tiïu vađ haơn chïị ăa diïơn ăoâ ăaô lađm tùng chi phñ giao dõch, boâp meâo caâc ăöơng cú khuýịnkhñch ăöịi vúâi caâc nhađ quaên lyâ doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ lađm giaêm nöî lûơc quaên lyâ5 Nïịu caâc doanh nghiïơpnhađ nûúâc tiïịp cíơn ặúơc vúâi caâc khoaên trúơ cíịp, chuýín giao vöịn hay khoaên vay ặúơc chñnh phuê baêo laônh, nhûhoơ víîn thûúđng lađm, thò luâc ăoâ ăöịi vúâi hoơ khöng coâ möịi ăe doaơ phaâ saên nađo ăoâng vai trođ nhû lađ möơt sûơ kiïímduýơt tñnh phi hiïơu quaê6

Caê hai líơp luíơn ăïìu thûđa nhíơn rùìng caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc keâm hiïơu quaê hún caâc cöng ty tû nhínkhi thõ trûúđng hoaơt ăöơng vađ khi chñnh phuê coâ khaê nùng ặa ra caâc cam kïịt ăaâng tin cíơy lađ khöng tûúâc ăoaơtcaâc tađi saên cuêa khu vûơc tû nhín ÚÊ nhûông núi mađ thõ trûúđng thíịt baơi, sûơ lûơa choơn giûôa súê hûôu tû nhín vađ súêhûôu nhađ nûúâc lađ ñt roô rađng hún vađ seô phuơ thuöơc, tuyđ tûđng trûúđng húơp, vađo nhûông ăaânh ăöíi giûôa möơt bïn lađthíịt baơi thõ trûúđng vađ bïn kia lađ thíịt baơi chñnh phuê Trïn thõ trûúđng ăöơc quýìn hoùơc siïu ăöơc quýìn, caâc cöng

ty tû nhín coâ thïí hiïơu quaê hún caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, nhûng hoơ coâ thïí boâc löơt ngûúđi tiïu duđng vađ ăùơtgiaâ cao túâi mûâc mađ saên phíím cuêa hoơ chó phuơc vuơ cho möơt nhoâm ríịt nhoê giíìu coâ Vñ duơ, möơt cöng ty cíịp nûúâc

tû nhín ăöơc quýìn ñt bõ ăiïìu tiïịt coâ thïí ăùơt giaâ nûúâc saơch ngoađi tíìm vúâi cuêa ríịt nhiïìu höơ gia ằnh Song möơtcöng ty quöịc doanh cíịp nûúâc ặúơc giaâm saât vađ quaên lyâ töìi cuông coâ thïí khöng lađm ặúơc ăiïìu gò töịt hún Coânghôa lađ, nhađ maây quöịc doanh nađy cuông chó cung ûâng dõch vuơ cho möơt tyê lïơ nhoê dín söị, khöng phaêi do ăùơt giaâquaâ cao mađ do doanh thu cuêa hoơ bõ xoâi mođn quaâ mûâc búêi viïơc íịn ắnh giaâ quaâ thíịp, quaâ nhiïìu nhín cöng hoùơcsai líìm trong quaên lyâ vađ do víơy hoơ khöng ăuê vöịn ăïí taâi ăíìu tû, múê röơng saên xuíịt vađ baêo dûúông Caê hai loaơihíơu quaê ngoađi mong muöịn ăoâ ăïìu coâ phûúng caâch chûôa trõ: ăiïìu tiïịt töịt hún ăöịi vúâi doanh nghiïơp tû nhín,chñnh saâch ăùơt giaâ vađ khuýịn khñch töịt hún ăöịi vúâi doanh nghiïơp nhađ nûúâc Nhûông ăaânh ăöíi nađy vađ nhûôngăiïìu kiïơn mađ theo ăoâ caân cín nghiïng vïì phña súê hûôu nhađ nûúâc hay súê hûôu tû nhín lađ ăöịi tûúơng cho sûơ ăiïìutra thûơc nghiïơm síu hún, seô ặúơc thûơc hiïơn trong chûúng 3 Nhû chuâng ta seô thíịy, mùơc díìu kïịt quaê khaâcnhau phuơ thuöơc vađo hoađn caênh cuêa tûđng nûúâc, tûđng ngađnh, song bùìng chûâng thûơc tïị cho thíịy rùìng thûúđng lađcaân cín nghiïng vïì phña tû nhín hoaâ, ăùơc biïơt trong caâc nûúâc coâ thu nhíơp trung bònh Trong phíìn cođn laơi cuêachûúng nađy, chuâng töi seô xem xeât caâc sûơ kiïơn thûơc tiïîn coâ sùĩn vïì lúơi thïị cuêa súê hûôu nhađ nûúâc so vúâi súê hûôu tûnhín trïn caâc thõ trûúđng caơnh tranh vađ ăöơc quýìn

Nguöìn tû liïơu thûơc tïị vïì víịn ăïì hiïơu quaê cuêa khu vûơc tû nhín so vúâi khu vûơc nhađ nûúâc töìn taơi dûúâi haidaơng: nhûông nghiïn cûâu trûúâc ăíy so saânh thađnh tñch cuêa caâc doanh nghiïơp tû nhín vađ nhađ nûúâc trong cuđng

ngađnh, giûôa caâc ngađnh vađ theo thúđi gian (chi tiïịt hún coâ thïí xem Borcherding, Pommerehne, vađ Schneider1982; Millward 1982)7 Möơt víịn ăïì chung cho híìu hïịt caâc tađi liïơu nađy lađ chuâng nhíịt thiïịt phaêi so saânh caâcdoanh nghiïơp mađ bïn caơnh sûơ khaâc biïơt mang tñnh tíịt ýịu vïì súê hûôu, cođn coâ nhûông ăùơc trûng khaâc nhau nûôa.Mùơc díìu möơt vađi cöng trònh nghiïn cûâu ăaô nöî lûơc ăiïìu chónh vúâi caâc ýịu töị nhû quy mö cuêa caâc cöng ty, cú cíịuthõ trûúđng, hay muơc tiïu doanh nghiïơp, song víîn gíìn nhû khöng thïí loaơi boê ặúơc tíịt caê nhûông khaâc biïơtgiûôa caâc cöng ty Thíơt víơy, Millward vađ Parker (1983) xaâc nhíơn viïơc khöng thïí ăaơt ặúơc möơt kïịt luíơn chùưcchùưn vïì cú súê cuêa nhûông so saânh nhû víơy Víịn ăïì nađy ăùơc biïơt nöíi cöơm úê caâc nûúâc ăang phaât triïín, núi mađhíìu hïịt caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, thíơm chñ caê nhûông doanh nghiïơp nhađ nûúâc trïn thõ trûúđng caơnh tranhtiïìm tađng, coâ ríịt ñt caâc cöng ty coâ thïí so saânh ặúơc.

Caâc cöng trònh nghiïn cûâu gíìn ăíy hún so saânh thađnh tñch cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trûúâc vađ saukhi giaêi thïí, cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăaô giaêi thïí vađ caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc chûa giaêi thïí, hoùơccuêa caâc cöng ty ăaô giaêi thïí vúâi möơt ăöịi saâch giaê ắnh trong ăoâ cuđng cöng ty ăoâ ặúơc giaê sûê lađ víîn tiïịp tuơc thuöơcsúê hûôu nhađ nûúâc (chi tiïịt coâ thïí xem Galal vađ nhûông ngûúđi khaâc 1994; Kikeri, Nellis vađ Shirley 1992; Vickersvađ Yarrow 1988)8 Trïn caâc thõ trûúđng coâ tñnh caơnh tranh, cöng trònh nghiïn cûâu nađy nhùìm vađo khu vûơc tûnhín Do víơy, Vickers vađ Yarrow (1988, 426) kïịt luíơn, “sûơ phín tñch lyâ thuýịt vađ díîn chûâng thûơc tiïîn uêng höơcho quan ăiïím cho rùìng súê hûôu tû nhín lađ coâ hiïơu quaê nhíịt - vađ do ăoâ tû nhín hoaâ lađ phuđ húơp nhíịt- trïn caâcthõ trûúđng mađ caơnh tranh hiïơu quaê (thûơc sûơ vađ tiïìm nùng) ngûơ trõ” ÚÊ nhûông núi mađ caâc doanh nghiïơp nhađnûúâc hoaơt ăöơng trïn caâc thõ trûúđng khöng caơnh tranh thò kïịt quaê vađ sûơ diïîn giaêi ñt roô rađng hún Tuy nhiïn,möơt cöng trònh nghiïn cûâu (Galal vađ nhûông ngûúđi khaâc 1994) ăaô phín tñch 12 trûúđng húơp giaêi thïí úê Chilï,Malaixia, Mïhicö vađ Vûúng quöịc Anh (ba cöng ty viïîn thöng, böịn cöng ty hađng khöng, hai cöng ty ăiïơn lûơc,möơt cöng ty bïịn baôi cöngtenú, möơt cöng ty víơn taêi vađ möơt cöng ty xöí söị) Cöng trònh nghiïn cûâu nađy ăaô chûângminh rùìng giaêi thïí ăaô níng cao ặúơc phuâc lúơi trong nûúâc vađ quöịc tïị úê 11 trong söị 12 trûúđng húơp nghiïn cûâu,nhû mö hònh trong höơp 1.2 ăaô chó ra Lúơi ñch thu ặúơc chuê ýịu tûđ nùng suíịt vađ ăíìu tû tùng lïn, cuông nhû tûđviïơc ắnh giaâ töịt hún Chuâng diïîn ra trïn caê hai loaơi thõ trûúđng coâ tñnh caơnh tranh líîn ăöơc quýìn, möơt phíìn

do hïơ thöịng ăiïìu tiïịt ăöơc quýìn húơp lyâ úê mûâc cho pheâp caâc cöng ty tû nhín hoaơt ăöơng hiïơu quaê vađ baêo vïơngûúđi tiïu duđng ÚÊ ăíy hònh míîu ặa ra phín tñch cođn nhoê, song phûúng phaâp luíơn lađ ăùơc biïơt töịt Nghiïncûâu nađy ăaô ăo ặúơc taâc ăöơng cuêa giaêi thïí ăïịn ngûúđi saên xuíịt, ngûúđi tiïu duđng, ngûúđi lađm cöng ùn lûúng,chñnh phuê vađ caâc ăöịi thuê caơnh tranh, vađ ăo lûúđng chuâng trong khoaêng thúđi gian ăuê dađi ăoâ nùưm bùưt ặúơcnhûông aênh hûúêng ăöơng thaâi Noâ taâch taâc ăöơng cuêa súê hûôu khoêi caâc ýịu töị khaâc bùìng caâch ăùơt cíu hoêi: caâi gòseô xaêy ra trong trûúđng húơp khöng diïîn ra giaêi thïí? Mùơc díìu tû nhín hoaâ coâ thïí thíịt baơi nïịu khöng ặúơc thûơchiïơn möơt caâch ăuâng ăùưn nhû chuâng ta noâi ăïịn úê chûúng 2 vađ 5, lúơi ñch tiïìm tađng tûđ viïơc tû nhín hoaâ thađnhcöng khöng giúâi haơn úê nhûông lúơi ñch ăo ặúơc cuêa ngûúđi baân, ngûúđi mua, ngûúđi lađm cöng ùn lûúng vađ ngûúđi tiïuduđng Ngoađi ra, giaêi thïí coâ thïí khuýịn khñch caâc hoaơt ăöơng múâi cuêa khu vûơc tû nhín, giuâp phaât triïín thõtrûúđng vöịn vađ ặa ra caâc hađnh vi noâi chung mang tñnh caơnh tranh hún mađ khöng möơt hađnh vi nađo coâ thïí ăongay ặúơc Tûúng tûơ, mùơc díìu aênh hûúêng kinh tïị ríịt khoâ ắnh lûúơng, song nghiïn cûâu gíìn ăíy cuêa Ngínhađng Thïị giúâi ăaô chó ra rùìng viïơc giaêi thïí caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, ăùơc biïơt caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc cuô,giuâp lađm lađnh maơnh möi trûúđng, búêi vò caâc nhađ maây thuöơc súê hûôu nhađ nûúâc coâ xu thïị gíy ö nhiïîm hún so vúâicaâc nhađ maây tûúng tûơ thuöơc súê hûôu tû nhín

Biïíu ăöì 1.5 minh hoaơ cho sûơ caâch biïơt lúân trong hoaơt ăöơng chöịng ö nhiïîm giûôa caâc nhađ maây saên xuíịtgiíịy vađ böơt giíịy thuöơc súê hûôu nhađ nûúâc vađ tû nhín úê böịn nûúâc (Bùnglaăeât, ÍỊn Ăöơ, Inăönïxia, vađ Thaâi Lan).Trong nghiïn cûâu nađy, caâc nhađ maây tû nhín cho duđ thuöơc súê hûôu nûúâc ngoađi hay trong nûúâc, ăïìu kiïím soaâttònh traơng ö nhiïîm töịt hún nhiïìu so vúâi caâc nhađ maây quöịc doanh hoaơt ăöơng vúâi quy mö vađ hiïơu quaê tûúng tûơ(Hettige vađ nhûông ngûúđi khaâc 1995)9 Ăûúng nhiïn, möơt phíìn cuêa víịn ăïì nađy lađ úê chöî caâc nhađ maây quöịcdoanh thûúđng cuô hún, keâm hiïơu quaê vađ khöng coâ lúơi nhuíơn Song thíơm chñ nhûông ýịu töị nađy cuông khöng giaêithñch ặúơc taơi sao caâc nhađ maây quöịc doanh laơi gíy ö nhiïîm nùơng hún Biïíu ăöì 1.6 minh hoaơ cho sûơ caâch biïơtgiûôa khu vûơc tû nhín vađ nhađ nûúâc trong viïơc gíy ö nhiïîm nûúâc theo ăún võ saên lûúơng cođn laơi ngay caê sau khitñnh ăïịn caâc ýịu töị quy mö, hiïơu quaê vađ tuöíi thoơ trong möơt nghiïn cûâu vïì caâc nhađ maây úê Inăönïxia Nhađ maâythuöơc súê hûôu nhađ nûúâc gíy ö nhiïîm theo ăún võ saên lûúơng cao gíịp 5 líìn so vúâi caâc nhađ maây tûúng tûơ trongkhu vûơc tû nhín Ngûúđi ta víîn tiïịp tuơc ăi síu vađo nghiïn cûâu nhûông khaâc biïơt to lúân ăoâ, song cíu lyâ giaêi chuêýịu dûúđng nhû lađ caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc ặúơc sùưp ăùơt töịt hún ăïị traânh caâc kiïím soaât ăiïìu tiïịt ö nhiïîm

so vúâi caâc cöng ty tû nhín (xem höơp 1.3)