Bệnh tim mạch ở người cao tuổi: Phần 1

Cẩm nang dự phòng một số bệnh tim mạch ở người cao tuổi: Phần 1 trình bày các nội dung chính sau: Phòng và chữa bệnh xơ vữa động mạch ở người cao tuổi, xử trí cơn tăng huyết áp tại nhà, tai biến mạch máu não ở người cao tuổi, đau thắt ngực ở người cao tuổi, nhồi máu cơ tim ở người cao tuổi, điều cần biết để phòng đột tử ở người cao tuổi,... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

C A M ly A N G D ự PH O N G

M Ộ T S Ô B Ệ N H T IM M Ạ C H

Ở N G Ư Ờ I C A O T ư ó l

IỈS QUACH TUAN VINH

C Ẩ M N A N G D ự P H Ò N G

MỘT SÔ BỆNH TIM MẠCH

Ở NGƯỜI CAO TUỔI

NIIA XU ẤT r á n v á n i i ỏ a d á n T Ộ r

LỜI NÓI ĐẦU

ghị quyết hội nghị Trung ưortg 4 khoá VII cùa Đảng đã khẳng định : "Sức k h o ẻ là vốn

q u ý n h ấ t của m ỗ i con n g ư ờ i và của toàn

xã hội, là nhân tô quan trọ n g tr o n g s ự n g h iệ p

x â y d ụ n g và b ả o vệ TỔ quốc "

Đại hội đồng Liên họp quốc đã quyết định năm 1999 là năm Quốc tế người cao tuổi với chủ đề "Hướng tới một xả hội cho mọi lứa tuổi" Theo tỏ chức Y tế th ế giói, bệnh tim mạch

đã va đang là nguyên nhân tử vong hàng đầu đôi vói con người, ơ các nước CNH, ba nguyên nhân tử vong chính là : Tim mạch 32 fc, tai biến mạch máu não 13 c/c, ung thư 18,5 % ' Cúng theo tổ chức Y tế th ế giới, năm 1997

có 52,2 triệu người thết, trong đó tử vong do tim mạch là nguyên nhản hàng đầu với 15,3 triệu người, chiếm 29 %, do ung thư các loại 6,2 triệu, chiếm 12 % Tử vong do tim mạch và tai biến mạch máu não có nguyên nhân chủ yêu là do vữa xơ động mạch Vữa xơ động mạch được coi

là bệnh nền móng của nhiều bệnh tim mạch khác, nhiều bệnh tim mạch như cao huyết áp, vữa xơ động mạch, nhồi mau cơ tim, tai biến mạch máu

5

não được coi là bệnh của nền vàn minh, bệnh cùa ngưùi làm công tác quan lý

Chấp hành chí thị cùa đòng chi Thiếu tướng PGS TS Nguyễn Văn Thưởng, Thứ trưởng Bộ

Y tế, cục trưỏng Cục Quân y về việc "cần đẩy

mạnh hơn nữa công tác dự phòng trong chăm

sóc sức khoẻ ban đầu" Tài liệu này được biên

soạn nhàm mục đích cung cấp cho người bệnh một sô kiến thức y học thường thức và các biện pháp dự phòng, tự chăm sóc bảo vệ sức khoẻ nhằm giảm bót tỷ lệ tai biến, biến chứng của một sô bệnh tim mạch thường gặp.

Đê tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện tài liệu này, chung tòi mong muốn các bạn đóng góp

ý kiến xây dựng về nội dung, hình thức Xin chan thành cảm ơn sự góp y phé bình của các bạn.

TẤC GIẢ

PHÒNG VÀ CHỮA BỆNH VỮA x ơ

ĐỘNG MẠCH Ở NGƯƠI CAO TƯƠI

Vữa xơ động m ạch (VXĐM) là một bệnh thường hay gặp ở người cao tuổi Bệnh gây nhiều ta i biến dần đến tử vong và suy giảm sức khoẻ ở nguôi cao tuổi n h ư tai biến m ạch m áu não (TBMMN), nhồi m áu cơ tim (NMCT)

Theo tổ chức Y tê Thê giới (OMS), TBMMN

và NMCT đả được xác định là nguyên nhân gây

tử vong quan trọ n g n h ấ t ở các nước công nghiệp

p h á t triển V ấn đề này trở th à n h m ột vấn đề xã hội toàn cầu, nhờ nh ữ n g tiến bộ của y - sinh học

và sự nỗ lực của các quôc gia, OMS đã công bô

ở một sô nước bệnh này đã chửng lại hoặc có xu hướng giảm , tro n g khi đó ớ nước ta có xu hưứng

tăn g lên thêm

o các nước công nghiệp p h át triển , 50 % tử

vong do bệnh lý tim m ạch, trong đó hon m ột nử a

là do viêm VXĐM 0 Mỹ, 50 % sô ngưòi bệnh chêt

ở lứa tuổi 40-60 là do tim mạch, ơ Việt N am , theo

7

thống kê của bệnh viện Bạch Mai, sô bệnh nhân

mẳc bệnh tim m ạch chiếm 59,3 %.

Ngưòi ta đã p h á t hiện VXĐM trẽn một xác ướp Ai Cập cổ từ 50 năm trước CN VXĐM là một bệnh m ãn tín h kéo dài h àn g chục năm , chì được

p h át hiện khi bệnh n h ân được kiểm tra sức khoẻ một cách to àn diện và hệ thông tại bệnh viện Khi các biếu hiện lâm sàng rõ n ét thì bệnh thường

đả ỏ' giai đoạn muộn, thực chất là biến chứng của VXĐM :

- Xáy th ai, th iêu năng sinh dục, liệt dương,

vô si nỉ

- Đau bấp chân, nghi ngơi thì hét

Có n h iều "yếu tô nguy cơ" của bệnh VXĐM như : Cao tuổi, nam giới, di tru y ền , h ú t thuôc lá, tàn g huyết áp, béo, đái thao đường, ít lao động thể lực, stress, ăn m ặn, th iêu vitam in

Để đề phòng và kịp thời điều trị bệnh VXĐM trá n h các tai biến đáng tiếc gây tử vong và làm

suy giảm sức khoẻ ở ngưòi cao tuổi Người bệnh cần nên biêt :

1 - Định kỳ kiểm tra sức khỏe một cách hệ thông và toan diện đè p h á t hiện bệnh VXĐM ngay

ở giai đoạn sóĩn khi chưa có biến chứng

2 - Khi mắc bệnh VXĐM ngưòi bệnh cần theo dõi và điều trị liên tục Điều trị sớm và điều trị tích cực ngay giai đoạn đầu của bệnh sẽ lam giảm đáng kê sô bệnh n h ân mắc các tai biến nguy hiểm đến tín h m ạng của bệnh n h â n n h ư tai biên m ạch

m áu não và nhồi m áu co' tim

3 - Hiện nay có nh iều loại thuốc để điều trị VXĐM nh ư L ipantyl, Lopid, Clofibrat-Cipofibrat- Probucol-Tiadenol Khi sử dụn g cần có sự theo dõi hương dẫn của th ầy thuốc, không nên tự ý dùng thuôc m ột cách bừa bãi Các vitam in có tác dụng tă n g cường th ể lực, làm tă n g sức bền th àn h

m ạch Các thuốc Đông y có tác dụng điều trị VXĐM

đ ạ t két quả tốt, an toan cho bệnh n h an trong quá trìn h điều trị

4 - Đối vói các động m ạch bị viêm tắc, có th ể

p h ẫ u th u ậ t cắt bo hoặc nong rộng long động mạch

5 - C ần trá n h lao động trí óc quá căng thẳng, lao động chân tay quá sức N én xây dựng tác phong làm việc điều độ, khoa học Có thời gian lam việc nghỉ ngơi hợp ly

9

6 - T ranh các cảm xúc căng th ẳ n g (Stress) lam cho người bệnh qua lo lắng, giận dử Nén tạo th an h một nêp sông vui tưoi lanh m ạnh

7 - Không h ú t thuôc la, uống rứợu bia Không lạm dụng các chât kích thích nh ư chè, cà phê

8 - Rèn luyện thể lực hang YOGA, th ể dục dưỡng sinh, vận động và hoạt động trị liệu cần trán h các động tác đột ngột, tập quá sức làm tăn g gánh

n ặn g th ể lực

9 - 0 người cao tuổi khả n ăn g thích nghi voi

sự thay đối của các yêu tô thòi tiế t bị suy giảm Nên trá n h sự th ay đổi n h iệt độ đột ngột M ua

ré t cần đủ âm, trá n h gió lùa, nên tắm rử a bằng nước âm

10 - Nên ăn cân đối các ch ất đạm , đường, mỡ Nên sứ dụng các loại d ầu thực v ậ t nh ư dầu ôlưu, dầu đậu nành, dầu hướng dưong Nên ăn nhiều rau xanh, hoa quả tưoi có nhiều Vitam in

và nhiều chất khoáng vi lượng có tác dụng bảo

vệ th a n h m ạch, chông VXĐM Nên ăn giảm muôi,

mì chính

11 - Cấn điều trị tích cực các bệnh đái thao đường, tăn g h uyết áp, rôi loạn lipide m au, thống phong đê h ạn chê các tai biến nguy hiểm của bệnh

CHOLESTEROL - LỢI HAY HẠI ?

Đ lỀ ư BẠN NÊN QUAN TÂM !

Ối loạn lipide m áu là m ột trong nhữ ng yêu

tô nguy cơ q u an trọng n h ấ t của bệnh vữa xơ động m ạch Trong đó Cholesterol là m ột th à n h phần chuyển hoá không th ể th iếu đuực của cơ thể N ghiên cứu của các n h à khoa học trên th ế giới cho thây,

C holesterol là m ột th à n h phần cấu tạo nên các

m ảng vữa xơ động mạch Vữa xơ động m ạch gây nhiều tai biến nguy hiểm cho người bệnh như đau

th ắ t ngực, nhồi m áu cơ tim , tai biến m ạch m au não có th ể gây tử vong, tà n phê cho ngưòi bệnh Tuy nhiên, có th ể bạn chưa biết rằn g Cholesterol lại là m ột yếu tô chuyển hoá cần th ié t của cơ thể,

th am gia tích cực vảo quá trìn h sinh sản tê bào.Trước đây, ngưòi ta quan niệm rằng, không nên ăn các thức ăn có nhiều Cholesterol nh ư lòng

đỏ trứ n g , phủ tạ n g động vật Xin rỉ tai bạn : Nghiên cứu mói n h ấ t của các nha khoa học trê n th ê giói lại k h ẳn g định rằn g , dù Cholesterol m áu cao vẫn

11

có th ể ăn trứ n g hay hất cứ thức ăn gì giàu Choles­terol Trong trứng, phú tạn g động vật có r ấ t nhiều Cholesterol cần th iế t và có lợi cho cơ thể Lecithin

có nhiều trong lòng đo trứ n g có đặc tín h kết họp với chất béo để th ấm qua th à n h ru ộ t vào m áu

đi nuôi cơ th ể, làm cho Cholesterol khóng tăng trong h u y ết tương An trứ n g không nhữ ng vỏ hại

mà còn có tác dụng bảo vệ tích cực vói hệ tim mạch David, một nhà khoa học học Mỹ đả dùng lòng đỏ trứ n g gà để điều trị vữa xơ động mạch

N hững nước p h á t triển hiện nay đã không còn cho rằn g người có Cholesterol m áu cao là không ăn được trứ n g ! T rưng được COI là thực phẩm giàu dinh dưỡng và cần th iết, đặc biệt đối với người cao tuổi và trẻ em

Người ta th ây rằng, ngay cả nhữ ng người có Cholesterol m au th áp vẩn cứ bị tai biến nhồi m áu

cơ tim , tai biên m ạch m áu não n h ư thường Cho­lesterol m áu cao thuừng d ẫn đến chít hẹp, tắc động mạch Cholesterol m áu th ấ p gáy ra x u ấ t huyết động m ạch Vậy bạn cứ yên tâm m à ăn trứ n g neu n h ư đó là món ăn khoái k h ẩu m à bạn ưa thích ! Tuy n h iên người ta vẫn khuyên rằn g không nên ăn quá n h iều trứ n g hay thực phẩm giàu Cho­lesterol m à thôi

C holesterol là gì ? Trong quá trin h chuyển

hoá, hấp th ụ các c h ất dinh dưỡng, Cholesterol

là m ột th à n h p h ần c h ất chuyển hoá không th ể

th iếu được cúa cơ thể Người ta phân loại Cholesterol

có p h ân tử lượng cao (HDL-C) là nhữ ng Cholesterol

có lợi cho cơ thể Ngược lại Cholesterol có phân

tử lượng th ấp (LDL-C) lại là nhữ ng Cholesterol

có hại cho cơ thể Ngoài ra còn m ột sô th à n h phần khác tron g m ỡ m áu n h ư T rig ly cerid es Khoảng

80 % C holesterol trong cơ th ể lại chính do gan tổng họp nên

Có nh iều người cho rằn g chỉ có những người béo mới bị mỡ m áu cao H oàn toàn không phải

n hư vậy N hiều ngưòi r ấ t gầy m à mỡ m áu cũng

r ấ t cao

H iện nay đã có n hiều loại thuốc lam giảm nồng độ C holesterol n h ư LYPANTYL, LOPID Tuy nhiên không trá n h khỏi tác dụng phụ có hại cho

cơ th ể n h ư suy giảm chức n ăn g gan, ỉa chấy, m ệt mỏi Và hon n ữ a giá th à n h của các thuốc trên không rẻ

T rên th ê giói h iện nay đã có xu huứng quay trở lại vói thuốc có nguồn gốc tự nhiên Bạn có

th ể áp dụng y thực t n để điều trị giảm lượng

mỡ trong m áu Nam d lực trị nam n h ân , trong kho tà n g y học cổ tru y ền dân tộc, có nhiều loại thuốc ngoài tác dụng giảm mỡ trong m áu còn có

n hiều tác dụng tích cực khác nữa

13

MƯỜI ĐIỀU NÊN BIẾT

ĐỂ GIẢM CHOLESTEROL !

1 Mỗi ngày nên tậ p thế dục hoặc chơi th ể thao ít n h ấ t 30 p h ú t, mồi tu ần khoảng 5 buổi Tập thể dục đều đặn có th ể tăng nồng độ HDL- Cholesterol, là Cholesterol có phân tử lượng cao,

có lợi cho cơ th ể, giảm nguy cơ mắc bệnh tim

Đi bộ, đi xe đạp, bơi lội, đi n h an h , choi bóng bàn, cẩu lỏng thực sự là việc cần th iế t để tăn g cường hoạt động th ể lực

2 Nên h ạn chê bia rượu, cà phê Khóng nên

h ú t thuốc lá Đó chính la những yếu tô góp phẩn làm tăn g Cholesterol m áu Tuy nhiên, rượu vang lại có tác dụng tích cực vói tim m ạch, nếu mỗi bừa chỉ dùng một ly nho ! H ú t thuốc lá làm cho nhịp tim tăn g lên và gây co th ấ t m ạch m áu đặc biệt là động m ạch vành, hạn chê m áu nuôi dưỡng

c ơ tim Có th ể ăn trứ n g V ] đáv là loại thức ăn giàu chất dinh dưỡng, đap ưng như cầu của cơ thể Trong lòng đỏ trư n g tuy nh iều Cholesterol, nhưng lại là C holesterol cỏ lọi cân th ié t cho cơ

th ể Lecithin co trong long đỏ trứ n g có tác dụng phôi hợp với các chất héo, h ạn chê quá trìn h vữa

xơ động mạch

3 Nên ăn cá, các chê phẩm từ đậu tu'o'ng như

đ ậu phụ, tào phờ, sữa đ ậu nàn h Nôn ăn nhiều

ra u xanh, hoa quả tươi có chứa nh iều vitam in cần th iế t và hon nửa có n h iều ch át xơ giúp cho quá trìn h đao th ả i C holesterol ra khỏi cơ thể

N ám hương, mộc nhĩ thực sự là món an tuyệt hảo làm giảm Cholesterol và có tác dụng làm cơ

th ể trẻ láu

4 Có n h ấ t th iế t phải kiêng mỡ, dầu thực vật

có nh iều axit béo bão hoà không nhỉ ? Nên hạn chế, nếu đây là món ăn khoái khâu m à bạn ăn

th ư ò n g xuyên Néu là thức ăn không thường xuyên thì cũng chẳng sao

5 Nên uông chè xanh th ay cho cà phê Chè xanh có tác dụ n g làm giám Cholesterol và hạ huyết

áp, th ậ t sự có ích cho tim m ạch Tổ chức y tê Mỹ cho rằn g : H àng năm , chè x an h đã cứu được hang vạn sinh m ạng, tié t kiệm chi phí hang vạn đỏ la

đê chữa bệnh tim m ạch và ung thư

6 Tòi vừa là gia vị n h u n g có nhiều tác dụng

tô t vói tim m ạch và n h iều bệnh khác Mói bữa chỉ cần nuôt 2-3 tép tỏi đã bóc vỏ lụa Tép toi

sẽ trở th à n h m ột vieil thuôc sin h học tuyệt vòi cho sức khoẻ của bạn !

7 V itam in E 400UI, V itam in c 500 mg, V itam in Bcomplex, dầu cá mỗi th ứ một viên mỗi ngày,

th ậ t sự cần th iế t cho sức khoẻ của bạn Tuy nhiên,

sử dụng thuôc cần theo chỉ định của th ầy thuốc

8 G ánh nặng công việc, buồn phiền, căng th ẳ n g

th ầ n kinh, đau ốm lo lắng kéo dài Đó chính là Stress S tress làm cho lượng Cholesterol m áu tăn g cao Bỏi vậy, bạn hãy tạo cho m inh khả năng thích nghi với hoàn cảnh Hãy luôn tạo cho m inh niềm vui Nụ cưòi sẽ giúp bạn th ư giản và qua đó làm giảm Cholesterol trọng m áu

9 Nên tập th ư giãn th ầ n kinh (Tập thiền) Đây

là m ột phưoưg pháp làm giảm Cholesterol có hiệu quả Nêu có th ể, xoa bóp, bấm huyệt dưới sự hướng dẫn của th ầy thuốc

10 Nhiều thảo dược có tác dụng giảm C h o lestero l! Người ta cho rằn g N h ân sâm là thảo dược đứng đầu có tác dụng giảm Cholesterol Có th ể dùng đoư giản dưói dạng chè sâm , ngày 2-3 lần, mỗi lần 1 goi 2-3 g, pha vói ch ú t ít nước nóng uống

h àn g ngày Tuy nhiên, đôi với người mắc bệnh cao huyết áp th ì lại nên th ậ n trọng vì N h ân sâm không thích hợp Trong trường họp này, nên dùng Ngưu tấ t hãm uống hàn g ngày, mồi ngày 10g Ngưu

tâ t có tác dụng hạ h uyêt áp và giảm Cholesterol

m ột cách hiệu quả

PHÒNG VÀ CHỮA BỆNH

TĂNG HUYẾT ÁP

Tăng h u y ế t áp (THA) là một bệnh hay chỉ ìà

m ột triệ u chứng của bệnh khác, thường hay gặp ở người cao tuổi, chiếm 10-15 % dân sô Được coi là b ện h của nền văn m inh, bệnh của nhữ ng người làm công tác q u ản lý là m ột vấn đề xã hội

có tín h c h ất to àn cầu THA có th ể gây n h iều tai biến nguy hiểm đến tín h m ạng con người như: Cơn THA ác tín h , ta i biến m ạch m áu não, nhồi

m áu cơ tim

N hức đầu, hoa m ắ t chóng m ặt, chảy m áu cam,

m ấ t ngủ, đỏ bừng m ặ t 1 à những triệ u chứng thường gặp ở người THA Đây là nhữ ng triệ u chứng không đặc hiệu, có th ể gặp ởí nhiều bệnh khác Đa sô người b ện h thư ờ ng chỉ được p h á t hiện m ắc bệnh THA khi đi khám hoặc kiểm tra sức khoẻ.THA có th ể gây ra n hiều biến chứng ở n h iều

hệ cơ q u a n tro n g cơ thể Đối với hệ tim m ạch : Suy tim , cơn đ a u th ắ t ngực, nhồi m áu cơ tim , dầy

17

th ấ t trái N hững tổn thương ở não n hư : chảy

m áu não, đau đầu, m ất ngủ, giảm trí nhớ X uất

h uyết và x u ấ t tiế t võng mạc là n hũng biến chứng hay gặp ở m ắt Xơ th ận , suy th ậ n là biến chứng hay gặp ở thận

An m ặn, nghiện thuốc lá, nghiện rượu, căng

th ẳn g th ầ n kin h (3TRESS), rối loạn lipide m áu, đái tháo đường, ít hoạt động th ể lực, di truyền được coi là nhữ ng yếu tô nguy cơ chính của bệnh THA

H uyết áp tối đa là áp lực của tim , huyết áp tôi th iể u là sức cản của m áu trong lòng động mạch Theo Tố chức y tê th ê giới (TCYTTG) : Người được coi là mắc bệnh THA khi có một trong hai chỉ sô h u y ết áp từ 140/90 m m H g trở lên THA mức nhẹ khi h uyết áp từ 140-159/ 90-99

m m Hg THA mức độ vừa khi h uyẽt áp từ 160- 179/100-109 mmHg THA mức độ nặng từ khi huyết áp > 180/110 mmHg

Tv lệ tai biến m ạch m áu náo ở Việt N am tương

đối cao so vói nhiều nước khác trên thê giới Do bản th â n người bệnh th iếu nhữ ng hiểu biết cần

th iế t về bệnh THA và việc tổ chức điều trị cho bệnh n h ân mắc bệnh THA chưa đáp ứng vói yêu cầu cần th iết, đặc biệt là việc tổ chức q u ản lý, theo dõi điều trị THA ở cộng đổng

Do h u v ết áp có đặc điểm th ay đổi r ấ t lớn, nên

việc chuẩn đoán THA phải dựa trên việc đo huyết

áp ít n h ấ t 2 lần tro n g tu ầ n , đo ở cùng m ột tư thế, trên cùng m ột m áy đo, và đo khi đã được nghỉ ngoi 10-15 phút

Để giúp th ầy thuốc theo dõi, đánh giá hiệu quả điều trị người b ện h nên có sổ theo dõi huyết

áp và thuốc đang điều tr ị h àn g ngày, mỗi ngày nên tự đo huyết áp ít n h ấ t 2 lần (sáng, tối) và đăng ký vào sổ

H iện nay trên th ị trư ờ n g đã có máy đo huyết

áp điện tử (giá 300.000-700.OOOđ/chiếc tuỳ loại) Người bệnh nên có tro n g tay m áy đo h uyết áp Khi được hướng d ẫn có th ể n h a n h chóng biết cách

tự đo h uyết áp cho m ình

19

NGƯỜI BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP CẦN BIET

Tăng h uyết áp (THA) không có triệ u chứng chỉ điểm đặc hiệu, thường chỉ p h á t hiện qua khám bệnh, kiểm tr a sức khoẻ tạ i cơ sở y tế Vì vậy, khám kiểm tr a sức khoẻ định kỳ là điều cần th iế t đối với mọi người

Giáo sư B enetas nói : Trị cao h u y ết áp th i dễ, trị người bệnh cao h uyết áp lại r ấ t khó Điều trị THA là điều trị lâu dài, th ậm chí là điều trị cả đời Do vậy, tự điều trị với sự theo dõi, giúp đỡ của th ầy thuốc là cần thiết

Mục đích của điều trị THA là phải đưa huyết

áp về mức độ bình thường và duy trì huyết áp

ở mức độ bình thường một cách lâu dài Theo tổ chức Y tế th ế giới : ở người già : C ần đưa huyết

áp về dưới mức 160/95 mm Hg ; ở người trẻ : Cần duy trì H.A ở mức 120-130/80 m m Hg

Nguyên tắc điều trị THA là điều trị liên tục

và kéo dài, ngay cả khi HA đả bình thường Phải

biết phối hợp tốt giữa th ầy thuốc vói bệnh nhân

B ệnh n h â n nên chọn cho m ình m ột th ầy thuốc

để theo dõi điều trị bệnh thường xuyên

H iện nay có r ấ t nh iều loại thuốc điều trị THA Tuy vậy, dùng thuốc hạ h u y ết áp không đúng chỉ địn h sẽ gây hạ h u y ết áp m ột cách đột ngột, khi H.A tối th iểu xuống dưới 80 mm Hg, có th ể gây

ta i biến m ạch m áu não Một sô thuốc hạ áp có

th ể gây h ạ huyết áp khi đứng D ùng lợi tiểu không

đú n g chỉ định có th ể gây m ấ t nước, rối loạn điện giải, tru y tim m ạch Một sô thuốc n h ư Avlocardin, Propanolon có th ể gây nhịp tim chậm quá mức, trầ m cảm

Các thuốc có tác dụng kéo d à i : Coversil, Nifedipin

re ta rd , A dalat LA có tác dụn g h ạ h uyết áp một cách ổn định, thời gian tác dụng kéo dài 24 giờ, không gây tụ t h uyết áp đột ngột và chỉ dùng liều duy n h ấ t trong ngày nên r ấ t phù họp cho bệnh

n h â n khi điều trị ngoại trú N ên phối họp với thuốc

a n th ầ n : Seduxen 5mg Có tác dụng chống rối loạn th ầ n kinh thực vật, ổn địn h huyết áp Đôi khi, ngậm 1/4-1/2 viên Seduxen củng làm ổn định

t ậ t và sự đáp ứng của bệnh n h ân với từng loại thuốc cụ thê m à có chỉ định thích hợp Điều trị THA tích cực là biện pháp phòng trá n h tai biến

m ạch m áu não tích cực n h ấ t ! Người bệnh không nên tự điều trị nếu không được th ầy thuốc theo dõi, hướng dẫn Hãy tu â n th ủ chỉ định của thầy thuốc ! Không nên dùng thuốc theo sự m ách bảo của người không phải là th ầy thuốc

Người bệnh nên có m ột sô thuốc h ạ huyết áp

m ang theo người để có th ể kịp thời tự điều trị khi cần thiết A dalat, Nifedipin (loại viên nang)

có tác dụng nhanh, dùng điều trị khi có cơn cao

h uyết áp D ùng thường ngày nên chọn dùng các thuốc có tác dụng chậm n h ư : Coversil, A dalat retard ,

A dalat LA, Nifedipin retard

Hiện nay, trên thị trường giá th à n h các loại thuốc điều trị THA cao th ấp do n hiều lý do khác

n h au Người bệnh có th ể yêu cầu th ầy thuốc kê đơn phù hợp với điều kiện kinh tế của m ình mà vẫn đ ạ t được yêu cầu chữa bệnh

Người bệnh cần nên biết sử dụng m ột vài loại thuốc có tác dụng h ạ áp và an th ần , lợi tiểu, điều hoà th ầ n kinh thực vật, tăn g cường tu ầ n hoàn não

n h ư : COVERSYL, ADALAT, SEDUXEN, TRENXENE, NATRILIX, DUXIL, TANAKAN tro n g nhữ ng trường họp cần thiết

Nên kiểm tr a sức khoẻ định kỳ và thường xuyên

để có p h á t hiện kịp thòi biến chứng của bệnh Phối họp chặt chẽ vói th ầ y thuốc trong theo dõi và điều trị THA là m ột vấn đề r ấ t quan trọng góp p h ần vào th à n h công của điều trị

Việc điều chỉnh h à n h vi, lối sống cũng đã được

Tổ chức y tế th ế giới khuyên cáo có tác dụng tích cực làm giảm h u y ế t áp : An h ạ n chê muối, mỳ chính, đường, mỡ Không uống rượu, h ú t thuốc

lá Nên tậ p th ể dục và lao động vừa sức Nên ăn dầu thực v ật, ăn tă n g ra u xanh, hoa quả tươi Lao động vừa sức, h ạ n chê uống bia rượu, không

h ú t thuốc lá, tập luyện thích họp, trá n h căng th ẳ n g

th ầ n kinh N ên ăn nh iều ra u và hoa quả tươi, giảm mỡ N ên ăn cá, đậu phụ, ăn tỏi, ăn chuối

là nhữ ng thức ăn đã được đ án h giá có hiệu quả góp p h ần làm h ạ h u y ết áp

C hâm cứu, xoa bóp, bấm huyệt, thuốc đông y củng có tác dụng làm h ạ h u y ết áp m ột cách cơ bản Một sô bài thuốc nam đơn giản có th ể phối họp điều trị THA n h ư : chè hoe hoè, hoa đại sắc uống, canh cá diếc n ấ u VỚI lá câu , nấm lin h chi, canh nám hương mộc nhĩ N ên tập th ư giãn th ầ n kinh và xoa bóp to àn th â n để điều hoà huyết áp

23

CƠN TĂNG HUYẾT ÁP LÀ GÌ ?

XỬ TRÍ TẠI GIA ĐÌNH NHƯ THE NÀO ?

uyết ap có th ể th ay đổi đột biến trong ngày,trong vài giờ th ậm chí chỉ tro n g chốc lá t

do nhiều nguyên n h â n khác nhau Người bệnh THA r ấ t có th ê bị ccm tăn g h u y ết áp Do vậy chuẩn đoán sớm con tăn g huyết áp có th ể giúp bệnh n h ân qua khỏi tai biến nguy hiểm ả n h hưởng đến tín h m ạng

Khi nào được gọi à cơn Tăng huyết áp (THA) ?

So với chỉ sô* ìu y ế t áp (HA) b ìn h thường của bệnh nhản, khi HA tối đa tăn g > 50 m m H g hoặc

HA tối th iểu tă n g > 40 m mHg được gọi là con THA

Ví dụ, HA của b ệnh n h ân thường ở mức 180/100 mmHg H iện tạ i đo được HA của bệnh n h â n là 240/115 m m H g là bệnh n h ân đang tro n g con THA

Triệu chứng kèm theo :

Thông thường có th ể gặp n h ư : Nhức đầu ê

ẩm , chảy m áu cam thưòmg không có các triệu chứng th ầ n kinh.

Xử trí cơn THA như thế nào ?

- Khi p h á t hiện đang bị cơn THA, bệnh n h ân cần bình tĩn h , không hốt hoảng

- N ên ngậm dưới lưỡi 1/2-1 viên Seduxen 5 mg hoặc 1 viên T renxene 5mg và 2 - 3 giọt A dalat

- N ằm nghỉ nơi yên tĩnh

- Mời th ầy thuốc th ăm khám xử trí tại nhà

Khi nào được gọi là cơn THA kịch phát ?

Là cơn THA nhưng có các triệ u chứng kèm theo n h ư : Nhức đầu, đau tức ngực, hoa m ắt, nẩy đom đóm m ắt, chóng m ặt, khó thở, nôn mửa,

m ệt mỏi

Cơn THA kịch p h á t có th ể gây nh iều biến chứng nguy hiểm n h ư : Tai biến m ạch m áu não, phủ phổi cấp, suy tim , đau th ắ t ngực, co giật

Khi nào được gọi là cơn THA ác tính ?

Là cơn THA nặng, nguy hiểm và kéo dài Khi

h u y ết áp tối th iểu của BN > 120 mmHg Ngoài các triệ u chứng của cơn THA thường có các triệu chứng tổn thương đáy m ắ t n h ư nh ìn mờ, nẩy đom

25

đóm, và có tổn thương th ậ n n h ư suy th ận : Đái

ít, v ậ t vã khó chịu, bứt rứt

Xử trí tại nhà khi bệnh nhân có cơn THA kịch phát

và cơn THA ác tính như thế nào ?

C ần để bệnh n h ân th ư giãn, ở tư th ê nửa nằm nửa ngồi, trá n h căng th ẳn g th ầ n kinh

Cho bệnh n h ân ngậm dưới lưỡi 1/2 - 1 viên Seduxen 5mg hoặc 1 viên Trenxene 5 mg và 3

TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO

Ở NGƯỜI CAO TUỔI

Tai biến m ạch m áu não (TBMMN) là m ột biến chứng r ấ t thưcmg gặp ở người cao tuôì mắc các bệnh cao h u y ế t áp, vữa xơ động mạch

B ệnh khởi p h á t đột ngột, phần lớn gây tử vong

n h a n h chóng hoặc để lại di chứng tà n phê nghiêm trọng

TBMMN có th ể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng thường xảy ra n h iều n h ấ t ở lứa tuổi 45 trở lên Theo sô liệu của Hiệp hội tim m ạch Hoa Kỳ, năm

1977 có 1,6 triệ u người bị tai biến m ạch m áu não

H àng năm ở Hoa Kỳ có khoảng 500 nghìn trường họp tai biến mói, p h ần lớn xảy ra ở sau tuổi 55,

tỷ lệ tử vong ở giai đoạn đầu khoảng 15 % và

50 % bệnh n h â n sống sót bị tà n phê (Russell 1983).Theo TỔ chức y tê Thê giới (OMS), ở các nước công nghiệp p h á t triể n , tỉ lệ tử vong do TBMMN chiêm h àn g th ứ ba sau các bệnh tim m ạch và ung

27

thư Củng theo OMS, TBMMN là một trong 10 nguyên n h ân gây tử vong hàng đầu ở 54/57 nước

có báo cáo

Nguyên nhân :

H uyết áp cao hoặc h uyết áp th ấp , vữa xơ động mạch, th iểu n ăn g tu ầ n hoàn não, bệnh van tim , đái tháo đường là những nguyên n h ân thường gặp của TBMMN N guyên n h ân chủ yếu do THA

và vữa xơ động m ạch, có th ể kết hợp cả hai nguyên nhân nói trên Còn có th ể gặp ở bệnh n h â n bị mắc các bệnh v an tim nh ư hở hẹp van 2 lá THA thường gây x u ấ t h uyết não do đứ t m ạch

m áu não VXĐM gây tắc nghẽn m ạch m áu não

do các m ạch m áu não bị chít hẹp do vữa xơ động mạch Bệnh hở hẹp van 2 lá gây tắc m ạch não

do cục m áu đông ở tim đưa lên

OMS đã k h ẳ n g địn h theo dõi điều trị tố t các bệnh tim m ạch n h ư cao huyết áp, vữa xơ động mạch có ý nghĩa tích cực trong việc đề phòng TBMMN

M ùa lạnh, bị gió lùa, uống bia rượu say, làm việc trí óc căng th ẳn g , tức giận, lo lắng quá mức,

ăn quá no, uổng bia rượu là nhữ ng hoàn cảnh

th u ậ n lợi gây ra TBMMN TBMMN thường xảy

ra về m ùa lạnh, đặc b iệt là các th á n g chuyển m ùa

n h ư th á n g 2-3 và th á n g 10-11 hoặc các ngày thời

tiế t th ay đổi đột ngột K hoảng 20 % bệnh nhân

bị TBMMN có th ể có các triệ u chứng báo hiệu trước vài giờ đến vài ngày n h ư : Đ au đầu vùng đỉn h chẩm , hoa m ắt chóng m ặt, ù tai, đi đứng loạng choạng không vững hoặc vấp ngã, tê bì chân

ta y vv P h á t hiện các d ấu h iệu báo trước, điều trị tích cực ngay từ giai đoạn đ ầu của bệnh sẽ

h ạ n chế được tỷ lệ tử vong và ta i biến của bệnh

Triệu chứng tai biến mạch máu não :

Thường th ay đổi tuỳ vị trí tổn thưcmg k h u trú

ở não, bệnh n h â n thường bị liệ t nử a người :

- L iệt, yếu m ột nử a người bên phải đi đôi với

m ất k h ả năng nói, viết, đọc hoặc hiểu lời nói

- Liệt, yếu m ột nử a ngưòi bên trá i đi đôi với

m ấ t k h ả n ăn g cảm n h ậ n ở n ử a người bên trái

- Khó nuốt, khó nói hoặc các chi chỉ bị yếu nhẹ

- Lú lẫn, trầ m cảm, tiểu tiện ngoài ý muốn

- Có th ể hôn mê

Tiên lượng :

R ất khó tiê n lượng Thường là nặng Một sô

có th ể phục hồi sau vài ngày, vài tu ầ n như ng thường

là kéo dài trong nhiều th án g , không hồi phục

29

- Suy dinh dưỡng.

- Có th ể bị TBMMN nhiều lần tiếp sau nếu không có chê độ điều trị dự phòng tích cực

Xử trí tại nhà khi bệnh nhân bị TBMMN như thế nào?

- Bệnh nhân bị TBMMN cần được cấp cứu điều trị tại bệnh viện Gia đình nên biết tự xử trí trước khi đưa bệnh n h â n đến bệnh viện

- Cần có th ái độ bình tĩn h để xử trí

- Nêu bệnh n h ân đã hôn mê : Khi di chuyển bệnh nhân cần có người giúp đỡ, nên để bệnh n h ân nằm đầu nghiêng m ột bên (trán h tụ t lưõi gây suy

hô hâp) Dùng k h ăn sạch lau đòm dãi (nếu có)

N ên có gôi mỏng đệm tay, chân bên liệt

- Bệnh n h ân tỉn h táo, không cần nằm nghỉ

- N ếu có điều kiện ngay lập tức cần kiểm tra

h u y ết áp