phuong phap thao luan nhom

Họ phải biết sử dụng các phương pháp dạy học phùhợp trong quá trình giảng dạy để giảm đi sự nặng nề , khô khan nhàm chángây hứng thú cho người học khuyến khích họ tích cực chủ động, tự g

PHẦN MỞ ĐẦU

I Tính cấp thiết của đề tài:

Môn Giáo dục công dân (GDCD) là môn học có vị trí rất quan trọngtrong trường trung học phổ thông(THPT), môn GDCD hình thành ở học sinhphẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức tốt đẹp của người công dân tương lai cóthế giới quan khoa học nhân sinh quan tiên tiến, của đạo đức trong sáng, ra sứcthực hiện đường lối và nhiệm vụ cách mạng đúng đắn của Đảng và Nhà nước ,sống, làm việc theo hiến pháp và pháp luật, có ý thức trách nhiệm cao đối vớiđất nước

Trong giai đoạn hiện nay môn GDCD có những nhiệm vụ cụ thể la ø:Trang bị cho học sinh THPT một cách tương đối có hệ thống những tri thức

cơ bản phổ thông thiết thực, của triết học duy vật biện chứng, duy vật lịch sử,của lí luận vềchủ nghĩa tư bản và chủ nghiã xã hội , về nhà nước pháp quyền,vềđạo đức và lối sống có đạo đức, những quan điểm khoa học và cách mạng,về thời đại,về con người, về cộng đồng, về quá trình xã hội đang diễn ra trênthế giới và trên đất nước ta, về cuộc đấu tranh trên tất cả các lĩnh vực của đờisống xã hội giữa cái tiến bộ và cái phản tiến bộ Góp phần bồi dưỡng cho họcsinh phương pháp tư duy khoa học biết phân tích, đánh giá các hiện tượng xãhội theo quan điểm khoa học và tiến bộ Hình thành những kĩ năng vậndụng tri thức đã học vào cuộc sống học tập , lao động, sinh hoạt, giúp học sinhđịnh hướng đúng đắn về chính trị tư tưởng đạo đức trong các hoạt động xãhội , trong cuôïc sống hiện tại và tương lai

Môn GDCD lớp 10 có nhiệm vụ giúp học sinh nắm được nhõng kiến thức cơbản phổ thông của triết học duy vật biện chứng về tự nhiên và xã hội, về sựvận động và phát triển theo những quy luật khách quan, về vấn đề con người

có thể nhận thức được những quy luật ấy Biết vận dụng những kiến thức đóvào thực tiễn cuộc sống Nắm vững được một số phạm trù cơ bản của đạo đứchọc, các yêu cầu cơ bản của người công dân Việt Nam trong thời kỳ CNH –HĐH.

Để thực hiện được mục tiêu nhiệm vụ của môn GDCD ở trương THPT nóichung và ở lớp 10 nói riêng đòi hỏi phải có sự quan tâm đúng mức củanhững người làm công tác giáo dục mà đặc biệt là những giáo viên trực tiếpgiảng dạy bộ môn này Họ phải biết sử dụng các phương pháp dạy học phùhợp trong quá trình giảng dạy để giảm đi sự nặng nề , khô khan nhàm chángây hứng thú cho người học khuyến khích họ tích cực chủ động, tự giácchiếm lĩnh tri thức từ đó nâng cao chất lượng, hiệu quả học

Sự phát triển của xã hội cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI địi hỏi con người

cĩ một số phẩm chất và năng lực nổi lên hàng đầu như năng lực làm việc nhĩm,năng lực hoạt động thực tiễn và giải quyết vấn đề do cuộc sống đặt ra, năng lực hợptác, năng lực thích ứng Những yêu cầu trên đặt ra cho giáo dục phải đổi mới tồnđiện để đáp ứng tốt hơn nhu cầu giáo dục của xã hội và cá nhân, từ học chế đào tạo,cách thiết kế chương trình, tìm tịi những phương thức, cách thức giáo dục thích hợphơn

Môn Giáo dục công dân (GDCD) theo chương trình SGK mới, cần đổi mớiphương pháp dạy học Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tíchcực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từnglớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụngkiến thức vào thực tiễn, tác động đến tư tưởng, tình cảm, đem lại niềm vui,hứng thú học tập cho học sinh Cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạtđộng, học tập chủ động b ng ho t đ ng là ằ ạ ộ d nẫ d t HS t xây d ngắ ự ựcơng c ụ làm tr thay đ i t bên trong… ẻ ổ ừ Ho t đ ng cùngạ ộ nhau,

ho t đ ng h p tác ạ ộ ợ gi a th y và trị, ho t đ ng h p tác gi a trị vàữ ầ ạ ộ ợ ữtrị cĩ m t tác d ng l nộ ụ ớ chống thói quen học tập thụ động nhằm tạo ranhững con người năng động, sáng tạo có năng lực giải quyết vấn đề Cần phảikhắc phục ngay lối học thụ động đã được hình thành trong nhà trường nhiều nămqua bằng cách khuyến khích học sinh tham gia một cách chủ động và tích cực trongviệc học của mình thơng qua việc cho học sinh thảo luận nhĩm ngay trong lớp dưới

sự hướng dẫn của thầy giáo

Như vậy, trong việc giảng dạy bộ mơn Giáo dục cơng dân cĩ rất nhiều phương pháp được áp dụng, một trong những phương pháp đang được vận dụng khá phổ biến là phương pháp thảo luận nhĩm Đây là phương pháp mà học sinh được tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập Học sinh cĩ thể chia sẻ kinh nghiệm, ý kiến hay để giải quyết một vấn đề, một tình huống đạo đức, pháp luật nào đĩ, Vấn đề đặt ra là : Để thực hiện được phương pháp hoạt động nhĩm, giáo viên chúng ta cần phải làm như thế nào ? Việc vận dụng phương pháp dạy học này ở trường cần phải làm những gì ? làm thế nào để cĩ thể giúp học sinh tham gia hoạt động nhĩm một cách tích cực, sáng tạo và chủ động, phát huy được vai trị trung tâm của mình ? Đĩ là một trong những vấn đề mà tơi hết sức quan tâm và là lí

do tơi chọn đề tài “Vận dụng phương pháp thảo luận nhĩm trong dạy học

bài,12,13 mơn Giáo dục cơng dân lớp 10 tại trường THPT Mỹ Quý- Tháp Mười -Đồng Tháp”

II Tình hình nghiên cứu:

Hiện nay đổi mới phương pháp dạy học là một vần dề cần thiết và cấp bách

Xuất phát từ yêu cầu đĩ, một số nhà nghiên cứu đã đưa ra những phương pháp dạy học hiện đại vào quá trình dạy các mơn học nĩi chung và mơn GDCD tiêu biểu cĩ thểnêu là các tác giả:

- PTS Vương Tất Đạt với cơng trình nghiên cứu “ Phương pháp dạy học GDCD ” NXB Đại học sư phạm Hà Nội 1994

Tác giả đề cập đến những phương pháp dạy học cơ bản: phương pháp nêu vấn đề, phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp trực quan…

Bên cạnh những đóng góp vô cùng to lớn đó thì công trình cần phải được bổ sung sâu sắc trong thực tiễn dạy học ở trường trung học phổ thông cụ thể

- Lê Nguyên Long “Thử đi tìm phương pháp dạy học hiệu quả” NXB giáo dục 1999

Tác giả đã trình bày những lý luận dạy học, phương pháp dạy học nhưng chưa đi sâu nghiên cứu ưu điểm, nhược điểm của các phương pháp để rút ra giải pháp nhằmnâng cao hiệu quả dạy học

-Bài viết của PGS.TS Vũ Hồng Tiến “ góp phần nâng cao hiệu quả một số phương pháp dạy học tích cực môn GDCD” Bài viết chỉ giới hạn ở các khái niệm,

đặc trưng phương pháp dạy học tích cực và so sánh với đặc trưng của phương pháp dạy học cổ truyền với phương pháp dạy học mới nhưng chưa khái lược được một sốdịnh hướng đổi mới phương pháp dạy học

- Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình sách giáo khoa lớp 10, 11 GDCD, NXB giáo dục Tập trung nêu lên những vấn đề chung về đổi mới dạy học ởtrường THPT Trong đó, có đề cập đến việc đổi mới phương pháp dạy học GDCD

- Lê Đức Quảng “ Phương pháp và tư liệu giảng dạy GDCD” NXB giáo dục và Đinh Văn Đức “Đổi mới phương pháp dạy học GDCD” Tác giả đã phân tích thực trạng giảng dạy giáo dục công dân ở trường THPT, đề suất giải pháp định hướng đổi mới phương pháp dạy học giáo duc công dân, lấy người học làm trung tâm Tuy nhiên, đề tài vẫn còn mang tính lí luận chưa được vận dụng phổ biến trong việc đổi mới phương pháp dạy học GDCD ở trường trung học PT cụ thể

- Sách giáo viên GDCD 10,11,12 NXB giáo dục Các tác giả đã đưa ra các phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh Tuy vậy, đây cũng chỉ là lí luận chung chưa cụ thể và rõ ràng

- Trần Thị Tuyết Oanh (chủ biên) với giáo trình “Giáo dục học” tập 1,2 NXB đại học sư phạm Với công trình này, tác giả đưa ra một hệ thống các phương pháp

dạy học phát huy tính tích cực của học sinh nhưng giáo trình này vẫn chưa làm rõ cách vận dụng các phương pháp dạy học vào từng môn học cụ thể.

III Mục đích và nhiệm vụ.

1 Mục đích nghiên cứu:

Vận dụng phương pháp thảo luận vào quá trình dạy học môn Giáo dục công dânlớp 10 nhằm tăng cường tính độc lập, sáng tạo cho học sinh

2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Tìm hiểu thực trạng của việc sử dụng phương pháp thảo luận trong quá trình dạy học Giáo dục công dân lớp 10 tại trường THPT Tháp Mười Đồng Tháp hiện nay Xác định sử dụng phương pháp thảo luận trong bài giảng có hiệu quả hơn, thiết

kế giáo án và tổ chức thực nghiệm một số bài học Giáo dục công dân 10 có sử dụng phương pháp thảo luận

IV Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

1 Đối tượng nghiên cứu.

Sử dụng PPTL trong quá trình dạy học bài 12, 13 môn Giáo dục công dân lớp 10 tại trường THPT Tháp Mười Đồng Tháp

HS đang học khối lớp 10 tại trường THPT Tháp mười

2 phạm vi nghiên cứu

Do giới hạn của khả năng nên đề tài chỉ nghiên cứư trong pham vi nhỏ đó là

Vận dụng phương pháp thảo luận trong quá trình dạy học bài 12, 13 môn Giáo dục công dân lớp 10 tại trường THPT Tháp Mười Đồng Tháp.

Giáo viên vận dụng phương pháp thảo luận trong quá trình dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 tại trường THPT Tháp Mười Đồng Tháp,

Học sinh lớp 10 tại trường THPT Tháp Mười Đồng Tháp

V Phương pháp nghiên cứu.

Để có thể đánh giá một cách đúng đắn, khách quan và toàn diện những vấn đề

mà đề tài đề cập đến, đề tài dựa trên cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vât lịch sử Đồng thời đề tài còn sử dụng các pp nghiên cứu cụ thể sau:

- Phương pháp quan sát.

- Phương pháp điều tra khảo sát

- Phương pháp thực nghiệm

- Một số phương pháp khác

VI Ý nghĩa của đề tài.

- Giúp cho học sinh có phương pháp học tập phù hợp với từng nội dung trình bài cụ thể nâng cao tri thức và kết quả học tập

- Giúp cho giáo viên, sinh viên có phương pháp dạy tốt hơn, thích hợp với nội dung trình bày

- Nếu đề tài thành công là tài liệu bổ ích để các sinh viên cũng như giáo viên giảng dạy môn Giáo dục công dân nói riêng và các môn học khác nói chung có cáchvận dụng phương pháp thảo luận trong dạy học đạt kết quả

VII Kết cấu đề tài.

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo phần nội dung của đề tài bao gồm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 10 ở trường THPT Mỹ Quý- Tháp

Chương 2: Thực trạng của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy

học bài 12,13 môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Mỹ Quý- Tháp

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUậN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO

LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC GDCD LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT MỸ

QUÝ- THÁP MƯỜI

1.1 Cơ sở lí luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 10 ở trường THPT Mỹ Quý- Tháp Mười

1.1.1 Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm:

Trong những năm gần đây, việc thay Sách giáo khoa đã hoàn chỉnh ở cấpTrung học cơ sở và năm học 2006-2007 tiếp tục ở lớp 10 bậc Trung học phổ thông.Khoá bồi dưỡng Hè 2006 vừa qua, các lớp bồi dưỡng về việc giảng dạy theo Sáchgiáo khoa mới đã được triển khai trên quy mô cả nước, đồng thời diễn ra với việcbồi dưỡng phương pháp giảng dạy mới

Có nhiều phương pháp được giới thiệu và bồi dưỡng, song đáng chú ý hơn

cả là phương pháp Thảo luận Nhóm trong lớp học

Phương pháp này hình thành từ môi trường đại học của nhiều nước tiên tiếntrong đầu thập niên 70 của thế kỷ trước Tại những nước này, có hẳn một môn họcgiảng dạy cho sinh viên sư phạm những kỹ năng cần thiết để sau này ra trường ,sinh viên sẽ áp dụng trong trường học Môn học này được đặt tên là “Năng động

tập thể” (tiếng Anh gọi là Group Dynamics) Hầu như học dưới mái trường đại học,

trong lớp cũng như ngoài lớp, các giáo viên đều cho học sinh làm việc theo tổ nhómtrước khi sinh viên ra trường Cái lợi nhất của phương pháp này là làm cho học sinhquen thuộc với môi trường làm việc chung trước khi chính thức đi vào làm tại cáccông ty, nhà máy, xí nghiệp trong xã hội

Dần dần, phương pháp làm việc theo nhóm nhỏ được mang ra áp dụngkhông những ở cấp đại học mà còn ở cấp tiểu học và trung học

Tại Việt Nam, một số giáo sư thuộc khoa Tâm lý Giáo Dục của các trườngđại học bắt đầu nghiên cứu và cơng bố các cơng trình của mình vào cuối thập niên

1990 và đem ra áp dụng tại các trường sư phạm trong thời gian gần đây.(3)

Khi thay sách giáo khoa lớp 6 (2001), phương pháp này được giới thiệu vàbồi dưỡng cho các giáo viên cấp 2 và được áp dụng liên tục cho đến nay Tại cáctrường trung học phổ thơng, phương pháp này được giới thiệu và bồi dưỡng kể từnăm 2006-2007 Đĩ là đơi dịng về quá trình hình thành phương pháp thảo luận, vậyphương pháp thảo luận là gi?

Phương pháp Thảo luận nhĩm trong học tập là phương pháp mà học sinhkhơng cịn làm việc cá nhân mà là làm việc chung với nhau bằng những nhĩm nhỏ,thảo luận chung trong nhĩm về những vấn đề do giáo viên đề ra nhằm mục đích tìmhiểu những nội dung và tự giải đáp trước khi vấn đề đĩ được giải quyết với sựgiám sát, điều chỉnh chung của lớp học và của giáo viên

Dạy học theo nhóm tức là hình thức dạy học đặt học sinh vào môi trườnghọc tập tích cực, trong đó học sinh được chia thành các nhóm nhỏ (2,4,6 em)hoặc nhóm lớn một cách thích hợp Trong nhóm, học sinh được thảo luận vàhợp tác làm việc với nhau Dạy học theo nhóm, học sinh học tập thông quagiao tiếp, trao đổi, tranh luận với nhau, chia sẻ và có cơ hội để diễn đạt ý nghĩcủa mình, tìm tòi và mở rộng suy nghĩ Còn giáo viên là người tổ chức các hoạtđộng, gợi mở, hướng dẫn, kích thích và hỗ trợ học sinh bằng kinh nghiệm giáodục của mình

Lớp học là môi trường giao tiếp thầy-trò, trò-trò, tạo nên mối quan hệhợp tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập Thôngqua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến cá nhân được bộc lộ, khẳng địnhhay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới Bài học vậndụng được vốn hiểu biết và kinh nghiệm của mỗi học sinh và cả lớp chứ không

phải chỉ dựa trên vôn hiểu biết và kinh nghiệm của nguơi thầy.

1.1.2 Ưu điểm và hạn chế của việc dạy học theo hình thức hoạt động nhĩm:

1.1.2.1 Những ưu điểm của phương pháp thảo luận nhóm:

Hoạt động nhóm là một đặc điểm quan trọng, đó là quá trình học sinh

được tham gia một chuỗi các hoạt động học tập dưới sự hương dẫn của giáoviên, được khuyến khích để trao đổi kinh nghiệm và được tạo ra cơ hội làmviệc hợp tác với người khác

Bằng cách nói ra những điều đang suy nghĩ, mỗi người có thể nhận rõtrình độ hiểu biết của mình về vấn đề đã nêu ra, thấy mình đã học hỏi đượcnhững gì.Với cách này, bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ khôngphải chỉ là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên

Thông qua hoạt động thảo luận nhóm như vậy, học sinh nắm vững, nhớsâu kiến thức của bài học Đồng thời giúp các em rèn luyện và phát triển kỹnăng làm việc và giao tiếp, tạo thói quen học hỏi lẫn nhau; phát huy vai trò,trách nhiệm, tính tích cực trên cơ sở hợp tác Có như vậy mới dần xoá bỏ thóiquen thụ động “ghi chép” của học sinh

Giúp học sinh rèn luyện, phát triển kỹ năng làm việc và giao tiếp, tạođiều kiện cho các em học hỏi lẫn nhau Hoạt động nhóm còn làm tăng hiệuquả,nhất là lúc phải giải quýêt những vấn đề gay cấn cần tới sự phối hợp củacác cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung

Hình thức dạy học theo nhóm góp phần hình thành và phát triển cácmối quan hệ qua lại trong học sinh, tạo ra không khí đoàn kết, giúp đỡ, tintưởng lẫn nhau trong học tập

Tổ chức dạy học theo nhóm giúp học sinh nhút nhát, diễn đạt kém…cóđiều kiện rèn luyện, tập dượt để dần dần khẳng định bản thân trong sự hấp dẫncủa hoạt động nhóm

Khi dạy học theo nhóm, giáo viên có dịp tận dụng các kinh nghiệm, sựsáng tạo của học sinh trong học tập.

Cĩ thể nĩi, mơ hình thảo luận nhĩm sẽ khắc phục được tình trạng đĩ Khinhững vấn đề được giao phĩ hoặc phân cơng cho nhĩm thảo luận, những học sinhtrong nhĩm sẽ cố gắng tìm hiểu và phát biểu trong nhĩm của mình để trình bày cho

cả lớp Đồng thời, tinh thần hợp tác trong nhĩm sẽ được phát huy và hỗ trợ lẫn nhaugiữa các thanh viên trong nhĩm

Như thế, khi một vấn đề được đem ra thảo luận, trách nhiệm nghiên cứu vàtìm hiểu vấn đề sẽ được thơng qua trong nhĩm và dù cho vấn đề được giải đáp đúnghay sai trước khi cĩ nhận xét của nhĩm khác và sau cùng là của thày cơ, vấn đề đĩđương nhiên đã tạo sự chú ý và sự cố gắng tìm hiểu nơi mỗi thành viên và việc họctập do vậy sẽ tích cực hơn Do đĩ việc học tập sẽ mang lai kết quả tốt hơn, tránhđược học sinh chỉ biết ngồi nghe thày cơ một cách thụ động và dĩ nhiên trongtrường hợp như thế, kết quả học tập sẽ khơng mang lai như ý muốn

Khi nhĩm thảo luận hoạt động dưới sự giám sát của thầy cơ giáo, những thĩiquen xấu như nĩi chuyện riêng, thiếu tập trung, đùa giỡn …ít nhiều sẽ bi loại trừ.Động lực trong nhĩm sẽ được phát huy và những động lực tiềm tàng nơi mỗi cánhân cĩ dịp được bộc lộ

Trong khi thảo luận nhĩm, việc giao lưu giữa các học sinh đương nhiên diễn

ra Cứ thường thì trong một nhĩm, trình độ học sinh khơng khi nào tuyệt đối bằngnhau Trong nhĩm chắc chắn sẽ cĩ những học sinh học khá hơn những học sinh cịnlại Đây cũng chính là cơ hội để cho học sinh học tập lẫn nhau (học thày khơng tàyhọc bạn) và khi được thầy cơ tổng kết giải đáp, học sinh sẽ hiểu bài hơn, nhớ lâuhơn và vì vậy việc học tập mang lại kết quả tốt hơn

1.1.2.2 Những mặt hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm:

Phương pháp thảo luận nhóm phát huy được tính tích cực và rèn luyệnđược năng lực hợp tác của các học sinh trong nhóm.Tuy nhiên phương phápnày bị hạn chế bởi không gian chật hẹp, bởi thời gian hạn định của tiết học

Trong khi thảo luận có thể xảy ra tình trạng hình thức mỗi nhóm chỉ có vàithành viên thực sự làm việc, còn lại dựa dẫm theo, không khí lớp học có phầnồn ào mất trật tự.

Trong hoạt động nhóm chỉ có một số thành viên khá, giỏi tham gia,những thành viên khác không tích cực, vì vậy kết quả thảo luận phụ thuộc vào

ý kiến của một hoặc hai thành viên mà thôi

Các thành viên không lắng nghe ý kiến của nhau nên khó đưa ra ý kiếnthống nhất

Một số thành viên không hứng thú hoạt động nhóm nên dẫn tới nhómhoạt động tự do, không hiệu quả

Một số thành viên xem đây là cơ hội thuận lợi để làm việc riêng, nóichuyện và đùa giỡn với nhau

Tốn thời gian và dễ “cháy giáo án” Do đó giáo viên phải quản lí chặtchẽ thời gian theo kế hoạch đã định

Vì vậy giáo viên chú ý khắc phục những nhược điểm nói trên đểphương pháp này thực sự phát huy tính hiệu quả trong quá trình dạy học

1.1.3 Vai trò của giáo viên trong dạy học GDCD theo nhóm:

Để tổ chức hoạt động nhóm có hiệu quả còn phụ thuộc nhiều vào giáo viên

từ khâu chuẩn bị đến khi thực hiện bài dạy Vì vậy yêu cầu đặt ra đối với giáoviên như sau:

1.1.3.1 Lập kế hoạch bài dạy:

Lập kế hoạch bài dạy:

- Dự kiến:

+ Cách chia nhóm và chọn kiểu nhóm, số lượng nhóm

+ Nhiệm vụ sẽ giao cho các nhóm hoạt động, các nhóm giải quyết mộtnhiệm vụ hay mỗi nhóm giải quyết một nhiệm vụ khác nhau.

+ Thời gian cho các hoạt động

+ Thời gian cho các nhóm trình bày (nếu có)

+ Các tình huống có thể xảy ra và khả năng giải quyết các vấn đề thảoluận của học sinh

- Chuẩn bị kỹ các câu hỏi:

Cần chuẩn bị kỹ các câu hỏi, nhất là câu hỏi mở nhằm khuyến khích họcsinh suy nghĩ ở mức độ cao hơn và sâu hơn

- Chuẩn bị chu đáo đồ dùng và thiết bị dạy học

Đặc biệt cần chuẩn bị các đồ dùng và phương tiện có liên quan tới hoạt độngnhóm như giấy khổ to, băng dính, bút dạ, tranh ảnh…

1.1.3.2 Thực hiện kế hoạch bài học:

Khác với hoạt động dạy học trước đây, dạy học theo hình thức chianhóm, vai trò của giáo viên cĩ những thể hiện như sau:

Thiết kế tạo môi trường cho phương pháp dạy học tích cực, trong đó giáoviên là người tổ chức, hướng dẫn các hoạt động, gợi mở, khuyến khích và hỗtrợ việc học của học sinh bằng kinh nghiệm của mình

- Trong thời gian HS thảo luận theo nhĩm nhỏ, GV cần đi vịng quanh các nhĩm vàlắng nghe ý kiến của HS, giúp đỡ, gợi ý nếu cần thiết:

+ Người giáo viên phải là người điều động các nhĩm nhỏ làm việc

+ Phải quan sát và theo dõi hoạt động, cơng việc của từng nhĩm để tìm ra cách giảiquyết hợp lý nhất

Thông qua việc tổ chức hoạt động nhóm, các kỹ năng sư phạm mở rộnghớn, bao gồm các kỹ năng có liên quan tới việc đưa ra các hình thức hoạt động,

hướng dẫn, hỗ trợ học sinh thực hiện , hoạt động và phát triển kỹ năng phảnánh, trình bày được các quan điểm của mình.

- Quản lí, giám sát và giúp đỡ hoạt động nhóm

+ Khi học sinh hoạt động nhóm, giáo viên quan sát, theo dõi và kịp thời giúpđỡ các nhóm giải quyết vấn đề, trực tiếp giải đáp thắc mắc khi có thắc mắc củanhóm GV quan sát các nhĩm làm việc, người giáo viên phải phát hiện các sai lầm

mà các nhĩm mắc phải khi tham gia nhĩm, những sai lầm mang tính điển hình vàchưa được sữa chữa để cuối phần thảo luận nhĩm giáo viên cĩ nhận xét, gĩp ý + Phát hiện các nhóm hoạt động chưa có hiệu quả để kịp thời uốn nắn vàđiều chỉnh

+ Động viên, khuyến khích và khen ngợi, nhằm tạo khong khí phấn khởi,giúp học sinh tự tin trong học tập

- Ngồi những vấn đề mà các thành viên nhĩm thảo luận tổng kết để báo cáo thìgiáo viên phải đặt thêm những câu hỏi bổ sung để phát huy tính tích cực hoạt độngcủa nhĩm (Câu hỏi này khơng phải chỉ dành cho nhĩm trưởng trả lời mà là cácnhĩm viên cĩ liên quan)

- Xây dựng mối quan hệ thân thiện, hợp tác giữa thầy-trò, trò-trò trong môitrường học tập tích cực và an toàn

- Tiếp nhận thông tin phản hồi: Trong quá trình dạy học theo nhóm, chúng tacó thể tiếp nhận thông tin phản hồi trực tiếp từ nhóm hoặc đại diện nhóm lêntrình bày trước lớp Thông qua những thông tin này, ta có thể đánh giá được kếtquả học tập của các em và kịp thời uốn nắn, bổ sung kiến thức

- Giáo viên phải nhắc lại các ý kiến mà nhĩm đã trình bày một lần nữa khẳng địnhlại ý kiến của nhĩm để nhĩm cần bổ sung ý kiến hay khơng Nhấn mạnh các kháiniệm, các ý quan trọng của bài học

- Tổng kết, Giáo viên tĩm tắt, tổng hợp, liên kết các ý kiến của từng nhĩm thảoluận theo thứ tự để nêu bật được nội dung bài học.rút kinh nghiệm hoạt độngnhóm, tổng kết về kỹ năng, thái độ làm việc, kết quả…

- Cuối cùng, người giáo viên là người hướng dẫn và giúp đỡ các nhĩm nếu cácnhĩm cĩ gặp khĩ khăn trong quá trình thảo luận

Như vậy việc nhận ra vai trò của giáo viên trong tổ chức hoạt độngnhóm để từ đó giáo viên có sự chủ động trong việc tìm cách tổ chức hoạt độngnhóm một cách hiệu quả nhất

1.1.3.3 Nhóm, cơ cấu nhóm, cách chia nhóm và các kiểu nhóm:

- Nhóm: Là một tổ chức gồm khoảng từ 2 đến 6 em Nhóm không nên có số

lượng lớn vì như vậy các thành viên không có cơ hội để thể hiện ý kiến củamình và bạn khó quản lí

+ Nhóm lớn: Khoảng 6 em Với nhóm lớn các thành viên có niềm tin lớn về

kết quả làm việc, hiểu nhiệm vụ nhanh chóng và rõ ràng hơn, thu hút đượcnhiều kinh nghiệm hơn, nhưng cũng có hạn chế ở chỗ ít thành viên có cơ hộithể hiện ý kiến của mình và việc ra quyết định cũng châm hơn

+Nhóm nhỏ: Khoảng 2-4 em Nhóm nhỏ có nhiều hoạt động linh hoạt và ra

quyết định nhanh, giáo viên quản lí cũng thuận lợi, nhưng với thể loại nhóm

này lại tận dụng được ít kinh nghiệm hơn nhóm lớn.

- Cơ cấu nhóm: Trong nhóm gồm các thành phần:

+ Trưởng nhóm: Quản lí, chỉ đạo, điều khiển hoạt động nhóm

+ Thư kí nhóm: Ghi chép lại kết quả các công việc của nhóm sau khi đạtđược sự đồng tình của cả nhóm

+ Báo cáo viên: thay mặt nhóm trình bày kết quả công việc của nhóm

Các thành viên khác ttrong nhóm có trách nhiệm tham gia tích cực vào mọihoạt động của nhóm.

Việc phân công nhiệm vụ trong nhóm cần linh hoạt, các em lần lượt thaynhau đóng vai các thành viên trên, nhưng cũng không nhất thiết bao giờ nhómcũng phải đầy đủ các thành phần, tuy nhiên không thể thiếu trưởng nhóm

- Cách chia nhóm và các kiểu nhóm:

Việc chia nhóm và chọn kiểu nhóm phải dựa trên các yếu tố: mục tiêuybài giảng, nội dung, hình thức hoạt động, điều kiện về môi trường và thiết bịdạy học Sau đây là một số cách chia nhóm và kiểu nhóm thường được sử dụngtrong dạy học

STT Cách chia nhóm Kiểu nhóm và khi sử dụng

1 Gọi số: cho HS đếm từ số 1

đến số mà nhóm dự kiến

-Nhóm nhiều trình độ -Nhóm cùng trình độ

2 Biểu tượng -Nhóm cùng trình độ hay nhiều trình

độ.

-Nhóm hình thành ngẫu nhiên.

độ.

-Nhóm hình thành có chủ định

độ.

độ.

6 Cố định -Nhóm hình thành có chỉ định-nhóm

nhiều trình độ hay cùng trình độ.

* Khi chọn kiểu nhóm và chia nhóm cần lưu ý:

+ Việc chia nhóm nên nhanh, gọn không để mất thời gian

+ Chú ý đến đặc điểm của mỗi loại nhóm.

+ Phụ thuộc vào nhiệm vụ quá khó hoặc quá dễ

+ Sự điều khiển của nhóm trưởng

Cụ thể cần lưu ý: Số học sinh trong lớp hiện nay thường là trên 45 học sinh.Nếu chia lớp làm 2 nhĩm sẽ quá đơng, nếu chia nhĩm làm 4 nhĩm thì khơng đủkhơng gian để thảo luận vì diện tích mỗi một lớp cĩ hạn Con số thành viên trongnhĩm bao nhiêu là vừa? Nhiều ý kiến cho rằng khơng nên dưới 5 và khơng nên quá

10 Cả hai con số này đều khơng thể thực hiện vì sĩ số trong lớp hiện nay tại ViệtNam được quy định là 45.Tuy nhiên, một số lớp hiện nay cĩ sĩ số là 50

Việc chia các nhĩm phải hết sức linh hoạt, luơn thay đổi để tạo điều kiệncho mỗi học sinh được giao lưu với tất cả các học sinh trong lớp học mà khơng phảichỉ một nhĩm người cố định Để làm được điều này giáo viên cần phải cĩ kế hoạch,

cĩ phương án tối ưu nhất, nếu khơng sẽ dẫn đến tình trạng khi chia nhĩm sẽ rất lộnxộn khi phân cơng cơng việc cho các nhĩm, thậm chí việc chia nhĩm cĩ thể chiếmmất nhiều thời gian trong tiết học Chúng ta cĩ thể chia nhĩm theo một số phương

án cụ thể như sau:

*Chia nhĩm đồng đều theo học lực : theo cách này, chúng ta cĩ thể phân bốđều những học sinh giỏi, khá, Trung bình, yếu vào tất cả các nhĩm Tức là, nhĩmnào cũng cĩ đủ thành phần : học sinh giỏi, khá, trung bình, yếu, Làm theo cách này

sẽ giúp cho hoạt động nhĩm đạt hiệu quả cao, sự trình bày của các nhĩm là đồngđều nhau khơng nhĩm nào thua kém nhĩm nào Tuy nhiên, làm theo cách này sẽ dẫnđến sự phiến diện, vì những học sinh khá giỏi sẽ là những thành viên tích cực, trongkhi đĩ sự tham gia của các học sinh trung bình, yếu là quá ít, thậm chí những họcsinh này khơng chịu làm gì, chỉ “ngồi chơi, xơi nước” chờ các bạn khá, giỏi làmxong mình chỉ việc hưởng thụ Để khắc phục tình trạng này, chúng ta cĩ thể yêu cầutất cả mọi thành viên trong nhĩm đều phải phát biểu, tức là sau khi hoạt động nhĩmxong, giáo viên sẽ gọi bất cứ thành viên nào trong nhĩm và nếu thành viên đĩkhơng trình bày được thì cả nhĩm đĩ sẽ phải chấp nhận kết quả thấp, điều đĩ sẽ thơi

thúc những học sinh trung bình, yếu phải nỗ lực hơn trong học tập, đồng thời nhữnghọc sinh khá giỏi sẽ phải vất vả hơn trong việc trình bày cho tất cả mọi thành viêntrong nhóm đều hiểu vấn đề, song điều đó sẽ giúp cho các em tự tin hơn về nhữngkiến thức mình vừa tìm ra.

* Chia nhóm ngẫu nhiên : Theo cách này, chúng ta sẽ chia ngẫu nhiên theo vịtrí đang ngồi sẵn ở trong lớp Thực hiện theo cách này chúng ta sẽ đỡ mất rất nhiềuthời gian cho việc chia nhóm Tuy nhiên làm theo cách này sẽ dẫn đến tình trạngkhông đồng đều giữa các nhóm, tức là có nhóm nhiều học sinh khá giỏi tham giađương nhiên là sẽ thực hiện tốt hơn phần việc của mình, còn những nhóm học trungbình, yếu sẽ gặp không ít khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ của nhóm, điều

đó sẽ dẫn đến sự nhàm chán trong các nhóm có học sinh khá, giỏi Còn các nhóm cónhiều học sinh trung bình, yếu thì bế tắc Để khắc phục tình trạng này, giáo viên cầnphải xuống từng nhóm để có thể đặt ra cho các em những gợi mở giúp những nhóm

có nhiều học sinh yếu kém, đồng thời cần phải có những gợi mở tích cực để cácnhóm có nhiều học sinh khá, giỏi có những phát kiến sáng tạo hơn trong việc thựchiện những nhiệm vụ mà giáo viên giao cho

* Chia theo nhóm trình độ : Theo cách này, chúng ta phân lớp ra thànhnhững nhóm có trình độ khác nhau và mức độ yêu cầu của các nhóm là khác nhau.Tức là chúng ta sẽ chia lớp thành 2 loại nhóm:

có kế hoạch chủ động, có phương án tối ưu nhất để tránh tình trạng lộn xộn đi lạicủa học sinh khi thực hiện chia nhóm

Trên đây là một số kiểu nhóm và cách chia nhóm dùng cho những bài giảng sử dụngphương pháp thảo luận Tùy vào nội dung, diều kiện, lớp học,

1.1.4 Các điều kiện thảo luận nhóm

Kích thước phòng học là một nhân tố tác động đến việc thảo luận, kinhnghiệm của các chuyên gia cho thấy: Việc thảo luận sẽ dễ dàng hơn nếu toàn bộ họcsinh có thể nhìn thấy nhau và thấy giáo viên Một số giáo viên có kinh nghiệm đãsắp xếp lớp theo bàn tròn hoặc hình móng ngựa để thuận tiện cho việc tiếp xúc bằngmắt Việc thảo luận các chủ thể có tính chất giải quyết vấn đề, đòi hỏi học sinh phảiđược tiếp xúa dễ dàng với người khác bằng ánh mắt Với những chủ đề như vậy,việc thảo luận nên được tiến hành trong một lớp học có chỗ ngồi thích hợp

Khó khăn lớn trong việc thảo luận là về thời gian Vì vậy, giáo viên cân nhắcgiữa việc đảm bảo mục tiêu với thời gian quy định Nếu vấn đề thảo luận đơn giảnthì sẽ đủ thời gian để đưa ra giải pháp Còn nếu vấn đề thảo luận phức tạp, đòi hỏi

có các hoạt động kèm theo như các hình thức trò chơi phân vai thì giáo viên phảicân nhắc rất kĩ về thời gian

Tuy vấn đề sắp xếp chỗ ngồi có ảnh hưởng đến việc thảo luận Tuy nhiên, sựsắp xếp chỗ ngồi có tác động đến chất lượng của việc thảo luận ít hơn là kĩ năng củagiáo viên trong việc khuyến khích, hướng dẫn học sinh thảo luận Sau đây là một sốyêu cầu đặt ra đối với GV trong việc hướng dẫn HS thảo luận để đảm bảo kết quảtốt hơn:

1.1.4.1 Kĩ năng điều khiển thảo luận:

Sự linh hoạt của giáo viên góp phần rất quan trọng trong việc thực hiệnphương pháp thảo luận đạt kết quả, Sau đây là một số yêu cầu đặt ra trong việc điềukhiển thảo luận:

- Bắt đầu thảo luận: sau khi cả lớp đã cùng hợp mặt và thảo luận một cách thành

công các vấn đề thì việc tiến hành thảo luận là không mấy khó khăn vì nó phát sinh mộtcách bộc phát, có thể từ những vấn đề bắt gặp trong lúc đọc tài liệu, từ các bài tập, hoặc

từ những vấn đề chưa giải quyết xong trong các cuộc họp trước Nhưng trong cuộc họpđầu tiên với những nhóm mới, giáo viên cần phải chủ động khi bắt đầu thảo luận.

- Bắt đầu thảo luận từ kinh nghiệm thông thường: Một trong những phươngpháp tốt nhất để bắt đầu thảo luận là cung cấp kinh nghiệm phổ biến, cụ thể thông quaphần trình bày trực quan, chiếu phim đóng vai, diễn kịch ngắn hoặc đọc tóm tắt Sauphần trình bày, HS sẽ rất dễ dàng đặt câu hỏi “tại sao bạn đã…”

+ Sự mở đầu như vậy có rất nhiều lợi thế bởi vì mỗi HS trong nhóm đều đãnhận thức và biết đòi hỏi về chủ đề đó thông qua phần thảo luận Thêm vào đó, bằngcách tập trung thảo luận phần trình bày, giáo viên phải giải tỏa sự lo lắng và sợ hãi chonhững HS thường ngại biểu lộ ý kiến riêng của mình

Tuy nhiên không phải lúc nào GV cũng tìm được cách trình bày cần để sử dụng

ở trong lớp Trong mỗi lần thảo luận, đôi khi giáo viên bắt buộc phải quay lại các kỹthuật khác của phương pháp để đề xướng thảo luận

- Bắt đầu thảo luận bằng tranh luận: Kỹ thuật thứ hai để kích thích thảo luận làtạo sự bất đồng ý kiến Những bằng chứng thực tế đã cho thấy sự ngạc nhiên hoặc sựkhông chắc chắn về một điều gì đó thường khơi gợi tính tò mò của con người và đóchính là động cơ học tập

+ Một số cuộc thảo luận đạt kết quả rất cao khi giáo viên đóng vai trò là trọngtài, một số khác thì lại có hiệu quả khi chỉ ra được sự khác nhau trong các quan điểmcủa HS

+ Tôi quan tâm đến vai trò của người giáo viên với tư cách là một trọng tài, bởitôi tin rằng đó là một cách hiệu quả giúp HS suy nghĩ chủ động hơn chứ không phải làchấp nhận ý kiến của GV một cách thụ động khi cho mọi lời nói của GV là đúng Tuy

nhiên không thể tránh khỏi rủi ro, đó là tạo ra sự thiếu tin tưởng của người học đối vớingười dạy Tất nhiên đa số GV mong muốn tạo ra sự thách thức đối với HS về ý kiếncủa mình Song bên cạnh đó có một số ít GV lại muốn HS cảm thấy những lời của HS

là không đáng tin cậy và họ phải đi ngược lại với những gì mà họ tin là đúng Ở bất cứtrường hợp nào, GV cũng phải nhận thứ được rằng sự không đồng ý không phải là dấuhiệu của sự thất bại mà nó mang tính xây dựng Khi chủ nghĩa giáo điều cứng nhắc gâytrở ngại cho việc giải quyết vấn đề tiếp theo sự bất đồng đó thì giáo viên có thể yêu cầucho những HS có ý kiến bất đòng chuyển hướng và tranh luận theo quan điểm đốikháng Kỹ xảo đó xem ra rất có hiệu quả trong việc phát triển nhận thức về thế mạnhcủa người khác

Trong nghiên cứu về khả năng điều khiển nhóm, Maier đã chứng minh rằng,một vật cản đối với việc giải quyết vấn đề có hiệu quả là những người tham gia thảoluận đã ủng hộ hướng tranh luận về một giải pháp rõ ràng chứ không cố gắng giảiquyết vấn đề bằng cách cân nhắc các cứ liệu và đề xuất các giải pháp thay thế Maier đã

đề xuất các nguyên tắc giải quyết vấn đề ở nhóm như sau:

1 Thành công trong giải quyết vấn đề là tất cả cùng nỗ lực vượt qua các khókhăn, vướng mắc

2 Nên sử dụng những sự kiện có sẵn, ngay cả khi chúng không thích hợp

3 Điểm quan trọng nhất khi giải quyết vấn đề là tìm ra những phương án giảiquyết tối ưu

4 Tăng cường tập trung vào vấn đề hơn là tập trung vào giải pháp

5 Quá trình “lấy ý kiến” nên tách biệt với quá trình “đánh giá ý kiến” bởi vì cáisau sẽ hạn chế cái trước