Phương pháp semina ở trường đại học cao đẳng và phương pháp thảo luận nhóm ở trường THPT

Khái niêệm Phương pháp semina thảo luâện nhóm là môệt trong những phương pháp dạy học cơ bản ở trường đại học, trong đó các sinh viên trình bày, thảo luâện, tranh luâện về nhữn

Chủ đề 5: Phương pháp semina ở trường ĐH-CĐ và phương pháp thảo luận nhóm ở trường THPT Cách thức tổ chức cho có hiệu quả Chọn nội dung về PPDHHH ở trường ĐHSP,CĐSP và chọn một số nội dung thảo luận nhóm ở trường phổ thông

-I TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP SEMINA (THẢO LUẬN NHÓM)

1 Khái niêệm

Phương pháp semina (thảo luâện nhóm) là môệt trong những phương pháp dạy học cơ bản ở trường đại học, trong đó các sinh viên trình bày, thảo luâện, tranh luâện về những vấn đề khoa học nhất định dưới sự điều khiển trực tiếp của người giảng viên rất am hiểu vấn đề này

Phương pháp thảo luận nhóm được áp dụng ở trường phổ thông về cơ bản vẫn giống semina nhưng có một chút ít biến đổi để phù hợp hơn với đặc điểm của học sinh phổ thông

Semina được xem như môệt loại bài tâệp tự học bắt buôệc, là khâu thực hành đầu tiên trong đó sinh viên tâệp dượt và tự nghiên cứu khoa học Đây cũng là một trong những hình thức dạy học phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh đang được áp dụng trong các trường phổ thông, nhất là đối với những trường sử dụng sách giáo khoa mới

Semina có môệt số đăệc trưng cơ bản sau:

- Phải có chủ đề khoa học nhất định để sinh viên căn cứ vào đó mà trình bày báo cáo, thảo luâện, tranh luâện

- Phải có thầy hướng dẫn, điều khiển

2 Tác dụng

Giúp sinh viên, học sinh:

a Học cách suy nghĩ về những vấn đề của môn học

b Đánh giá tính logic và quan điểm của người khác và của chính mình

c Tạo cơ hôệi cho sinh viên đưa ra những áp dụng cụ thể cho những nguyên tắc đã học

d Nhâện thức và phát biểu vấn đề, sử dụng thông tin từ các bài học

e Tạo đôệng cơ học tập

f Đưa ra phản hồi nhanh về sự hiểu hoăệc hiểu sai của sinh viên

Semina là “phòng thí nghiệp sáng tạo”, là vườn ươm của các nhà khoa học trẻ tuổi

3 Chức năng cơ bản

- Chức năng nhâện thức: semina giúp SV-HS mở rôệng, đào sâu tri thức, biết cách giải quyết thắc mắc khoa học có liên quan

- Chức năng giáo dục: SV-HS tự bồi dưỡng cho mình niềm tin khoa học, thói quen làm viêệc khoa học, khắc phục hạn chế cá nhân

- Chức năng kiểm tra, tự kiểm tra: Qua semina GV là người trực tiếp điều khiển sẽ có điều kiêện để thu được những thông tin ngược về tình trạng nắm bắt tri thức của SV-HS từ đó uốn nắn điều chỉnh kịp thời, đồng thời tự điểu chỉnh hoạt đôệng giảng dạy của bản thân cho phù hợp

4 Tiến hành

a Chuẩn bị

i Đối với người dạy: Lâệp kế semina về nôệi dung và tổ chức

ii Đối với người học

- Lựa chọn và đăng ký đề tài

- Sưu tầm tài liêệu tham khảo, trang thiết bị cần thiết

- Dự kiến thời gian đọc tài liêệu, viết báo cáo, làm thí nghiêệm

- Những sinh viên sẽ không báo cáo ở semina cũng phải đọc tài liêệu tham khảo và chuẩn bị đề cương phát biểu ý kiến và nêu câu hỏi về vấn đề cần tìm hiểu hoăệc bình luâện về tài liêệu tham khảo

- Trước khi dự semina, tất cả sinh viên của tổ (nhóm) phải có bản đề cương phát biểu ý kiến, không phải chỉ riêng những sinh viên có tham luâện Giảng viên có thể kiểm tra hoăệc thu các bản đề cương đó

b Trình tự môệt buổi học semina

Nói chung, nên tiến hành semina theo 7 bước sau(1), tuy trình tự có thể thay đổi tuỳ theo đăệc điểm đối tượng người học và tuỳ loại semina

Bước|1|2|3|4|5|6|7

|người điều khiển|người điều khiển|người điều khiển|người điều khiển|GV |người điều khiển |GV

Công việc|-kiểm tra sự chuẩn bị -nhắc lại mục đích, định hướng|- công bố tiến trình, danh sách, thứ tự các báo cáo|-Chỉ định người báo cáo và người nhận xét |Thảo luận-tranh luận |-hỗ trợ cho người điều khiển (nêu câu hỏi, làm trọng tài…)|-tóm tắt báo cáo và tranh luận|- Nhận xét, đánh giá - Nêu 1 số vấn đề mới cần suy nghĩ

II CÁCH THỨC TỔ CHỨC CHO CÓ HIỆU QUẢ

1 Các yêu cầu

a Đối với người dạy

- Phải có đủ trình độ lý thuyết và thực tiễn trong lĩnh vực khoa học của mình

- Phải chuẩn bị chu đáo: lập kế hoạch về nội dung và tổ chức Nội dung bản kế hoạch bao gồm các mục: tên đề tài, mục đích semina, thời gian, phân công người điều khiển và thứ ký

b Yêu cầu đối với hoạt đôệng của người học

i Đối với người báo cáo:

- Trình bày trong khoảng 5 – 10 phút

- Nôệi dung báo cáo cần thể hiêện được 3 yêu cầu: có lý luâện, có thực tiễn, có đề xuất được ý kiến mới

- Trình bày rõ ràng, mạch lạc, ngắn gọn, có minh hoạ

- Trình bày vấn đề bằng cách nêu các câu hỏi rồi sau đó tự giải đáp, chú ý lâệt ngược vấn đề để nhìn thấy nhiều khía cạnh

- Nêu ra trước tâệp thể những điều chưa hiểu rõ hoăệc chưa hiểu

- Đối với những thắc mắc của người nghe, cố gắng suy nghĩ nhanh và sâu để có thể giải đáp hoăệc phải ghi nhâện sẽ tìm hiểu thêm để giải đáp

ii Đối với người tham gia phát biểu ý kiến

- Chú ý lắng nghe người báo cáo, ghi lại những điểm cơ bản mình đồng ý, không đồng ý hay còn thắc mắc

- Phát biểu ý kiến ngắn gọn, súc tích, tránh lăệp lại nhiều lần, dài dòng

- Muốn vâệy, phải chuẩn bị từ trước, phải có sự chín muồi trong suy nghĩ và đòi hỏi mỗi người phải có quan điểm riêng

- Khi tranh luâện, phải biết bảo vêệ ý kiến, quan điểm của mình, phải tự tin, dũng cảm, nhưng cũng phải bình tĩnh, không được nóng nảy, phải biết sửa chữa sai sót

2 Một số chú ý để tăng hiệu suất semina

a Một số trở ngại thường gặp trong semina và thảo luận

i Đối với SV-HS

- Có thói quen bị đôệng

- Không hiểu được giá trị của thảo luâện

- Sợ chỉ trích và sợ người khác cho là ngu dốt

- Cố gắng làm cho người khác đồng ý trước khi giải quyết các quan điểm cần được đưa ra xem xét

- Cảm thấy rằng nhiêệm vụ là tìm câu trả lời mà giảng viên mong muốn quan trọng hơn việc khảo sát và đánh giá các khả năng xảy ra

ii Đối với GV

- Có xu hướng nói cho sinh viên biết câu trả lời trước khi sinh viên tự mình trình bày câu trả lời và giải thích ý nghĩa

- Một số giảng viên thường tìm sự nhất trí của sinh viên trong nhóm mà quên rằng sự nhất trí không phải là mục đích của các buổi thảo luâện mang tính chất giáo dục nhiều tới nôệi dung các quan điểm khác

- Áp đảo SV bằng những lời chỉ trích khi có ý kiến đối lập

b Biện pháp khắc phục

i Đối với SV-HS

Đối với những SV không tham gia phát biểu

- GV cần cố gắng tạo ra những điều họ có thể mong đợi trong các buổi thảo luâện

- Yêu cầu sinh viên chuẩn bị câu trả lời đầu tiên trong vòng 2 phút Khi đó những sinh viên nhút nhát sẽ trả lời ngay khi được hỏi “Em đã viết được gì?”

- Tạo cảm giác thân thiện thoải mái cho những người thỉnh thoảng mới đóng góp ý kiến

- GV biết tìm hiểu thông tin liên quan về những sinh viên không tham gia vào cuôệc thảo luận

- GV dùng kĩ thuâệt khơi gợi những kiến thức của sinh viên, từ đó giúp SV vượt qua những trở ngại khi thảo luâện ở lớp, như là sợ nói sai

- GV có thể đăệt sinh viên vào môệt vị trí thích hợp để không có câu trả lời sai thay vì đăệt những câu hỏi chung chung

- GV đặt môệt câu hỏi cho lớp trước khi thảo luâện và yêu cầu sinh viên viết câu trả lời gồm có môệt ví dụ về kinh nghiêệm bản thân hoặc có thể yêu cầu sinh viên chuẩn bị môệt câu hỏi để thảo luâện ở lớp

Đối với sinh viên không đọc bài tâệp được giao

- Cho sinh viên các câu hỏi vào cuối buổi học trước, yêu cầu sinh viên nắm bắt được thông tin về các câu hỏi trước khi đến buổi học sau Có thể giao cho các nhóm sinh viên các nhiêệm vụ khác nhau

- Yêu cầu sinh viên nôệp môệt hoăệc nhiều câu hỏi về bài tâệp trước khi bắt đầu buổi học tới

- GV hoặc SV tóm tắt những điểm cần thiết hoăệc GV cho SV ít phút để đọc qua tài liêệu trước khi thảo luâện

ii Đối với GV

- Nhận thức khả năng phát sinh triệu chứng thất vọng vì những điều SV-HS không nắm chắc đó là vấn đề gì

- Có nhận thức nhanh nhu cầu của nhóm và cá nhân

- Đưa ra chứng cứ rõ ràng trong khi kết luận buổi semina - Có sự nhiệt tình, thân thiện và quan tâm tới môn học để làm gương cho SV-HS Không áp đảo sinh viên bằng

những lời chỉ trích khi SV-HS có ý kiến đối lập

iii Đối với trường hợp có xuất hiện mâu thuẫn

Khi xuất hiện mâu thuẫn, có thể:

- Tham khảo giáo trình hoăệc các tài liêệu khác

- Sử dụng mâu thuẫn làm cơ sở cho các bài tâệp của lớp học

- Nếu có câu trả lời được xác định lại bằng thí nghiêệm thì có cơ hôệi tốt để xem xét lại phương pháp xác định câu trả lời

- So sánh những chứng cứ của cả 2 quan điểm khi SV tranh luận ý kiến hoặc quan điểm của giảng viên

- Sử dụng phương pháp hai côệt: Khi đăệt vấn đề trước khi tranh luâện, tất cả các lý lẽ của bên tán thành, không tán thành đều được viết lên bảng Hai côệt bao gồm tất cả ý kiến mà các thành viên cho là thích hợp và được sử dụng cho viêệc đánh giá Khi các lý lẽ này đã bàn hết các khía cạnh, buổi thảo luâện chuyển sang bước tiếp theo trong giải quyết vấn đề

III MỘT SỐ NỘI DUNG SEMINA, THẢO LUẬN NHÓM Ở TRƯỜNG ĐHSP,CĐSP, THPT

Học phần " Phương pháp dạy học hoá học" ở khoa Sư phạm trường Đại Học Đà Lạt được phân bổ 60 tiết Số lượng sinh viên trong lớp tương đối ít, khoảng 20-24 người nên việc áp dụng phương pháp semina và thảo luận nhóm rất hiệu quả Hầu hết nội dung trong giáo trình dều được áp dụng phương pháp thảo luận nhóm Riêng phương pháp semina, nội dung “Phương pháp dạy học Hoá học” và “Bài tập hóa học” đã được áp dụng

Đối với nội dung “Phương pháp dạy học Hoá học”:

- Ban đầu GV giới thiệu về khái niệm PPDH, PPDH HH Sau đó SV thảo luận để xây dựng hệ thống tên các PPDH nếu xét theo mặt bên trong và mặt bên ngoài của phương pháp

- GV chia lớp thành 3 nhóm, phân công chuẩn bị semina theo các chủ điểm:

o Các PPDHHH khi dạy bài mới

o Các PPDHHH khi dạy bài mới

o Các PPDHHH khi bài mới

Mỗi chủ điểm SV được GV hướng dẫn cách khai thác, tài liệu tham khảo Ví dụ đối với chủ điểm 1 có thể khai triển theo các hướng:

- Có những PPDHHH nào thường được áp dụng?

- Hình thức áp dụng mỗi PPDHHH đó?

- Ưu, nhược điểm, yêu cầu của từng PPDHHH?

- Khó khăn và biện pháp khắc phục khi thực hiện từng PPDH ở trường THPT hiện nay tại Việt Nam, tại địa phương

- Ví dụ minh hoạ về một nội dung nhỏ trong sách giáo khoa ở chương trình THPT…

Các nhóm SV được chuẩn bị trong 7-10 ngày Trước buổi báo cáo 2 ngày, mỗi nhóm SV nộp lại bài báo cáo cho GV, đồng thời chụp bài báo cáo cho các thành viên trong lớp đê đọc, tham khảo, đồng thời chuẩn bị câu hỏi thảo luận cho buổi semina

Trong buổi semina, trưởng nhóm là người điều khiển, các thành viên trong nhóm lần lượt báo cáo các nội dung trong chủ điểm trong khoảng thời gian giới hạn Sau đó

cả lớp thảo luận, tranh luận về vấn đề vừa báo cáo GV chỉ theo dõi, hỗ trợ khi cần thiết, đồng thời nêu nhận xét đánh giá cuối buổi semina

GV đánh giá mức độ tham gia (chuẩn bị semina, báo cáo, tranh luận) của mỗi SV sau các buổi semina và sử dụng làm một phần căn cứ để tính điểm cuối học phần Kết quả: Sau 2 đợt semina ở 2 nội dung trên, hầu hết SV đều tích cực tham gia SV phần nào đã có thói quen hợp tác nhóm, tự nghiên cứu, rèn luyện kỹ năhng phát hiện và giải quyết vấn đề Khả năng diễn đạt trước đám đông cũng được cải thiện

Học viên thực hiện: Thái Hoài Minh

Lớp LLDH-PPGDHH