Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai. Tính phức tạp, gay gắt của tranh chấp đất đai không chỉ dừng lại ở khía cạnh tranh chấp dân sự mà còn có thể dẫn đến các vụ án hình sự, thậm chí còn mang tính chính trị, gây ảnh hưởng đến trật tự xã hội. Vì vậy, giải quyết tranh chấp đất đai là một nội dung rất quan trọng và không thể thiếu của pháp luật đất đai. Hơn thế, mặc dù đã có hệ thống tòa án để giải quyết các tranh chấp nhưng người dân thường tìm đến các hình thức giải quyết khác trước khi phải tìm đến tòa án như một biện pháp cuối cùng. Pháp Luật Đất đai đã có các quy định về giải quyết vấn đề này mà một trong những biện pháp đó là hoà giải. Hoà giải là quá trình tự nguyện khi các bên tranh chấp cùng thương lượng để đạt tới một giải pháp đồng thuận với sự giúp đỡ của một ngườinhóm người trung gian và trung lập. Nhằm tìm hiểu thêm về biện pháp hòa giải tranh chấp đất đai, em chọn đề bài số 10 để hoàn thành bài tập học kỳ môn Luật đất đai.
Trang 1MỞ ĐẦU
Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai Tính phức tạp, gay gắt của tranh chấp đất đai không chỉ dừng lại ở khía cạnh tranh chấp dân sự mà còn
có thể dẫn đến các vụ án hình sự, thậm chí còn mang tính chính trị, gây ảnh hưởng đến trật tự xã hội Vì vậy, giải quyết tranh chấp đất đai là một nội dung rất quan trọng và không thể thiếu của pháp luật đất đai Hơn thế, mặc dù đã có
hệ thống tòa án để giải quyết các tranh chấp nhưng người dân thường tìm đến các hình thức giải quyết khác trước khi phải tìm đến tòa án như một biện pháp cuối cùng Pháp Luật Đất đai đã có các quy định về giải quyết vấn đề này mà một trong những biện pháp đó là hoà giải Hoà giải là quá trình tự nguyện khi các bên tranh chấp cùng thương lượng để đạt tới một giải pháp đồng thuận với
sự giúp đỡ của một người/nhóm người trung gian và trung lập Nhằm tìm hiểu thêm về biện pháp hòa giải tranh chấp đất đai, em chọn đề bài số 10 để hoàn thành bài tập học kỳ môn Luật đất đai
NỘI DUNG
I Quy định của pháp luật về cơ chế hòa giải tranh chấp đất đai tại UBND xã, phường, thị trấn:
Khoản 2, khoản 3 Điều 202 Luật đất đai năm 2013 quy định:
“2 Tranh chấp đất đai mà các bên tranh chấp không hòa giải được thì gửi đơn đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp để hòa giải.
3 Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm tổ chức việc hòa giải tranh chấp đất đai tại địa phương mình; trong quá trình tổ chức thực hiện phải phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã và các tổ chức thành viên của Mặt trận, các tổ chức xã hội khác Thủ tục hòa giải tranh chấp đất đai tại
Ủy ban nhân cấp xã được thực hiện trong thời hạn không quá 45 ngày, kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp đất đai.”
Trang 2Trường hợp hòa giải thành mà có thay đổi hiện trạng về ranh giới, chủ sử dụng đất thì UBND xã, phường, thị trấn gửi biên bản hòa giải đến phòng tài nguyên và môi trường đối với tranh chấp đất đai giữa hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư với nhau; gửi đến sở tài nguyên và môi trường đối với các trường hợp khác Phòng tài nguyên và môi trường, sở tài nguyên môi trường trình UBND cùng cấp quyết định công nhận việc thay đổi ranh giới thửa đất và cấp mới giấy chứng nhận QSDĐ, quyền sở hữu nhà và tài sản gắn liền với đất
Sở dĩ pháp luật đất đai hiện hành quy định cơ chế hòa giải tranh chấp đất đai tại UBND xã, phường, thị trấn khi có tranh chấp xảy ra là yêu cầu bắt buộc phải thực hiện bởi:
Tranh chấp đất đai là một vấn đề vô cùng phức tạp, và việc sử dụng biện pháp hòa giải tranh chấp đất đai là điều vô cùng cần thiết: Tỷ lệ đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai hiện đang ngày càng tăng; và điều đáng nói nữa
là những mâu thuẫn, xung đột thường ngày giữa quyền và nghĩa vụ sử dụng đất nảy sinh không kém phần gay gắt Đã có nhiều câu chuyện buồn xảy ra liên quan đến tranh chấp đất đai khiến tình cảm anh em, hàng xóm, láng giềng bị rạn nứt, thậm chí có người mất mạng, người rơi vào vòng lao lý Vào ngày 10/8/2017, do mâu thuẫn trong tranh chấp đất đai, ông Phan Văn Việt trú xóm Đồng Hạ, xã Tân Hợp (Tân Kỳ, Nghệ An) và ông Phan Đình Bình cùng con trai
là Phan Đình Quảng, trú cùng xóm đã xảy ra ẩu đả khiến ông Việt chết tại chỗ, ông Bình bị thương nặng Để tránh những trường hợp đáng tiếc như của ông Bình và ông Việt, cần phải nhanh chóng, kịp thời sử dụng biện pháp hòa giải tranh chấp đất đai, giảm tính gay gắt trong tranh chấp, đem lại lợi ích và cả sự an toàn cho người sử dụng đất
Trong thực tế, việc hòa giải tranh chấp đất đai cũng mang lại hiệu quả: Xã hội truyền thống Việt Nam chịu ảnh hưởng của tư tưởng “đức trị” của Nho giáo Trung Hoa, nên người dân (đặc biệt là người dân sống ở khu vực nông thôn) rất
Trang 3mẽ bởi các quy tắc đạo đức, phong tục tập quán truyền thống hơn là các quy phạm pháp luật Người dân sống trong các đơn vị làng, xã luôn coi trọng ý thức giữ gìn tình đoàn kết giữa các thành viên trong cộng đồng và loại bỏ các yếu tố gây tổn hại đến mối quan hệ khăng khít giữa các thành viên với cộng đồng
Hơn thế, cấp xã là cấp gần với dân nhất nên việc hòa giải tranh chấp đất đai ở UBND xã, phường, thị trấn mang tính khách quan, kịp thời, hiệu quả, công bằng và chính xác hơn: Việc hoà giải tranh chấp đất đai không chỉ dựa trên quan điểm, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước mà còn áp dụng phong tục, tập quán truyền thống, hương ước, quy ước, luật tục của địa phương
… để vận động, thuyết phục các bên tranh chấp hoá giải bất đồng, mâu thuẫn về đất đai UBND ở cấp xã vừa gần với dân lai vừa hiểu được các luật tục của địa phương nên sẽ có cách thực hiện biện pháp hòa giải một cách hiệu quả nhất Thêm vào đó là sự hiểu biết về đất đai nơi địa phương mình nên việc giải quyết tranh chấp bằng hòa giải vừa không tốn quá nhiều thời gian, không thủ tục rườm
rà lại công bằng và chính xác
Khoản 2, Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP Hướng dẫn một số quy định tại Khoản 1 và Khoản 3 Điều 192 Bộ Luật tố tụng dân sự số 92/2015/QH13
về trả lại đơn khởi kiện, quyền nộp đơn khởi kiện lại vụ án cũng quy định: “Đối với tranh chấp ai là người có quyền sử dụng đất mà chưa được hòa giải tại Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn nơi có đất tranh chấp theo quy định tại Điều
202 Luật đất đai năm 2013 thì được xác định là chưa có đủ điều kiện khởi kiện quy định tại điểm b khoản 1 Điều 192 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015.”
Chính vì vậy, pháp luật đất đai hiện hành quy định cơ chế hòa giải tranh chấp đất đai tại UBND xã, phường, thị trấn khi có tranh chấp xảy ra là yêu cầu bắt buộc phải thực hiện
II Mục đích, ý nghĩa của hòa giải tranh chấp đất đai
Trang 4Hòa giải tranh chấp đất đai không mang tính chất bắt buộc, cưỡng chế thi hành mà thể hiện sự thỏa thuận ý chí của các bên: Theo quan niệm chung về hòa giải, hòa giải tranh chấp đất đai được hiểu là tự chấm dứt việt xích mích, tranh chấp trong sử dụng đất giữa các bên bằng sự thương lượng với nhau hoặc qua sự trung gian của một người khác Sự thỏa thuận thông qua hòa giải cũng thể hiện
sự tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của các bên tranh chấp, củng cố niềm tin của người dân đối với hệ thống pháp luật nước ta, góp phần đi đến hòa giải nhanh chóng hơn
Bởi nhận được sự thỏa thuận từ các bên nên việc giải quyết tranh chấp đất đai bằng biện pháp hòa giải cũng góp phần giữ được tình cảm giữa các bên: Hoà giải tranh chấp đất đai xoá tan tâm lý “thắng - thua” của các bên đương sự và thay vào đó là khuyến khích tinh thần “đôi bên cùng có lợi” Trên thực tế do sự thiếu kiềm chế hoặc chỉ nhận thấy lợi ích trước mắt mà nảy sinh bất đồng, mâu thuẫn giữa các bên và khi phát sinh do tâm lý sĩ diện, hiếu thắng mà các bên tranh chấp có thái độ căng thẳng, cố chấp, dễ dẫn đến rạn nứt tình cảm như hàng xóm, anh em, thậm chí là cả con cái với cha mẹ
Giải quyết tranh chấp đất đai bằng biện pháp hòa giải mang tính chất linh hoạt, mềm dẻo, thủ tục thực hiện đơn giản, tiện lợi và ít gây tốn kém về vật chất: Trên thực tế, việc hòa giải tranh chấp đất đai không cần phải tốn kém mở các phiên tòa hay mất quá nhiều thời gian để điều tra, xác minh giấy tờ vì cơ quan thực hiện hòa giải là cơ quan cấp xã, hiểu biết về luật tục cũng như nắm rõ địa chính địa phương mình; các phương án giải quyết cũng linh hoạt phù hợp với lợi ích của các bên
Mặt khác, hòa giải không chỉ giúp các bên hóa giải mâu thuẫn mà còn góp phần nâng cao nhận thức của người dân về pháp luật, tôn trọng các quyền và lợi ích hợp pháp của những người xung quanh
Trang 5Với số liệu thống kê của Tạp chí khoa học và công nghệ nông nghiệp thì tại quận Liên Chiểu, thành phố Dad Nẵng , tỉ lệ hòa giải thành công của các vụ tranh chấp đất đai mặc dù không tăng mạnh nhưng đã có những chuyển biến tích cực như một cách công nhận tính hiệu quả của việc hòa giải tranh chấp đất đai
Cụ thể: năm 2014, tỉ lệ hòa giải thành công là 30,43% trên tổng số 46 vụ tranh chấp đất đai; tiếp đó là các năm 2015, 2016, 2017 với lần lượt tỉ lệ hòa giải thành công là 36,00% trên tổng số 50 vụ tranh chấp; 41,18% trên tổng số 51 vụ tranh chấp; 41,18% thành công trên tổng số 34 vụ tranh chấp
Hòa giải tranh chấp đất đai mang lại nhiều ý nghĩa nhưng trên thực tiễn vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế:
Thứ nhất, UBND cấp xã triệu tập nhiều lần nhưng người bị kiện cố tình
không đến cho nên không thể tiến hành hòa giải , không thể tiến hành hòa giải tranh chấp đất đai được trong khi phải thực hiện qua các bước hòa giải ở cấp xã sau đó Tòa án mới thụ lý đơn kiện để giải quyết tranh chấp ở các bước tiếp theo
Thứ hai, UBND tổ chức hòa giải nhưng không giao biên bản không đúng
hình thức đã được quy định cũng gây ảnh hưởng: kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp, có nhiều trường hợp vì Tòa án không thụ lý đơn kiện nên người dân tốn nhiều thời gian cũng như chi phí cho việc xin cấp lại biên bản của hòa giải tranh chấp đất đai
Thứ ba, tranh chấp đất đai bao giờ cũng chiếm một số lượng lớn trong các
vụ án dân sự ở địa phương, nhưng trong quan hệ đất đai thường phức tạp, do vậy việc định hướng hòa giải đối với cấp xã đôi khi cũng rất khó khăn nhưng thực tế cũng có trường hợp địa phương cố tính hòa giải theo hướng có lợi cho một phía
Trang 6KẾT LUẬN
Tranh chấp đất đai có xu hướng ngày càng tăng về số lượng và gia tăng tính đa dạng, phức tạp; đồng thời, tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định xã hội Hòa giải tranh chấp đất đai là một trong những phương thức nhằm hóa giải các bất đồng, mâu thuẫn giữa các bên tranh chấp Hòa giải tranh chấp đất đai với những
ưu điểm của nó cần phải được phát huy và hạn chế những nhược điểm giúp cho việc giải quyết tranh chấp đất đai trở nên đơn giản, tiết kiệm và không làm rạn nứt tình cảm giữa các bên tranh chấp