Giáo trình sinh lý máu

SINH LÝ MÁU Trình bày : TS Nguy n Th Hoàng Lan... TAN MÁU HEMOLYSE... urobilinogen urobilinogen Stercobilin urobilin Máu... N ng đ hemoglobin trung bình trong 100ml HC MCHC Mean Corpu

SINH LÝ MÁU

Trình bày : TS Nguy n Th Hoàng Lan

M C TIểU

• Mô t ch c n ng c a máu

• Mô t nh ng đ c tính lý h c và thành ph n c a máu

CH C N NG C A MỄU

• Hô h p chuyên ch O2 và CO2

• Dinh d ng v n chuy n glucose, acid amin, acid béo,

vitamin…đ n cung c p cho các t ch c t bào

• Ơo th i l y nh ng ch t c n b c a chuy n hóa t bào

đ a đ n các c quan bài xu t

• i u hòa ho t đ ng các c quan mang các hormone,

khí, ch t đi n gi i đ n các t bào, c quan

• i u hòa nhi t đ , b o v c th h p thu nhi t và làm

mát nh n c trong huy t t ng và thay đ i l u l ng

qua da Các lo i b ch c u có kh n ng th c bào, kh đ c ,

t o kháng th …

H ng c u 45%

• Các protein c a huy t t ng có vai trò duy trì ASTT c a

máu y u t quan tr ng trong trao đ i d ch qua thành

mao m ch

• Huy t thanh gi ng huy t t ng nh ng không có fibrinogen

CH T I N GI I

• Na+ ASTT c a huy t t ng 142± 9,67 mEq/L

• K+ đi n th màng c tim 4,37 ± 0,37 mEq/L

• Ca++ co th t c tim, c u t o x ng , đông máu

5,1 ± 0,56 mEq/L

• Cl- cân b ng ion n i ngo i bào 107 ± 4,37 mEq/L

• HCO3- th ng b ng toan ki m 27mEq/L

Eq (đ ng l ng – Equivalent) là đ n v đo l ng kh

n ng k t h p m t ch t v i các ch t khác Eq ph n nh s mole c a m t ch t và đi n tích ion c a ch t đó l c

k t h p ion

CH T I N GI I

• Xét nghi m ion đ phân tích thành ph n và s l ng

các ch t đi n gi i trong huy t t ng

• Các ch t đi n gi i cung c p nguyên li u c n thi t cho ho t đông t bào, cho vi c t o hình, cho các hormone, các

enzyme trong c th

o Zn m t thành ph n c a Insulin

o Fe t o h ng c u

o Cl kích ho t men amylaz

o Iod t o hormone tuy n giáp

• Các ch t đi n gi i thay đ i khi b s c, nôn ói nhi u, tiêu

ch y nên ph i luôn luôn đ c đi u hòa ch t ch

TH H U HỊNH

• H ng c u

• B ch c u

B ch c u h t : đa nhân trung tính, a acid, a base

B ch c u không h t : lympho T, B ,NK (natural killer)

B ch c u đ n nhân (monocytes)

• Ti u c u

CỄC LO I T BÀO MỄU

NGU N G C

• Cytokins (CSF: colony - stimulating factor và interleukins):

kích thích s phát tri n c a các t bào ti n thân trong t y x ng

và đi u hòa ho t đ ng c a các t bào liên quan đ n đ kháng

không chuyên bi t và đáp ng mi n d ch

H NG C U

Mô t c u trúc , ch c n ng

i s ng và s n xu t t bào HC

H NG C U

Trung bình

Nam: 5,4 tri u/µl máu

N : 4.8 tri u/µl máu

Tr s sinh: 6 tri u/µl máu sau 2

TệNH D V C A HC

• Trong DD đ ng tr ng (NaCl 0,9%): HC không thay đ i

• Trong DD nh c tr ng : tan máu (hemolyse)

B t đ u tan máu : dd NaCl 0,5%

50% tan máu trong : dd 0,4 - 0,42%

Tan máu hoàn toàn : dd 0,35%

• Trong dung d ch u tr ng : HC teo l i

TAN MÁU (HEMOLYSE)

TAN MÁU

S N XU T HC

• Phôi : Lá thai gi a HC to g i là nguyên h ng c u

• Tháng th 2 : gan , lách , h ch lympho HC có nhân

• Tháng th 5 : t y c a t t c các x ng

• Sau 20 tu i : t y x ng d p nh x ng c, x ng s n,

x ng s ng, x ng s

B t đ u trong t y x ng t t bào ti n thân Proerythroblast

Erythroblast T y bào a ki m Erythroblast T y bào đa s c

T y bào chính s c Normoblast (m t nhân) Reticulocyte

HC l i HC tr ng thành Erythrocyte

• T ng h p trong t bào

ch t c a HC tr c khi

m t nhân

• Globin: g m 4 chu i polypeptid (2 , 2 ) có

d ng xo n

• Vòng nh n Heme n m

gi a có ch a Fe ++ k t

h p hoàn ngh ch v i oxy.

• Gi vai trò đi u hòa l u

l ng máu và huy t áp.

HEMOGLOBIN

HEMOGLOBIN

• HbA Hb Adult (chu i alpha 2 và beta 2) chi m 97% t ng

l ng Hb c a c th

• Hb F Hb Fetus - thai nhi (alpha 2 và gamma 2)

• HbA2 (alpha 2 và delta 2): 2,5%

• Hb glycosyl hóa : HbA1C có g n glucose trong chu i beta

ph n nh m c glucose huy t t ng giúp ki m soát đ ng huy t

• HBS th t a.amin trong chu i polypeptid c a Hb b đ t

bi n gây thay đ i c u trúc c a HC ( HC hình l i li m d b khi đi qua mao m ch gây thi u máu).)

ỄI L C C A Hb V I O2

Hb gi m ái l c đ i v i O2 khi :

• pH gi m : H+ c nh tranh v i O2

• 2,3 - DPG (dipospho glycerat) có nhi u trong HC t ng

• Nhi t đ t ng, Hb giao O2 cho mô d dàng h n

• H p ch t phosphate th i ra khi ho t đ ng

• Phân áp CO2 t ng làm t ng phân ly HbO2

urobilinogen urobilinogen

Stercobilin urobilin

Máu

HC hình b u d c HC hình li m

HC hình gi t n c HC hình mi ng Stomatocytes

T BÀO H NC C U L I

Khi nhu m Wright có màu xanh h n HC bình th ng

H i l n h n t bào HC bình th ng

THI U VITAMIN B12

CH T C N CHO THÀNH L P HC (tt)

• Acid folic : Là vitamin tan trong n c

C n cho s tr ng thành HC

T ng methyl hóa quá trình thành l p ADN

• S t (Fe) : Thi u Fe gây thi u máu nh c s c vì Fe tham

gia vào thành ph n Hem

• Erythropoietin: Y u t t o HC c a th n (REF: renal

erythropoietic factor) kích thích t y x ng t o HC

THI U S T

Huy t c u tiêu th glucose a.lactic làm pH máu chuy n acid

Ion K+ thoát ra huy t t ng và HC v

B CH C U

Mô t c u trúc, ch c n ng

Trình bày quá trình s n xu t b ch c u

• Th i gian s ng : 10 ngày - vài tu n

Liên quan đ n ch ng nhi m trùng, ph n ng d ng, và đáp

ng mi n d ch

CỌNG TH C B CH C U

• Trung tính Neutrophils : 60 - 66%

• a acid Eosinophils : 2 - 11%

• a base Basophils : 0,5 - 1%

• Mono bào Monocytes : 2 - 2,5%

• Lympho bào Lymphocytes : 20 - 25%

NGUYểN T Y BÀO VÀ TI N T Y BÀO

T Y BÀO

ây là giai đo n bi t hóa th ba c a dòng b ch c u h t, bào t ng có r t nhi u

h t th phát hay h t đ c hi u, 12 đ n 18 µm, t l nhân/nguyên sinh ch t th p

h n nguyên và ti n t y bào , nhân hình b u d c

H U T Y BÀO

(METAMYELOCYTE)

Là giai đo n bi t hóa th t c a dòng b ch c u h t

B CH C U A (BAND – STAB)

ây là giai đo n bi t hóa cu i cùng tr c khi các t bào tr nên

th c s tr ng thành thành BC h t (nhân dài hình que hay g y)

B CH C U TR NG THÀNH

B CH C U H T

• BC trung tính : h t là enzym hydrolase, lysozyme và

myeloperoxydase, b t màu h ng tím

• BC a base : b t màu xanh tím ch a heparin và histamine

• BC a acid : b t màu vàng cam

 Lo i h t nh không ch a các tinh th , chi m t l th p trong các

tu i tr ng thành và thành ph n ch y u là các phosphatase axit

 Lo i h t l n ch a các tính th , chi m t l cao Các h t tinh th này có hình elip, kích th c l n h n so v i h t trung tính, b n

ch t ch a enzym peroxydase (không gi ng v i myeloperoxydase

c a b ch c u h t trung tính), và ngoài ra còn có các enzym

phosphatase axit

o Sau th i gian này không còn hi u qu th c bào nh các

đ i th c bào (ph́t huy vai tro)

B CH C U A BASE VÀ A ACID

• B ch c u a base – Basophils

o Không kh n ng v n đ ng và th c bào

o Gi i phóng heparin đ phòng quá trình đông máu

o Liên quan đ n ph n ng d ng histamin.bradykinin l̀

B CH C U A BASE VÀ A ACID

a Base: t ng tính th m thành m ch phù,viêm, m n ng a

a acid t ng trong máu liên quan đ n d ng và nhi m ký sinh trùng

BC N NHỂN Monocyte

• B ch c u đ n nhân

o T y x ng vào máu ch a có kh n ng th c bào xuyên

m ch ra ngòi ćc mô thay đ i hình d ng tr ng thành là

đ i th c bào

o Có kh n ng gi t vi khu n men t nhi u lysosom

o Có vai trò kh i đ ng trong đ́p ng mi n d ch qua ḱch th́ch d̀ng lympho

• T ng trong b nh nhi m khu n m n (lao)

MONOCYTE

Monocyte

• Th c bào: b ch c u thò chân gi b t l y vi khu n và m nh

t bào ch t vào túi và ti t men tiêu hóa chúng

MI N D CH

• Mi n d ch b m sinh :Do các c ch đ kháng này luôn

luôn t n t i, truy n t đ i này sang đ i sau theo di truy n, và t khi m i sinh ra đư luôn trong tr ng thái

s n sàng nh n di n và lo i b các vi sinh v t

• Mi n d ch m c ph i: m t h th ng trong đó t bào

đ t o ra dòng TB t n công protein l

LYMPHO B

• Khi có v t l xâm nh p v i kháng nguyên đ c hi u: Lympho B to ra , bi t hóa thành nguyên t ng bào

(plasmoblast) s n xu t kháng th vào d ch b ch huy t

r i vào máu tu n hoàn

• Kháng th : IgM, IgG (75%) , IgA, IgD, IgE ( th p nh ng

C CH TỄC D NG C A KT

• T n công tr c ti p v t xâm l n : ng ng k t, k t t a , trung hòa, tiêu đi

• Ho t hóa h th ng b th (h th ng 9 ti n ch t c a men trong huy t t ng C1-C9): tiêu đi, ho t hóa th c bào, hóa

ng đ ng , ng ng k t, trung hòa virus, gây viêm

• Ho t hóa h th ng ph n v : histamin, ch t ph n v c a

ph n ng ch m gây co c tr n ( ti u ph qu n) , y u t hóa ng đ ng , y u t gây ph n ng ph n v ( d ng

n ng) c ch đ c tính c a kháng nguyên

• Vai trò quan tr ng l n trong b o v c th , ch ng l i các

b nh do virus, phá h y nhi u t bào ung th giai đo n s m

• Kh n ng lo i ghép m nh gây khó kh n cho k thu t ghép

hi n nay

T BÀO DI T T NHIểN NK

(Natural Killer)

T n công nhi u lo i t bào vi khu n và t bào b u

• Khi IL -2 đ c ho t hoá thì NK bi n thành t bào có kh

n ng tiêu di t m t s t bào u

• NK s n xu t perforin làm tan t bào, nh v y mà NK có

kh n ng tiêu di t t bào nhi m virus, t bào ung th

TI U C U

Mô t c u trúc

Ch c n ng, ngu n g c c a ti u c u

CH C N NG

• T o c c máu đông gi i phóng thromboplastin

• Làm co m ch gi i phóng serotonin

• B o v các t bào n i mô

• Tham gia trong quá trình co c c máu

• Tham gia trong quá trình t ng h p protein và lipid

4 Th tích trung bình c a h ng c u (MCV Mean Corpuscular Volume) fL

5 L ng hemoglobin trung bình trong m t h ng c u (MCH Mean

Corpuscular Hemoglobin) pg

6 N ng đ hemoglobin trung bình trong 100ml HC (MCHC Mean

Corpuscular Hemoglobin Concentration) g/dL

7 Phân b th tích h ng c u (RDW Red cell Distribution Width) %

• Hb L ng huy t s c t thi u máu

• Gi m : Thi u máu nh c s c (thi u s t ho c thalassemia)

• T ng : Thi u máu HC u s c (HC hình c u)

• BT : Thi u máu HC bình s c (thi u B12 , axít folic)

• MCV : TT trung bình c a HC dùng phân bi t nguyên

nhân thi u máu

• Gi m Thi u máu HC nh (thi u s t, thalassemia)

• T ng Thi u máu HC to (thi u B12 , axít folic)

• BT Thi u máu HC bình th tích ( s n xu t do ung th ,

suy t y; tán huy t; xu t huy t)

• T ng Nhi m vi trùng, d ng, viêm, t n th ng mô,

leukemia…ph n sau k kinh và khi mang thai

• Gi m Nhi m siêu vi, nhi m trùng n ng, AIDS, suy t y,

đi u tr ung th …ph n b t đ u k kinh và ng i già

TIểU CHệ NH N XÉT DÕNG B CH C U (tt)

• Nhóm b ch c u h t

• T ng Neu Nhi m trùng, viêm, ung th , stress

• T ng Eos D ng, nhi m ký sinh trùng

• T ng Baso Nhi m đ c

• Nhóm b ch c u không h t

• T ng Mono Nhi m trùng, viêm, ung th

• Lympho T ng trong nhi m siêu vi

mi n, b nh t o máu và sau đi u tr hóa ch t

gi m

CSCN > 0,5 : b nh c a c quan t o máu, kh n ng bi t

hóa c a t y x ng b r i l an

CSCN < 0,03: t y x ng b c ch

NHÓM MÁU

KHÁNG NGUYÊN TRÊN HC VÀ NHÓM MÁU

NHịM MAU H ABO

C n xác đ nh nhóm máu ng i cho và ng i nh n b ng 2

ph ng pháp:

• Nghi m pháp h ng c u (đ nh nhóm xuôi - PP Beth-Vincent)

• Nghi m pháp huy t thanh (đ nh nhóm ng c – PP Simonin)

KHÁNG NGUYÊN TRÊN HC VÀ NHÓM MÁU

PH N NG TRUY N MỄU

Y U T RH

Là nhóm KN (antigen) có trên t bào h ng c u

Rh d ng KN Rho(D)

Rh âm Không có KN Rho (D)

Khi m có Rh - sinh con có Rh+

• Lúc sinh m ti p xúc v i máu thai nhi có Rh+

• Trong nh ng l n thai sau , máu m có KT kháng Rh

Erythroblastosis fetalis (ch ng lo n nguyên h ng c u

s sinh)

• M Rh - có KT kháng Rh qua nhau

• Làm tan máu (hemolysis) HC c a thai nhi có Rh+

QUỄ TRỊNH ỌNG MỄU

QUỄ TRỊNH ỌNG MỄU

ông máu là m t chu i đáp ng làm máu ng ng ch y

Khi m ch máu b t n th ng hay v , đáp ng đông máu ph i

ỌNG MỄU

• Ti u c u bình th ng b đ y lùi ra xa l p n i bì nh ch t prostacyclin (prostaglandin) Không gây đông máu

• Khi t n th ng l p n i bì : b c l l p collagen c a bi u

mô d i l p n i bì

• T bào n i bì bài ti t y u t Von Willebrand làm ti u c u

dính vào collagen

ỌNG MỄU

Ngay sau khi m ch máu b t n th ng

QT CHUY N FIBRINOGEN THÀNH FIBRIN

• Giai đo n 1: thành l p men Prothrombinaz thông qua c

ch n i sinh, c ch ngo i sinh

• Giai đo n 2 : thành l p thrombin

• Y u t XII : Hageman

• Y u t XIII: FSF

QT CHUY N FIBRINOGEN THÀNH FIBRIN

ng n i sinh

• Kh i mào b i b m t có đi n tích âm (collagen)

• Kích ho t y u t XII (protease), và các y u t đông máu khác

• Ca 2+ và phospholipids chuy n prothrombin thành thrombin

• Thrombin chuy n fibrinogen thành fibrin

• T o m ng l i fibrin polymers không tan

ng ngo i sinh

Mô b t n th ng phóng thích thromboplastin

Thromboplastin kh i đông thành l p fibrin

GIAI O N SAU ỌNG MỄU

• S co c c máu đông

• S tan c c máu đông

S CO C C MỄU ỌNG

• Máu sau khi đông (3 – 4 gi ), men retractozym ho t đ ng

làm các s i huy t co l i và huy t thanh thoát ra nên th tích

TAN C C MỄU ỌNG

• Sau khi c c máu co m t th i gian ( 36 – 48 gi ) c c máu

s tan d n hi n t ng phân ly fibrin

• Y u t XII b kích ho t chuy n kallikrein sang d ng ho t

đ ng Kallikrein chuy n plasminogen thành plasmin

• Plasmin là men tiêu hóa fibrin làm tan c c máu đông

d n s ch các c c máu đông nh li ti trong lòng m ch náu

đ ng n ng a s hình thành kh i huy t gây t t m ch

CH T CH NG ỌNG

Giúp đi u hòa s đông máu

• Antithrombin: ng n c n quá trình fibrinogen fibrin

• Heparin: ng n c n thành l p ph c h p prothrombinaz

• Antithromboplastin có n ng đ cao trong máu ng i m c

b nh huy t h u

• Natri citrat: ng n c n tác đ ng Ca++

• Kali oxalate: k t h p Ca++ thành Ca oxalat k t t a, máu

m t Ca ++

• Dicoumarine: c nh tranh v i vit K, ng n c n s t ng h p các y u t đông máu

• Dung d ch mu i có n ng đ cao

12/31/2013 V Phi Yên 93

hoanglan5556@gmail.com