Tiểu luận những Nguyên lí cơ bản Mác Lenin

Bắt đầu từ năm 1986, cụ thể hơn là từ đại hội Đảng VI 12/1986, Đảng và nhà nước ta qua quá trình phân tích những thiếu sót, sai lầm trong sự phát triển kinh tế ở những thời kì trước và q

MỤC LỤC

I, LÍ LUẬN CHUNG VỀ SẢN XUẤT HÀNG HÓA THEO HỌC THUYẾT KINH TẾ CỦA

I.2 Điều kiện ra đời và tồn tại của sản xuất hàng hóa 3

II.1 Thời điểm ra đời của nền kinh tế hàng hóa ở Việt Nam 5 II.1.1.Sơ lược về nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung tại Việt Nam thời kì từ năm 1976 đến năm 1986 5 II.1.2 Đại hội Đảng VI (12/1986) đánh dấu bước ngoặt trong sự xuất hiện của nền kinh tế hàng hóa ở

II.2 Điều kiện ra đời của nền kinh tế hàng hóa ở Việt Nam 7 II.2.1 Sự phân công lại lao động trong xã hội ở Việt Nam 7 II.2.2.Sự tư hữu về tư liệu sản xuất trong xã hội Việt Nam năm 1986 8 II.2.3.Mục tiêu bảo đảm nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu 9

II.2.5 Sự phát triển của hệ thống giao thông vận tải 10

III Sơ lược về sự xuất hiện kinh tế hàng hóa ở Liên Xô, Trung Quốc và đôi nét so sánh với Việt

III.3 Đôi nét so sánh giữa sự xuất hiện của nền kinh tế hàng hóa tại Liên Xô, Trung Quốc với Việt

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài.

Trải qua hàng ngàn năm phát triển, nền kinh tế đất nước ta đã có rất nhiều sự thay đổi

Từ thời phong kiến, nền kinh tế của đất nước ta đã là một nền kinh tế lạc hậu,

sự tư hữu về tư liệu sản xuất chỉ thuộc về một bộ phận tầng lớp nhất định, thêm vào đó việc phải chiến đấu chống giặc ngoại xâm khốc liệt cũng làm đình trệ nền kinh tế Bước vào những năm kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ (1858-1975), nền kinh tế của Việt Nam bị tàn phá một cách nặng nề, đi sau hàng trăm năm so với nền kinh tế của nhiều nước phát triển của thế giới Thời kì những năm 1975-1986, đất nước ta lại phát triển kinh tế theo hướng xây dựng nền sản xuất kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp, điều này đã gây nên những hậu quả to lớn khiến nền kinh tế của đất nước ngày một đi xuống và lâm vào khủng hoảng Bắt đầu từ năm 1986, cụ thể hơn là từ đại hội Đảng VI (12/1986), Đảng

và nhà nước ta qua quá trình phân tích những thiếu sót, sai lầm trong sự phát triển kinh tế ở những thời kì trước và qua quá trình tìm tòi, tiến hành sửa đổi, dựa trên tình hình thực tế của đất nước đã đề ra việc phát triển nền kinh tế hàng hóa

Sự xuất hiện của nền kinh tế hàng hóa là một bước chuyển mình đầy tích cực trong

nền kinh tế của Việt Nam Tuy nhiên ở những bước đầu của thời kì phát triển, ta cần học tập, phân tích được nền kinh tế hàng hóa trên thế giới để có được bước

đi đúng đắn cho quốc gia

Để có thể có được những hiểu biết rõ ràng về nền kinh tế hàng hóa ở Việt Nam, góp

phần chứng minh được đường lối đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta trong thời

kì Đổi mới, điều quan trọng nhất là phải hiểu được nguồn gốc và bản chất của nền kinh tế hàng hóa này Chính bởi vậy em đã quyết định chọn chủ đề “Sự xuất hiện kinh tế hàng hóa ở Việt Nam: thời điểm, điều kiện, so sánh với Liên

Xô và Trung Quốc” cho tiểu luận của mình

2 Mục đích nghiên cứu.

Mục đích nghiên cứu của tiểu luận là làm sáng tỏ quan điểm của Triết học Mac-Lenin

về nền sản xuất hàng hóa Từ đó phát triển, ứng vào tình hình thực tế tại Việt Nam để hiểu được rõ về bản chất, điều kiện của sự xuất hiện của kinh tế hàng

hóa ở Việt Nam, đồng thời nhìn nhận được sự xuất hiện của kinh tế hàng hóa ở Việt Nam so với Liên Xô và Trung Quốc

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu: Sự xuất hiện của nền kinh tế hàng hóa Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu: thời điểm, điều kiện xuất hiện kinh tế hàng hóa ở Việt Nam

Sự xuất hiện nền kinh tế hàng hóa tại Liên Xô và Trung Quốc

4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phân tích, tổng hợp

- So sánh, đối chiếu

- Thu thập, nghiên cứu các tài liệu có liên quan

5 Kết cấu của tiểu luận.

Ngoài phần mở đầu, kết luận thì tiểu luận bao gồm 3 chương chính:

Chương 1: Lí luận chung về sản xuất hàng hóa theo học thuyết kinh tế của Mac-Lenin Chương 2: Thời điểm và điều kiện xuất hiện của kinh tế hàng hóa tại Việt Nam

Chương 3: Sơ lược về sự xuất hiện kinh tế hàng hóa ở Liên Xô, Trung Quốc và đôi nét

so sánh với Việt Nam

I, LÍ LUẬN CHUNG VỀ SẢN XUẤT HÀNG HÓA THEO HỌC THUYẾT KINH

TẾ CỦA MÁC-LÊNIN

I.1 Nền sản xuất hàng hóa

Lịch sử hình thành và phát triển của nền sản xuất xã hội đã và đang xuất hiện hai kiểu tổ chức kinh tế đó là sản xuất tự cấp tự túc và sản xuất hàng hóa Về đặc điểm,

ta có thể thấy rằng sản xuất tự cấp tự túc chính là nền kinh tế tự nhiên, hay nói cách khác sản phẩm do lao động tạo ra trong nền kinh tế này chỉ dùng để phục vụ cho nhu cầu của người sản xuất và chúng chưa mang tính chất hàng hóa Còn sản xuất hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế mà sản phẩm được sản xuất ra không phục vụ trực tiếp nhu cầu của người sản xuất mà đáp ứng nhu cầu xã hội thông qua trao đổi, mua bán

Do sự phát triển mạnh mẽ của sản xuất, nhu cầu con người ngày càng tăng cao làm cho sản xuất tự cấp tự túc dần chuyển hóa thành nền sản xuất hàng hóa Sản xuất hàng hóa trong mọi chế độ xã hội từ chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa đến xã hội chủ nghĩa đều dựa trên cơ sở của sự trao đổi hàng hóa và là nền tảng cho nhiều nền kinh tế

I.2 Điều kiện ra đời và tồn tại của sản xuất hàng hóa.

Sản xuất hàng hóa chỉ ra đời khi có hai yếu tố sau:

Trước hết là sự phân công lao động xã hội, hay nói theo một cách khác đây chính là sự chuyên môn hóa sản xuất Sự phân công lao động xã hội này sẽ phân chia lao động xã hội ra thành các ngành nghề khác nhau Do bởi sự phân công lao động này mà mỗi người chỉ sản xuất ra một vài loại sản phẩm nhất định Tuy nhiên, bản thân con người

có rất nhiều nhu cầu khác nhau, do đó trong xã hội đòi hỏi phải có sự trao đổi sản phẩm để thỏa mãn các nhu cầu đó

Hơn nữa, khi sản xuất phát triển cộng hưởng với sự chuyên môn hóa sẽ tạo ra một lượng sản phẩm lớn hơn và chất lượng hơn dẫn đến sự dư thừa của sản phẩm, điều này tác động trực tiếp đến quy mô trao đổi hàng hóa khiến nó mở rộng và đa dạng hơn nhiều

Tuy nhiên, phân công lao động mới chỉ là điều kiện cần chứ chưa đủ đối với sự ra đời, tồn tại của nền sản xuất hàng hóa

Điều kiện đủ cho sự ra đời và tồn tại của nền sản xuất hàng hóa chính là sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa những người sản xuất hàng hóa hay nói cách khác là sự

tư hữu hoặc có hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất Sự tư hữu về tư liệu sản xuất sẽ cho phép chính những người sở hữu tư liệu sản xuất được sở hữu sản phẩm Điều này đã tạo nên sự phụ thuộc lẫn nhau về sản xuất và tiêu dùng của nhiều

người trong xã hội, cụ thể là người này muốn tiêu dùng sản phẩm của người khác phải bắt buộc thông qua sự mua- bán, trao đổi

Sản xuất hàng hóa ra đời bắt nguồn từ những yêu cầu trên

I.3 Đặc trưng và ưu thế của sản xuất hàng hóa

I.3.1 Đặc trưng

Thứ nhất, sản xuất hàng hóa là sản xuất để trao đổi mua bán chứ không phải để người sản xuất ra nó tiêu dùng: Trong nền sản xuất hàng hóa, hàng hóa được sản xuất

ra nhằm phục vụ nhu cầu của người khác thông qua sự trao đổi, mua bán

Thứ hai, lao động của người sản xuất hàng hóa vừa mang tính chất tư nhân vừa mang tính chất xã hội Tính tư nhân thể hiện ở chỗ đặc tính của sản phẩm được quyết định bởi chính những người sản xuất ra sản phẩm hoặc tư hữu tư liệu sản xuất Tính chất xã hội thể hiện ở việc sản phẩm tạo ra đáp ứng nhu cầu của thị trường

Thứ ba, mục đích của sản xuất hàng hóa là giá trị lợi nhuận chứ không phải là giá trị

sử dụng

I.3.2 Ưu thế

Sản xuất hàng hoá tiếp tục tồn tại và phát triển và là sản phẩm của lịch sử phát triển sản xuất của con người So với nền kinh tế tự nhiên sản xuất tự cấp, tự túc thì nền sản xuất hàng hóa đã có những tiến bộ vượt bậc:

Thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất, nâng cao năng suất lao động xã hội:

Sản xuất hàng hóa tác động trực tiếp đến phân công lao động, xã hội chuyên môn hoá sản xuất ngày càng tăng, để tồn tại và sản xuất có lãi, người sản xuất phải luôn luôn năng động, cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất, nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng Nhờ đó, lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, năng suất lao động ngày càng tăng

Đẩy mạnh quá trình xã hội hóa sản xuất: Sản xuất hàng hóa dựa trên cơ sở của sự

phân công lao động xã hội, khai thác được những lợi thế tự nhiên, xã hội, kỹ thuật của từng người, từng cơ sở cũng như từng vùng, từng địa phương, từ đó giúp phát triển

nền kinh tế của quốc gia.

Nâng cao đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần: Sự phát triển sản xuất, mở rộng và

giao lưu kinh tế giữa các cá nhân, các vùng, các nước làm cho đời sống vật chất và cả đời sống văn hoá phong phú, đa dạng hơn

I.4 Nền kinh tế hàng hóa

Kinh tế hàng hóa là nền kinh tế bắt nguồn từ nền kinh tế tự nhiên, tuy nhiên nó

có sự phát triển lớn mạnh hơn nhiều Nền kinh tế tự nhiên là nền kinh tế mà sản phẩm

do người lao động làm ra không được đem đi trao đổi mà chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu nội bộ, và theo như các nhà sáng lập chủ nghĩa Mac thì nền kinh tế này chỉ phổ biến trong các xã hội xa xưa, khi không có kinh tế hàng hóa Khi có sự xuất hiện của kinh

tế hàng hóa, ta nhận thấy rõ sự phân công lao động, trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa nhiều người với nhau trên thị trường

Có thể khẳng định một điều rằng trong sự phát triển của lịch sử xã hội thì sự xuất hiện của kinh tế hàng hóa là một điều tất yếu, và nó chính là sự trung chuyển từ kinh tế tự nhiên sang kinh tế thị trường

II THỜI GIAN, ĐIỀU KIỆN XUẤT HIỆN KINH TẾ HÀNG HÓA Ở VIỆT NAM

II.1 Thời điểm ra đời của nền kinh tế hàng hóa ở Việt Nam.

II.1.1.Sơ lược về nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung tại Việt Nam thời kì từ năm 1976 đến năm 1986.

Nền kinh tế hàng hóa ở Việt Nam trước khi thực sự xuất hiện và phát triển phải trải qua một tiến trình biến đổi không ngừng qua rất nhiều thời kì, ngay trước thời kì xuất hiện nền kinh tế hàng hóa, Việt Nam phát triển theo hướng nền kinh tế tập trung, quan liêu, bao cấp, điều này đã tạo nên những hậu quả xấu cho nền kinh tế

Những năm 1976-1986, nước ta bước vào thời kì xây dựng kinh tế với những thuận lợi nhất định đó là đất nước ta đã hoàn toàn thống nhất và có được nền hòa bình, tuy nhiên

sự khó khăn vẫn còn tồn tại như đất nước vừa trải qua cuộc chiến tranh lâu dài, xuất phát điểm nền kinh tế quá thấp kém, đặc biệt phải kể đến là sự duy trì quá lâu cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp (kinh tế kế hoạch hóa tập trung) Đặc trưng của cơ

chế tập trung quan liêu bao cấp là: nhà nước giao kế hoạch cho các doanh nghiệp với một hệ thống chỉ tiêu mang tính pháp lệnh, nhà nước cấp phát vật tư, tiền vốn theo chỉ tiêu Như vậy, nhà nước cho phép phân bổ nguồn lao động theo kế hoạch, cấp phát giao nộp theo quản lý, lãi nhà nước thu, lỗ nhà nước bù Chính những khó khăn trên đã tạo những ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế của đất nước, đỉnh điểm là vào những năm giữa của thập niên 80 đã xuất hiện khủng hoảng kinh tế Cụ thể là kinh tế tăng trưởng thấp và thực chất không có phát triển Nếu tính chung từ năm 1976 đến 1985 tổng sản phẩm xã hội tăng 50,5%, bình quân hàng năm chỉ tăng ở mức 4,6% Chúng ta không

có tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế, thu nhập quốc dân sản xuất chỉ bằng 80 - 90% thu nhập quốc dân sử dụng Năm 1986 lạm phát đạt đỉnh điểm với tốc độ tăng giá 774,7% Đứng trước những khó khăn, khủng hoảng của nền kinh tế cũng như đời sống khổ sở của nhân dân, Đảng và Nhà nước ta phải đối mặt với thách thức là tìm ra một con đường mới để giải thoát nền kinh tế khỏi những sự trì trệ, đình đốn, đưa nền kinh tế đất nước đổi thay và phát triển

II.1.2 Đại hội Đảng VI (12/1986) đánh dấu bước ngoặt trong sự xuất hiện của nền kinh tế hàng hóa ở Việt Nam.

Nhận thức rõ được tất cả những yếu điểm, thiếu sót từ nền kinh tế trong thời kì trước, Đảng ta đã có sự nghiên cứu, đề ra những đường lối đúng đắn, kịp thời nhằm cải thiện tình hình kinh tế của đất nước, tiêu biểu trong số đó là bước ngoặt của sự phát triển của kinh tế hàng hóa bắt đầu từ năm 1986

Năm 1986, do nhận thấy sự bất cập của nền kinh tế bao cấp của các thời kì trước, đại hội Đảng VI (12-1986) đã đưa ra những nhận định đầy rõ ràng cũng như những đường lối đổi mới nhằm phát triển nền kinh tế đất nước

Đại hội Đảng khóa VI đã nhận định rõ ràng:

Đây là thời kỳ đất nước ta quá độ lên CNXH trong tình hình đất nước chịu những đảo lộn kinh tế với quy mô lớn Đây là thời kì mô hình kinh tế tập trung quan liêu, bao cấp, bộc lộ một cách toàn diện mặt tiêu cực của nó; tình hình kinh tế xuất hiện những khó khăn lớn, sản xuất tăng chậm, hiệu quả sản xuất và đầu tư thấp; những mất cân đối lớn trong nền kinh tế chậm được thu hẹp; quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa chậm được củng cố; đời sống nhân dân lao động còn nhiều khó khăn… Nhìn chung, chúng ta chưa

thực hiện được mục tiêu tổng quát do Đại hội lần thứ V đề ra là về cơ bản ổn định tình hình kinh tế đất nước, ổn định đời sống nhân dân

Về những nguyên nhân trên, Đại hội Đảng VI nhấn mạnh trong những năm qua việc nhìn nhận, đánh giá tình hình cụ thể về mặt kinh tế của đất nước đã có nhiều thiếu sót,

do vậy đã dẫn đến nhiều sai lầm “trong việc xác định mục tiêu và bước đi về xây dựng

cơ sở vật chất - kỹ thuật, cải tạo xã hội chủ nghĩa và quản lý kinh tế”

Từ đó, đối với cơ cấu kinh tế, Đảng chỉ rõ, việc bố trí lại cơ cấu kinh tế phải đi đôi với đổi mới cơ chế quản lý kinh tế theo hướng kiên quyết xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp, Đảng đã đề cao quan điểm phải phát triển, đẩy mạnh nền kinh tế hàng hóa Trong công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa phải xây dựng quan hệ sản xuất mới trên cả 3 mặt xây dựng chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, chế độ quản lý và chế độ phân phối xã hội chủ nghĩa

Như vậy, kể từ năm 1986, kinh tế hàng hóa chính thức xuất hiện và từng bước phát triển đi lên tại Việt Nam

II.2 Điều kiện ra đời của nền kinh tế hàng hóa ở Việt Nam

II.2.1 Sự phân công lại lao động trong xã hội ở Việt Nam.

Trong thời kì quá độ lên XHCN, nền kinh tế Việt Nam xuất hiện rất nhiều sự phân công lại lao động xã hội Sự phân công lao động xã hội xuất hiện theo chiều rộng trên phạm vi cả nước cũng như từng ngành, từng cơ sở, đồng thời cũng phát triển theo chiều sâu ở một mức nhất định Sự phân công lao động này đã tạo ra sự chuyên môn hóa trong nền kinh tế của Việt Nam và cũng tạo ra mối quan hệ hợp tác, phụ thuộc lẫn nhau giữa nhiều chủ thể

Đảng ta cũng đã chủ trương tổ chức lại tất cả các ngành như nông nghiệp, công

nghiệp, ngư nghiệp,… , hình thành nên những ngành kinh tế-công nghiệp thống nhất trên cả nước Nếu như ở thời kì trước, nền kinh tế quan lieu bao cấp chỉ xuất hiện ngành nông nghiệp và một số ít công nghiệpnên khoảng 90% lực lượng lao động tập trung vào nông nghiệp thì bước vào thời kì Đổi mới với sự xuất hiện của kinh tế hàng hóa, kinh tế Việt Nam đã xuất hiện thêm nhiều ngành nghề mới, công nghiệp, thương nghiệp, dịch vụ cũng được chú trọng, lực lượng lao động được phân bố ra nhiều ngành

nghề hơn.

Những điều này góp phần nâng cao tính chuyên môn hóa, nâng cao trình độ, tay nghề cho những người sản xuất Điều này giúp Việt Nam có được nhiều ngành nghề nổi tiếng trong nước và cả trên thế giới Đi cùng với những kinh nghiệm ngày càng thêm dày dặn, công cụ lao động cũng ngày càng được cải tiến, kĩ thuật mới cũng được áp dụng rộng rãi, tất cả những điều này đã giúp cho năng suất lao động của người lao động trong nền kinh tế hàng hóa Việt Nam tăng lên một cách đáng kể, chất lượng sản phẩm cũng được nâng cao Các chủ thể trong nền kinh tế tuy có những sự độc lập nhất định, nhưng vẫn có mối liên hệ với nhau, điều này chính là một sự mâu thuẫn, tuy nhiên, sự mâu thuẫn này hoàn toàn có thể được giải quyết bằng việc áp dụng quy luật giá trị, quan hệ hàng hóa- tiền tệ

Chính sự phân công lao động này là một điều kiện tiên quyết tạo nên sự xuất hiện của nền kinh tế hàng hóa tại Việt Nam

II.2.2.Sự tư hữu về tư liệu sản xuất trong xã hội Việt Nam năm 1986.

Trước thời kì Đổi mới năm 1986 Đảng và Nhà nước ta chủ trương xây dựng và hoàn thiện chế độ sở hữu XHCN với hai hình thức sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể, hơn nữa còn cho rằng sở hữu tập thể chỉ là một bước quá độ để đi đến sở hữu toàn dân (hiến pháp 1980 Đồng thời, Đảng cũng mắc phải thiếu sót khi dần biến tư liệu lao động đáng lẽ của riêng mỗi cá nhân trở thành tư liệu được tập thể hóa và được sử dụng theo sự chỉ đạo của nhà nước Điều này đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến năng suất lao động, sự phát triển của lực lượng lao động và cả của nền kinh tế

Xét từ khi nền kinh tế hàng hóa xuất hiện ở Việt Nam, thời kì này lực lượng sản xuất phát triển chưa cao và ở trong nhiều trình độ Bởi vậy nên cũng xuất hiện rất nhiều hình thức tư hữu khác nhau về tư liệu sản xuất, ở đây có thể kể đến bốn hình thức sở hữu chính là: sở hữu tư nhân, sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể và sở hữu hỗn hợp Trong sự xuất hiện của nền kinh tế hàng hóa, hình thức sở hữu tư nhân xuất hiện ngày một nhiều, kinh tế tư nhân cũng dần được công nhận Mỗi cá nhân có quyển tư hữu về

tư liệu sản xuất, có quyền được phép sử dụng vốn để kinh doanh Điều này đã thúc đẩy sản xuất, kĩ thuật phát triển mạnh mẽ