Trong từng đơn vị kiến thức và rèn kỹ năng thực hành trong mỗi tiết học- bài học đ ợc cụ thể hoá bằng nhiều biện pháp- hình thức- hoạt động linh hoạt tổ chức h ớng dẫn học sinh học tập.
Trang 1Phòng giáo dục và đào tạo vĩnh yên
Trang 2Môn Ngữ Văn là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, điều đó
chứng tỏ nó có tầm quan trọng trong việc giáo dục quan điểm, t t ởng,
tình cảm cho học sinh Nó còn là môn học có mối quan hệ rất mật thiết với các môn học khác, và các môn học khác cũng có thể góp phần học tốt môn Ngữ Văn
Xuất phát từ những căn cứ đó ta thấy môn Ngữ Văn có một vị trí đặc
biệt trong việc thực hiện mục tiêu chung của tr ờng THCS Giúp hình
thành những con ng ời có trình độ phổ thông cơ sở học lên những bậc cao hơn đó là những con ng ời có lòng yêu n ớc, yêu chủ nghĩa xã hội, có t t ởng
đúng, tình cảm đẹp, có lòng nhân ái, tinh thần tôn trọng lẽ phải, sự công bằng, lòng căm ghét cái xấu, cái ác Đó là những con ng ời có bản lĩnh, có
t duy sáng tạo, có năng lực cảm thụ cái tốt, cái đẹp trong nghệ thuật tr ớc hết là trong văn học- có năng lực thực hành, có năng lực sử dụng tiếng
Việt nh một công cụ để t duy giao tiếp
Trang 3Vậy muốn đạt đ ợc mong muốn đó ta phải chú ý đến đổi mới ph ơng pháp dạy văn theo h ớng tích hợp.
Ta th ờng nói tới hai bộ phận Tiếng Việt và Văn học, song từ lâu ta vẫn coi là ba phân môn Hiện nay theo quan điểm đổi mới ph ơng pháp dạy học môn Ngữ Văn ở tr ờng THCS không còn nữa Theo quan điểm tích hợp triệt để “ Tam vị” h ớng và hoà vào “ nhất thể” tức là sát nhập làm một
Việc đổi mới lần này là lần đổi mới toàn diện, triệt để có tính cách mạng thay đổi mục tiêu
Vậy dạy học theo quan điểm tích hợp là nh thế nào có phải là rũ bỏ toàn bộ cái cũ hay không?
“ Giảng dạy theo quan điểm tích hợp không phủ nhận việc dạy các tri thức kỹ năng riêng của từng phân môn Vấn đề là làm thế nào phối
hợp các tri thức kỹ năng từng phân môn thật nhuần nhuyễn nhằm đạt tới mục tiêu chung của môn Ngữ Văn”
Trang 4H ớng phấn đấu bao quát của Ngữ Văn theo tinh thần tích hợp là hình
thành cho học sinh năng lực: Phân tích- bình giá và cảm thụ văn học với việc hình thành bốn kỹ năng : nghe, nói, đọc, viết
Với ph ơng pháp này đây là ph ơng pháp kế thừa ph ơng pháp truyền
thống và phát huy tính tích cực cao độ của chủ thể học sinh- nhân vật
trung tâm Trong quá trình dạy học môn Ngữ Văn phải đạt đ ợc 4 mục tiêu đó là: Tích hợp, giảm tải, tăng thực hành và gắn với thực tế
Nguyên tắc tích hợp này là tìm những điểm quy đồng giữa ba phần: Văn học, Tiếng Việt, Tập làm văn Trong từng đơn vị
kiến thức và rèn kỹ năng
thực hành trong mỗi tiết học- bài học đ ợc cụ thể hoá bằng nhiều biện
pháp- hình thức- hoạt động linh hoạt tổ chức h ớng dẫn học sinh học tập.Trong giáo dục hiện đại, tích hợp là một vấn đề rất lớn, vì thế giờ học
Ngữ Văn theo h ớng đổi mới ph ơng pháp dạy học không chỉ chú trọng tới hoạt động
của giáo viên mà còn chú trọng tới hoạt động của học sinh, tạo điều kiện cho tất cả các đối t ợng học sinh đều đ ợc suy nghĩ, tìm tòi, khám phá để có thể hiểu, cảm, vận dụng tốt kiến thức kỹ năng về
Trang 5về văn học, ngôn ngữ học và h ớng tới làm một bài văn đạt kết quả theo h ớng tích hợp ba phân môn Ngữ Văn ở lớp 7, trong phạm vi cả n ớc.
Chào mừng 20-11
Trang 6Phần II: Nội dungA.Nộiưdungưcơưsởưlýưluậnưkhoaưhọcưcủaưđềưtài
Dựa trên 6 ph ơng thức biểu đạt khi xây dựng văn bản:
tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thuyết minh, hành chính -công vụ Mỗi bài học sẽ bắt đầu bằng việc tìm hiểu văn bản, sau đó căn cứ trên
văn bản này để h ớng dẫn các em học về kiến thức- kỹ năng tiếng Việt- làm văn có liên quan Việc h ớng dẫn các em học theo ph ơng pháp này là lựa chọn- tạo nên trục đồng quy giữa văn bản văn học với nội dung các giờ tiếng Việt- Tập làm văn
Đối t ợng phục vụ: Học sinh lớp 7 trong ch ơng trình cải cách
Với ch ơng trình Ngữ văn THCS giúp cho các em có những tri thức quy
ớc sử dụng tiếng Việt, các kiểu văn bản th ờng dùng trong giao tiếp và
sáng tác văn học Những tri thức sơ yếu về Thi pháp, Lịch sử văn học,
một số tác gia văn học lớn, một số khái niệm và thao tác phân tích tác
phẩm văn học, những hiểu biết về văn hoá qua một số văn bản văn học u
tú của Việt Nam và thế giới Biết sử dụng công cụ để giao tiếp, học tập tổ chức điều phối các hoạt động trong cuộc sống
Trang 7Yêu cầu mỗi giờ dạy học thuộc 3 phân môn trong từng bài học nh một thể thống nhất trong mỗi giờ Văn-tiếng Việt –Tập làm văn, dạy làm sao vừa giữ đ ợc bản sắc riêng ,vừa hoà nhập với nhau để hình thành
cho học sinh những kĩ năng, năng lực tổng hợp Đây là một điểm lạ, lạ vì giờ đây một bài học Ngữ văn lại bao gồm cả ba mạch kiến thức kỹ năng Văn, Tiếng Việt, Tập làm văn và mô hình cấu trúc bài học Ngữ văn là
một bài với ba nội dung cụ thể: Kết quả cần đạt- phần chung cho cả ba nội dung Phần văn bản gồm các phần nhỏ: Văn bản, chú thích văn bản, câu hỏi đọc hiểu văn bản theo 4 loại: đọc- hiểu, suy nghĩ- vận dụng, liên t ởng- tích luỹ, ghi nhớ- luyện tập
Trang 8Phần kiến thức tiếng Việt gồm: Ví dụ để phân tích, ghi nhớ,bài tập
Lý thuyết làm văn gồm: Ví dụ để phân tích, ghi nhớ, luyện tập
Ngoài ra mỗi bài học có phần đọc thêm, t liệu tham khảo và phần tranh
ảnh Vì vậy trong mỗi bài học đều nhấn mạnh những điểm đồng quy về kiến thức kỹ năng giữa 3 phân môn để thực hiện quan điểm tích hợp Không phủ nhận dạy riêng từng KTKN của từng phân môn nh ng phải phối hợp thật
nhuần nhuyễn những KTKN của từng phân môn trong mỗi giờ: ( Văn học, Tiếng Việt, Tập làm văn) yếu tố đồng quy này chính là ngôn ngữ trong văn bản của mỗi bài học
Ngôn ngữ cần đ ợc hiểu theo nghĩa rộng không chỉ bao gồm ngữ âm, từ vựng, cú pháp mà còn là các kiểu văn bản, các quy tắc ngôn ngữ…để phảnđể phản ánh điều mà văn bản muốn thể hiện
Trong ba nội dung của bài học Ngữ văn, giờ học làm văn có một vị trí đặc biệt, một mặt nó là giờ học thể hiện kết quả học tập từ hai tiết tr ớc( tìm
hiểu văn bản và rèn luyện kỹ năng Tiếng Việt Mặt khác là giờ học có tính chất thực hành tổng hợp để học sinh vận dụng những kiến thức kỹ năng:
Nghe, nói, đọc, viết theo những yêu cầu của sự hội nhập xã hội đặt ra
Trang 91.Với phân môn Văn cần cho học học sinh nắm đ ợc nội dung của văn bản, cùng với một số thông tin về tác giả, một số khái niệm thuật ngữ sơ yếu, cần thiết về thi pháp, lịch sử văn học, lý luận văn học và
thao tác phân tích tác phẩm Chính vì vậy đổi mới ph ơng pháp dạy học còn là tôn trọng đề cao những tìm tòi, khám phá thể hiện tính tích cực của học sinh bên cạnh đó phải đảm bảo tính tích hợp trong môn học:
Ví dụ trong bài 19, tiết 73 Tục ngữ về thiên nhiên và lao đông sản xuất chúng ta có thể cho học sinh đi vào tìm hiểu nội dung từng câu tục ngữ Câu 1 là câu có nội dung nh sau: “Một mặt ng ời bằng m ời
này là ng ời quý hơn của, quý gấp bội lần;2- Câu tục ngữ khẳng định t t ởng coi trọng con ng ời, giá trị con ng ời của nhân dân ta Nh ng học
sinh có thể sẽ t duy và đ a ra những bài học khác vừa lý thú, vừa trong sáng theo suy nghĩ phù hợp với lứa tuổi và phù hợp với từng văn cảnh
mà các em bắt gặp trong đời sống: “ Phê phán những tr ờng hợp coi
Trang 10Nói về t t ởng đạo lý, triết lý sống của nhân dân: đặt con ng ời lên
trên mọi thứ của cải” “ Quan niệm về việc sinh đẻ tr ớc đây: muốn đẻ nhiều con”…để phảnvì vậy giờ học đã đem lại những ấn t ợng sâu sắc cho học sinh
Hay văn bản “ Ca Huế trên sông H ơng” là một văn bản ghi chép lại một văn hoá truyền thống còn giữ đến ngày nay ở xứ Huế Bài văn
vừa có những dòng miêu tả rất sinh động về một đêm trăng thơ mộng trên dòng sông H ơng.Vừa giới thiệu đ ợc nguồn gốc, đặc điểm và
sự hấp dẫn của những làn điệu dân ca Huế Nh vậy ta phải h ớng
cho các em thấy đ ợc văn bản đã dẫn các em tới một xứ Huế đẹp và
nên thơ Có bề dày truyền thống văn hóa Từ đó các em có thể liên
hệ với những vẻ đẹp t ơng tự ở những vùng quê khác nhau và có thái
độ ứng xử tốt đẹp với giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc
Hay trong văn bản “ Những trò lố hay là Va ren và Bội Châu”
giáo viên phải h ớng cho học sinh phát hiện đ ợc những yêu cầu sau:
Trang 11+ Bài văn có thể chia ra làm mấy đoạn, nội dung chính của từng đoạn
+ Trong đoạn văn có 2 nhân vật: Va ren và Bội Châu, đ ợc xây dựng
theo quan hệ t ơng phản, đối lập nh thế nào? Số l ợng từ và hình thức
ngôn ngữ mà tác giả đã sử dụng trong việc khắc họa tính cách của từng nhân vật nh thế nào?
2 Với phân môn Tiếng Việt nằm trong ch ơng trình tích hợp cùng với
Văn học và Tập làm văn Về nội dung để đảm bảo đ ợc tính tích hợp phần Tiếng Việt bao gồm các yếu tố lý thuyết nằm trong hệ thống văn bản chung đ ợc trình bày h ớng tới phần văn học và Tập làm văn cụ thể qua phân môn tiếng Việt học sinh có đ ợc kiến thức về nhìn nhận, phân tích và khai thác cái hay, cái đẹp trong văn bản văn học, đồng thời có thêm kiến thức, kỹ năng phục vụ cho việc tạo lập các văn bản theo yêu cầu của Tập làm văn
Trang 12Song dạy Tiếng Việt cũng cần phải cung cấp kiến thức của riêng phân môn tiếng việt Nó vừa đảm bảo tính hệ thống trục ngang, vừa đảm bảo tính hệ thống trục dọc
Về tri thức: Nắm đ ợc đơn vị ngôn ngữ của tiếng Việt ( từ, câu, các biện pháp tu từ, cú pháp, các kiểu văn bản) nắm đ ợc khái niệm giao tiếp chủ yếu là ngữ cảnh, mục đích giao tiếp
Về kỹ năng: Thực hành đầy đủ cả bốn kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết trên cơ sở vận dụng các tri thức lý thuyết một cách chủ động vào các
lĩnh vực giao tiếp khác nhau trong đời sống và trong quá trình học tập Với ph ơng pháp dạy học theo h ớng tích hợp buộc giáo viên phải h ớng dẫn học sinh luôn quan tâm đến ngữ cảnh, không đ ợc tách các đơn
vị ngôn ngữ ra khỏi văn bản Cần triệt để khai thác các yếu tố
trong văn bản văn học để học tiếng Việt và ng ợc lại từ các kiến thức
về tiếng Việt vận dụng bình giá, phát hiện vẻ đẹp của văn học cũng nh vậy đối với quan hệ giữa phân môn Tiếng Việt và Tập làm văn
Trang 13Ví dụ trong tiết dạy về “Câu đặc biệt” Giáo viên yêu cầu học sinh đọc bài tập 1 phần a trang 29.
Học sinh đọc đoạn trích trong bài “ Tinh thần yêu n ớc của nhân dân ta”Giáo viên hỏi: Tìm những câu đặc biệt và câu rút gọn?
Học sinh sẽ phát hiện ra: không có câu đặc biệt và chỉ có câu rút gọn
Nh vậy giáo viên đã kết hợp để học sinh ôn lại kiến thức đã đ ợc học về câu rút gọn bằng cách vận dụng vào bài tập
Hay ở bài “Sống chết mặc bay” học sinh cũng sẽ dễ dàng phát hiện ra : + biện pháp nghệ thuật liệt kê và ph ơng thức miêu tả thông qua đoạn
trích giới thiệu về đồ dùng sinh hoạt của viên quan phụ mẫu và cảnh bài trí trong đình
+ Biện pháp nghệ thuật t ơng phản, tăng cấp: trong khi những ng ời dân ở ngoài đê đang trong cảnh n ớc sôi lửa bỏng bởi tình thế ngày một gay go của khúc đê với cảnh nhàn hạ, sung s ớng không có gì là gấp gáp ở trong
đình
Để đạt đ ợc những điều đó, giáo viên phải là ng ời h ớng dẫn cho các em phát hiện- tìm tòi một cách sáng tạo trong văn bản.
Trang 143 Tập làm văn là một trong ba phân môn của Ngữ Văn, nó có vị trí
đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá kết quả học tập bộ môn, thông
qua hệ thống bài tập tạo lập văn bản,cũng nh thực hành sử dụng tiếng
Việt trong mỗi bài học trong sách giáo khoa Trong phân môn Tập làm
văn, ph ơng châm tích hợp là h ớng học sinh biết vận dụng những tri thức của tiếng Việt vào làm văn, vào việc tiếp thu những cái hay, cái đẹp của văn bản, đồng thời vận dụng các kỹ năng, tri thức về Tiếng Việt, Văn học vào tạo lập văn bản; phục vụ cho hoạt động giao tiếp trong đời sống hàng ngày
Với quan điểm chú trọng tới việc rèn luyện, nâng cao kỹ năng thực hành nói và viết, tạo lập văn bản tiếng Việt, phân môn Tập làm văn đã xây dựng theo lối cấu trúc đồng tâm
Ví dụ kỹ năng đ a và trình bày dẫn chứng trong văn bản nghị luận chứng minh qua văn bản chứng minh mẫu mực: tinh thần yêu n ớc của nhân dân ta
Thông qua văn bản yêu cầu học sinh xác định thể loại, tìm bố cục ?
Vấn đề nghị luận ở đây là gì tác giả đã nêu vấn đề bằng cách nào?nêu tác dụng nghệ thuật của cách ấy? Nhận xét về cách nêu vấn đề của tác giả?
Trang 15ở phần giải quyết vấn đề có 2 đoạn hãy khái quát nội dung cho từng
đoạn?
Đoạn 2 chứng minh bằng cách lập luận và dẫn chứng nh thế nào?
Đoạn 3: Hệ thống lập luận và dẫn chứng của tác giả ở đoạn văn này
có gì đặc sắc? Nêu nhận xét về cách nêu dẫn chứng? Biện pháp nghệ thuật?
Trong bài này có hai điểm nổi bật về cách diễn đạt, em hãy chỉ ra?
( Học sinh suy nghĩ và sẽ phát hiện ra vấn đề cần tìm là: sử dụng hình
ảnh so sánh và dùng lối nói liệt kê với mô hình “ từ…để phảnđến”)
Giáo viên lại có thể hỏi tiếp: Em hãy phân tích giá trị của từng tr ờng hợp cụ thể?
Học sinh suy nghĩ và có thể trả lời theo h ớng sau:
+ Nhận xét về hình ảnh trong câu ở phần mở đầu: “ từ x a đến nay”
đến “ c ớp n ớc” làm cho ng ời đọc có thể hình dung cụ thể và sinh
động về sức mạnh của tinh thần yêu n ớc Các động từ trong câu đ ợc chọn lọc, thể hiện sức mạnh với những sắc thái khác nhau( kết thành,
l ớt qua, nhấn chìm)
Trang 16+ Hình ảnh so sánh trong đoạn cuối cùng rất đặc sắc: “ tinh thần yêu
n ớc cũng nh các thứ của quý Có khi đ ợc tr ng bày trong tủ kính,
trong bình pha lê, rõ ràng, dễ thấy Nh ng cũng có khi cất giấu kín đáo trong r ơng, trong hòm” Bằng những hình ảnh âý ng ời đọc có thể hình dung rất rõ hai trạng thái của tinh thần yêu n ớc: tiềm tàng, kín đáovà
biểu lộ rõ ràng, đầy đủ
+ Thủ pháp liệt kê đ ợc sử dụng thích hợp đã có tác dụng thể hiện đ ợc
sự phong phú với nhiều biểu hiện đa dạng của tinh thần yêu n ớc trong
nhân dân, ở mọi tầng lớp, giai cấp, lứa tuổi, ở mọi địa ph ơng Các vế
trong mô hình liên kết “ từ…để phảnđến” không phải đ ợc đặt một cách tùy tiện
mà đều có mối liên hệ một cách hợp lý, đ ợc sắp xếp theo cùng một
bình diện nh lứa tuổi, tầng lớp, giai cấp, nghề nghiệp, địa bàn c trú…để phản
Học sinh có thể học tập theo mẫu này để đặt câu theo lối liệt kê có sử
dụng mô hình liên kết “ từ…để phảnđến”
Nh vậy tức là ta đã chú ý tích hợp giữa phân môn Tiếng Việt với Tập
làm văn Tiếng Việt: ở biện pháp nghệ thuật liệt kê dẫn chứng, dùng từ Tập làm văn: Tìm bố cục bài văn nghị luận; xác định vấn đề cần nghị luận;
và nội dung từng phần của bài văn t ơng đ ơng với cấu trúc 3 phần của
bài văn nghị luận chứng minh
Trang 17Cụ thể số l ợng học sinh hiểu bài ngay tại lớp đạt xấp xỉ 70%.
Chất l ợng đem đến có tiến bộ sau khi khảo sát kết quả học kỳ của các năm học bằng 2 hình thức trắc nghiệm và tự luận
Hầu hết các em hiểu bài, một số em đạt điểm cao trong bài kiểm tra học kỳ Học sinh nắm chắc kiến thức cơ bản, vận dụng tốt trong các phân môn và ứng dụng đ ợc vào thực tế
Trang 18vàưmởưhướngưnghiênưcứuưmới:
Có đ ợc kinh nghiệm là nhờ quá trình học tập tích lũy từ việc thăm lớp
dự giờ của các giáo viên có nhiều kinh nghiệm và việc trao đổi với các
đồng nghiệp trong khối dạy, tìm đọc và tham khảo sách có liên quan
Tích cực học hỏi và cũng tự nghiên cứu tích lũy để đ a chất l ợng dạy
và học đ ợc nâng cao, đáp ứng mục tiêu giáo dục đầo tạo, phục vụ công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất n ớc
Kiến nghị và đề nghị: Tăng c ờng đầu t ph ơng tiện, thiết bị dạy và học cho các nhà tr ờng Cần có những cuộc tham quan thực tế giúp cho học sinh hiểu về nền văn hóa của dân tộc
Chúc mừng ngày nhà giáo Việt Nam
Trang 19Môn Ngữ văn là một phân môn có nhiều điều kiện thuận lợi để thực hiện ph ơng h ớng tích hợp:Văn- Tiếng việt- Tập làm văn đều có một yếu
tố chung là tiếng Việt Dù dạy Văn, Tiếng hay Tập làm văn thì tất cả đều
do giáo viên đảm nhiệm Tuy nhiên trong việc dạy và học lúc đầu còn bỡ ngỡ bởi chúng ta quen dạy các phân môn riêng rẽ, nay mục tiêu cơ chế phối hợp- tích hợp 3 phân môn là một, tìm ra những yếu tố đồng quy, là một điều hết sức cần thiết
Tích cực hoạt động hóa hoạt động của học sinh, đảm bảo sự phối hợp liên môn, đổi mới giờ học từ tĩnh sang động không độc tôn một ph ơng pháp.Trên đây là suy nghĩ của tôi về việc “ Dạy môn ngữ văn theo h ớng tích hợp” Tôi đã mạnh dạn đ a ra những ph ơng pháp áp dụng cho một số bài
cụ thể nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động , sáng tạo của học sinh và với ph ơng pháp dạy học này đã tác động đến tình cảm đem lại
niềm vui, hứng thú trong học tập cho học sinh và kết quả b ớc đầu đạt đ ợc cũng rất khả quan Tôi tin rằng với ph ơng pháp này trong những năm tới chúng ta sẽ gặt hái đ ợc những thành công mới trong quá trình dạy và học
