Một số ý kiến góp ý Dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính

Từ sự phân tích các khái niệm, các quy định chung, tên gọi, sự can thiệp y học, điều kiện đối với người đề nghị chuyển đổi giới tính… bài viết đóng góp một số ý kiến cụ thể nhằm góp phần hoàn thiện Dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính.

Tóm tắt:

Từ sự phân tích các khái niệm, các quy định chung, tên gọi, sự can thiệp y học, điều kiện đối với người đề nghị chuyển đổi giới tính… bài viết đóng góp một số ý kiến cụ thể nhằm góp phần hoàn thiện Dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính (Dự thảo ngày 28/12/2017) 1

1 Bài viết được thực hiện trong khuôn khổ Đề tài nghiên cứu của Trường Đại học Luật Hà Nội, “Vấn đề chuyển đổi giới tính trong Bộ luật Dân sự năm 2015 và kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam”

Nguyễn Văn Hợi*

Hoàng Thị Loan**

* TS GV Trường Đại học Luật Hà Nội

* ThS GV Trường Đại học Luật Hà Nội.

Abstract:

From the analysis of the concepts, general rules, names, interventions by the medical science, conditions for gender change proponents this article provides a number of specific comments for improvements of the Bill on on Transgender (drafted 28/12/2017)

Thông tin bài viết:

Từ khóa: chuyển đổi giới tính, góp

ý dự thảo

Lịch sử bài viết:

Nhận bài: 15/01/2018

Biên tập: 09/02/2018

Duyệt bài: 22/02/2018

Article Infomation:

Keywords: Transgender, comments to the

bill

Article History:

Received: 15 Jan 2018

Edited: 09 Feb 2018

Approved: 22 Feb 2018

MỘT SỐ Ý KIẾN GÓP Ý DỰ THẢO LUẬT CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH

1 Chương I - Những quy định chung

1.1 Điều 2 Dự thảo luật

- Khoản 1 Điều 2 Dự thảo quy định:

“Chuyển đổi giới tính là quá trình thực hiện

can thiệp y học để chuyển đổi giới tính của

một người đã có giới tính sinh học hoàn

thiện phù hợp với nhận diện giới của họ”

Quy định này có thể dẫn đến các cách hiểu khác nhau về chuyển đổi giới tính: (i) Cách hiểu thứ nhất, việc chuyển đổi giới tính được áp dụng với “người đã có giới tính sinh học hoàn thiện phù hợp với nhận diện giới của họ”; (ii) Cách hiểu thứ hai, việc chuyển đổi giới tính được thực hiện đối với “người đã

có giới tính sinh học hoàn thiện” nhằm phù

hợp với “nhận diện giới của họ” Chúng tôi

cho rằng, trước khi thực hiện việc chuyển đổi

giới tính, nhận diện giới của người chuyển

đổi giới tính phải trái ngược với giới tính sinh

học của họ (kết cấu cơ thể và bộ phận sinh

dục của nam nhưng lại cho rằng mình là nữ

và ngược lại) Do đó, việc chuyển đổi giới

tính là để nhằm thay đổi giới tính sinh học đã

hoàn thiện ở giới tính này sang giới tính khác

phù hợp với nhận diện giới của người chuyển

đổi giới tính Vì vậy, cách hiểu thứ hai là phù

hợp Tuy nhiên, để bảo đảm thống nhất cách

hiểu về chuyển đổi giới tính, nội dung của

khoản 1 Điều 2 Dự thảo luật cần phải được

sửa đổi thành “Chuyển đổi giới tính là quá

trình thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi

giới tính của một người đã có giới tính sinh

học hoàn thiện sang giới tính khác phù hợp

với nhận diện giới của họ”

- Khoản 5 Điều 2 Dự thảo luật quy

định: “Can thiệp y học để chuyển đổi giới

tính là một hoặc toàn bộ quá trình từ điều

trị nội tiết tố sinh dục đến phẫu thuật ngực,

phẫu thuật bộ phận sinh dục để thay đổi giới

tính khác với giới tính sinh học hoàn thiện”

Theo quy định này, người chuyển đổi

giới tính chỉ cần thực hiện một hoạt động can

thiệp y học là có thể được coi là chuyển đổi

giới tính, nghĩa là việc phẫu thuật bộ phận sinh

dục là không bắt buộc đối với người chuyển đổi

giới tính Điều này cũng được thể hiện cụ thể

trong quy định tại Điều 6 Dự thảo Về vấn đề

này, thực tế hiện nay đang tồn tại hai quan điểm

khác nhau về thuật ngữ chuyển đổi giới tính

1 Nguyễn Minh Tuấn (2017), Chuyển đổi giới tính cho người bị đau khổ về giới, bài viết trong Kỷ yếu Hội thảo “Góp ý

Dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính”, Hội Luật gia Việt Nam và Bộ Y tế phối hợp tổ chức ngày 29/12/2017.

2 Lê Diệu Linh (2016), Luật hóa quyền chuyển đổi giới tính, http://vksnd.vinhphuc.gov.vn/UserControls/ Publishing/ News/BinhLuan/pFormPrint.aspx?UrlListProcess=/content/tintuc/lists/News&ItemID=30735 (truy cập ngày 10/01/2018).

3 https://vietadsgroup.vn/hoi-dap-la-gi-/chuyen-doi-gioi-tinh-la-gi-tim-hieu-ve-chuyen-doi-gioi-tinh-la-gi-c62d11217 aspx (truy cập ngày 10/01/2018)

Quan điểm thứ nhất cho rằng,

“chuyển đổi giới tính là phẫu thuật chuyển đổi bộ phận sinh dục ngoài, trong và điều trị hormon sinh dục thay thế”1 Theo quan điểm này, việc chuyển đổi giới tính chỉ được thừa nhận đối với những người thực hiện việc phẫu thuật thay đổi bộ phận sinh dục trong và ngoài, tức là sự can thiệp y học để chuyển đổi giới tính phải được thực hiện một cách toàn diện chứ không chỉ dừng lại

ở việc phẫu thuật một trong các bộ phận

cơ thể Cùng quan điểm này, có tác giả cho rằng, “chuyển đổi giới tính (hay còn gọi phẫu thuật chuyển giới) là khái niệm dùng

để chỉ những thủ tục y khoa để thay đổi giới tính của một người, trong đó bao gồm những công đoạn như phẫu thuật bộ phận sinh dục, tiêm hoóc-môn, phẫu thuật chỉnh hình…”2 Như vậy, cụm từ “những thủ tục y khoa để thay đổi giới tính của một người…” có thể được hiểu rằng, tác giả không loại trừ bất cứ

sự can thiệp y học nào trong quá trình phẫu thuật chuyển đổi giới tính

Quan điểm thứ hai cho rằng, “chuyển đổi giới tính là chỉ những thủ tục y khoa dùng để thay đổi giới tính của một người trong đó có thể bao gồm phẫu thuật chuyển đổi giới tính hay không”3 Theo quan điểm này, chuyển đổi giới tính không nhất thiết phải trải qua quá trình phẫu thuật y học, tức là việc phẫu thuật bộ phận sinh dục là không đặt ra Không trực tiếp đưa ra khái niệm chuyển đổi giới tính, tác giả Phạm Quỳnh Phương cho rằng, “người chuyển đổi giới tính là những người có bản dạng giới

khác với giới tính sinh học bẩm sinh Thông

thường những người chuyển giới sẽ thay đổi

hay muốn thay đổi cơ thể của mình bằng

cách dùng liệu pháp hooc-mon, đi phẫu

thuật, hay dùng các phương pháp khác để có

thể có một cơ thể giống nhất với giới tính mà

họ muốn Quá trình chuyển đổi thông qua

các can thiệp về y học như vậy thường được

gọi là quá trình chuyển đổi giới tính”4 Theo

tác giả, chỉ cần thực hiện một trong các biện

pháp như tiêm hooc-mon, phẫu thuật hoặc

các phương pháp khác khiến cho cơ thể có

giới tính giống với giới tính mà họ muốn là

đã được coi là quá trình chuyển đổi giới tính

Tức là quá trình này có thể thông qua việc

phẫu thuật hoặc các phương pháp khác

Chúng tôi cho rằng, để khẳng định việc

chuyển đổi giới tính có bắt buộc thông qua

các phẫu thuật chuyển đổi bộ phận sinh dục

trong và ngoài hay không, cần phải xác định

bản chất của các thuật ngữ “giới và chuyển

giới, giới tính và chuyển đổi giới tính”

Khái niệm “giới” muốn nói đến vai trò

của giới nam và giới nữ về mặt xã hội, hành

vi, các hoạt động và các đặc tính của mỗi

một giới (sinh học, tâm lý, xã hội)5 “Giới

chỉ sự khác biệt về mặt xã hội giữa nam và

nữ, phản ánh đặc điểm quan hệ xã hội giữa

nam giới và phụ nữ, liên quan đến địa vị xã

hội của nam giới và phụ nữ”6 Như vậy, các

quan điểm đưa ra đều nhận định giới là nói

đến vai trò, địa vị xã hội của nam giới và

phụ nữ Ví dụ giới nam thường để tóc ngắn

và giọng nói ồm - trầm, giới nữ thường để

4 Phạm Quỳnh Phương (2014), Người đồng tính, song tính và chuyển giới ở Việt Nam - Tổng luận các nghiên cứu, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, tr 28.

5 Nguyễn Minh Tuấn (2017), Chuyển đổi giới tính cho người bị đau khổ về giới, tlđd.

6 Trường Đại học Luật Hà Nội (2013), Tập bài giảng Luật Bình đẳng giới, Nxb Hồng Đức, Hà Nội, tr.8.

7 Nguyễn Minh Tuấn (2017), Chuyển đổi giới tính cho người bị đau khổ về giới, tlđd.

8 Trường Đại học Luật Hà Nội (2013), Tập bài giảng Luật Bình đẳng giới, tlđd.

9 Theo quy định tại Phụ lục số 04 ban hành kèm theo Thông tư số 17/2012/TT-BYT ngày 24/10/2012 của Bộ trưởng Bộ

Y tế về quy định cấp và sử dụng giấy chứng sinh Phụ lục này hướng dẫn cách ghi giấy chứng sinh, trong đó một trong

tóc dài và giọng nói trong - cao Theo đó, chỉ cần dựa vào những biểu hiện bên ngoài về mặt xã hội có thể xác định được một người thuộc giới nam hay giới nữ

Với những phân tích trên đây, muốn thay đổi (chuyển đổi) giới từ nam sang nữ hoặc từ nữ sang nam chỉ cần thay đổi những đặc điểm nhận dạng như vị trí, vai trò của

cá nhân trong xã hội (thay đổi những đặc điểm bên ngoài) Ví dụ: nữ muốn chuyển giới thành nam thì chỉ cần cắt tóc ngắn, mặc

đồ nam, thay đổi giọng nói và làm những việc mà nam giới thường làm; một người nam muốn chuyển giới thành nữ thì chỉ cần

để tóc dài, mặc đồ nữ, thay đổi giọng nói và làm những việc mà nữ giới thường làm Để đạt được điều này, người chuyển giới có thể cần hoặc không cần thực hiện những phẫu thuật y học mà có thể chỉ cần điều trị nội tiết

tố sinh dục là đủ

Khái niệm “giới tính” muốn nói đến những biểu lộ sinh học đặc trưng của một người (như nhiễm sắc thể, tuyến sinh dục, các bộ phận sinh dục trong và ngoài) là nam hay nữ7 Giới tính thể hiện những đặc điểm sinh học của nam và nữ, có tính chất bẩm sinh, tự nhiên, sinh thành, biến đổi tuân theo quy luật sinh học, gắn liền với cá nhân từ khi sinh ra đến khi chết đi8 Như vậy, để xác định giới tính của một người có thể phải dựa vào nhiều đặc điểm như nhiễm sắc thể, bộ phận sinh dục Thời điểm xác định giới tính của một người là thời điểm cấp giấy chứng sinh9 Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Thông tư

số 17/2012/TT-BYT ngày 24/10/2012 của Bộ

trưởng Bộ Y tế về quy định cấp và sử dụng

giấy chứng sinh, thẩm quyền cấp giấy chứng

sinh thuộc về: Bệnh viện đa khoa có khoa sản;

Bệnh viện chuyên khoa phụ sản, Bệnh viện

sản - nhi; Nhà hộ sinh; Trạm y tế cấp xã; Các

cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hợp pháp khác

được phép cung cấp dịch vụ đỡ đẻ Thực tế

cho thấy, khi trẻ mới được sinh ra, chúng ta

thường chỉ dựa vào bộ phận sinh dục để xác

định giới tính của trẻ (trừ khi trẻ được sinh ra

mà có khuyết tật bẩm sinh về giới tính thì cần

thông qua thủ tục xác định lại giới tính theo

quy định của pháp luật) Theo quy định tại

khoản 1 Điều 2 Nghị định số 88/2008/NĐ-CP

ngày 05/8/2008 của Chính phủ về xác định

lại giới tính: “Khuyết tật bẩm sinh về giới

tính là những bất thường ở bộ phận sinh dục

của một người ngay từ khi mới sinh ra, biểu

hiện ở một trong các dạng như nữ lưỡng giới

giả nam, nam lưỡng giới giả nữ hoặc lưỡng

giới thật” Như vậy, nếu trẻ được sinh ra mà

không có bất thường ở bộ phận sinh dục thì

mặc nhiên được hiểu là không có khuyết tật

bẩm sinh về giới tính và có thể xác định chính

xác giới tính của trẻ là nam hay nữ

Những phân tích trên đây cho thấy,

muốn chuyển đổi giới tính của một cá nhân

đã hoàn thiện về giới tính thì nhất định phải

thay đổi bộ phận sinh dục Việc thay đổi

bộ phận sinh dục chỉ có thể thực hiện được

thông qua các phẫu thuật thay đổi bộ phận

sinh dục của người muốn chuyển đổi giới

tính Từ nhận định này, chúng tôi cho rằng,

quan điểm thứ nhất về thuật ngữ chuyển đổi

giới tính như đề cập trên đây là phù hợp

Khoản 5 Điều 2 Dự thảo luật đã sử dụng

những đặc điểm của “quá trình chuyển giới”

để gắn vào đặc điểm của “quá trình chuyển

những nội dung phải ghi trong giấy chứng sinh đó là giới tính của trẻ.

đổi giới tính”, dẫn đến việc cho rằng, việc can thiệp y học để chuyển đổi giới tính là

“một hoặc toàn bộ quá trình” từ điều trị nội tiết tố đến phẫu thuật ngực, phẫu thuật bộ phận sinh dục để thay đổi giới tính Vì vậy, chúng tôi kiến nghị sửa đổi khoản 5 Điều 2 của Dự thảo luật theo hướng như sau: “Can

thiệp y học để chuyển đổi giới tính là toàn

bộ quá trình từ điều trị nội tiết tố sinh dục

đến phẫu thuật ngực, phẫu thuật bộ phận sinh dục để thay đổi giới tính khác với giới tính sinh học hoàn thiện”

1.2 Điều 3 Dự thảo luật

Khoản 2 Điều 3 Dự thảo luật quy định:

“Thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính trên cơ sở tự nguyện của người đề nghị chuyển đổi giới tính” Quy định này có thể dẫn đến cách hiểu rằng, người đề nghị chuyển đổi giới tính có thể đề nghị can thiệp y học hoặc không Cơ quan nhận được đề nghị chuyển đổi giới tính không được bắt buộc người đề nghị chuyển đổi giới tính phải thực hiện bất

cứ một hoạt động can thiệp y học nào nếu họ không mong muốn Tuy nhiên, theo quy định của khoản 1 Điều 2 Dự thảo luật, “chuyển đổi giới tính là quá trình thực hiện can thiệp y học” và theo quy định của khoản 5 Điều 2 Dự thảo luật, mặc dù “can thiệp y học để chuyển đổi giới tính” có thể là “một hoặc toàn bộ quá trình” nhưng nhất thiết người đề nghị chuyển đổi giới tính phải thực hiện ít nhất một quá trình can thiệp y học Do đó, nội dung quy định của khoản 2 Điều 3 mâu thuẫn với nội dung khoản 2 và khoản 5 Điều 2 của Dự thảo luật Vì vậy, để bảo đảm sự thống nhất giữa các điều khoản của Dự thảo luật, cần sửa đổi khoản 2 Điều 3 như sau: “Việc can thiệp y học để chuyển đổi giới tính phải phù hợp với

quy định của luật này, luật khác có liên quan

và chỉ được thực hiện với cá nhân có đề nghị

chuyển đổi giới tính”

1.3 Điều 4 Dự thảo luật

(i) Khoản 2 Điều 4 Dự thảo luật quy

định: “Người chuyển đổi giới tính được tôn

trọng, bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín,

bí mật cá nhân và các quyền riêng tư khác”

Chúng tôi cho rằng, nội dung này trùng lặp

với quy định của Điều 34 và Điều 38 Bộ

luật Dân sự (BLDS) năm 2015 Bên cạnh

đó, theo quy định của BLDS năm 2015, các

quyền này được quy định cho mọi cá nhân

được hưởng chứ không quy định riêng cho

bất cứ nhóm cá nhân nào Do đó, dù cá nhân

đó là nam giới hay nữ giới, người đã chuyển

giới hay chưa chuyển giới thì cũng đều được

hưởng các quyền này và được hưởng như

nhau10 Vì vậy, nếu giữ lại nội dung khoản 2

Điều 4 của Dự thảo luật sẽ đồng nghĩa với

việc Luật Chuyển đổi giới tính phân biệt

giữa quyền của người chuyển đổi giới tính

với quyền của các cá nhân khác trong xã hội

Điều này mâu thuẫn với nội dung nguyên

tắc đã được đề cập tại khoản 3 Điều 3 của

Dự thảo luật “không kỳ thị, phân biệt đối

xử đối với người chuyển đổi giới tính và gia

đình họ”

Từ những phân tích trên, chúng tôi

kiến nghị loại bỏ nội dung khoản 2 Điều 4

của Dự thảo

(ii) Khoản 4 Điều 4 Dự thảo luật quy

định: “không bị bắt buộc phải triệt sản khi

phẫu thuật bộ phận sinh dục, trừ trường

hợp tự nguyện” Theo quy định này, khi

phẫu thuật chuyển đổi giới tính, mặc dù bộ

phận sinh dục có thể thay đổi (dương vật

10 Điều 16 BLDS năm 2015 quy định: “Năng lực pháp luật dân sự của cá nhân là khả năng của cá nhân có quyền dân sự

và nghĩa vụ dân sự (khoản 1) Mọi cá nhân đều có năng lực pháp luật như nhau (khoản 2)”

thành âm đạo và ngược lại) nhưng người chuyển đổi giới tính có thể giữ lại tinh hoàn hoặc buồng trứng Nếu thừa nhận nội dung này, người chuyển đổi giới tính có thể trở thành người có “giới tính chưa được định hình chính xác” Tức là bộ phận sinh dục bên ngoài và bộ phận sinh dục bên trong có thể không phù hợp với một người có giới tính hoàn thiện Nội dung này là hệ quả tất yếu của quan điểm về can thiệp y học để chuyển đổi giới tính quy định tại khoản 5 Điều 2 của Dự thảo Vì vậy, chúng tôi kiến nghị loại bỏ nội dung khoản 4 Điều 4 Dự thảo luật

2 Chương II - Điều kiện đối với người đề nghị chuyển đổi giới tính

2.1 Các hình thức chuyển đổi giới tính và việc cho phép đăng ký thay đổi hộ tịch (Điều 6 Dự thảo luật)

(i) Nội dung điểm a khoản 1 Điều 6 của Dự thảo ghi nhận hình thức chuyển đổi giới tính thông qua điều trị nội tiết tố Tuy nhiên, quy định này còn một số điểm bất cập như: chưa xác định thời gian cụ thể của hình thức điều trị nội tiết tố này là bao lâu; việc

sử dụng cụm từ “nội tiết tố” là chưa thống nhất với toàn bộ Dự thảo luật Do đó, chúng tôi kiến nghị sửa đổi nội dung này như sau:

“Người có giới tính sinh học hoàn thiện, được nhận diện có giới tính khác với giới tính hiện có và đã điều trị nội tiết tố sinh dục

đủ thời gian quy định tại luật này”

(ii) Quy định của điểm b, điểm c và điểm d khoản 1 Điều 6 của Dự thảo luật là không cần thiết Bởi lẽ, nội dung của điểm b

và c khoản 1 đã bao hàm cả điểm a khoản 1

Hơn nữa, như trên đã phân tích, để bảo đảm sự

thống nhất của Dự thảo luật, chỉ nên ghi nhận

một hình thức chuyển đổi giới tính đó là người

đã thực hiện việc can thiệp y học một cách

toàn diện từ điều trị nội tiết tố sinh dục đễn

phẫu thuật ngực, phẫu thuật bộ phận sinh dục

Vì vậy, cần ghép nội dung điểm a, b, c và d lại

và ghi nhận một hình thức chuyển đổi giới tính

với nội dung như sau: “Người có giới tính sinh

học hoàn thiện, được nhận diện có giới tính

khác với giới tính hiện có, đã điều trị nội tiết tố

sinh dục đủ thời gian quy định tại luật này và

đã thực hiện việc phẫu thuật ngực và bộ phận

sinh dục”

2.2 Điều kiện đối với người đề nghị

điều trị nội tiết tố sinh dục để chuyển đổi

giới tính (Điều 7 Dự thảo luật)

Thứ nhất, khoản 3 Điều 7 Dự thảo

luật ghi nhận người đề nghị điều trị nội tiết

tố sinh dục để chuyển đổi giới tính phải đủ

18 tuổi trở lên Tuy nhiên, nội dung khoản

3 và toàn bộ nội dung Điều 7 Dự thảo luật

không đề cập đến năng lực hành vi dân sự

của người đề nghị điều trị nội tiết tố sinh

dục để chuyển đổi giới tính Trong khi đó,

theo quy định của BLDS, người đủ 18 tuổi

trở lên có thể là người có năng lực hành vi

dân sự đầy đủ, người mất năng lực hành

vi dân sự, người bị hạn chế năng lực hành

vi dân sự hoặc là người có khó khăn trong

nhận thức và làm chủ hành vi Nếu chỉ quy

định độ tuổi mà không quy định về khả

năng nhận thức và làm chủ hành vi của

người đề nghị sẽ khiến cho quy định trở

nên thiếu chặt chẽ Do đó, chúng tôi cho

rằng, cần đưa ra điều kiện nhằm xác định

cụ thể mức độ năng lực hành vi dân sự của

người đề nghị điều trị nội tiết tố để chuyển

đổi giới tính, ghi nhận thêm điều kiện về

nhận thức và làm chủ hành vi của người đề

nghị điều trị nội tiết tố đó là phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ

Thứ hai, khoản 3 Điều 7 Dự thảo luật

ghi nhận người đề nghị điều trị nội tiết tố phải là người độc thân Theo quy định của pháp luật hiện hành, người độc thân là người chưa từng kết hôn hoặc đã kết hôn nhưng đã

ly hôn theo bản án hoặc quyết định có hiệu lực của Tòa án Tuy nhiên, người độc thân vẫn có thể đã có con và trên giấy khai sinh của người con đó vẫn có thể ghi nhận đầy

đủ cả cha đẻ và mẹ đẻ Khi đó, việc chuyển đổi giới tính có thể dẫn đến hậu quả là người con đó đang có đầy đủ cha mẹ đẻ (một cha

đẻ và một mẹ đẻ) sẽ trở thành người có hai cha đẻ mà không có mẹ đẻ hoặc có hai mẹ

đẻ mà không có cha đẻ Điều này rõ ràng là không phù hợp với nhận thức bình thường của chính đứa trẻ, gia đình và toàn xã hội, mặc dù điều này hoàn toàn có thể giải quyết bằng những quy định cụ thể về vấn đề thay đổi hộ tịch của người chuyển giới và những người có liên quan Tuy nhiên, nếu việc ghi nhận này trở thành hiện thực sẽ biến một vấn đề đang bình thường (một cha đẻ, một

mẹ đẻ) trở thành bất bình thường (hai cha đẻ hoặc hai mẹ đẻ) Do đó, chúng tôi kiến nghị

bổ sung điều kiện không đang có con đối với người đề nghị điều trị nội tiết tố sinh dục để chuyển đổi giới tính

2.3 Điều kiện đối với người đề nghị phẫu thuật để chuyển đổi giới tính (Điều 8 của Dự thảo luật)

Việc phẫu thuật để chuyển đổi giới tính

sẽ khiến cho hình dạng bên ngoài của người

đề nghị chuyển đổi giới tính thay đổi một phần hoặc hoàn toàn so với trước đó Điều này có thể ảnh hưởng đến việc thực thi các quy phạm pháp luật có liên quan Ví dụ như người thực hiện phẫu thuật chuyển đổi giới

tính đã phạm tội nhưng chưa bị phát hiện và

khởi tố, nếu việc phẫu thuật chuyển đổi giới

tính đã được thực hiện mà hành vi phạm tội

mới bị phát hiện thì việc điều tra sẽ gặp khó

khăn, đặc biệt là người phẫu thuật chuyển đổi

giới tính đã thay đổi hộ tịch Để phòng ngừa

tình huống trên đây, chúng tôi kiến nghị bổ

sung thêm điều kiện về lý lịch tư pháp của

người đề nghị phẫu thuật để chuyển đổi giới

tính Theo đó, người đề nghị phẫu thuật để

chuyển đổi giới tính cần phải xin xác nhận lý

lịch tư pháp của cơ quan có thẩm quyền

2.4 Tên gọi của chương II

Chương II của Dự thảo có tên gọi:

“Điều kiện đối với người đề nghị chuyển

đổi giới tính” Với tên gọi này, nội dung

của Chương sẽ bao gồm quy định liên quan

đến điều kiện của người đề nghị chuyển

đổi giới tính như: điều kiện về giới tính

trước khi chuyển đổi giới tính, điều kiện về

nhận diện giới, điều kiện về độ tuổi, điều

kiện về tình trạng hôn nhân… Tuy nhiên,

trong số các điều khoản của Chương II,

chỉ có Điều 7 và Điều 8 quy định về điều

kiện của người đề nghị chuyển đổi giới

tính; các điều khác như Điều 6 quy định các hình thức chuyển đổi giới tính và việc cho phép đăng ký thay đổi hộ tịch, Điều 9

và Điều 10 quy định về Hồ sơ, thủ tục đề nghị bệnh viện điều trị nội tiết tố sinh dục

và phẫu thuật ngực hoặc bộ phận sinh dục

để chuyển đổi giới tính… là không phù hợp với tên gọi của Chương Để bảo đảm

sự thống nhất giữa tên gọi và nội dung của Chương II, chúng tôi đề nghị sửa đổi Dự thảo luật theo các phương án sau:

Phương án 1: giữ nguyên tên Chương

II và chỉ giữ lại nội dung Điều 7 và Điều 8 nhưng cần quy định cụ thể hơn về các điều kiện như đã kiến nghị ở trên Chuyển nội dung các Điều 6, 9, 10 sang một chương mới với tên gọi “Các hình thức chuyển đổi giới tính và thủ tục đề nghị can thiệp y học để chuyển đổi giới tính”

Phương án 2: giữ nguyên tên các

điều trong Chương II, đồng thời thay đổi tên gọi của Chương II thành “Các hình thức chuyển đổi giới tính, điều kiện và thủ tục đề nghị can thiệp y học để chuyển đổi giới tính”

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lê Diệu Linh (2016), Luật hóa quyền chuyển đổi giới tính, website: http://vksnd.vinhphuc.gov.vn/ UserControls/Publishing/News/BinhLuan/pFormPrint.aspx?UrlListProcess=/content/tintuc/lists/ News&ItemID=30735 (truy cập ngày 10/01/2018).

2 Trường Đại học Luật Hà Nội (2013), Tập bài giảng Luật Bình đẳng giới, Nxb Hồng Đức, Hà Nội.

3 Phạm Quỳnh Phương (2014), Người đồng tính, song tính và chuyển giới ở Việt Nam - Tổng luận các

nghiên cứu, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.

4 Trương Hồng Quang (2014), Người đồng tính, song tính, chuyển giới tại Việt Nam và vấn đề đổi mới hệ

thống pháp luật, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

5 Nguyễn Minh Tuấn (2017), Chuyển đổi giới tính cho người bị đau khổ về giới, bài viết trong Kỷ yếu Hội

thảo “Góp ý dự thảo Luật chuyển đổi giới tính”, Hội Luật gia Việt Nam và Bộ Y tế phối hợp tổ chức ngày 29/12/2017

6 https://vietadsgroup.vn/hoi-dap-la-gi-/chuyen-doi-gioi-tinh-la-gi-tim-hieu-ve-chuyen-doi-gioi-tinh-la-gi c62d11217.aspx (truy cập ngày 10/01/2018)