BÁO CÁO ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH DỰ ÁN LUẬT CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH

Như vậy, Theo quy định tại Điều 37 của Bộ luật Dân sự 2015 và Quyếtđịnh số 243/QĐ-TTg việc xây dựng Dự án Luật Chuyển đổi giới tính sẽ điềuchỉnh theo hướng quy định về các điều kiện của

BÁO CÁO ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH

DỰ ÁN LUẬT CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH

chuyển đổi giới tính, tuy nhiên cá nhân nào được thực hiện chuyển đổi giới tính,

cơ sở khám bệnh, chữa bệnh nào được phép thực hiện chuyển đổi giới tính, quytrình chuyển đổi giới tính như thế nào, thủ tục công nhận người chuyển đổi giớitính để thay đổi giấy tờ hộ tịch… thì chưa được quy định cụ thể Do vậy, việccông nhận đối với người chuyển đổi giới tính hiện nay mới chỉ là trên giấy màchưa được triển khai thực hiện trong thực tiễn

Khoản 2 Điều 14 Hiến pháp 2013: “Quyền con người, quyền công dân chỉ

có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốcphòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe củacộng đồng” Bên cạnh đó, Khoản 2 Điều 2 Bộ luật Dân sự 2015 cũng quy định:

“Quyền dân sự chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cầnthiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xãhội, sức khỏe của cộng đồng”.Khoản 1 Điều 3 Bộ luật Dân sự 2015 quy định

“Mọi cá nhân, pháp nhân đều bình đẳng, không được lấy bất kỳ lý do nào đểphân biệt đối xử; được pháp luật bảo hộ như nhau về các quyền nhân thân và tàisản”

Tại Quyết định số 243/QĐ-TTg ngày 05 tháng 02 năm 2016 của Thủ tướngChính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Bộ luật Dân sự, trong đó giao

Bộ Y tế nghiên cứu, đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về chuyểnđổi giới

Do việc chuyển đổi giới tính sẽ gắn với quyền con người, quyền công dân,

vì vậy, để thực hiện chuyển đổi giới tính theo quy định tại Điều 37 Bộ luật Dân

sự năm 2015 thì cần phải xây dựng Luật chuyển đổi giới tính

b) Thực trạng về người chuyển giới tại Việt Nam

Dự thảo 12/10/2017

Nghiên cứu trên thế giới cho thấy tỷ lệ người chuyển giới là từ 0,1% đến0,5% Điều tra giám sát hành vi có nguy cơ ở Masachusetts cho thấy có khoảng0,5 người trong độ tuổi 18-64 tự nhận mình là người chuyển giới Gần đây, cáccuộc điều tra dân số tại Mỹ và trên thế giới đã có câu hỏi nhằm xác định bảndạng giới và xu hướng tính dục Số liệu ước tính mới nhất cho thấy có khoảng0.3% dân số Mỹ là người chuyển giới Việc thu thập số liệu về tỷ lệ ngườichuyển giới gặp khó khăn do sự kỳ thị xã hội, khả năng tiếp cận tới những ngườichuyển giới ở vùng sâu, vùng xa cũng như hiểu biết, nhận dạng của chính ngườichuyển giới Nếu sử dụng con số trung bình thấp là 0.1%, Việt Nam ước đoán cógần 100.000 người chuyển giới, lấy con số trung bình là 0.3% thì Việt Nam cókhoảng 300.000 người chuyển giới Ở các nước hợp pháp hóa việc chuyển giới,

có thể dễ dàng thống kê hơn dựa trên số liệu các ca tư vấn, phẫu thuật hoặc thayđổi giấy tờ Tại Việt Nam chưa có nghiên cứu chính xác về số lượng ngườichuyển giới, mặc dù các hoạt động, nghiên cứu đã tiếp xúc với rất nhiều ngườichuyển giới

Trong những Nghiên cứu về sức khỏe từ Viện Nghiên cứu xã hội, kinh tế

và môi trường (iSEE), trong số 38 người chuyển giới nữ tại TP Hồ Chí Minhđược tiếp cận phỏng vấn về việc sử dụng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, chỉ có17/38 người đã từng có ít nhất một lần sử dụng dịch vụ y tế, là xét nghiệm HIVmiễn phí, còn lại không biết các dịch vụ y tế khác dành riêng cho người chuyểngiới ở đâu, và không tìm được các thông tin hỗ trợ tư vấn từ các nguồn có uy tínnhư các bệnh viện, cơ sở y tế lớn

Vì pháp luật Việt Nam chưa quy định cụ thể việc chuyển đổi giới tính nênnhững người có mong muốn chuyển đổi giới tính tại Việt Nam vẫn phải đi nướcngoài để thực hiện các can thiệp phẫu thuật chuyển đổi giới tính Chi phí mộtquy trình hoàn chỉnh cho việc chuyển đổi giới tính tại một bệnh viện uy tín tạiThái Lan (bao gồm phẫu thuật chuyển đổi giới tính và hỗ trợ tư vấn) dao độngtrong khoảng từ 30.000$ cho việc chuyển đổi từ Nữ sang Nam, (trong đó phẫuthuật cắt ngực từ 3.000-5.000$), và khoảng 35.000$ cho việc chuyển đổi từ Namsang Nữ, (trong đó bơm ngực mất khoảng 5.000$) Ngoài ra còn những dịch vụkhác như liệu pháp hormorne, thay đổi giọng nói, phẫu thuật thẩm mỹ, Việcchuyển đổi giới tính không làm thay đổi những đặc điểm nhận dạng sinh học đặctrưng của cơ thể, như: dấu vân tay, nhóm máu, khuôn mặt (trừ khi có phẫu thuậtthẩm mỹ)

Người chuyển giới đang sử dụng các loại thuốc hormorne trôi nổi ngoài thịtrường, nguồn hàng chủ yếu là xách tay, hoặc qua người quen đã sử dụng truyềnmiệng lại, với giá cả và chất lượng không thể kiếm chứng Qua các hoạt động

thực tế và tìm hiểu của Trung tâm ICS, trung bình mỗi năm tại TP.Hồ Chí Minh,

có khoảng 24-30 người chuyển giới gặp các biến chứng hậu phẫu và phải quayngược lại Thái Lan để thăm khám, và khoảng 8-10 người chuyển giới chết vìnhững biến chứng phát sinh trong quá trình sử dụng hormorne, tiêm silicon, vàcòn rất nhiều những nguy hiểm khác chưa thể thống kê, vì số lượng ngườichuyển giới sử dụng các dịch vụ y tế hỗ trợ quá ít

Người chuyển giới tại Việt Nam không được chuẩn bị về mặt tâm lý, cácbài trắc nghiệm về tinh thần khi chuyển giới: ăn mặc như giới tính mong muốn24/24 giờ; tập luyện những thay đổi khi giao tiếp/xưng hô với những người xungquanh, những thay đổi/khó khăn có thể gặp phải về sức khỏe/giấy tờ,… Việcthực hiện những phẫu thuật chuyển đổi giới tính mang lại cho họ những nguyhiểm lớn về sức khỏe, tâm lý và khó khăn khi đối diện với sự thay đổi, kỳ thị từphía gia đình và xã hội Những thông tin về người chuyển giới không được phổbiến và cập nhật tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, gây khó khăn và lúng túngcho những người thực hiện dịch vụ, khiến người chuyển giới không được đối xửmột cách bình đẳng khi thực hiện quyền công dân của mình

c) Thực trạng về cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có khả năng thực hiện canthiệp y học để chuyển đổi giới tính

Trước đây, Điều 36 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định cho phép cá nhân

có quyền được xác định lại giới tính song chỉ trong trường hợp giới tính bịkhuyết tật bẩm sinh hoặc chưa định hình chính xác Điều 36 Bộ luật Dân sự năm

2005 sau đó được cụ thể hoá trong Nghị định số 88/2008/NĐ-CP của Chính phủquy định chi tiết về việc xác định lại giới tính, trong đó có quy định về điều kiệncủa cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được phép can thiệp y tế để xác định lại giớitính (Điều 8) và hiện nay, cả nước có 03 cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã được

Bộ Y tế cho phép thực hiện xác định lại giới tính, bao gồm: Bệnh viện NhiTrung ương, Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức và Bệnh viện Nhi đồng 1 Thành phố

Hồ Chí Minh Trong quá trình thực hiện xác định lại giới tính, các Bệnh việnnày đã thực hiện các kỹ thuật phẫu thuật ngực từ nam sang nữ, từ nữ sang nam,phẫu thuật bộ phận sinh dục: cắt bỏ hoặc tạo bộ phận sinh dục… do có nhữngkhuyết tật bẩm sinh ở bộ phận sinh dục của một người ngay từ khi mới sinh ra,biểu hiện ở một trong các dạng như nữ lưỡng giới giả nam, nam lưỡng giới giả

nữ hoặc lưỡng giới thật hoặc những trường hợp chưa thể phân biệt được mộtngười là nam hay nữ xét về cả bộ phận sinh dục và nhiễm sắc thể giới tính

Chuyển đổi giới tính ngược lại so với xác định lại giới tính đó là được thựchiện trong trường hợp cá nhân có giới tính định hình chính xác (giới tính đãhoàn thiện) và can thiệp y học để chuyển đổi giới tính là một hoặc toàn bộ quátrình từ điều trị nội tiết tố đến phẫu thuật ngực, phẫu thuật bộ phận sinh dục đểthay đổi giới tính khác với giới tính sinh học hoàn thiện Kỹ thuật phẫu thuậtngực bao gồm cắt bỏ ngực để chuyển đổi giới tính từ nữ sang nam hoặc nângngực để chuyển đổi giới tính từ nam sang nữ, phẫu thuật bộ phận sinh dục là cắt

bỏ hoặc tạo bộ phận sinh dục khác với giới tính sinh học hoàn thiện Vì vậy, một

số bệnh viện đã thực hiện được kỹ thuật phẫu thuật ngực, phẫu thuật bộ phậnsinh dục để xác định lại giới tính sẽ có sẵn cơ sở vật chất, nhân lực để có thểthực hiện được phẫu thuật chuyển đổi giới tính

Thực tế hiện nay, từ khi Bộ luật Dân sự 2015 được Quốc hội thông qua,trong đó cho phép quyền chuyển đổi giới tính (Điều 37) một số bệnh viện lớnnhư Bệnh viện Việt Đức… đã có sự chuẩn bị về cơ sở vật chất, trang thiết bị,nhân lực cho việc thực hiện các can thiệp y học để chuyển đổi giới tính

2 Mục tiêu xây dựng chính sách

2.1 Mục tiêu chung

Tiếp cận dưới góc độ tôn trọng, bảo đảm quyền của người chuyển đổi giớitính, bảo đảm cho họ được sống đúng với giới tính mà mình mong muốn và cácquy định về người chuyển đổi giới tính vẫn gắn với khía cạnh về đạo đức, truyềnthống văn hóa của người Việt Nam Đồng thời Luật chuyển đổi giới tính sẽ tạo rakhuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ, minh bạch để hỗ trợ người chuyển đổigiới tính có được cuộc sống như những người bình thường khác như: được chămsóc y tế, phẫu thuật chuyển đổi giới tính, thay đổi hộ tịch, hòa nhập với gia đình,cộng đồng và xã hội; giảm kỳ thị, phân biệt đối xử

2.2 Mục tiêu cụ thể

2.2.1 Tạo cơ sở pháp lý để người có mong muốn chuyển đổi giới tính thựchiện được quyền chuyển đổi giới tính theo quy định tại Điều 37 của Bộ luật Dânsự;

2.2.2 Bảo đảm người có mong muốn chuyển đổi giới tính nhận thức đượcđầy đủ, toàn diện về giới tính thật của mình và hậu quả có thể xảy ra, từ đó thựchiện quyền chuyển đổi giới tính một cách tự nguyện

2.2.3 Giúp cho người có mong muốn chuyển đổi giới tính tiết kiệm đượcchi phí tài chính, được tiếp cận với dịch vụ y tế hiện đại, bảo đảm khi thực hiệncan thiệp y học để chuyển đổi giới tính

2.2.4 Giúp cho cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phát huy và tận dung đượcnguồn lực sẵn có để cung cấp dịch vụ y tế để chuyển đổi giới tính.

2.2.5 Hạn chế việc làm xáo trộn các quan hệ xã hội khi người có mongmuốn chuyển đổi giới tính thực hiện quyền chuyển đổi giới tính

II ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH VỀ CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH

Để đạt được mục tiêu tạo hành lang pháp lý cho những người có mongmuốn chuyển đổi giới tính thực hiện quyền chuyển đổi giới tính của mình, dựthảo Luật Chuyển đổi giới tính tập trung vào 03 nhóm chính sách lớn bao gồm:(1) phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật; (2) Điều kiện thực hiện can thiệp y học

về chuyển đổi giới tính; (3) công nhận sau chuyển đổi giới tính Mỗi nhóm chínhsách bao gồm các chính sách cụ thể tương ứng với các giải pháp cụ thể được đưara

Theo đó, Báo cáo thể hiện nội dung đánh giá tác động của các chính sách

Chính sách 4: Quy định về tình trạng hôn nhân

Chính sách 5: Xác định tâm lý người chuyển đổi giới tính

Chính sách 6: Điều kiện của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được phép thựchiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính

Chính sách 7: Quy định công nhận đối với các trường hợp đã thực hiệncan thiệp y học để chuyển đổi giới tính trước ngày Luật Chuyển đổi giới tính cóhiệu lực

Chính sách 8: Chi phí thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính

1 Chính sách 1: Phạm vi điều chỉnh của Dự án Luật chuyển đổi giới tính 1.1 Xác định vấn đề bất cập

1.1.1 Thực trạng

Hiện nay có khoảng 66/220 quốc gia cho phép chuyển đổi giới tính, trong

đó một số quốc gia có Luật riêng về chuyển đổi giới tính như Luật công nhận

giới tính năm 2004 của Anh Quốc, Luật về bản dạng giới năm 2012 củaArgentina, Luật thừa nhận pháp lý về giới của người chuyển giới năm 2002 củaPhần Lan…

Phạm vi điều chỉnh trong các Luật hoặc quy định về chuyển đổi giới tínhcủa mỗi quốc gia là khác nhau, chẳng hạn Luật Công nhận Giới tính năm 2004của Anh Quốc điều chỉnh về nội dung can thiệp y tế chuyển đổi giới tính vàChứng nhận công nhận giới tính làm cơ sở để thay đổi giấy khai sinh và các giấy

tờ tùy thân khác hay theo Luật về Bản dạng giới của Argentina ngoài việc điềuchỉnh về vấn đề y tế còn quy định cả thủ tục thay đổi hộ tịch

Tại Việt Nam theo Điều 37 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “Việc

chuyển đổi giới tính được thực hiện theo quy định của luật Cá nhân đã chuyển đổi giới tính có quyền, nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch theo quy định của pháp luật về hộ tịch; có quyền nhân thân phù hợp với giới tính đã được chuyển đổi theo quy định của Bộ luật này và luật khác có liên quan”.

Tiếp đó, để triển khai thi hành Bộ luật Dân sự 2015 ngày 05 tháng 02 năm

2016 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 243/QĐ-TTg về Kếhoạch triển khai thi hành Bộ luật Dân sự, trong đó có giao Bộ Y tế nghiên cứu,

đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về chuyển đổi giới

Như vậy, Theo quy định tại Điều 37 của Bộ luật Dân sự 2015 và Quyếtđịnh số 243/QĐ-TTg việc xây dựng Dự án Luật Chuyển đổi giới tính sẽ điềuchỉnh theo hướng quy định về các điều kiện của người muốn chuyển đổi giớitính, điều kiện của cá nhân, tổ chức thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giớitính, quy trình chuyên môn và công nhận đã thực hiện can thiệp y học để chuyểnđổi giới tính, trên cơ sở đó người chuyển đổi giới tính sẽ phải thực hiện nghĩa vụđăng ký thay đổi hộ tịch, các giấy tờ tùy thân khác theo các luật chuyên ngành

có liên quan như Luật hộ tịch, Luật lao động, Luật hôn nhân và gia đình, Luậtthi hành tạm giữ, tạm giam…

1.1.2 Hậu quả:

Trường hợp phạm vi điều chỉnh của Dự án Luật Chuyển đổi giới tínhngoài quy định về điều kiện, quy trình chuyên môn, công nhận đã can thiệp yhọc để chuyển đổi giới tính còn quy định các vấn đề về đăng ký thay đổi hộ tịch

và các vấn đề liên quan đến quyền nhân thân của người chuyển đổi giới tính saukhi được công nhận sẽ dẫn đến hậu quả như sau:

- Dự án Luật Chuyển đổi giới tính sẽ không đi theo cấu trúc của Luậtchuyên ngành như các luật hiện nay mà sẽ đi theo cấu trúc một luật sửa đổi, bổsung nhiều luật có liên quan.

- Sẽ tạo ra sự chồng chéo, không đồng bộ, thống nhất với các luật chuyênngành có liên quan như Luật hộ tịch, Luật Hôn nhân và Gia đình…

để chuyển đổi giới tính, người chuyển đổi giới tính sẽ thực hiện việc đăng kýthay đổi hộ tịch với giới tính mới theo Luật hộ tịch, sau đó trên cơ sở giới tínhmới đã được công nhận, người chuyển đổi giới tính sẽ thực hiện các quyền,nghĩa vụ của công dân với giới tính mới là nam hoặc là nữ theo các văn bản quyphạm pháp luật chuyên ngành có liên quan

1.2 Mục tiêu giải quyết vấn đề

Bảo đảm triển khai thực hiện theo đúng quy định được giao tại Điều 37

Bộ luật Dân sự năm 2015 và bảo đảm việc đồng bộ, thống nhất của Dự án Luậtchuyển đổi giới tính với các luật chuyên ngành có liên quan

1.3 Các giải pháp đề xuất để giải quyết vấn đề

- Giải pháp1: Quy định về điều kiện đối với người muốn chuyển đổi giới

tính, điều kiện đối với cá nhân, tổ chức thực hiện can thiệp y học để chuyển đổigiới tính, hồ sơ, thủ tục, quy trình chuyên môn, công nhận đã can thiệp y học đểchuyển đổi giới tính và trách nhiệm trong thực hiện chuyển đổi giới tính

- Giải pháp 2: Quy định về điều kiện, hồ sơ, quy trình chuyên môn, công

nhận đã can thiệp y học để chuyển đổi giới tính và các vấn đề liên quan đếnngười chuyển đổi giới tính sau khi được công nhận

1.4 Đánh giá tác động của các giải pháp đối với đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của chính sách và các đối tượng khác có liên quan

1.4.1 Tác động về kinh tế - xã hội

1.4.1.1 Đối với Nhà nước

Giải pháp 1 đem lại tác động tích cực cho Nhà nước hơn so với giải pháp

2, cụ thể:

- Tác động tích cực:

Giải pháp 1 sẽ tạo sự đồng bộ thống nhất trong chính sách của Nhà nước

- Tác động tiêu cực: Giải pháp 2 chưa bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ

trong chính sách của Nhà nước đã được đưa ra trong Bộ luật Dân sự năm 2015

1.4.1.2 Đối với người chuyển đổi giới tính

* Giải pháp1: Quy định về điều kiện đối với người muốn chuyển đổi giới

tính, điều kiện đối với cá nhân, tổ chức thực hiện can thiệp y học để chuyển đổigiới tính, hồ sơ, thủ tục, quy trình chuyên môn, công nhận đã can thiệp y học đểchuyển đổi giới tính và trách nhiệm trong thực hiện chuyển đổi giới tính:

- Tác động tích cực:

Tạo hành lang pháp lý giúp cho những người muốn chuyển đổi giới tínhđược thực hiện các can thiệp y học để chuyển đổi giới tính tại các cơ sở khámbệnh, chữa bệnh đáp ứng đủ điều kiện tại Việt Nam mà không phải đi nướcngoài thực hiện và được chăm sóc tâm lý, y tế trước, trong và sau khi phẫu thuậtchuyển đổi giới tính, từ đó tiết kiệm được chi phí tài chính và bảo đảm an toàn

về sức khỏe cho người chuyển đổi giới tính

- Tác động tiêu cực: Chưa xác định.

* Giải pháp 2: Quy định về điều kiện, hồ sơ, quy trình chuyên môn, công

nhận đã can thiệp y học để chuyển đổi giới tính và các vấn đề liên quan đếnngười chuyển đổi giới tính sau khi được công nhận

- Tác động tích cực:

Quy định một cách cơ bản các vấn đề liên quan đến người chuyển đổi giớitính sau khi được công nhận để Luật chuyển đổi giới tính có hiệu lực thì ngườichuyển đổi giới tính thực hiện được các quyền nhân thân của mình như thay đổigiới tính trong giấy tờ hộ tịch, giấy tờ tùy thân khác, từ đó giúp cho ngườichuyển đổi giới tính được sống đúng với giới tính mà mình mong muốn trên cảgiấy tờ pháp lý để bảo đảm ổn định cuộc sống

- Tác động tiêu cực: Chưa xác định

1.4.1.3 Đối với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh:

- Tác động tích cực: Cả giải pháp 1 và giải pháp 2 đều tạo cơ sở pháp lý

để các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khi đáp ứng đủ điều kiện được phép thực

hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính, từ đó tăng thêm nguồn thu cho các

- Đối với giải pháp 1: Do chính sách không có liên quan đến thủ tục hành

chính nên không thực hiện việc đánh giá tác động về thủ tục hành chính

- Đối với giải pháp 2: Do chính sách không có liên quan đến thủ tục hành

chính nên không thực hiện việc đánh giá tác động về thủ tục hành chính

1.4.4 Tác động đối với hệ thống pháp luật

- Đối với giải pháp 1:

Thực hiện theo yêu cầu được giao quy định tại Điều 37 Bộ Luật Dân sự

và Quyết định số 243/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ

Tạo sự đồng bộ thống nhất trong hệ thống pháp luật

- Đối với giải pháp 2:

Việc quy định nội dung đăng ký thay đổi hộ tịch và một số nội dung khácliên quan đến người chuyển đổi giới tính sau khi được công nhận sẽ có tác độngđến hệ thống pháp luật như sau:

+ Pháp luật về hôn nhân gia đình: Nếu người chuyển đổi giới tính sau khithay đổi hộ tịch mà lại đang trong quan hệ hôn nhân và gia đình thì sẽ xuất hiện

“hôn nhân đồng giới” Vấn đề này không được thừa nhận trong Luật hôn nhân

và gia đình; “Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giớitính” (Khoản 2 Điều 8) Như vậy, sẽ xảy ra 1 trong tình huống sau:

(1) Tạo ra sự không đồng bộ của hệ thống pháp luật;

(2) Luật chuyển đổi giới tính sẽ trực tiếp bãi bỏ Khoản 2 Điều 8 Luật Hônnhân và gia đình hoặc áp dụng theo nguyên tắc Điều 3 Điều 156 Luật Ban hànhvăn bản quy phạm pháp luật 2015 “Trong trường hợp các văn bản quy phạm

pháp luật do cùng một cơ quan ban hành có quy định khác nhau về cùng mộtvấn đề thì áp dụng quy định của văn bản quy phạm pháp luật ban hành sau”

Bên cạnh đó, phát sinh các quan hệ cha, mẹ, con, tài sản, thừa kế…

+ Pháp luật về thi hành án hình sự, tam giữ, tạm giam: Sẽ quy định riêngchế độ ở đối với người chuyển đổi giới tính; chống phân biệt, đối xử đối vớingười chuyển đổi giới tính (Luật tạm giữ, tạm giam đã quy định)

+ Pháp luật về thi đấu thể thao: Quy định bổ sung việc tham gia một sốmôn thi đấu đòi hỏi thể lực của người chuyển đổi giới tính từ nam sang nữ đểbảo đảm công bằng cho những người khác

+ Pháp luật lao động: Quy định bổ sung đối với việc sử dụng lao động làngười chuyển đổi giới tính tại Chương XI của Bộ luật lao động, trong đó đối vớitrường hợp lao động nam chuyển sang nữ cũng cần phải được hưởng một sốquyền lợi cơ bản của lao động nữ quy định tại Chương X của Bộ luật lao động

1.5 Kiến nghị giải pháp lựa chọn

- Kiến nghị giải pháp lựa chọn: Lựa chọn giải pháp 1 Quy định về điềukiện đối với người muốn chuyển đổi giới tính, điều kiện đối với cá nhân, tổ chứcthực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính, hồ sơ, thủ tục, quy trìnhchuyên môn, công nhận đã can thiệp y học để chuyển đổi giới tính và tráchnhiệm trong thực hiện chuyển đổi giới tính

- Lý do: Bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật và vẫnbảo đảm cho người chuyển đổi giới tính thực hiện được các quyền nhân thân củamình theo các luật chuyên ngành có liên quan sau khi được công nhận

2 Chính sách 2:Các trường hợp công nhận người chuyển đổi giới tính

2.1 Xác định vấn đề bất cập

2.1.1 Thực trạng:

Để hợp pháp hóa việc thay đổi tên và giới tính trên giấy tờ, người chuyểnđổi giới tính có bắt buộc phải thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tínhhay không? Đây là câu hỏi được đặt ra đối với mỗi quốc gia khi cho phép thựchiện chuyển đổi giới tính Hiện nay có 03 trường hợp phổ biến bao gồm:

(1) Trường hợp 1: Người có mong muốn chuyển đổi giới tính phải có can

thiệp về y tế là đã sử dụng hoóc môn liên tục trong một thời gian liên tục nhấtđịnh;

(2) Trường hợp 2: Người có mong muốn chuyển đổi giới tính phải có can

thiệp về y tế là đã có thời gian sử dụng hoóc môn và đã trải qua phẫu thuật ngựchoặc phẫu thuật bộ phận sinh dục hoặc đã phẫu thuật cả ngực và bộ phận sinhdục

(3) Trường hợp 3: Người có mong muốn chuyển đổi giới tính không cần có

can thiệp về y tế mà chỉ cần nộp đơn lên cơ quan có thẩm quyền (có thể là cơquan tư pháp) ghi rõ nguyện vọng là có mong muốn được xác nhận là ngườichuyển đổi giới tính cùng Bản xác nhận có mong muốn chuyển đổi giới tính củachuyên gia tư vấn tâm lý

Với mỗi trường hợp thì đều có những mặt tích cực và hạn chế nhất định(phân tích kỹ hơn ở phần sau)

Trên thế giới hiện nay có 66 quốc gia cho phép thực hiện chuyển đổi giớitính, trong đó 19/38 quốc gia ở Châu Âu yêu cầu người có mong muốn đượccông nhận chuyển đổi giới tính phải trải qua phẫu thuật, sau đó mới được côngnhận về mặt giấy tờ nhân thân; Ở châu Á chỉ có một số quốc gia đưa ra điềukiện bắt buộc phẫu thuật chuyển đổi giới tính để được công nhận như: Nhật Bản,Trung Quốc, Singapore, Phillipines

Tuy nhiên, do không phải người nào có mong muốn chuyển đổi giới tínhcũng đủ điều kiện kinh tế để chi trả cho phẫu thuật hoặc bảo đảm về sức khỏe,hay lòng can đảm để trải qua các cuộc phẫu thuật với các nguy cơ xấu có thể xảy

ra, nên việc yêu cầu phải trải qua phẫu thuật mới cho phép thay đổi giấy tờ vềnhân thân sẽ hạn chế số người có mong muốn được chuyển đổi giới tính đượccông nhận giới tính mới Một số nước cho phép công nhận giới tính mới màkhông phải trải qua phẫu thuật như: Hàn Quốc, Đài Loan, Nam Phi, Israel, Đức,Malta… …

Ở Việt Nam, do chưa cho phép chuyển đổi giới tính nên hầu hết nhữngngười có mong muốn chuyển đổi giới tính phải đi nước ngoài thực hiện canthiệp y học để chuyển đổi giới tính như Thái Lan, Hàn Quốc

2.1.2 Hậu quả:

Việc quy định yêu cầu bắt buộc phải phẫu thuật chuyển đổi giới tính đểđược công nhận là người chuyển đổi giới tính khiến người chuyển đổi giới tính

có thể gặp nguy hiểm đến tính mạng và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của

họ Đồng thời, để thực hiện được phẫu thuật chuyển đổi giới tính không phảingười mong muốn chuyển đổi giới tính nào cũng có đủ sức khỏe và tài chính đểthực hiện, Việc bắt buộc phải phẫu thuật chuyển đổi giới tính một phần hay toàn

bộ để được công nhận cũng không phù hợp với thông lệ quốc tế trong bảo đảmquyền con người và pháp luật của các nước hiện đại về chuyển đổi giới tính.

2.1.3 Nguyên nhân:

- Kỹ thuật phẫu thuật ngực, phẫu thuật bộ phận sinh dục là kỹ thuật chuyênmôn cao, độ rủi ro lớn và các bước để thực hiện nó lại thường rất lâu dài Điềunày đặc biệt đúng đối với người chuyển giới nam vì phẫu thuật tạo hình bộ phậnsinh dục nam bao gồm rất nhiều các bước phẫu thuật, mức độ khó của kỹ thuật

và hậu phẫu khiến cho chỉ một số rất ít trong người chuyển giới nam có thể cónhững phẫu thuật như vậy (Coleman et al.,2011)

- Chi phí để thực hiện một ca phẫu thuật ngực hay phẫu thuật bộ phận sinhdục là khá lớn khoảng từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng

- Khi thực hiện phẫu thuật chuyển đổi giới tính sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe

và làm giảm tuổi thọ đi so với người bình thường

- Không phải tất cả những người muốn chuyển đổi giới tính đều mongmuốn thực hiện phẫu thuật chuyển đổi giới tính, đặc biệt đối với trường hợpchuyển đổi giới tính từ nữ sang nam

2.2 Mục tiêu giải quyết vấn đề

Tạo điều kiện cho người mong muốn chuyển đổi giới tính được sống đúngvới giới tính mà mình mong muốn Đồng thời việc thực hiện chuyển đổi giớitính nhưng phải trên cơ sở suy nghĩ thấu đáo, không ảnh hưởng đến xã hội vàkhông gây khó khăn cho cơ quan quản lý nhà nước

2.3 Các giải pháp đề xuất để giải quyết vấn đề

- Giải pháp 1: Cho phép cá nhân sau khi kiểm tra tâm lý (theo bảng chuẩn)

được xác định là có mong muốn chuyển đổi giới tính, đã sử dụng hoóc môntrong một thời gian liên tục (khoảng 02 năm trở lên) thì được công nhận làngười chuyển đổi giới tính;

- Giải pháp 2: Cho phép cá nhân sau khi kiểm tra tâm lý (theo bảng chuẩn)

được xác định là có mong muốn chuyển đổi giới tính, đã sử dụng hoóc môntrong một thời gian liên tục (khoảng 01 năm) hoặc đã trải qua phẫu thuật mộtphần (thay đổi ngực hoặc bộ phận sinh dục) hoặc toàn bộ (phẫu thuật cả ngực và

bộ phận sinh dục) được công nhận là người chuyển đổi giới tính

- Giải pháp 3: Không có can thiệp về y tế (sử dụng hoóc môn hoặc phẫu

thuật ngực, bộ phận sinh dục) mà chỉ chỉ cần có Bản xác nhận là đã kiểm tra tâm

lý (theo bảng chuẩn) và được xác định là có mong muốn chuyển đổi giới tính thìđược công nhận là người chuyển đổi giới tính.

2.4 Đánh giá tác động của các giải pháp đối với đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của chính sách và các đối tượng khác có liên quan

+ Giải pháp 1 và giải pháp 2 giúp Nhà nước không bị “chảy máu” ngoại tệ

do người Việt Nam ra nước ngoài thực hiện chuyển đổi giới tính; có thể thống

kê, quản lý và có chính sách phù hợp đối với người chuyển đổi giới tính vềchăm sóc sức khỏe, việc làm, …

+ Gây khó khăn trong quản lý, đặc biệt là về vấn đề hộ tịch và tạo ra xáotrộn lớn trong xã hội (nay tên gọi, giới tính là nam, mai là nữ, ngày kia lại lànam hoặc cách ăn mặc quần áo, nay là nam, mai lại là nữ; hoặc một người phạmtội có thể lợi dụng để lẩn tránh sự truy tìm của cơ quan công an…; đặc biệt tronghọc tập, sinh hoạt, lao động với những người xung quanh) do sự dễ dàng thayđổi giới tính, họ tên của mỗi cá nhân

+ Do Việt Nam là nước Á Đông nên tư tưởng còn nặng nề về giới, thuầnphong, mỹ tục.Việc cho phép chuyển đổi giới tính nên làm từng bước, nếu thôngthoáng ngay sẽ tạo dư luận phản đối của đại đa số dân chúng và dự thảo Luậtkhó được Quốc hội thông qua

2.4.1.2 Đối với người chuyển đổi giới tính

a) Giải pháp 1: Cho phép cá nhân sau khi kiểm tra tâm lý (theo bảng

chuẩn) được xác định là có mong muốn chuyển đổi giới tính, đã sử dụng hoócmôn trong một thời gian liên tục (khoảng 02 năm trở lên) thì được công nhận làngười chuyển đổi giới tính

- Tác động tích cực:

+ Quy định này nhằm giúp những người có mong muốn chuyển đổi giớitính mà chưa có các điều kiện về sức khỏe hoặc tài chính để thực hiện phẫuthuật chuyển đổi giới tínhcó thể được công nhận chuyển đổi giới tính để thay đổigiấy tờ hộ tịch

+ Việc sử dụng hoóc môn liên tục sẽ làm cho người có mong muốnchuyển đổi giới tính phát triển các hoóc môn giới tính mong muốn, ví dụ: mộtngười có giới tính định hình chính xác là nam giới sau khi sử dụng hoóc môn nữthì hoóc môn nữ của người đó sẽ phát triển, giọng nói sẽ chuyển sang giọng nữ,chân tay mềm mại, ngực phát triển… như vậy, người đó mặc đồ, trang điểm nữthì sẽ rất giống giới tính mong muốn

Các nghiên cứu và thực tế cho thấy, người có mong muốn chuyển đổi giớitính phát hiện sự khác biệt về giới tính của mình rất sớm, thậm chí ngay từ bé, vídụ: thích chơi trò chơi, mặc quần áo của người khác giới tính hoặc thích chơivới người khác giới tính….Nếu các em sử dụng hoóc môn càng sớm thì khi lớnlên, các em có thể hoàn toàn có vẻ bề ngoài giống như người có giới tính mongmuốn Việc có trải qua phẫu thuật hay không chỉ là sự hoàn thiện cơ thể màngười ngoài không phát hiện ra được

+ Giải pháp này được những người có mong muốn chuyển đổi giới tínhủng hộ vì họ không cần phải phẫu thuật và dễ dàng đạt được sự chấp thuận củanhững người xung quanh do họ có ngoại hình tương ứng với giới tính chuyểnđổi trên giây tờ hộ tịch

+ Bên cạnh đó, việc sử dụng hoóc môn cũng khá thuận tiện và phù hợpvới điều kiện về chi phí của những người có mong muốn chuyển đổi giới tính:

Hiện nay có 2 dạng Testosterone phổ biến ở Việt Nam là dạng viên uống

và dạng tiêm

Dạng viên uống:

Tên thuốc: Andriol Testocaps

Liều lượng: 160 - 240mg/ngày (uống 2 - 3 viên/lần,ngày 2 lần)

Đóng gói: Một hộp có 3 vỉ, 10 viên/vỉ, 40mg/viên nang

Giá: ~ 240.000 VNĐ (tùy nhà thuốc)

Chi phí sử dụng: 4 - 6 hộp / tháng ~ 960.000 - 1.440.000 VNĐ / tháng

Ưu điểm:

1 Là phương pháp đơn giản, tiện lợi để đưa Testosterone vào cơ thể

2 Phù hợp với những người bị bệnh máu không đông

Dạng tiêm:

Tên thuốc: Sustanon 250

Liều lượng: 250mg / 2 - 3 tuần

Đóng gói: Một hộp 1 ống x 1ml, 250mg / ml

Giá: 95.000 - 110.000 VNĐ (tùy nhà thuốc)

Chi phí sử dụng: 1 hộp / tháng ~ 100.000 VNĐ / tháng

Ưu điểm:

1 Chi phí sử dụng rẻ nhất trong các dạng Testosterone

2 Mang lại hiệu quả cao nhất trong các dạng Testosterone

3 Testosterone được phóng thích từ từ vào cơ thể, nhờ đó duy trì nồng

độ Testosterone phù hợp trong thời gian dài (1 - 3 tuần tùy liều lượng mỗi lầntiêm)

4 Hạn chế tối đa các tổn hại cho gan

Như vậy, để sử dụng hoóc môn 02 năm liên tục, người có mong muốnchuyển đổi giới tính sẽ phải chi trả khoảng 2.400.000 đồng đối với dạng tiêm vàkhoảng 34.000.000 đồng đối với dạng uống

- Tác động tiêu cực:

+ Nếu người có mong muốn chuyển đổi giới tính vì lý do nào đó khôngtiếp tục sử dụng hoóc môn thì hình thức bên ngoài có thể sẽ quay trở lại hìnhdáng ban đầu hoặc khó quay lại hình dáng bên ngoài tùy thuộc vào loại hoócmôn mà họ sử dụng Khi đó họ tên, giới tính lại không phù hợp với hình thứcbên ngoài Điều này gây khó khăn cho việc hòa nhập lại cộng đồng của họ vàcũng gây khó khăn cho việc quản lý của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền

+ Việc sử dụng hoóc môn liên tục sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe của ngườichuyển đổi giới tính, có thể gây ra các bệnh hoặc giảm tuổi thọ của người sửdụng trong thời gian dài

+ Việc sử dụng hoóc môn sẽ có các nhược điểm sau:

Dạng viên uống: Nhược điểm:

1 Chi phí sử dụng đắt hơn Testosterone dạng tiêm

2 Thuốc chỉ ở trong cơ thể trong thời gian rất ngắn - vài giờ đồng hồ, sau đóđược bài tiết qua nước tiểu

3 Bắt buộc phải uống đều hàng ngày vào cùng thời điểm (không được quên) đểduy trì nồng độ Testosterone an toàn và hiệu quả trong cơ thể

4 Không thể ngăn kinh nguyệt ở 50% Trans Guy

5 Gây hại cho gan do đó cần phải thường xuyên đến bác sỹ để kiểm tra chứcnăng gan Vì nhược điểm này, Testosterone dạng viên uống không được khuyêndùng hoặc đề cập đến trong các tài liệu về hormone của Trans Guy nước ngoài

Dạng tiêm: Nhược điểm:

1 Là một phương pháp gây đau khi đưa Testosterone vào cơ thể

2 Không phù hợp với những người mắc chứng máu không đông

3 Có thể gây nguy hiểm nếu tiêm nhầm vào máu hay dây thần kinh hoặc tiêmnhầm dị vật vào cơ thể do không giữ vệ sinh trong quá trình tiêm

4 Có thể gặp khó khăn nếu tự tiêm

5 Đôi khi gây ra sự thay đổi trong tâm trạng, cảm xúc do nồng độ Testosteronequá cao (sau khi tiêm) hoặc quá thấp (thời gian ngay trước mũi tiêm tiếp theo)

+ Việc sử dụng hoóc môn mặc dù đã làm thay đổi được một số hình dạngbên ngoài như mong muốn, tuy nhiên mới chỉ là thay đổi bề ngoài:

Người có mong muốn chuyển đổi giới tính sẽ được điều trị bằng nội tiết

tố giới tính Nội tiết tố sẽ giúp cơ thể họ thay đổi Tuy nhiên, có những cơ quankhông thay đổi được như dương vật không thể ngắn lại, dù âm vật lại có thể dài

ra thêm 3,5 – 6 cm sau một năm điều trị; hay bộ ngực phụ nữ không thể nhỏ bớt

dù vú đàn ông to ra được Ở người chuyển giới từ nam thành nữ, lông cơ thểgiảm bớt rõ rệt nhưng râu giảm ít hơn Testosterone giúp lông trên cơ thể ngườichuyển giới từ nữ thành nam phát triển nhiều hơn sau một năm Tinh hoànthường giảm 25% thể tích sau một năm điều trị Sự phân bố mỡ của cơ thể cũngthay đổi dưới tác động của nội tiết tố nữ Tuy nhiên đối với người chuyển giới từ

nữ thành nam thì nội tiết tố nam lại không làm giảm được lượng mỡ cơ thể.Ngoài ra, nội tiết tố sinh dục không làm thay đổi bộ xương Testosterone làmkinh nguyệt ngưng sớm ngay sau khi điều trị, đồng thời giúp giọng nói của

người chuyển giới từ nữ thành nam trở nên “vỡ giọng”, trầm hẳn sau ba thángdùng thuốc, nhưng estrogene lại không thể giúp giọng của người chuyển giới từnam thành nữ trở nên thanh tao được Những người này cần có các bài tập vềgiọng nói 1

b) Giải pháp2: Cho phép cá nhân sau khi kiểm tra tâm lý (theo bảng

chuẩn) được xác định là có mong muốn chuyển đổi giới tính, đã sử dụng hoócmôn trong một thời gian liên tục (khoảng 01 năm) hoặc đã trải qua phẫu thuậtmột phần (thay đổi ngực hoặc bộ phận sinh dục) hoặc toàn bộ (phẫu thuật cảngực và bộ phận sinh dục) được công nhận là người chuyển đổi giới tính

- Tác động tích cực:

+ Quy định này bảo đảm phù hợp với pháp luật và đạo đức của Việt Nam.Đồng thời giúp cho những người có mong muốn chuyển đổi giới tính có nhiềulựa chọn có thể là chỉ sử dụng hooc môn trong một thời gian hoặc thực hiệnphẫu thuật chuyển đổi giới tính (có thể phẫu thuật một phần hoặc toàn bộ)… đểđược công nhận là người chuyển đổi giới tính

+ Quy định này đang được nhiều nước áp dụng và phù hợp với mongmuốn của đại bộ phận những người có nhu cầu được chuyển đổi giới tính tạiViệt Nam Việc cho phép thực hiện phẫu thuật tại Việt Nam giúp cho họ giảmchi phí đi lại, ăn nghỉ, phẫu thuật do không phải đi nước ngoài, được chăm sóc y

tế thường xuyên và giảm hoặc không bị phân biệt đối xử, kỳ thị Việc thay đổi

về ngoại hình phù hợp với việc thay đổi về giới tính và họ tên dễ được nhữngngười xung quanh và cộng đồng chấp nhận

+ Nếu thực hiện phẫu thuật chuyển đổi giới tính ở Việt Nam, chi phí sẽ rẻhơn rất nhiều Nếu thực hiện phẫu thuật chuyển đổi giới tính từ nữ sang nam tạiThái Lan, chi phí phải chi trả bao gồm:

1 - Khám tâm lý: 2.500 Baht/lần/bác sỹ => 5.000 Baht/2 bác sỹ (~ 3.200.000VNĐ)2

2 - Điều trị hormone: 4.000 Baht (chưa bao gồm tiền mua T) (~ 2.600.000VNĐ)

3 - Phẫu thuật ngực (Mastectomy):

1 http://wikiluat.com/2016/05/nguoi-chuyen-gioi-va-phap-luat-the-gioi-ve-nguoi-chuyen-gioi/

2 Nguồgu nam.html

http://transguysvn.blogspot.com/2015/05/phau-thuat-chuyen-gioi-tu-nu-sang- 95.000 Baht (~ 61.700.000 VNĐ): Phẫu thuật ngực bằng phương phápKeyhole hoặc Peri-areolar cho người ngực nhỏ.

 110.000 Baht (~ 71.500.000 VNĐ): Phẫu thuật ngực bằng phương phápDouble Incision cho người ngực lớn hoặc nếu bệnh nhân yêu cầu

Giá trên đã bao gồm chi phí di chuyển đầu ngực (tùy vào ngực có cần di chuyển

vị trí đầu ngực hay không mà bác sỹ sẽ tiến hành làm), 02 đêm nằm viện và táikhám sau 01 tuần để bác sỹ kiểm tra tình hình vết mổ Chưa bao gồm chi phí thunhỏ đầu ngực Những người có đầu ngực lớn so với đầu ngực của nam giới, nếumuốn thu nhỏ đầu ngực (tiến hành luôn khi phẫu thuật ngực) thì sẽ tính thêmphụ phí:

35.000 Baht (~ 22.100.000 VNĐ): Phẫu thuật thu nhỏ đầu ngực

Lưu ý: Không bắt buộc phải sử dụng hormone để được phẫu thuật ngực

4 - Phẫu thuật cắt bỏ tử cung và buồng trứng (TAHBSO): 69.000 Baht (~44.800.000 VNĐ)

Lưu ý: Bắt buộc phải sử dụng hormone do BS điều trị ít nhất 1 năm để đượcphẫu thuật

Giá trên là cho phẫu thuật theo hình thức mổ và đã bao gồm 5 đêm nằm viện

5 Phẫu thuật nội soi cắt bỏ tử cung và buồng trứng (TAHBSO (Laparoscopic LAVH)): 120.000 Baht (~ 78.000.000 VNĐ)3

3 nguồguhttp://TransGuysVN.blogspot.com

+ Không phải người nào cũng đủ kinh tế, bảo đảm sức khỏe để trải quaphẫu thuật.

c) Giải pháp 3: Không có can thiệp về y tế (sử dụng hoóc môn hoặc phẫu

thuật ngực, bộ phận sinh dục) mà chỉ chỉ cần có Bản xác nhận là đã kiểm tra tâm

lý (theo bảng chuẩn) và được xác định là có mong muốn chuyển đổi giới tính thìđược công nhận là người chuyển đổi giới tính

- Tác động tích cực:

Tạo điều kiện thuận lợi cho người có mong muốn chuyển đổi giới tínhđược công nhận giới tính mới một cách đơn giản, nhanh chóng Giảm chi phí vềthời gian, kinh phí và bảo đảm sức khỏe cho người có mong muốn chuyển đổigiới tính

- Tác động tiêu cực:

Không có cơ sở đủ thuyết phục để xác nhận một người thực sự có mongmuốn chuyển đổi giới tính vĩnh viễn với một người chuyển đổi giới tính vì bồngbột nhất thời hoặc theo một trào lưu nào đó Do vậy nếu theo giải pháp này cóthể xảy ra trường hợp người chuyển đổi giới tính chuyển đổi sang giới tính màkhông phải là giới tính thực sự mà mình mong muốn

2.4.1.3 Đối với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh

- Tác động tích cực:

Giải pháp 1 và giải pháp 2 giúp cho cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bổ sung

kỹ thuật can thiệp y học để chuyển đổi giới tính (điều trị nội tiết tố, phẫu thuậtngực, phẫu thuật bộ phận sinh dục và các phẫu thuật đặc điểm giới tính khác)vào phạm vi hoạt động chuyên môn của cơ sở; làm tăng nguồn thu từ hoạt độngcung cấp dịch vụ can thiệp y học để chuyển đổi giới tính cho cơ sở khám bệnh,chữa bệnh; tạo ra việc làm, thu nhập cho đội ngũ thầy thuốc, nhân viên y tế vàtận dụng được nguồn lực sẵn có của cơ sở

- Tác động tiêu cực:

Giải pháp 3 sẽ không tạo điều kiện cho cơ sở khám bệnh, chữa bệnh triểnkhai thực hiện kỹ thuật can thiệp y học để chuyển đổi giới tính, trong khi các kỹthuật này các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh của Việt Nam hoàn toàn có thể làmđược, thậm chí còn làm tốt hơn một số cơ sở ở nước ngoài

2.4.2 Tác động về giới

- Đối với giải pháp 1: Cho phép cá nhân sau khi kiểm tra tâm lý (theo

bảng chuẩn) được xác định là có mong muốn chuyển đổi giới tính, đã sử dụng

hoóc môn trong một thời gian liên tục thì được công nhận là người chuyển đổigiới tính

Quy định không có/ít có nguy cơ vấn đề về bất bình đẳng giới

- Đối với giải pháp 2: Cho phép cá nhân sau khi kiểm tra tâm lý (theo

bảng chuẩn) được xác định là có mong muốn chuyển đổi giới tính, đã sử dụnghoóc môn trong một thời gian liên tục hoặc đã trải qua phẫu thuật một phần(thay đổi ngực hoặc bộ phận sinh dục) hoặc toàn bộ (phẫu thuật cả ngực và bộphận sinh dục) được công nhận là người chuyển đổi giới tính

Quy định này mang đậm yếu tố giới, tiềm ẩn nguy cơ cao gây bất bìnhđẳng giới

Chúng ta đều biết rằng, dưới góc độ sinh lý học, về cơ bản, nam giới và

nữ giới có những nét khác nhau về đặc điểm cơ thể người.Sự khác nhau cơ bản

về mặt sinh học là sự khác nhau ở bộ phận sinh dục nam và nữ, cùng sự khácnhau về các tuyến hoócmôn ở nam giới và nữ giới Chính vì vậy, chỉ có đàn ôngmới có tinh trùng, ở phụ nữ mới có trứng

Ở đàn ông, có sự khác biệt về chiều dài, bề dày của dương vật, và kích cỡcùng hình dạng của bìu dái Bộ phận sinh dục nam dương vật là bộ phận bênngoài chủ yếu của nam giới, nó có chức năng sinh sản khi đưa tinh trùng vào âmđạo của nữ Nó cũng là bộ phận tiểu tiện của đàn ông, giống như bộ phận sinhdục của nữ, kích thước và hình dạng của dương vật cũng thay đổi tùy theongười

Bộ phận sinh dục nữ gồm trong hệ sinh sản, theo đó các đặc điểm sinh

ngoài chức năng thường xuyên tạo hormone, còn tạo ra các giao tử nữ được gọi

các cá nhân di truyền mới Buồng trứng là một cơ quan có mô để bảo vệ và nuôidưỡng bào thai đang phát triển và cơ để đẩy khi sinh đẻ Âm đạo được sử dụngtrong giao cấu và sinh đẻ (dù từ âm đạo thường được dùng một cách thông tục

và không chính xác để chỉ âm hộ hay cơ quan sinh dục ngoài của phụ nữ, vốncũng gồm môi âm hộ, âm vật, và niệu đạo nữ) Ngực phát triển từ tuyến mồ hôi

để tạo sữa, một chất dinh dưỡng là đặc điểm riêng có của loài có vú, cùng vớiviệc sinh con Ở phụ nữ trưởng thành, vú nói chung có kích thước lớn hơn hầuhết các loài động vật có vú khác, kích thước lớn này, không cần thiết cho việctạo sữa, có lẽ ít nhất một phần là kết quả của sự chọn lọc giới tính (Về nhữngđiều khác biệt khác nữa về thể chất giữa nam và nữ)

Các yếu tố sinh học không phải là các yếu tố đủ để quyết định liệu mộtngười tự coi mình là một phụ nữ hay bị coi là một phụ nữ Các cá nhân chuyển

tiêu chí khác trong việc xác định giới tính rõ ràng Cũng có các phụ nữ lưỡng

nam giới lúc sinh, nhưng được xác định là nữ; có những định nghĩa xã hội, pháp

lý và cá nhân khác nhau về các vấn đề đó (Phụ nữ Wikipedia Tiếng Việt.Wikipediem, bách khoa toàn thư mở)

Do đặc điểm sinh học của nam và nữ khác nhau nên thiên chức xã hội củanam và nữ cũng có những định kiến nhất định Ví dụ: thiên chức cao quý củangười phụ nữ là mang thai, cho con bú và sinh con Chính sự khác nhau về sinhhọc đã quy định sự khác nhau tâm lý, tính cách, suy nghĩ dẫn đến sự khác nhau

về vị trí, vai trò của người đàn ông và đàn bà trong gia đình và trong xã hội Tạohóa tạo ra đàn ông với sức mạnh cơ bắp, sự mạnh mẽ, ý chí phi thường, sự mạohiểm, trí tuệ nhạy bén,… để đàn ông có nhiệm vụ tạo dựng và bảo vệ gia đình và

xã hội Có lẽ vì vậy nên tạo hóa lại tạo ra người đàn bà với sự khéo léo, nhẹnhàng, nhu mỳ, ôn hòa, nhẫn nhịn và mềm yếu để giao cho họ trọng trách lớnlao là người của gia đình, và quan trọng hơn cả đó là tạo hóa ban tặng cho ngườiphụ nữ thiên chức làm vợ và làm mẹ Bên cạnh đó, các yếu tố xã hội như: tậpquán, đạo đức, điều kiện kinh tế, thói quen, xu hướng xã hội… cũng tác độngđến giới.Tuy vậy, để bảo đảm bình đẳng giới, phụ nữ không thể chỉ lo công việcnhà mà còn phải tích cực tham gia các hoạt động xã hội Không thể phủ nhận sựtiến bộ trong nhận thức bình quyền, bình đẳng giữa nam và nữ trong xã hội hiệnđại giúp phụ nữ tiến thân, làm chủ cuộc sống của mình

Cùng với sự tiến bộ của xã hội, phụ nữ ngày nay không còn là nhữngngười chỉ quanh quẩn với góc nhà, mảnh vườn Họ có cơ hội học hành và tiếnthân ngang với nam giới, có cơ hội bộc lộ hết năng lực của mình Thực tế chothấy, trên tất cả mọi lĩnh vực, phụ nữ đều có thể tham gia, thậm chí ở một số lĩnhvực, phụ nữ thực hiện tốt công việc hơn cả phái mạnh Rõ ràng những ứng xửbất bình đẳng kiểu này hoàn toàn không phải do thiên chức hay sinh lý củangười phụ nữ khác với nam giới, mà hoàn toàn là do định kiến của xã hội gây

ra

Quy định cho phép những người đã trải qua phẫu thuật một phần (thay đổingực hoặc bộ phận sinh dục) hoặc toàn bộ (phẫu thuật cả ngực và bộ phận sinhdục) mới được thay đổi giấy tờ hộ tịch sẽ dẫn đến sự thay đổi về sinh học củamột bộ phận người có mong muốn chuyển đổi giới tính

Người chuyển đổi giới tính từ nam sang nữ sẽ có những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực về giới như sau:

- Bộ phận dương vật và bìu rái sẽ bị cắt bỏ, toàn bộ da và mô này sẽ đượctái tạo thành môi và âm đạo của người phụ nữ Như vậy, người chuyển đổi giớitính từ nam sang nữ vẫn có “cảm giác” khi quan hệ tình dục nhưng sẽ không tạođược tinh trùng để thực hiện chức năng sinh sản, trừ trường hợp họ thực hiệnlưu giữ tinh trùng từ trước khi thực hiện phẫu thuật chuyển đổi giới tính

- Chi phí một quy trình hoàn chỉnh cho việc chuyển đổi giới tính tại mộtbệnh viện uy tín tại Thái Lan (bao gồm phẫu thuật chuyển đổi giới tính và hỗ trợ

tư vấn) dao động trong khoảng từ 30.000$ cho việc chuyển đổi từ Nữ sang Nam,(trong đó phẫu thuật cắt ngực từ 3.000-5.000$), và khoảng 35.000$ cho việcchuyển đổi từ nam sang nữ, (trong đó bơm ngực mất khoảng 5.000$) Phẫu thuậtchuyển đổi giới tính từ nam sang nữ tốn kém kinh phí hơn

- Tại Việt Nam hiện nay chủ yếu là phẫu thuật chuyển giới từ nam sang

nữ còn phẫu thuật chuyển giới từ nữ sang nam là rất ít Việc chuyển đổi giới tính

từ nam sang nữ có thể là vì sẽ giúp cho người chuyển giới dễ kiếm việc làm hơn.Thông thường người có mong muốn chuyển đổi giới tính do có sự khác biệt vàngoại hình và giới tính đã được định hình chính xác nên ngay từ bé đã khôngnhận được sự ủng hộ của gia đình và xã hội Chính vì vậy, do ảnh hưởng tâm lý

và kỳ thị xã hội mà cơ hội học hành, phát triển cũng bị hạn chế Họ rất khó khăn

để tìm việc làm khi trưởng thành Với những công việc đơn giản, không đòi hỏitrình độ cao thì nữ giới lại dễ tìm kiếm việc làm hơn như: phục vụ bàn trong nhàhàng, hát đám cưới, đám ma, biểu diễn thời trang…

Sau khi chuyển đổi giới tính, mặc dù hình dáng bề ngoài đã được thay đổinhưng hoóc môn của giới tính bẩm sinh không bị mất đi Chính vì vậy, ngườichuyển giới từ Nam sang Nữ vẫn có chiều cao, sức khỏe, ý chí … của nam giới.Một số nước đưa ra quy định cấm người chuyển giới tham gia thể thao vì để bảođảm sự công bằng chung

- Việc chuyển giới từ Nam sang Nữ sẽ tránh được việc phải thực hiệnnghĩa vụ quân sự bắt buộc đối với nam giới từ đủ 18 tuổi trở lên

- Do ở nhiều địa phương vẫn còn tư tưởng “trọng nam khinh nữ” nên việcphẫu thuật từ Nam sang Nữ sẽ vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ phía gia đình,đặc biệt là những gia đình chỉ có một người con trai duy nhất

Người chuyển đổi giới tính từ nữ sang nam sẽ có những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực về giới như sau:

- Vú sẽ bị cắt bỏ; âm đạo sẽ được tạo hình dương vật Buồng trứng có thểvẫn giữ nguyên hoặc cắt bỏ (theo yêu cầu của người có nhu cầu chuyển đổi giớitính, vì dự thảo Luật không bắt buộc triệt sản) Tuy nhiên, chức năng sinh con(qua âm đạo) và cho con bú sẽ không còn duy trì Việc sử dụng hoóc môn Namthường xuyên và việc sinh nở, cho con bú không còn sẽ ảnh hưởng đến em bénếu được sinh ra từ những người chuyển giới từ nữ sang nam.

- Phẫu thuật từ nữ sang nam bệnh nhân sẽ đau đớn hơn từ nam sang nữ,tạo dương vật giả sẽ ít “cảm giác” khi quan hệ Do vậy, những người chuyển đổigiới tính tự nhận tại Việt Nam hiện nay hầu như chưa thực hiện phẫu thuật, màchỉ thay đổi ở cách ăn mặc, hoặc sử dụng hoóc môn

- Do còn hoóc môn nữ nên người chuyển đổi giới tính từ nữ sang nam sẽkhông có sức khỏe được như nam giới bình thường, rất khó để làm các côngviệc lao động chân tay, đòi hỏi sức mạnh cơ bắp

- Người chuyển đổi giới tính từ nữ sang nam sẽ bị áp lực về việc làm dođàn ông thường làm công việc nặng nhọc, áp lực về kinh tế, làm chủ gia đình, vàđịa vị xã hội của nam

- Đối với giải pháp 3: Không có can thiệp về y tế (sử dụng hoóc môn hoặc

phẫu thuật ngực, bộ phận sinh dục) mà chỉ chỉ cần có Bản xác nhận là đã kiểmtra tâm lý (theo bảng chuẩn) và được xác định là có mong muốn chuyển đổi giớitính thì được công nhận là người chuyển đổi giới tính

Không có hoặc ít có tác động về giới

2.4.3 Tác động về thủ tục hành chính

- Đối với giải pháp 1: Cho phép cá nhân sau khi kiểm tra tâm lý (theo

bảng chuẩn) được xác định là có mong muốn chuyển đổi giới tính, đã sử dụnghoóc môn trong một thời gian liên tục (khoảng 02 năm trở lên) thì được côngnhận là người chuyển đổi giới tính

Do chính sách không có liên quan đến thủ tục hành chính nên không thựchiện việc đánh giá tác động về thủ tục hành chính

- Đối với giải pháp 2: Cho phép cá nhân sau khi kiểm tra tâm lý (theo

bảng chuẩn) được xác định là có mong muốn chuyển đổi giới tính, đã sử dụnghoóc môn trong một thời gian liên tục (khoảng 01 năm) hoặc đã trải qua phẫuthuật một phần (thay đổi ngực hoặc bộ phận sinh dục) hoặc toàn bộ (phẫu thuật

cả ngực và bộ phận sinh dục) được công nhận là người chuyển đổi giới tính

Do chính sách không có liên quan đến thủ tục hành chính nên không thực

hiện việc đánh giá tác động về thủ tục hành chính.

- Đối với giải pháp 3: Không có can thiệp về y tế (sử dụng hoóc môn hoặc

phẫu thuật ngực, bộ phận sinh dục) mà chỉ chỉ cần có Bản xác nhận là đã kiểmtra tâm lý (theo bảng chuẩn) và được xác định là có mong muốn chuyển đổi giớitính, nộp đơn lên cơ quan có thẩm quyền (có thể là cơ quan tư pháp) ghi rõnguyện vọng là có mong muốn được xác nhận là người chuyển đổi giới tính thìđược công nhận là người chuyển đổi giới tính

Dự thảo Luật sẽ quy định Sở Tư pháp các tỉnh/thành phố trực thuộc trungương (để thuận lợi cho người có nhu cầu chuyển đổi giới tính) hoặc Bộ Tư pháp

là nơi tiếp nhận đơn của người có mong muốn được công nhận là người chuyểnđổi giới tính…và 6 tháng sau người này xác nhận lại yêu cầu của mình để đượcthừa nhận giới tính pháp lý mong muốn (thời hạn 6 tháng là quy định giốngPháp, Đan Mạch… )

Người có mong muốn được công nhận là người chuyển đổi giới tính phảinộp đơn khẳng định là tự nguyện, không bị ép buộc và cung cấp Bản xác nhận là

đã kiểm tra tâm lý (theo bảng chuẩn, bao gồm việc họ thể hiện công khai nhưthế nào về giới tính họ khẳng định; họ được biết tới giới tính khác bởi gia đình,bạn bè và đồng nghiệp của họ…); họ đề nghị đổi tên gọi theo giới tính mà họkhẳng định Cơ quan có thẩm quyền xác nhận người nộp đơn thỏa mãn tất cả cácđiều kiện và ra quyết định thay đổi thông tin trong hộ tịch

Với giải pháp này thủ tục hành chính sẽ được đánh giá như sau:

- Tên thủ tục hành chính: Công nhận người chuyển đổi giới tính

- Trình tự thực hiện thủ tục hành chính: 3 bước

- Cách thức thực hiện thủ tục hành chính:

+ Bước 1: Nộp hồ sơ đến cơ quan tư pháp

+ Bước 2: Cơ quan tư pháp sẽ xem xét các điều kiện trong hồ sơ và người

có mong muốn công nhận chuyển đổi giới tính có thời gian 6 tháng để giảmthiểu các rủi ro bất ngờ của những người chưa suy nghĩ chín chắn, có thời giansuy nghĩ, cân nhắc và tránh hối hận về quyết định này Ngoài ra, thời hạn 6tháng còn để cá nhân có thời gian thích nghi dần với cuộc sống có giới tínhmới)

+ Bước 3: Sau 6 tháng, nếu không nhận được yêu cầu ngừng xem xét việccông nhận chuyển đổi giới tínhh (hoặc nhận được đơn xác nhận lại yêu cầu củangười có mong muốn chuyển đổi giới tính) thì cơ quan tư pháp sẽ ra quyết định

công nhận người chuyển đổi giới tính và gửi quyết định này đến người có mongmuốn chuyển đổi giới tính, đồng thời đến cơ quan có thẩm quyền để thay đổithông tin hộ tịch của người chuyển đổi giới tính.

- Hồ sơ: 01 bộ

- Thời hạn giải quyết thủ tục hành chính: 6 tháng

- Đối tượng thực hiện thủ tục hành chính: Người có mong muốn chuyểnđổi giới tính

- Cơ quan thực hiện thủ tục hành chính: Sở Tư pháp hoặc Bộ Tư pháp

- Phí, lệ phí: Chính phủ sẽ ban hành theo hình thức quy định chi tiết Danhmục phí, lệ phí ban hành kèm theo Pháp lệnh phí, lệ phí

- Mẫu đơn, tờ khai: Sẽ ban hành kèm theo

- Yêu cầu, điều kiện:

- Kết quả thực hiện thủ tục hành chính: Quyết định công nhận ngườichuyển đổi giới tính

2.4.4 Tác động đối với hệ thống pháp luật

- Đối với giải pháp 1 và giải pháp 2:

Việc cho phép người có mong muốn chuyển đổi giới tính được thay đổi

hộ tịch trong một thời gian liên tục sử dụng hoóc môn trước mắt không có tácđộng đối với hệ thống pháp luật, tuy nhiên, sau khi chuyển đổi giới tính sẽ có tácđộng đến hệ thống pháp luật như sau:

+ Pháp luật về hộ tịch: cụ thể là người này sẽ đến cơ quan hộ tịch để làm

lại hộ tịch liên quan đến thay đổi: giới tính, họ tên và có thể là một số giấy tờ cóliên quan Như vậy, sẽ phát sinh thủ tục hành chính cần giải quyết giữa có quan

hộ tịch và người chuyển đổi giới tính

+ Pháp luật về hôn nhân gia đình: Nếu người chuyển đổi giới tính đã kết

hôn trước đó, sau khi thay đổi giới tính, thay đổi hộ tịch vẫn đang trong quan hệhôn nhân và gia đình thì sẽ xuất hiện trên thực tế tình trạng“hôn nhân đồnggiới” Vấn đề này không được thừa nhận trong Luật hôn nhân và gia đình;“Nhànước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính” (Khoản 2Điều 8) Như vậy, sẽ xảy ra 1 trong tình huống sau:

1) Tạo ra sự không đồng bộ của hệ thống pháp luật và để khắc phục tìnhtrạng này thì Luật chuyển đổi giới tính chỉ cho phép những người đang trongtình trạng độc thân được chuyển đổi giới tính;

2) Luật chuyển đổi giới tính sẽ bãi bỏ Khoản 2 Điều 8 Luật Hôn nhân vàgia đình hoặc áp dụng theo nguyên tắc Điều 3 Điều 156 Luật Ban hành văn bảnquy phạm pháp luật 2015 “Trong trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật

do cùng một cơ quan ban hành có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì ápdụng quy định của văn bản quy phạm pháp luật ban hành sau”, tức là thừa nhậnhôn nhân đồng giới

Bên cạnh đó, phát sinh các quan hệ cha, mẹ, con, tài sản, thừa kế…

+ Pháp luật về thi hành án hình sự, tam giữ, tạm giam: Sẽ quy định riêng

chế độ ở đối với người chuyển đổi giới tính; chống phân biệt, đối xử đối vớingười chuyển đổi giới tính (Luật tạm giữ, tạm giam đã quy định)

+ Pháp luật về thi đấu thể thao: Quy định bổ sung việc tham gia một số

môn thi đấu đòi hỏi thể lực đối với người chuyển đổi giới tính từ nam sang nữ

để bảo đảm công bằng cho những người khác

+ Pháp luật về lao động: Để bảo đảm quyền lợi cho người chuyển đổi

giới tính sau khi đã thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính, Bộ luậtLao động cần phải bổ sung quy định về sử dụng lao động là người chuyển đổigiới tính và trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc sử dụng laođộng là người chuyển đổi giới tính

- Đối với giải pháp 3: Không có hoặc ít có tác động đến hệ thống pháp

luật

2.5 Kiến nghị giải pháp lựa chọn

- Kiến nghị giải pháp lựa chọn: Lựa chọn giải pháp 1 và 2 tức là cho phép

cá nhân sau khi kiểm tra tâm lý (theo bảng chuẩn) được xác định là có mongmuốn chuyển đổi giới tính, và đã sử dụng hoóc môn liên tục (khoảng 02 năm trởlên) được thay đổi giấy tờ hộ tịch và cho phép cá nhân sau khi kiểm tra tâm lý(theo bảng chuẩn) được xác định là có mong muốn chuyển đổi giới tính, đã sửdụng hoóc môn liên tục (khoảng 01 năm) và đã trải qua phẫu thuật một phần(thay đổi ngực hoặc bộ phận sinh dục) hoặc toàn bộ (phẫu thuật cả ngực và bộphận sinh dục) được thay đổi giấy tờ hộ tịch

- Lý do: Lựa chọn giải pháp 1 và giải pháp 2 sẽ bảo đảm được lợi ích chocác đối tượng bao gồm cả nhà nước, người muốn chuyển đổi giới tính và cơ sởkhám bệnh, chữa bệnh thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính nhưphân tích đánh giá tác động của từng chính sách nêu trên

3 Chính sách 3: Quy định về độ tuổi được thực hiện can thiệp y học về

chuyển đổi giới tính

3.1 Xác định vấn đề bất cập

3.1.1 Thực trạng

Việc quy định độ tuổi đối với người được thực hiện can thiệp y học vềchuyển đổi giới tính rất quan trọng vì quyết định thay đổi giới tính vừa gắn vớiquyền nhân thân của chính họ, vừa ảnh hưởng đến suốt cuộc đời còn lại của họ

Do vậy, để người đó tự quyết định con người mình, cuộc đời mình thì trước hết

họ phải đạt đến một độ tuổi nhất định, khi mà họ có suy nghĩ chín chắn về hành

vi và hậu quả do hành vi của mình gây ra

Hiện nay có các quy định khác nhau của các nước về độ tuổi để được thựchiện phẫu thuật hoặc công nhận là người chuyển đổi giới tính:

- Một số nước yêu cầu độ tuổi tối thiểu để phẫu thuật chuyển đổi giới tínhhoặc được công nhận là người chuyển đổi giới tính khi đáp ứng điều kiện về độtuổi tối thiểu là 18 tuổi như: Cộng hòa Séc, Đan Mạch, , Tây Ban Nha, ThụyĐiển, Thổ Nhĩ Kỳ, Argentina, Nauy, Phần Lan…

- Một số nước yêu cầu độ tuổi tối thiểu để được công nhận là ngườichuyển đổi giới tính cao hơn, Đức: 25 tuổi, Nhật: 20 tuổi (phẫu thuật ngực từ 18tuổi), Đài Loan (20 tuổi), Hồng Kông: 21 tuổi

- Một số nước không yêu cầu về độ tuổi của người sử dụng hoócmôn: TâyBan Nha…

- Một số nước yêu cầu về độ tuổi của người sử dụng hoóc môn: Nhật Bản:

18 tuổi (trong 1 số trường hợp có thể bắt đầu từ 15 tuổi), Cộng hòa Séc (16tuổi)

Ở Việt Nam hiện nay rất khó biết được số lượng chính xác người chuyểngiới, đặc biệt khi khái niệm chuyển giới khi chỉ bao gồm những người đã thựchiện phẫu thuật mà cả những người có cảm nhận rõ ràng về giới tính thực củamình khác với giới tính sinh học và có mong muốn được chuyển đổi Tuy nhiên,theo số liệu điều tra chưa chính thức, ở Việt Nam ước tính có khoảng 300.000người chuyển giới chiếm 0,3% dân số, trong số đó phần lớn là những người ở độtuổi trưởng thành vì ở độ tuổi chưa trưởng thành, người chuyển giới chưa cónhận thức rõ ràng về xu hướng tình dục, bản dạng giới và thường che giấu, chưadám thể hiện giới tính thực của mình

3.1.2 Hậu quả

Theo nghiên cứu của iSEE về người chuyển giới, các giai đoạn của quátrình nhận thức của người chuyển giới về bản dạng giới bắt đầu ngay từ khi còn

nhỏ đến lúc trưởng thành Ở giai đoạn chưa trưởng thành, người chuyển giớithường không hiểu rõ ràng về xu hướng tình dục và bản dạng giới nên thườnghoang mang khi thấy mình khác lạ với các bạn đồng lứa Hoảng sợ vì nhận ratình cảm khác lạ của mình với bạn đồng giới, một số người trở nên sống co cụm,ngại tiếp xúc vì sợ bị trêu chọc, bị cho là quái đản hay bệnh hoạn.

Do vậy, nếu cho phép người chưa trưởng thành được thực hiện can thiệp yhọc về chuyển đổi giới tính sẽ ảnh hưởng đến tâm lý, nhận thức, suy nghĩ dễ bịlệch lạc, sức khỏe của chính người chuyển giới vì đây là đối tượng nhạy cảm,đang trong giai đoạn phát triển, chưa hoàn thiện về thể lực, trí tuệ và sức khỏetâm thần

Ở nước ta hiện nay, sự kỳ thị, phân biệt đối xử với người chuyển giới cònrất lớn, ngày cả ở các thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh vẫnchưa có sự cởi mở trong cách nhìn nhận của cộng đồng xã hội Vì vậy, ở độ tuổichưa trưởng thành, trước sự kỳ thị của xã hội dễ làm các em sống cô lập, co cụmhoặc bỏ nhà đi lang thang, bỏ học…từ đó gây ra nhiều vấn nạn cho xã hội

3.1.3 Nguyên nhân

Ở độ tuổi chưa trưởng thành, đây là độ tuổi đang trong giai đoạn pháttriển và chưa hoàn thiện về thể lực, trí tuệ, nhận thức, sức khỏe tâm thần và dễ bịtác động bởi người khác

Do trường hợp đã sử dụng hoóc môn trong một thời gian dài (khoảng từ01-02 năm) hoặc phẫu thuật chuyển đổi giới tính từ nam sang nữ hoặc từ nữsang nam thì rất khó có thể quay lại giới tính ban đầu (do bị thay đổi hoặc bị cắt

bỏ hoặc tái tạo bộ phận mới) Vì vậy, đòi hỏi người này phải ở tuổi trưởngthành Ở Việt Nam, theo quy định của pháp luật dân sự thì người từ đủ 18 tuổi làngười có năng lực hành vi đầy đủ và phải tự chịu trách nhiệm về các quyết địnhcủa mình

3.2 Mục tiêu giải quyết vấn đề

Bảo đảm người có mong muốn chuyển đổi giới tính nhận thức được đầy

đủ, toàn diện về giới tính thật của mình và hậu quả có thể xảy ra, từ đó thực hiệnquyền chuyển đổi giới tính một cách tự nguyện

3.3 Các giải pháp đề xuất để giải quyết vấn đề

- Giải pháp 1: Quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên và có năng lực hành vi

dân sự đầy đủ được thực hiện can thiệp y học về chuyển đổi giới tính

- Giải pháp 2: Quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên và có năng lực hành vi

dân sự đầy đủ được thực hiện phẫu thuật chuyển đổi giới tính Người từ đủ 16tuổi trở lên được sử dụng hoócmôn

- Giải pháp 3: Quy định người từ đủ 16 tuổi trở lên được thực hiện phẫu

thuật chuyển đổi giới tính và sử dụng hoóc môn Trường hợp chưa đủ 16 tuổiphải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ

3.4 Đánh giá tác động của các giải pháp đối với đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của chính sách và các đối tượng khác có liên quan

Báo cáo có đề xuất 3 giải pháp để giải quyết vấn đề Trong đó, giải pháp 1

và giải pháp 2 có nội dung, phạm vi và tác động gần tương đương nhau nhưnggiải pháp 1 có mức độ khả thi hơn giải pháp 2 Để tránh trùng lắp, việc đánh giátác động chỉ tập trung so sách tác động của giải pháp 1 và 2 với giải pháp 3 và

có phân tích sự khác biệt giữa giải pháp 1 và 2 trong quá trình đánh giá ở nhữngđiểm cần thiết

ra Vì vậy, việc quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên và có năng lực hành vi dân

sự đầy đủ được thực hiện can thiệp y học về chuyển đổi giới tính giúp Nhà nướctiết kiệm được một phần chi phí dự phòng, chăm sóc sức khỏe cho trẻ em, chiphi khắc phục hậu quả có thể từ những rủi ro do thực hiện can thiệp y học vềchuyển đổi giới tính hoặc những vấn nạn xã hội về giáo dục, việc làm…

Giải pháp 2 và giải pháp 3 có thể làm tăng một phần chi phí tích lũy choNhà nước từ hoạt động cung ứng hooc môn, phẫu thuật chuyển đổi giới tính chođối tượng dưới 18 tuổi có mong muốn chuyển đổi giới tính

- Tác động tiêu cực:

Giải pháp 2 và giải pháp 3 sẽ có nhiều tác động tiêu cực hơn đến Nhànước, cụ thể:

+ Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi chưa có năng lực hành vi dân sựđầy đủ, vẫn được coi là người chưa thành niên vì chưa phát triển đầy đủ về thểchất, trí tuệ và tâm, sinh lý đối với cả nam và nữ Việc cho phép người từ đủ 16tuổi đến dưới 18 tuổi được phẫu thuật chuyển đổi giới tính có thể sẽ có phát sinhcác yêu cầu thay đổi lại giới tính ban đầu khi người này đến tuổi trưởng thành.

Do vậy, Nhà nước sẽ phải tốn chi phí cho việc giải quyết thủ tục hành chính này

và có thể làm xáo trộn các quan hệ xã hội phát sinh có liên quan như quan hệdân sự, gia đình, hộ tịch…

+ Việc cho phép người tử đủ 16 tuổi trở lên được thực hiện can thiệp yhọc về chuyển đổi giới tính và cả trường hợp người dưới 16 tuổi được sự đồng ýcủa cha, mẹ hoặc người giám hộ sẽ dẫn đến trường hợp chuyển đổi sang giớitính không phải giới tính mà người đó mong muốn, từ đó ảnh hưởng tiêu cựcđến tâm lý, nhận thức của người chuyển đổi giới tính và có thể dẫn đến tìnhtrạng trẻ bỏ nhà đi lang thang, sống cô lập hoặc tự tử, tệ nạn xã hội, …Như vậyNhà nước sẽ phải bỏ chi phí để khắc phục những hậu quả từ hệ lụy trên gây ra

3.4.1.2 Đối với người chuyển đổi giới tính

- Tác động tích cực:

+ Giải pháp 1: Việc chuyển đổi từ nam sang nữ hoặc từ nữ sang nam sẽkhông có điều kiện để khắc phục lại Vì vậy việc quy định người từ đủ 18 tuổitrở lên được thực hiện can thiệp y học về chuyển đổi giới tính sẽ giúp người cómong muốn chuyển đổi giới tính thực hiện quyền chuyển đổi giới tính của mìnhhoàn toàn tự nguyện, hạnh phúc với giới tính mình đã chuyển đổi và hạn chếđược hậu quả có thể xảy ra vì người từ đủ 18 tuổi là người đã trưởng thành, đãhoàn thiện về thể lực, nhận thức đầy đủ về hành vi của mình và đủ chín chắntrong việc xác định giới tính thật của mình Đồng thời, về mặt y tế việc thựchiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính ở độ tuổi từ đủ 18 tuổi trở lên cũngbảo đảm an toàn cho sức khỏe của người chuyển đổi giới tính, hạn chế được một

số bệnh như tim mạch, loãng xương…

+ Giải pháp 2 và giải pháp 3: Giúp người có mong muốn chuyển đổi giớitính sớm tiếp cận được với dịch vụ can thiệp y học về chuyển đổi giới tính vàviệc sử dụng hooc môn ít tốn kém về kinh tế cho người sử dụng

- Tác động tiêu cực:

Giải pháp 1 đem đến ít rủi ro và hậu quả hơn so với giải pháp 2 và giảipháp 3 cho người có mong muốn chuyển đổi giới tính, cụ thể:

+ Giải pháp 1: Việc quy định người đủ 18 tuổi trở lên mới được sử dụnghoóc môn sẽ làm chậm lại quá trình tiếp cận của người có mong muốn chuyểnđổi giới tính với việc được công nhận là người chuyển đổi giới tính để làm cácthay đổi giấy tờ về hộ tịch,… thực hiện quyền cơ bản của công dân.

+ Giải pháp 2 và giải pháp 3:

Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi và người dưới 16 tuổi là những ngườichưa có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, dễ bị tác động bởi môi trường hoặcngười khác Do vậy, việc cho phép người dưới 18 tuổi được thực hiện can thiệp

y học về chuyển đổi giới tính có thể sẽ để lại những hậu quả đáng tiếc như: trẻphải mang giới tính mà cha mẹ mong muốn chứ không phải giới tính mà bảnthân trẻ mong muốn Điều này sẽ gây ra sự thất vọng, đau khổ, chán nản chochính bản thân người chuyển đổi giới tính khi trưởng thành

Hơn nữa, theo tài liệu về dịch vụ y tế dành cho người chuyển giới tạiNewzealand4 việc tiêm hooc môn ở độ tuổi dưới 18 tuổi và không có quy trình

sẽ dẫn đến nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và các bệnh như timmạch, loãng xương

3.4.1.3 Đối với cơ sở thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính

- Tác động tích cực:

Giải pháp 1: Cơ sở thực hiện can thiệp y học về chuyển đổi giới tính ítđược lợi từ giải pháp này, tuy nhiên với quy định cho phép người từ đủ 18 tuổi

và có năng lực hành vi dân sự đầy đủ sẽ giúp đơn giản về thủ tục hành chính cho

cơ sở như không phải có thủ tục về xin ý kiến của cha, mẹ hoặc người giám hộkhi thực hiện can thiệp y học về chuyển đổi giới tính

Giải pháp 2 và giải pháp 3: Việc quy định người dưới 18 tuổi được thựchiện can thiệp y học về chuyển đổi giới tính sẽ làm tăng nguồn thu cho cơ sở từviệc cung ứng dịch vụ điều trị hooc môn hoặc phẫu thuật chuyển đổi giới tínhcho đối tượng người có mong muốn chuyển đổi giới tính ở độ tuổi dưới 18 tuổi

Giải pháp 1: Quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân

sự đầy đủ được thực hiện can thiệp y học về chuyển đổi giới tính

Theo quy định tại Điều 19, 20 Bộ luật dân sự thì người thành niên là người

từ đủ 18 tuổi trở lên Người chưa đủ 18 tuổi là người chưa thành niên Ngườithành niên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, trừ trường hợp người này bị mấtnăng lực hành vi dân sự và bị hạn chế năng lực hành vi dân sự Năng lực hành vidân sự của cá nhân là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thựchiện quyền, nghĩa vụ dân sự Đồng thời theo quy định tại Điều 13 Luật khámbệnh, chữa bệnh “Trường hợp người bệnh bị mất năng lực hành vi dân sự,không có năng lực hành vi dân sự, hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc ngườichưa thành niên từ đủ 6 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi thì người đại diện hợp pháp củangười bệnh quyết định việc khám bệnh, chữa bệnh”

Quy định người “từ đủ 18 tuổi trở lên” được thực hiện can thiệp y học vềchuyển đổi giới tính vì đây là tuổi đã trưởng thành, đảm bảo phát triển đầy đủ vềthể chất, trí tuệ và tâm, sinh lý đối với cả nam và nữ Các em tự quyết định vàchịu trách nhiệm về các quyết định của mình Quy định này đồng thời đảm bảotính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, đảm bảo quyền công dânkhông phân biệt nam, nữ đủ 18 tuổi là có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, đồngthời bảo đảm nguyên tắc bình đẳng giới và sự tương thích với các cam kết quốc

tế mà Việt Nam đã tham gia

- Tác động tiêu cực: Giải pháp 2 và giải pháp 3 quy định độ tuổi dưới 18

tuổi được thực hiện can thiệp y học về chuyển đổi giới tính không phù hợp vớiquy định về độ tuổi có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của Bộ luậtdân sự năm 2015 và không phù hợp với quy định về độ tuổi kết hôn theo Luậthôn nhân và gia đình

3.5 Kiến nghị giải pháp lựa chọn

- Kiến nghị giải pháp lựa chọn: Lựa chọn giải pháp 1 quy định người từ

đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ được thực hiện can thiệp yhọc về chuyển đổi giới tính

mà mình mong muốn.

+ Bảo đảm an toàn về sức khỏe cho người chuyển đổi giới tính

4 Chính sách 4: Quy định về tình trạng hôn nhân trước khi thực hiện

can thiệp y học về chuyển đổi giới tính.

4.1 Xác định vấn đề bất cập

4.1.1 Thực trạng

Tại Việt Nam, theo quy định tại Khoản 2 Điều 8 Luật Hôn nhân và giađình “Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính”.Như vậy, có cho phép người đang trong tình trạng hôn nhân được công nhậnchuyển đổi giới tính hay không? Bên cạnh đó, nếu cho phép người đang kết hônđược công nhận giới tính mới thì sẽ giải quyết như thế nào đối với các quan hệphát sinh sau khi công nhận: quan hệ vợ chồng, cha mẹ con, tài sản,… và vớiLuật hôn nhân và gia đình hiện hành

Trên thế giới, hiện nay nhiều quốc gia có quy định khác nhau về điều kiệnhôn nhân của một người có mong muốn chuyển đổi giới tính được công nhận làngười chuyển đổi giới tính:

- Một số quốc gia yêu cầu người có mong muốn chuyển đổi giới tính phảiđang trong tình trạng độc thân hoặc đã ly hôn: Đức, Ireland, Thổ Nhĩ Kỳ, NhậtBản, Cộng hòa Séc, Hàn Quốc…thì mới công nhận chuyển đổi giới tính

- Một số quốc gia không yêu cầu người có mong muốn chuyển đổi giớitính phải đang trong tình trạng độc thân hoặc đã ly hôn: Bỉ, Hà Lan, Ý (cho phéphôn nhân đồng giới), Anh và xứ Wales, Tây Ban Nha…

4.1.2 Hậu quả

Việc cho phép người muốn chuyển đổi giới tính đang trong tình trạng hônnhân được phép thực hiện can thiệp y học về chuyển đổi giới tính sẽ ảnh hưởngtrực tiếp đến các quan hệ xã hội liên quan như: