Đề cương ôn tập môn phương pháp nghiên cứu khoa học

Lấy ví dụ và phân tích ví dụ CẤU TRÚC VÍ DỤ Đối tượng nghiên cứu "Cấu trúc câu tiếng Lào" Gỉa thuyết khoa học "Phông lưu trữ Uỷ ban Hành chính Hà Nội 1954-1975 - nguồn sử liệu chữ viết n

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP

Câu 4: Các bộ phận hợp thành để chứng minh cho 1 giả thuyết khoa học?

Các bộ phận hợp thành để chứng minh cho 1 giả thuyết khoa học gồm 3 bộ phần hợp thành: luận điểm (giả thuyết khoa học), luận cứ, phương pháp

+ Luận điểm là điều cần chứng minh cho một nghiên cứu khoa học

+ Luận cứ là những bằng chứng được đưa ra để chứng minh luận điểm

+ Phương pháp là cách thức được sử dụng để tìm kiếm luận cứ và tổ chức luận cứ để chứng minh luận điểm

Câu 5: : Nêu các bước trong quy trình nghiên cứu 1 đề tài khoa học? Trong đó, bước nào là quan trọng nhất, vì sao?

Bước 1 : Thiết lập sự kiện

Bước 2: Lựa chọn đề tài

Bước 3: Xây dựng đề cương nghiên cứu

Bước 4: Lập kế hoạch nghiên cứu

Bước 5: Thu thập và xử lý thông tin

Bước 6: Viết báo cáo và công bố kết quả nghiên cứu

Trong đó bước thu thập và xử lý thông tin là quan trọng nhất Vì đó không phải là công việc chỉ làm 1 lần hay chỉ là 1 quá trình đơn tuyến, mà được lặp đi lặp lại nhiều lần với nhiều mức độ và mục đích khác nhau

Câu 6: Hãy nêu hạn chế của phương pháp điều tra bằng bảng hỏi?Cho ví dụ?

 Nếu không được khuyến khích đúng cách người được khảo sát thường không đưa ra những câu trả lời chính xác và chân thật

 Những người được hỏi có thể cảm thấy không thoải mái khi phải cung cấp các thông tin mang tính cá nhân hoặc các liên quan đến các vấn đề nhạy cảm

 Câu trả lời của đối tượng khảo sát có thể thiếu chính xác vì họ không nhớ rõ vấn

đề hoặc đơn giản là cảm thấy nhàm chán với cuộc khảo sát

 Các câu hỏi đóng có thể mang lại thông tin ít có giá trị hơn các loại câu hỏi khác

 Lỗi dữ liệu có thể xảy ra khi người được khảo sát không trả lời đầy đủ tất cả các câu hỏi Nguyên nhân là do sự khác nhau trong đặc điểm của tập mẫu người chọn trả lời và không trả lời câu hỏi

 Mỗi người khảo sát có thể hiểu các lựa chọn trả lời theo cách khác nhau, từ đó dẫn đến sự thiếu chính xác trong dữ liệu thu thập được Ví dụ, câu trả lời “khá đồng ý” có thể được hiểu khác nhau tùy vào chủ đề và đối tượng trả lời

 Khảo sát tùy chỉnh có thể có khả năng mắc một số loại lỗi nhất định

Câu 7: Trình bày cấu trúc cơ bản của đề cương nghiên cứu khoa học.

1 Lý do (hay tính cấp thiết) chọn đề tài.

- Xuất phát từ nhu cầu thực tế, nhu cầu công tác Lý do giải đáp câu hỏi: Tại sao NC đề tài này?

- Cần làm rõ các nội dung: phân tích sơ lược lịch sử vấn đề NC của các công trình đi trước, điểm mạnh, điểm yếu, những điểm cần bổ sung, hoàn thiện nhằm chứng minh không có sự trùng lặp đề tài và kq NC

2 Mục đích nghiên cứu (nhằm vào cái gì?)

3 Giả thuyết nghiên cứu

Giả thuyết là một mô hình giả định; một dự đoán về bản chất sự vật do người NC đưa ra nhằm chứng minh hoặc bác bỏ

Giả thuyết phải đạt yêu cầu sau: có tính thông tin, có khả năng giải thích sự kiện; có thể kiểm chứng bằng thực nghiệm

4 Đối tượng nghiên cứu (nc cái gì?)

5 Mục tiêu nghiên cứu (làm cái gì?)

Mục tiêu là cụm từ chỉ những nội dung cần được xem xét và làm rõ trong khuôn khổ đối tượng nghiên cứu Thực chất là phân tích chi tiết đối tượng nghiên cứu

- Mô tả thực trạng

-Xác định các yếu tố ảnh hưởng

-Các giải pháp phát huy vai trò trung tâm KT

6 Phương pháp nghiên cứu (chương 4)

Sử dụng phương pháp nào?

Viết phương pháp nên viết cho từng mục tiêu Có bao nhiêu mục tiêu chuyên biệt thì cần có bấy nhiêu phương pháp tương thích

7 Phạm vi nghiên cứu

Về không gian, thời gian, quy mô, nội dung nc

8 Dự kiến đóng góp của đề tài

Câu 8: Trình bày cách đặt tên đề tài Lấy ví dụ và phân tích ví dụ

CẤU TRÚC VÍ DỤ

Đối tượng nghiên

cứu

"Cấu trúc câu tiếng Lào"

Gỉa thuyết khoa học "Phông lưu trữ Uỷ ban Hành chính Hà Nội (1954-1975) - nguồn

sử liệu chữ viết nghiên cứu lịch sử thủ đô”

Mục tiêu nghiên cứu "Đặc điểm khu hệ thú Ba Vì"

Mục tiêu phương

tiện

"Chuyển hoá phế liệu ligno-xenluloza nhờ nấm sợi bằng phương pháp lên men rắn"

Mục tiêu môi

trường

"Đặc trưng sinh học về sự phát triển cơ thể và sự sinh đẻ của phụ

nữ nông thôn Đồng bằng Bắc bộ"

Mục tiêu+Phương

tiện+Môi trường

"Sử dụng kỹ thuật kích hoạt nơtron để khảo sát sự phân bố của nguyên tố đất hiếm trong một số khoáng vật VN"

Câu 9: : Hãy nêu các công việc chuẩn bị và cấu trúc logic của một buổi thuyết trình.

Công việc chuẩn bị:

+ Xác định rõ mục tiêu báo cáo ( tính cấp thiết của vấn đề; nội dung nghiên cứu gồm những gì?; Kết quả chính đề tài dự kiến mang lại?)

+ Phác thảo đề cương báo cáo (trình tự sắp xếp các ý báo cáo; trình bày lần lượt hay lồng ghép…)

+ Chuẩn bị phần mở đầu thật hiệu quả (nên đặt câu hỏi gợi mở nội dung Tránh nói vòng vo; ….)

+ Sử dụng ngôn ngữ khoa học (văn phong ở thể bị động để thể hiện tính khách quan của kết quả)…

Cấu trúc logic của thuyết trình gồm 4 phần:

1 Vấn đề thuyết trình

2 Luận điểm thuyết trình

3 Luận cứ thuyết trình

4 Phương pháp thuyết trình

Câu 10: Hãy trình bày qui chuẩn cấu trúc của một bài báo khoa học?

Phần 1: Mở đầu

- Lý do của nghiên cứu

- Ý nghĩa lý thuyết và thực tiễn của nghiên cứu

Phần 2: Lịch sử nghiên cứu

- Mô tả sơ lược quá trình nghiên cứu, các thành tựu nghiên cứu, các thành tựu nghiên cứu của công trình trước đó

- Những vấn đề ( câu hỏi) đang tồn tại trong nghiên cứu và vấn đề được tác giả

đề cập trong công trình nghiên cứu của mình

Phần 3: Phương pháp và luận cứ chứng minh

- Cơ sở lý luận, tức các luận cứ lý thuyết và phương pháp được sử dụng

- Các luận cứ thực tiễn, thực nghiệm…

Phần 4: Kết quả và phân tích kết quả nghiên cứu

- Nêu các kết quả chính đạt được trong nghiên cứu

- Độ chính xác của các kết quả Những hạn chế và khả năng chấp nhận kết quả

Phần 5: Kết luận và khuyến nghị

+ Đánh giá tổng hợp các kết quả thu được, khẳng định tính đúng đắn của luận

điểm chứng minh, ghi nhận những đóng góp về lý thuyết, dự kiến khả năng áp dụng…

- Các khuyến nghị bổ sung về lý thuyết, về áp dụng kết quả, hướng nghiên cứu tiếp tục

Câu 1: Nghiên cứu khoa học là gì? Mục đích và sản phẩm của nghiên cứu khoa học?

- Nghiên cứu khoa học là quá trình khảo sát hay kiểm tra một vấn đề khoa học, là công trình thí nghiệm đặc biệt nhằm mục đích tìm kiếm, khám phá những thuộc tính bản chất của sự vật, hiện tượng, phát hiện các quy luật vận động của chúng, đồng thời vận dụng các quy luật để cải tạo thế giới

- Mục đích của NCKH là khám phá bản chất và các quy luật vận động của thế giới, tạo ra thông tin mới nhằm áp dụng chúng vào sản xuất vật chất hay tạo ra những giá trị tinh thần để thỏa mãn nhu cầu cuộc sống của con người

- Sản phẩm của NCKH là thông tin Thông tin chứa đựng trong:

+ Các luận điểm của tác giả đã được chứng minh hoặc bác bỏ

+ Các luận cứ để chứng minh hoặc bác bỏ

+ Tóm tắt khoa học; bài báo khoa học

+ Luận văn, luận án

Câu 2: Tiêu chuẩn để đánh giá một đề tài tốt? Cần lưu ý gì khi lựa chọn đề tài?

• Tiêu chuẩn để đánh giá một đề tài tốt:

1 Mục đích, mục tiêu nghiên cứu rõ ràng

2 Quá trình nghiên cứu được chi tiết hóa

3 Thiết kế nghiên cứu được hoạch định một cách chi tiết

4 Giới hạn (phạm vi nghiên cứu) nghiên cứu được trình bày rõ ràng

5 Đảm bảo tiêu chuẩn đạo đức nghiên cứu (sao chép, tự tạo dữ liệu)

6 Kết quả nghiên cứu được trình bày một cách rõ ràng, rành mạch, không mơ hồ

7 Các kết luận được chứng mình, bình luận với các nghiên cứu trước có nền tảng và

cơ sở vững chắc

8 Những kinh nghiệm của người nghiên cứu được phản ảnh

• Cần lưu ý gì khi lựa chọn đề tài:

- Tính khoa học

- Tính mới và độc đáo: tính mới của một đề tài nghiên cứu khoa học được thể hiện dưới nhiều dạng, có thể liệt kê ra như sau:

+ Đề tài hoàn toàn mới

+ Đề tài sử dụng cách tiếp cận mới

+ Đề tài sử dụng số liệu mới

+ Khám phá ra điều mới

- Tính khả thi

- Tính áp dụng

- Ý tưởng nghiên cứu lấy từ đâu

- Phát triển ý tưởng

- Từ ý tưởng đến tên đề tài

- Lựa chọn giáo viên hướng dẫn phù hợp sở trường/ đề tài nghiên cứu

Câu 3: Sự kiện khoa học là gì? Nêu đặc điểm của sự kiện khoa học? Hãy nêu một

sự kiện khoa học và mâu thuẫn chứa đựng trong sự kiện đó?

- Sự kiện khoa học là một sự vật hoặc một hiện tượng có chứa đựng những vấn đề đòi hỏi phải giải thích bằng những tri thức khoa học và bằng những phương pháp quan sát hoặc thực nghiệm khoa học

- Sự kiện khoa học có thể là sự kiện tự nhiên hoặc sự kiện xã hội mà do nhận thức của con người phát hiện hoặc trực tiếp bằng các giác quan hoặc gián tiếp thông qua các phương tiện hỗ trợ

- Đặc điểm của sự kiện khoa học: mới lạ kể cả về không gian, thời gian và bản chất của nó Do sự kiện được phát hiện bằng các giác quan hoặc bằng các phương tiện

hỗ trợ nên sự kiện luôn là hiện thực và tuân theo quy luật nhân quả

- Một sự kiện khoa học và mâu thuẫn chứa đựng trong sự kiện đó:

+ Sự kiện tai nạn giao thông

+ Mâu thuân: tai nạn giao thông xảy ra có phải do đường hẹp? Tại sao đường càng rộng thì tai nạn càng nhiều và càng nghiêm trọng?

BÀI TẬP

Câu 9:

“Gần 7 giờ sáng nay (6.1), mặt trời đã lên cao nhưng TP.HCM vẫn mù sương Trên ứng dụng Air Visual ghi nhận chỉ số chất lượng không khí (chỉ số AQI) ở TP.HCM ở mức xấu (mức màu đỏ - không tốt cho sức khỏe con người) Chỉ số AQI trung bình tại TP.HCM lúc này là 177, gần đạt tới ngưỡng màu tím - nguy hại cho sức khỏe Đa số các trạm đo đều hiển thị mức chỉ số chất lượng không khí màu đỏ, chỉ một số điểm hiển thị màu cam -không tốt với đối tượng nhạy cảm Cá biệt, khu vực ấp Xuân Thới Đông 2 (Hóc Môn), chỉ

số chất lượng không khí cực xấu, AQI = 231, chạm ngưỡng màu tím Bản tin dự báo thời tiết hằng ngày trên ứng dụng Zalo cũng thông báo chất lượng không khí tại TP.HCM ngày 6.1 xấu, chỉ số bụi mịn tăng cao ở mức có hại cho sức khỏe Trong khi đó, Thủ đô Hà Nội hôm nay duy trì chất lượng không khí ở mức xấu nhưng chỉ số AQI cao nhất là 158 - vẫn thấp hơn tại TP.HCM Với kết quả đo lường này, TP.HCM đã "vượt mặt" Hà Nội trên bảng xếp hạng những thành phố ô nhiễm nhất toàn cầu (theo Air Visual), đứng vị trí thứ

7, trong khi Hà Nội xếp thứ 13.”

Trong đoạn viết trên, chỉ ra luận điểm, luận cứ và phương pháp nghiên cứu mà tác giả

đã sử dụng

Luận điểm:TP.HCM đã "vượt mặt" Hà Nội trên bảng xếp hạng những thành phố ô nhiễm nhất toàn cầu (theo Air Visual), đứng vị trí thứ 7, trong khi Hà Nội xếp thứ 13.”

Luận cứ:

 Trên ứng dụng Air Visual ghi nhận chỉ số chất lượng không khí (chỉ số AQI) ở TP.HCM

ở mức xấu (mức màu đỏ - không tốt cho sức khỏe con người) Chỉ số AQI trung bình tại TP.HCM lúc này là 177, gần đạt tới ngưỡng màu tím - nguy hại cho sức khỏe

 Bản tin dự báo thời tiết hằng ngày trên ứng dụng Zalo cũng thông báo chất lượng không khí tại TP.HCM ngày 6.1 xấu, chỉ số bụi mịn tăng cao ở mức có hại cho sức khỏe

Câu 8: Lập kế hoạch thực hiện cho một đề tài mà anh/chị đã, đang hoặc sẽ thực hiện.

Đề tài nghiên cứu: Vai trò của thiết bị lọc nước

1 Tìm kiếm tài liệu về thiết bị lọc nước

2 Đọc và chọn lọc tài liệu liên quan đế thiết bị lọc nước

3 Viết đề cương nghiên cứu, tổng quan tài liệu về vai trò thiết bị lọc nước

4 Triển khai nghiên cứu

5 Viết báo cáo kết quả nghiên cứu về thiết bị lọc nước

6 Trình bày và bảo vệ kết quả nghiên cứu

Câu 7: Hãy trình bày phần “lý do chọn đề tài” với một đề tài mà anh/chị đã, đang hoặc sẽ thực hiện.

Đề tài: Vai trò của thiết bị lọc nước

Lý do nghiên cứu: Hiện nay thiết bị lọc nước có tầm quan trọng rất lớn đối với con người hiện nay đặc biệt là các tỉnh bị ngập mặn, thiếu nước ngọt như là ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, nhưng thực tế cho thấy thì có khá ít hộ gia đình sử dụng thiết bị lọc nước,đa số là mua nước ngọt ở các nhà máy nên nhóm chúng tôi nghiên cứu về vai trò cũng như là lợi ích của thiết bị lọc nước mang lại để một phần nào đó khuyến khích người dân lắp đặt và sử dụng thiết bị lọc nước nhiều hơn

Câu 6: Đưa ra phương pháp nghiên cứu phù hợp với đề tài “Khảo sát thực trạng lạm dụng thuốc kháng sinh ở Việt Nam hiện nay”.

Phương pháp nghiên cứu phù hợp cho đề tài “khảo sát thực trạng lạm dụng thuốc kháng sinh ở Việt Nam hiện nay” là

 Phương pháp thu thập số liệu về số lượng tiêu dùng kháng sinh từ các bệnh

viện và các tiệm thuốc tây để thấy được thục trạng sử dụng thuốc kháng sinh của người dân đang ở mức độ nào

 Phương pháp sử dụng phép phân tích định tính liều lượng được phép sử dụng

kháng sinh ở từng độ tuổi và phương pháp phân tích tác hại khi sử dụng quá liều dựa trên bộ tiêu chuẩn đã xây dựng từ bộ y tế hoạc tổ chứ ý tế thế giới WHO

Câu 5: “Kĩ năng làm việc nhóm là một điểm yếu của rất nhiều sinh viên Việt Nam” Hãy đưa ra các luận cứ, phương pháp để chứng minh cho giả thuyết này.

Luận cứ: Trong 1 nhóm có 10 người nhưng khi trả lời các câu hỏi thì cả 10 người đều

ra đáp án sai nên kĩ năng làm việc nhóm là 1 điểm yếu

Phương pháp: quan sát và nhìn nhận

Câu 4: Từ sự kiện khoa học “Tai nạn giao thông”, anh/chị hãy xây dựng giả thuyết khoa học và đưa ra các luận cứ, phương pháp để chứng minh giải thuyết khoa học đó.

- Giả thuyết khoa học: Một trong những nguyên nhân gây tại nạn giao thông là do người tham gia giao thông còn kém về ý thức và nhận thức

- Luận cứ: Theo Ủy ban An toàn giao thông (ATGT) quốc gia, tai nạn giao thông (TNGT) 5 tháng đầu năm 2020 (tính từ ngày 15/12/2019 đến 14/5/2020), trên cả nước đã xảy ra 5.508 vụ TNGT, làm chết 2.667 người, bị thương 3.965 người Trong đó 60% số vụ xuất phát từ ý thức chấp hành luật giao thông của người tham gia giao thông, nguyên nhân là lưu thông không đúng phần đường; vi phạm tốc độ; nồng độ cồn; tránh vượt sai quy định; lưu thông vào đường cấm, ngược chiều

- Phương pháp chứng minh:

 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

 Phương pháp điều tra

 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

 Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết

 Phương pháp toán học

 Phương pháp xử lý thông tin

Câu 3: Cho tên đề tài: “Ảnh hưởng của hóa chất trong các sản phẩm chăm sóc cá nhân và gia dụng tới sức khỏe con người” Hãy xác định:

- Các mục tiêu nghiên cứu,

- Đối tượng nghiên cứu,

- Phương pháp nghiên cứu,

- Khách thể và phạm vi nghiên cứu của đề tài.

- Các mục tiêu nghiên cứu:

+ Tìm hiểu về mức độ ảnh hưởng của hóa chất trong các sản phẩm chăm sóc cá nhân và gia dụng tới sức khỏe con người

+ Tìm hiểu sự ảnh hưởng của các hóa chất trong các sản phẩm chăm sóc cá nhân tới sức khỏe con người

+ Tìm hiểu sự ảnh hưởng của các hóa chất trong các sản phẩm gia dụng tới sức khỏe con người

- Đối tượng nghiên cứu: sức khỏe của người sử dụng các sản phẩm chăm sóc cá nhận và các sản phẩm gia dụng

- Phương pháp nghiên cứu:

+ Phương pháp thực nghiệm

+ Phương pháp điều tra

+ Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết

Câu 2: Dựa vào lĩnh vực mà anh/chị đang nghiên cứu, hãy xác định:

- Tên đề tài,

- Mục tiêu nghiên cứu,

- Đối tượng nghiên cứu,

- Khách thể và phạm vi nghiên cứu

Lĩnh vực mà tụi anh đang nghiên cứu là về thiết bị lọc nước nha:

Tên đề tài: Vai trò của thiết bị lọc nước

Mục tiêu nghiên cứu: tìm hiểu về vai trò của thiết bị lọc nước

Đối tượng nghiên cứu: Vai trò của thiết bị lọc nước

Khách thể và phạm vi nghiên cứu: các tỉnh bị ngập mặn, thiếu nước ngọt

Câu 1: Hãy xác định mục tiêu chung và các mục tiêu cụ thể của đề tài sau: “Thực phẩm bẩn hiện nay ở Việt Nam - thực trạng và giải pháp”.

Mục tiêu chung:

- Khảo sát thực trạng thực phẩm bẩn ở Việt Nam hiện nay

- Đưa ra giải pháp nhằm hạn chế tình trạng thực phẩm bẩn ở Việt Nam hiện nay