Giáo trình Hình họa - Vẽ kỹ thuật

(NB) Giáo trình Hình họa - Vẽ kỹ thuật gồm 4 chương với các nội dung những tiêu chuẩn trình bày bản vẽ; các dạng bản vẽ cơ khí cơ bản; vẽ quy ước các chi tiết và mối ghép; bản vẽ chi tiết, bản vẽ lắp.

TP. H  CHÍ MINH 2018Ồ

4  2.V t li u và d ng c  v  k  thu tậ ệ ụ ụ ẽ ỹ ậ 8

5 Chương 1. Nh ng tiêu chu n trình bày b n v ữ ẩ ả ẽ 4

BÀI M  Đ UỞ Ầ

KHÁI QUÁT CHUNG V  B N V  K  THU TỀ Ả Ẽ Ỹ Ậ

Gi i thi u:ớ ệ

Đ i tố ượng nghiên c u v  v  k  thu t là b n v  k  thu t, b n v  k  thu tứ ề ẽ ỹ ậ ả ẽ ỹ ậ ả ẽ ỹ ậ  

là công c  ch  y u đ  di n đ t ý đ  c a nhà thi t k , là văn ki n k  thu t c  b nụ ủ ế ể ễ ạ ồ ủ ế ế ệ ỹ ậ ơ ả  dùng đ  ch  đ o s n xu t, là phể ỉ ạ ả ấ ương ti n thông tin k  thu t đ  trao đ i thông tinệ ỹ ậ ể ổ  

gi a nh ng ngữ ữ ười làm k  thu t v i nhauỹ ậ ớ

Ngày nay, b n v  k  thu t đã đả ẽ ỹ ậ ược dùng r ng rãi trong t t c  m i ho tộ ấ ả ọ ạ  

đ ng s n xu t và đ i s ng. B n v  k  thu t đã tr  thành “ngôn ng “c a k  thu t ộ ả ấ ờ ố ả ẽ ỹ ậ ở ữ ủ ỹ ậ

M c tiêu:       ­ ụ

Trinh bay đ̀ ̀ ược khai quat vê b n ve ky thuât       ́ ́ ̀ ả ̃ ̃ ̣  

­ L a chon va s  dung đung vự ̣ ̀ ử ̣ ́ ậ ệt li u và d ng c  v  ụ ụ ẽ       

­ Ren luyên đ̀ ̣ ượ tinh chu đông và nghiêm túc trong công vi cc  ́ ̉ ̣ ệ

1.Khái quát chung:

B n v  k  thu t là m t phả ẽ ỹ ậ ộ ương ti n thông tin k  thu t, là tài li u k  thu tệ ỹ ậ ệ ỹ ậ  

c  b n dùng đ   th c thi và ch   đ o s n xu t.Bơ ả ể ự ỉ ạ ả ấ ản v  k  thu t th c hi n b ng cácẽ ỹ ậ ự ệ ằ  

phương pháp khoa h c, chính xác theo qui t c th ng nh t c a ti u chu n nhàọ ắ ố ấ ủ ế ẩ  

Trong v  k  thu t ngẽ ỹ ậ ười ta thường dùng các lo i gi y v  sau:ạ ấ ẽ

­ Gi y k  ô li: Dùng đ  v  phácấ ẻ ể ẽ

­ Gi y bóng m : dùng đ  can in ( Hi n nay ít dùng )ấ ờ ể ệ

­ Gi y tr ng; Là lo i gi y d y, nh n, đấ ắ ạ ấ ầ ẵ ược dùng ph  bi nổ ế

b. Bút chì

  ­ Lo i chì c ng đạ ứ ược kí hi u H, có kí hi u t  1H,2H,3H 9H dùng đ  vệ ệ ừ ể ẽ 

nh ng đữ ường yêu c u đ  s c nét caoầ ộ ắ

 ­ Lo i chì có đ  c ng trung bình đạ ộ ứ ược kí hi u HB, dùng đ  v  nh ng đệ ể ẽ ữ ườ  ngyêu c u đ  đ m trung bìnhầ ộ ậ

  ­ Lo i chì m m đạ ề ược kí hi u B, có các kí hi u t  1B,2B  9B, dùng đ  vệ ệ ừ ể ẽ 

nh ng đữ ường yêu c u đ  đ m caoầ ộ ậ

c. Các v t li u khácậ ệ

­ T y : Dùng đ  t y các đẩ ể ấ ường v  sai ho c v t b nẽ ặ ế ẩ

­ Gi y nhám:Dùng đ  mài nh n bút chìấ ể ọ

b. Các lo i thạ ước 

+ Thước d p: Dài t  (300 đ n 1000)mm dùng đ  k  nh ng đo n th ngẹ ừ ề ể ẻ ữ ạ ẳ

+ Thước ch  T: Dùng đ  k  các đư ể ẻ ường th ng song song n m ngang, xác đ nhẳ ằ ị  các đi m th ng hàng hay kho ng cách nh t đ nh nào đó theo để ẳ ả ấ ị ường chu n cóẩ  

trước, b ng cách trằ ượ ầt đ u  thước T d c theo c nh trái b n vọ ạ ả ẽ

+ Ê ke thường dùng b  có 2 lo i (lo i có 2 góc30ộ ạ ạ 0,600 ,lo i tam giác vuông cân)ạ+ Thước cong : Dùng đ  v  các để ẽ ường cong không tròn

+ Com pa: Dùng đ  v  các để ẽ ường tròn có đường kính l n h n 12mm. ớ ơ

Khi v  c n chú ý các đi m sau: ẽ ầ ể

­ Đ u kim và đ u chì (hay đ u m c) đ t vuông góc v i m t ván vầ ầ ầ ự ặ ớ ặ ẽ

­ Khi v  các đẽ ường tròn đ ng tâm nên dùng kim có ng n   đ u hay ồ ấ ở ầ

dùng đinh tâm đ  tránh kim không  n sâu xu ng ván v  ho c làm l  tâm to ra d nể ấ ố ẽ ặ ỗ ẫ  

đ n các đế ường v  m t chính xácẽ ấ

­ Khi s  d ng ngón tay tr  và ngón tay cái c m núm com pa, quay ử ụ ỏ ầ

đ u d n theo m t chi u nh t đ nhề ặ ộ ề ấ ị

      + Com pa đo: Dùng đ  đo đ  dài đo n th ng thể ộ ạ ẳ ước k  dài đ t lên b n v , haiẻ ặ ả ẽ  

đ u kim đo đ t đúng vào hai v ch   trên thân thầ ặ ạ ở ước sau đ a váo b n v  b ng cáchư ả ẽ ằ  

C n đi u ch nh khe bút đ  có b  r ng nét v  theo ý mu n, ngày nay thầ ề ỉ ể ề ộ ẽ ố ườ  ngdùng bút m c kim có các c  nét khác nhau đ  vự ỡ ể ẽ

Chương I

NH NG TIÊU CHU N TRÌNH BÀY B N VỮ Ẩ Ả Ẽ

Mã chương: 09 . 01

B n v  k  thu t là m t trong nh ng ph n không th  thi u trong ho t đ ngả ẽ ỹ ậ ộ ữ ầ ể ế ạ ộ  ngh  nghi p c a ngề ệ ủ ười th  Đ  th c hi n đợ ể ự ệ ược m t b n v  thì không th  b  quaộ ả ẽ ể ỏ  các công c  cũng nh  nh ng qui ụ ư ữ ước mang tính qui ph m c a ngành ngh ,là ti nạ ủ ề ề  

đ  r t c n thi t cho vi c ti p thu, th c hi n các b n v  theo   tiêu chu n hi nề ấ ầ ế ệ ế ự ệ ả ẽ ẩ ệ  hành

V y   chậ ở ương này cung c p cho h c viên nh ng ki n th c, k  năng c n thi tấ ọ ừ ế ứ ỹ ầ ế  

v  tiêu chu n trình b y b n v  k  thu tề ẩ ầ ả ẽ ỹ ậ

M c tiêu :ụ

­ S  d ng đúng ch c năng các lo i d ng c  dùng trong v  k  thu tử ụ ứ ạ ụ ụ ẽ ỹ ậ

­ Trình bày đúng hình th c b n v  c  khí nh : khung tên, l  trái, l  ph i, đứ ả ẽ ơ ư ề ề ả ườ  ngnét, ch  vi t.ữ ế

­ T  kh  gi y A0 chia đôi ta đừ ổ ấ ược hai kh  gi y A1ổ ấ

­ T  kh  gi y A1 chia đôi ta đừ ổ ấ ược hai kh  gi y A2ổ ấ

­ T  kh  gi y A2 chia đôi ta đừ ổ ấ ược hai kh  gi y A3ổ ấ

­ T  kh  gi y A3  chia đôi ta đừ ổ ấ ược hai kh  gi y A4ổ ấ

1.2. Khung v  và khung tên ẽ

         B n v  ph i có ả ẽ ả  khung v  và khung tên ẽ (hình 1­1)

­ Khung v :ẽ K  b ng nét c  b n, cách c nh kh  gi y 5mm .N u b n v  đóngẻ ằ ơ ả ạ ổ ấ ế ả ẽ  thành t p thì c nh trái khung v  cách mép gi y 25mmậ ạ ẽ ấ

­ Khung tên: B  trí   góc ph i, phía dố ở ả ướ ải b n v  n i dung, kích thẽ ộ ước(hình 1­2) 

Hình 1­2        (1) Ng ườ ẽ i v         (7). tên bài t p hay tên g i chi ti t ậ ọ ế

       (2).H  và tên ng ọ ườ ẽ i v        (8).V t li u c a chi ti t ậ ệ ủ ế

       (3).Ngày l p b n v       (9).Tên tr ậ ả ẽ ườ ng,l p  ớ

      (4).Ng ườ i ki m tra       (10).T  l  b n v ể ỉ ệ ả ẽ

      (5).Ch  ký ng ữ ườ i ki m tra   (11) Kí hi u bài t p(s  b n v ) ể ệ ậ ố ả ẽ

  ­ T  l  phóng to ỉ ệ : 2:1 ; 2,5:1 ; 4:1 ; 5:1 ; 10:1 ; 20:1; 25:1; 40:1; 50:1; 100

1.4.Ch  và s  ữ ố

         Ch  và s  trên b n v  ph i vi t đ y đ ,chính xác , rõ ràng không gây nh mữ ố ả ẽ ả ế ầ ủ ầ  

l n. ẫ Theo TCVN  6­85 quy đ nh ki u và kích thị ể ước ch  và s  trên b n v  k  thu tữ ố ả ẽ ỹ ậ  

       Trên b n v  k  thu t ta ả ẽ ỹ ậ thường dùng các lo i đạ ường nét khác nhau đ  bi uể ể  

di n hình d ng,ễ ạ   k t c u c a v t th  ế ấ ủ ậ ể Theo  TCVN 0008­1993 quy đ nị h  các  lo iạ  

đường nét (b ng 1­2)ả    

TT Lo i đạ ường nét Mô tả Tiêu chu nẩ

­ Kích thước c a đ  dài tính b ng (mm). Trên b n v  không ghi đ n v  đo.ủ ộ ằ ả ẽ ơ ị  

N u dùng đ n v  đo khác thì ph i ghi rõ đ n v  ế ơ ị ả ơ ị

­ Kích thướ ủc c a góc, cung tính b ng đ  , phút , giâyằ ộ

­ Đường gióng kích thước là đường gi i h n ph n t  đớ ạ ầ ử ược ghi kích thướ  c,

v  b ng nét li n m nh, vẽ ằ ề ả ượt qua đường kích thước (3­5) mm. Cho phép dùng 

đường bao, đường tr c, đụ ường tâm thay cho đường kích thước

­ Đường kích thước là đường xác đ nh ph n t  đị ầ ử ược ghi kích thước, vẽ 

b ng nét li n m nh, gi i h n hai đ u b ng hai mũi tên. Không cho phép thay thằ ề ả ớ ạ ầ ằ ế 

đường kích thước

­ Con s  kích thố ước được ghi phía trên ho c bên trái đặ ường kích thướ  c.Không cho phép b t c  đấ ứ ường nét nào v  ch ng lên con s  kích thẽ ồ ố ước, các đườ  ng

v  ngang qua con s  kích thẽ ố ước ph i ng t đo n, chi u cao con s  kích thả ắ ạ ề ố ước vi tế  

≥ 3,5 ghi   gi a đở ữ ường kích thước, n u không đ  ch  ghi con s  kích thu c thì kéoế ủ ỗ ố ớ  dài đường kích thước hay vi t trên giá ngangế

2. Trình t  l p b n v  k  thu t.ự ậ ả ẽ ỹ ậ

­ Trình b y n i dung và l p đầ ộ ậ ược b n v  k  thu t đúng tiêu chu n ả ẽ ỹ ậ ẩ

      Khi l p b n v  k  thu t, trậ ả ẽ ỹ ậ ước tiên căn c  vào kích thứ ước c a chi ti t ta ch nủ ế ọ  

kh  gi y, sau đó l a ch n phổ ấ ự ọ ương án bi u di n v t th  và ti n hành theo trình tể ễ ậ ể ế ự sau: 

Bước 1: Chu n b  đ y đ  các v t li u; d ng c  vẩ ị ầ ủ ậ ệ ụ ụ ẽ

Bước 2:Dùng lo i bút chì c ng H đ  v  m  ( Khung v , khung tên,ch  vi t,ạ ứ ể ẽ ờ ẽ ữ ế  hình bi u di n), nét v  ph i đ y đ , rõ ràng, chính xácể ễ ẽ ả ầ ủ

Bước 3:Tô đ m khung v , khung tên, ch  vi t, hình bi u di nậ ẽ ữ ế ể ễ

Bước 4: G ch m t c t, ghi kích thạ ặ ắ ước, ghi các yêu c u k  thu t.ầ ỹ ậ

Bước 5: Ki m tra và hi u ch nhể ệ ỉ

2. V  l i chi ti t sau trên kh  gi y Aẽ ạ ế ổ ấ 4

Chương IICÁC LO I HÌNH BI U DI N TRÊN B N V  C  KHÍẠ Ể Ễ Ả Ẽ Ơ

M c tiêu :ụ

­ Trinh bay đ̀ ̀ ược cac khai niêm vê hinh chiêu, hinh căt, măt căt.́ ́ ̣ ̀ ̀ ́ ̀ ́ ̣ ́

­ V  đẽ ược các d ng b n v  c  khí c  b n nh : Các lo i hình chi u, giao tuy n,ạ ả ẽ ơ ơ ả ư ạ ế ế  hình c t, m t c t  theo qui ắ ặ ắ ướ ủc c a v  k  thu t.ẽ ỹ ậ

      Mu n chia đo n th ng AB thành n ph n b ng nhau . T  A ta k  cát tuy n ố ạ ẳ ầ ằ ừ ẻ ế

b t k  AX , trên AX ta l y ấ ỳ ấ (n) ph n b ng nhau . T  ầ ằ ừ (n) n i v i B và t  các đi m ố ớ ừ ểtrên AX k  song song v i Bn ta đẻ ớ ược các đi m chia AB thành nh ng đo n th ngể ữ ạ ẳ  

b ng nhau.ằ

   Ví d : Chia AB thành 3 ph n b ng nhauụ ầ ằ  (hình 2­1)

3 2

Trước h t chia đ u đo n AB thành 5 ph n b ng nhau. T  B ta d ng đo n th ngế ề ạ ầ ằ ừ ự ạ ẳ  vuông góc v i AB t i B có đ  dài b ng 1/5 AB . N i AX ta đớ ạ ộ ằ ố ược đ  d c c n d ngộ ố ầ ự  (hình 2­3)

1.2. Chia đ u đề ường tròn,d ng đa giác đ uư ề   

a. Chia đường tròn thành 3 và 6 ph n b ng nhau.ầ ằ

Khi v  đẽ ường tròn, trước h t ph i xác đ nh tâm đế ả ị ường tròn b ng cách kằ ẻ hai đường tâm vuong góc, giao c a hai đủ ường vuông góc là tâm đường tròn

Chia đường tròn thành  6 ph n b ng nhau: Bán kính đầ ằ ường tròn b ng đ  dàiằ ộ  

c a c nh l c giác đ u n i ti p vòng tròn đó (hình 2­5)ủ ạ ụ ề ộ ế

b.Chia đường tròn thành  5; 7; 9  ph n b ng nhauầ ằ

Phương pháp chia vòng tròng thành 5 ph n b ng nhau: ầ ằ

L y trung đi m MO, L y K làm tâm, bán kính KA xác đ nh đi m E, AE là cóấ ể ấ ị ể  

đ  dài b ng đ  dài c nh ngũ giác đ u (hình 2­6)ộ ằ ộ ạ ề

      Hình 2­6

Phương pháp chia vòng tròn thành 7 ph n b ng nhau:ầ ằ

Chia đường kính AB thành 7 ph n b ng nhau .T  đi m C quay cung tròn bánầ ằ ừ ể  kính CD tâm C c t đắ ường kính AB t  I và J . T   I,J ta cùng n i v i các đi m ch nạ ừ ố ớ ể ẵ  

ho c đi m l , kéo dài c t đặ ể ẻ ắ ường tròn t i các đi m, là các đi m chia đạ ể ể ường tròn thành 7 ph n b ng nhau (hình 2­7)ầ ằ

1.3. V  n i ti pẽ ố ế  

a. V  cung tròn n i ti p v i 2 đẽ ố ế ớ ường th ngẳ

Cho hai đường th ng .Hãy v  cung tròn bán kính (r) n i ti p v i hai đẳ ẽ ố ế ớ ườ  ng

th ng đó.Áp d ng tính ch t ti p xúc c a đẳ ụ ấ ế ủ ường tròn và đường th ng đ  xác đ nhẳ ể ị  

v  trí tâm c a cung n i ti p.Cách v  (hình 2­8)ị ủ ố ế ẽ

­ Trường h p ti p xúc trong:ợ ế

Yêu c u: V  m t cung tròn bán kính R n i ti p trong v i hai cung trònầ ẽ ộ ố ế ớ  (01,r1); (02 ,r2) 

Cách v : T  tâm 01 v  cung bán kính R­r1 ; tâm 02 v  cung bán kính R­r2 ; haiẽ ừ ẽ ẽ  cung này c t nhau t i (0); (0) chính là tâm cung tròn bán knhs R ti p xúc trong (hìnhắ ạ ế  2­9a)

­ Trường h p ti p xúc ngoàiợ ế

Yêu c u: V  m t cung tròn bán kính R n i ti p ngoài v i hai cung trònầ ẽ ộ ố ế ớ  (01,r1); (02 ,r2) 

Cách v : T  tâm 01 v  cung bán kính R+r1 ; tâm 02 v  cung bán kính R+r2 ; haiẽ ừ ẽ ẽ  cung này c t nhau t i (0); (0) chính là tâm cung tròn bán kính R ti p xúc ngoài (hìnhắ ạ ế  2­9b)

­ Trường h p ti p xúc ngoài và ti p xúc trongợ ế ế

Yêu c u: V  m t cung tròn bán kính R n i ti p ngoài v i  cung tròn  (01,r1);ầ ẽ ộ ố ế ớ  

n i ti p trong v i  cung tròn  (02 ,r2) ố ế ớ

Cách v : T  tâm 01 v  cung bán kính R+r1 ; tâm 02 v  cung bán kínhẽ ừ ẽ ẽ

R­r2 ; hai cung này c t nhau t i (0); (0) chính là tâm cung tròn bán kính R ti p ắ ạ ế

xúc ngoài v i cung tròn 01,r1); n i ti p trong v i cung tròn (02 ,r2) (hình 2­9c)ớ ố ế ớ

  Trong k  thu t thỹ ậ ường dùng m t s  độ ố ường cong không tròn nh  đư ường elíp, 

đường thân khai, đường xo n  c ắ ố

a. Đường elíp: Có hai cách vẽ

Cách v  1: (hình 2­10a)ẽ

Cách v  2: (hình 2­10b)ẽ

10

(a)       (b)

Hình 2­102.Hình chi u vuông gócế

­ Trình b y n i dung và v  đầ ộ ẽ ược hình chi u vuông gócế

2.1. Khái ni m v  phép chi u vuông gócệ ề ế

­  Ta l y m t ph ngấ ặ ẳ   P làm m t ph ng chi u. T  đi m A b t k  ta d ngặ ẳ ế ừ ể ấ ỳ ự  

đường th ng vuông góc v i m t ph ng chi u P, c t P t i A. Ta nói ta đã th c hi nẳ ớ ặ ẳ ế ắ ạ ự ệ  phép chi u vuông góc. Aế ’ là hình chi u vuông góc c a A trên Pế ủ

­ N u t t c  các tia chi u song song v i nhau và vuông góc v i m t ph ngế ấ ả ế ớ ớ ặ ẳ  chi u thì ta có phép chi u song song và vuông gócế ế

­ Trong v  k  thu t dùng phép chi u song song và vuông góc (hình 2­11)ẽ ỹ ậ ế

2.2. Hình chi u c a ế ủ đi m, để o nạ  th ng ẳ , m tặ  ph ngẳ

­ H  th ng 3 m t ph ng chi u ệ ố ặ ẳ ế

Trong không gian ta l y 3 m t ph ng vuông góc v i nhau t ng đôi m t ấ ặ ẳ ớ ừ ộ

(P1┴P2┴P3 )

P1 :  Là m t ph ng chi u t  trặ ẳ ế ừ ước vào (M t ph ng chi u đ ng) ặ ẳ ế ứ

P2  : Là ph ng chi u t  trên xu ng ( M t ph ng chi u b ng) ẳ ế ừ ố ặ ẳ ế ằ

P3  : Là m t ph ng chi u t  trái sang (M t ph ng chi u c nh )ặ ẳ ế ừ ặ ẳ ế ạ  

a.Hình chi u c aế ủ  m t ộ đi mể  trên ba m t ph ng chi u (hình 2­12)ặ ẳ ế

Y X

Z P1

P1    ,P2  ,P3  và h  tr c chi u OXYZ trên m t m t ph ng g i là đ  th c c a m tệ ụ ế ộ ặ ẳ ọ ồ ứ ủ ộ  

b. Hình chi u c a m t đo n th ng trên ba m t ph ng chi uế ủ ộ ạ ẳ ặ ẳ ế

 Ta bi t  qua 2 đi m ta xác đ nh đế ể ị ược m t độ ường th ng. V y mu n v  hìnhẳ ậ ố ẽ  chi u c a m t đế ủ ộ ường th ng, ta ch  c n v  hình chi u c a 2 đi m thu c đẳ ỉ ầ ẽ ế ủ ể ộ ườ  ng

th ng ẳ đó(hình 2­13)

O

Y X

Z P1

c. Hình chi u c a m t m t ph ng trên ba m t ph ng chi uế ủ ộ ặ ẳ ặ ẳ ế

Ta bi t  qua 3 đi m không th ng hàng ta xác đ nh đế ể ẳ ị ược m t m t ph ng. V yộ ặ ẳ ậ  

mu n v  hình chi u c a m t m t ph ng, ta ch  c n v  hình chi u c a 3 đi mố ẽ ế ủ ộ ặ ẳ ỉ ầ ẽ ế ủ ể  

kh ng th ng hàng thu c m t ph ng đó.ồ ẳ ộ ặ ẳ  (hình 2­14)

Y X

Z P1

2.3. Hình chi u c a các kh i hình h cế ủ ố ọ

Kh i hình h c đố ọ ượ ạc t o b i các m t, các c nh, các đ nh. V y mu n v  hìnhở ặ ạ ỉ ậ ố ẽ  chi u c a kh i hình h c ta ch  c n v  hình chi u c a các m t, các c nh, các đ nhế ủ ố ọ ỉ ầ ẽ ế ủ ặ ạ ỉ  

2

3 a

M c tiêu:  ụ

Trình b y n i dung và v  đầ ộ ẽ ược giao tuy n ph ng, giao tuy n kh i c a cácế ẳ ế ố ủ  

kh i hình h cố ọ

Trong th c t  không ph i ta ch  g p nh ng kh i hình h c c  b n. Mà có thự ế ả ỉ ặ ữ ố ọ ơ ả ể 

g p các v t th  là nh ng kh i hình h c c  b n b  c t b  đi m t ph n, ho c đặ ậ ể ữ ố ọ ơ ả ị ắ ỏ ộ ầ ặ ượ  c

t o b i nhi u kh i hình h c. Đ  v  hình chi u c a các v t th  này, ta ph i bi tạ ở ề ố ọ ể ẽ ế ủ ậ ể ả ế  

v  hình chi u c a các giao tuy n.ẽ ế ủ ế

3.1.Giao tuy n ph ngế ẳ

 Khi m t m t ph ng c t kh i hình h c, t o ra m t c t, độ ặ ẳ ắ ố ọ ạ ặ ắ ường bao c a m tủ ặ  

c t g i là giao tuy n ph ng.ắ ọ ế ẳ

­ Giao tuy n c a m t ph ng v i kh i đa di n:ế ủ ặ ẳ ớ ố ệ   Giao tuy n ph ng c a kh i đa di nế ẳ ủ ố ệ  

là đa giác mà đ nh là giao đi m c a m t ph ng c t v i c nh kh i đa di n. C nhỉ ể ủ ặ ẳ ắ ớ ạ ố ệ ạ  

c a đa giác là giao tuy n c a m t ph ng c t v i m t kh i đa di n. Xác đ nh nhủ ế ủ ặ ẳ ắ ớ ặ ố ệ ị ư (hình 2­22)

A13

2 1

­ Giao tuy n c a m t ph ng v i kh i trế ủ ặ ẳ ớ ố ụ

+ Trường h p m t ph ng c t   v  trí song song v i tr c c a kh i( hình 2­23)ợ ặ ẳ ắ ở ị ớ ụ ủ ố

­ Giao tuy n c a m t ph ng v i kh i nón ế ủ ặ ẳ ớ ố

+ Trường h p m t ph ng c t   v  trí nghiêng v i tr c c a kh i (hình 2­25)ợ ặ ẳ ắ ở ị ớ ụ ủ ố

Q 1

2

3 a

3 q

      Hình 2­26

3.2.Giao tuy n kh iế ố

­ Giao tuy n c a hai kh i đa di n.ế ủ ố ệ

Khi 2 kh i hình h c c t nhau, b  m t c a chúng có nh ng đi m chung. ố ọ ắ ề ặ ủ ữ ể t p

h p các đi m chung t o thành giao tuy n kh i. Khi v  hình chi u giao tuy n kh iợ ể ạ ế ố ẽ ế ế ố  

ta dùng phương pháp xác đ nh hình chi u c a các đi m đ c bi t đ  v  ị ế ủ ể ặ ệ ể ẽ (hình 2­27)

1

4

6

5 3

­ Giao tuy n c a hai kh i tr  (hình 2­28)ế ủ ố ụ

       Trình b y n i dung và v  đầ ộ ẽ ược các lo i hình chi u tr c đo ạ ế ụ

4.1. Khái ni m v  hình chi u tr c đoệ ề ế ụ

        Hình chi u tr c đo là m t lo i hình bi u di n v t th , nó luôn th  hi n kíchế ụ ộ ạ ể ễ ậ ể ể ệ  

thước theo 3 chi u x, y, z. Hình chi u tr c đo có tính không gian, làm cho ngề ế ụ ườ  i

đ c d  hình dung ra hình d ng, k t c u c a v t th ọ ễ ạ ế ấ ủ ậ ể

Phương pháp hình chi u tr c đo nh  sau: Ta chi u m t h  tr c to  đ  vuôngế ụ ư ế ộ ệ ụ ạ ộ  góc OXYZ lên m t ph ng chi u P theo phặ ẳ ế ương chi u ế L được hình chi u vuông gócế  

là O’X’Y’Z’ (Phương chi u l không song song v i các tr c OX,OY,OZ). ế ớ ụ

        Hình chi u vuông góc O’X’Y’Z’ g i là h  tr c đo. V  v t th  theo h  tr c đoế ọ ệ ụ ẽ ậ ể ệ ụ  

ta được hình chi u tr c đo.ế ụ  (hình 2­29)

*H  s  bi n d ng :ệ ố ế ạ

­ Đ t O’A’/OA=p g i là h  s  bi n d ng theo tr c xặ ọ ệ ố ế ạ ụ

      ­ Đ t O’B’/OB=q  g i là h  s  bi n d ng theo tr c yặ ọ ệ ố ế ạ ụ

      ­ Đ t O’C’/OC=r  g i là h  s  bi n d ng theo tr c z ặ ọ ệ ố ế ạ ụ

* Phân lo i hình chi u tr c đo.ạ ế ụ

    ­ Phân lo i theo phạ ương chi u :ế

         +Hình chi u tr c đo vuông gócế ụ

         +Hình chi u tr c đo xiên gócế ụ

   ­ Phân lo i theo h  s  bi n d ngạ ệ ố ế ạ

         +Hình chi u tr c đo đ u (p=q=r)ế ụ ề

         +Hình chi u tr c đo cân (p=r≠q)ế ụ

         +Hình chi u tr c đo l ch (p≠q≠r) ế ụ ệ

Hình 2­294.2. Cách v  hình chi u tr c đo ẽ ế ụ

Bước 1. Ch n lo i tr c đoọ ạ ụ :Tu  theo hình d ng và c u t o c a t ng v t th  màỳ ạ ấ ạ ủ ừ ậ ể  

ch n lo i tr c đo sao cho d  v , d  nhìn.ọ ạ ụ ễ ẽ ễ

Bước 2. Ch n m t hình chi u làm m t c  s , v  hình chi u lên h  tr c đo.ọ ộ ế ặ ơ ở ẽ ế ệ ụ

Bước 3. T  các đ nh c a m t c  s  k  các đừ ỉ ủ ặ ơ ở ẻ ường song song v i tr c đo th  ba.ớ ụ ứ

Bước 4. Căn c  vào h  s  bi n d ng, v  mứ ệ ố ế ạ ẽ ờ

Bước 5 Tô đ m, trậ ước đó ta t y s ch các nét v  không c n thi t.ẩ ạ ẽ ầ ế

4.3. V  hình chi u tr c đo vuông góc đ u .ẽ ế ụ ề

       Hình chi u tr c đo vuông góc đ u có các tr c đo h p v i nhau góc 120ế ụ ề ụ ợ ớ 0 và có 

h  s  bi n d ng theo các tr c đo p = q = r = 1ệ ố ế ạ ụ  (hình 2­30)

Hình 2­30

4.4. V  hình chi u tr c đo xiên đ ng cân.ẽ ế ụ ứ

Hình chi u tr c đo xiên cân có tr c x và tr c z h p v i nhau góc 90ế ụ ụ ụ ợ ớ 0 . H  s  bi nệ ố ế  

d ng p = r = 1 ; q = 0,5ạ  (hình 2­31)

Hình 2­315.Hình chi uế