nghiên cứu nội dung và tiêu chuẩn năng lực của các đơn vị đáp ứng các yêu cầu của tổng thầu epcm cho các công trình công nghiệp

Trong phạm vi nghiên cứu, đề tài sẽ đề cập đến khả năng thực hiện tổng thầu EPCM của các doanh nghiệp trong nước và đề xuất các giải pháp khả thi để các doanh nghiệp trong nước có thể là

Cơ quan chủ trì đề tài : Viện Nghiên cứu Cơ khí

Chủ nhiệm đề tài : Lê Xuân Quý

6863

16/5/2008

Hà Nội – 2007

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI

(Ký tên, đóng dấu) (Ký, ghi rõ họ tên)

MỤC LỤC

Trang

Mở đầu 4

I.1 Một số khái niệm và phân loại các hoạt động đấu thầu: 6

I.2 Tình hình hoạt động tổng thầu EPCM của một số công trình công

nghiệp điển hình trong nước

II.1 Xác định các tiêu chí khảo sát đánh giá năng lực của đơn vị có

khả năng tổng thầu EPCM

45

II.2 Phân tích lựa chọn các đơn vị có khả năng đảm nhiệm tổng thầu

EPCM

51

Chương III: Tiêu chuẩn đánh giá và điều kiện cần thiết của tổng

thầu EPCM

71

III.1 Cơ sở để xây dựng các tiêu chuẩn, điều kiện đánh giá 71

III.3 Kết quả hội thảo thông qua tiêu chuẩn đánh giá 88

Chương IV: Nghiên cứu đề xuất giải pháp tổ chức thực hiện 88

IV.1 Đánh giá về hoạt động tổng thầu EPCM tại Việt Nam 88

IV.3 Đề xuất các biện pháp thúc đẩy tổng thầu EPCM 100

Phụ lục: Hợp đồng Nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ

Biên bản Hội thảo,

Ý kiến nhận xét các phản biện

Tµi liÖu tham kh¶o

Với chúng ta, tổng thầu EPCM còn là khái niệm khá mới mẻ đối với nhiều doanh nghiệp trong nước Sở dĩ như vậy là vì nước ta mới đang trong giai đoạn đầu của giai đoạn phát triển công nghiệp, trình độ khoa học công nghệ, trình độ quản lý dự án còn non kém Trong bối cảnh nước ta đang phát triển, nhu cầu xây dựng các công trình thiết bị đồng bộ như xi măng, nhiệt điện, thủy điện… là rất lớn Hiện mới chỉ có số ít các tổng công ty như Lilama, Sông Đà, MIE … cố gắng đứng ra làm tổng thầu EPC trong xây dựng một số công trình, công việc quản lý dự án thường phải thuê nước ngoài Song đây cũng là một bước đệm khá quan trọng để các doanh nghiệp trong nước dần dần làm quen và làm chủ được việc xây dựng các công trình thiết bị đồng bộ lớn Qua quá trình các chuyên gia trong nước có điều kiện cùng làm việc với các chuyên gia nước ngoài, qua chuyển giao công nghệ, đội ngũ lao động trong nước có điều kiện tiếp thu, học hỏi kinh nghiệm quản lý dự án và

có điều kiện tiến tới làm chủ được yếu tố “M” trong hoạt động tổng thầu

Ở góc độ chủ quan, nếu doanh nghiệp muốn vươn lên làm tổng thầu EPCM các công trình thiết bị đồng bộ thì họ không chỉ cần có bề dày về thời gian, về kinh nghiệm trong vai trò làm tổng thầu EPCM mà họ còn phải lực

lượng lao động có hàm lượng chất xám cao, được đào tạo bài bản Đó là đội ngũ công trình sư, chuyên gia giỏi trong các lĩnh vực công nghệ chuyên ngành, công nghệ chế tạo, công nghệ tự động hóa, xây dựng và lắp đặt vận hành , đội ngũ chuyên gia có kiến thức tổng hợp và quản lý dự án giỏi… Yêu cầu này đè nặng lên vai các trung tâm nghiên cứu thiết kế, các doanh nghiệp khoa học công nghệ, những đơn vị có khả năng vươn tới đảm nhiệm vai trò thực hiện tiêu chí “M”

Trong phạm vi nghiên cứu, đề tài sẽ đề cập đến khả năng thực hiện tổng thầu EPCM của các doanh nghiệp trong nước và đề xuất các giải pháp khả thi để các doanh nghiệp trong nước có thể làm chủ được yếu tố “M” trong việc xây dựng các công trình công nghiệp

Chương I TỔNG QUAN VỀ TỔNG THẦU EPCM

I Tổng quan về hoạt động tổng thầu EPCM các công trình công nghiệp I.1 Một số khái niệm và phân loại các hoạt động đấu thầu

I.1.1 Một số khái niệm liên quan

a Công trình thiết bị đồng bộ.

Thiết bị đồng bộ: Là một hệ thống thiết bị có tính tương thích với nhau về công suất, mức độ hiện đại, thời gian và tuổi bền làm việc nhằm thực hiện một chức năng, một công đoạn hoặc một quá trình công nghệ

Về công suất giữa các thiết bị có thể bằng nhau hoặc có quan hệ bội số của nhau

Mức độ hiện đại: Nửa cơ khí, cơ khí hóa, tự động hóa (ở các mức độ

khác nhau: Cơ khí - điện; cơ khí - điện - tự động hoá; cơ - điện tử…)

Thời gian và tuổi bền một số chi tiết máy trong các dây chuyền TBĐB khi tính toán phải căn cứ vào chu kỳ làm việc và đặc điểm công nghệ của các thiết bị nhằm tối ưu hóa thời gian làm việc các thiết bị

Thiết bị đồng bộ (TBĐB) có thể phục vụ cho các lĩnh vực sinh hoạt, đời sống, song quan tâm chủ yếu với TBĐB là phục vụ cho hoạt động sản xuất vật chất

Dây chuyền TBĐB: Là tổng hợp các cụm TBĐB có quan hệ chặt chẽ với

nhau về công suất, công nghệ, điều khiển và vận hành Do đó trong nhiều trường hợp khái niệm dây chuyền TBĐB có thể trùng với TBĐB

Công trình thiết bị đồng bộ: là một tập hợp một hoặc nhiều dây chuyền thiết

bị đồng bộ được lắp đặt và vận hành liên tục, ổn định trong một không gian nhất phù hợp với công nghệ lựa chọn quy định trong thiết kế của dự án

Tiến hành một công trình thiết bị đồng bộ bao gồm các phần việc sau:

- Khảo sát kỹ thuật

- Lập báo cáo nghiên cứu khả thi công việc thiết kế

- Chế tạo, mua sắm các thiết bị, máy móc, vật tư cho xây dựng dự án

- Xây dựng, lắp ráp, hiệu chỉnh, hướng dẫn vận hành

- Các dịch vụ khác có liên quan đến dự án (chuyển giao công nghệ, đào tạo )

Công trình thiết bị đồng bộ có đặc điểm là các công trình có giá trị lớn, được lắp đặt và vận hành trong không gian rộng, có chế độ làm việc đồng

bộ nghiêm ngặt Một công trình thiết bị đồng bộ là sự kết hợp hoạt động của

nhiều bộ phận khác nhau, bao gồm các phần về cơ khí, thủy lực, khí nén, điện, điện tử được kết hợp đồng bộ với nhau một cách chặt chẽ, nhịp nhàng phục vụ cho các quy trình công nghệ nhất định để tạo nên một nhà máy phục

vụ chế biến các nguyên, nhiên liệu thô thành thành phẩm có giá trị sử dụng cao Một công trình thiết bị đồng bộ hiện đại bao hàm các thành tựu về các ngành khoa học khác nhau như vật liệu mới, cơ khí, tự động hóa, năng lượng, nhiệt, công nghệ môi trường, quản lý sản xuât kinh doanh

Việc xây dựng các công trình thiết bị đồng bộ thường do các tập đoàn công nghiệp lớn đảm nhiệm Tuy nhiên do tính chất phức tạp của công trình, rất ít các tập đoàn công nghiệp tự thực hiện 100% công trình, thường làm nhà thầu chính đảm nhiệm việc cung cấp các sản phẩm chính của dây chuyền công nghệ Ví dụ như trong việc xây dựng các nhà máy nhiệt điện, nhà thầu chính sẽ cung cấp các thiết bị tua bin nhiệt điện, nồi hơi, máy phát hay trong việc xây dựng các nhà máy hạt nhân, nhà thầu chính sẽ đảm nhiệm việc cung cấp lò phản ứng, tua bin còn các phần việc còn lại như cung cấp hệ thống cung cấp nước, hệ thống phụ trợ, thậm chí cả hệ thống truyền tải điện hay các dịch vụ khác cũng có thể do các nhà thầu phụ đảm nhiệm

b Tổng thẩu EPC

Tìm hiểu tổng thầu EPCM trước hết tìm hiểu tổng thầu EPC

Tổng thầu EPC (Engineering – thiết kế, Procurement – mua sắm trang thiết bị hàng hóa, Construction – xây lắp) là hình thức thực hiện việc xây dựng các công trình thiết bị toàn bộ Tổng thầu EPC thực hiện một hợp đồng cung cấp trọn gói một nhà máy theo hình thức “chìa khóa trao tay” tất cả các khâu: Khảo sát, thiết kế, chế tạo thiết bị, mua sắm vật tư, xây dựng, lắp đặt, điều hành dự án, đào tạo vận hành, chạy thử, bàn giao, bảo hành công trình

Ở các nước đã thực hiện thành công quá trình công nghiệp hóa như các nước G7, Nhật Bản, Hàn Quốc luôn có những tập đoàn công nghiệp mạnh như Siemens, Mitsubishi, Hyudai Các tập đoàn công nghiệp nặng này đã khẳng định vai trò của mình trong việc thực hiện tổng thầu EPC các công trình công nghiệp quan trọng trên toàn thế giới

Khái niệm về tổng thầu EPC được hiểu như sau: Khi thực hiện xây dựng một công trình, chủ đầu tư tiến hành thuê đơn vị tư vấn thiết kế thực hiện thiết kế cơ sở Thiết kế cơ sở này bao gồm thiết kế công nghệ của dây chuyền thiết bị, các chỉ tiêu kỹ thuật, công suất của dây chuyền thiết bị, các tiêu chuẩn được áp dụng, các tài liệu kỹ thuật Sau đó, đơn vị tư vấn cũng có nhiệm vụ lập hồ sơ mời thầu cho chủ đầu tư có thể tiến hành mời thầu Hồ sơ mời thầu nêu lên các điều kiện về kỹ thuật và thương mại của việc thực hiện công trình mà chủ đầu tư mong muốn Nhà thầu nào trúng thầu sẽ được gọi là tổng thầu EPC của công trình

Nhiệm vụ của tổng thầu EPC bao gồm:

- E – Thiết kế: Sau khi trúng thầu, dựa trên hồ sơ mời thầu có bao gồm thiết kế cơ sở và các yêu cầu của dây chuyền thiết bị, nhà thầu EPC tiến hành thiết kế kỹ thuật và thiết kế chi tiết cho dây chuyền thiết bị Thiết kế kỹ thuật bao gồm các thiết kế về phần cơ khí, điện, điện điều khiển, đường ống, xây dựng Các thiết kế này được thực hiện phối hợp chặt chẽ với nhau tạo nên sự kết hợp giữa các yếu tố cấu thành công trình Để phục vụ cho công tác mua sắm, thiết kế kỹ thuật cũng bao gồm cả thông số và danh mục các vật tư thiết

bị một cách tương đối đầy đủ

- P – Mua sắm: Dựa vào danh mục thiết bị và vật tư cần mua sắm của công trình, bộ phận mua hàng sẽ thực hiện việc mua hàng theo quy trình quy phạm định sẵn Các thiết bị chính thường được thực hiện sớm để phù hợp với tiến độ cung cấp trong hợp đồng Các vật tư thiết bị phụ phục vụ cho việc lắp đặt, hiệu chỉnh thiết bị thường được tính toán để mua một cách linh hoạt vì thường trong quá trình thi công công trình thường xảy ra rất nhiều trường hợp làm thay đổi việc thi công do các yếu tố như: Sự thay đổi thiết kế, lỗi thiết kế,

sự không phù hợp về lắp đặt, điều kiện bất khả kháng

- C – Thi công: Căn cứ vào hồ sơ thiết kế cơ sở, thiết kế chi tiết, tài liệu kỹ thuật … bộ phận thi công sẽ tiến hành lập các quy trình thi công , các quy trình này phải được trình duyệt theo đúng chức năng của từng đơn vị Có qui trình phải do chủ đầu tư phê duyệt, có qui trình do chủ đầu tư yêu cầu đơn vị đăng kiểm (Third Party) phê duyệt, có quy trình chỉ do tổng thầu phê duyệt

Để đảm bảo chất lượng công trình song song với bộ phận thi công, tổng thầu EPC tổ chức bộ phận kiểm tra và giám sát chất lượng (Quality Control) gọi tắt

là bộ phận QC Sau khi các công đoạn thi công hoàn thành, bộ phận QC cùng với bộ phận thi công sẽ tổ chức nghiệm thu theo từng công đoạn đã được thống nhất và nghiệm thu hoàn thành bàn giao công trình cho chủ đầu tư cùng với các hồ sơ kỹ thuật chất lượng kèm theo

- Chạy thử và chuyển giao công nghệ: Với trách nhiệm của tổng thầu EPC

là phải chạy thử nhà máy đạt theo công suất thiết kế Do vậy nhóm chạy thử (Commissioning) cùng với nhóm thiết kế sẽ tiến hành lập quy trình chạy thử,

tổ chức bộ phận chạy thử Sau khi hoàn thành việc chạy thử đạt công suất, tổng thầu EPC sẽ bàn giao Công trình cho chủ đầu tư Ngoài ra tổng thầu còn

có trách nhiệm lập quy trình vận hành và đào tạo kỹ thuật viên vận hành cho chủ đầu tư

Ở Việt Nam, Chính phủ đang có định hướng thành lập các tập đoàn công nghiệp nặng như Lilama, Sông Đà, MIE và tạo điều kiện cho các tập đoàn này đảm nhiệm vai trò làm tổng thầu EPC một số các công trình công nghiệp như xây dựng các nhà máy nhiệt điện, thủy điện và xi măng lớn Đây

là một hướng đi hết sức đúng đắn nhằm nâng vị thế của các doanh nghiệp trong nước để có thể cạnh tranh làm tổng thầu với các tập đoàn nước ngoài trong việc giành lấy quyền làm chủ việc xây dựng các công trình công nghiệp, mang lại lợi ích cho quốc gia

c Quản lý dự án

Theo định nghĩa chung nhất, quản lý dự án là việc bố trí, theo dõi và sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được một mục tiêu trong một khoảng thời gian

cụ thể Hình thức quản lý này tập trung vào các hoạt động đặc trưng của một

dự án, tức là một tập hợp các hoạt động nhằm tạo ra kết quả nhất định và có tính ràng buộc về thời gian, nghĩa là có thời điểm bắt đầu và kết thúc rõ ràng Công tác quản lý dự án được phân thành năm quá trình Đó là: Xây dựng dự án, lập kế hoạch thực hiện dự án, thực hiện dự án, giám sát và điều khiển quá trình thực hiện dự án và kết thúc dự án

- Xây dựng dự án bao gồm các bước sau:

+ Xác định trách nhiệm của giám đốc dự án

+ Xác định các nhu cầu về nguồn lực

+ Viết dự án

- Lập kế hoạch thực hiện dự án bao gồm các công việc sau:

+ Biên soạn phạm vi hoạt động của dự án

+ Xây dựng đội ngũ thực hiện dự án

+ Xây dựng WBS

+ Lập danh sách nhân viên dự án

+ Xây dựng danh mục WBS

+ Xây dựng mạng lưới công việc

+ Ước lượng về thời gian và giá thành

+ Xác định khâu quan trọng của dự án

+ Lập kế hoạch giải quyết rủi ro

+ Xây dựng chương trình

+ Tạo nguồn vốn

+ Xây dựng các yêu cầu về kết nối thông tin

+ Đề ra các tiêu chuẩn về chất lượng

+ Lập kế hoạch nhận biết và đánh giá rủi ro

+ Xây dựng các kế hoạc quản lý khác như: Phạm vi dự án chương trình thực hiện, giá thành, chất lượng, nguồn nhân lực, thông tin liên lạc, mua sắm hàng hóa

+ Hoàn thành các phần việc của dự án

+ Chia sẻ thông tin

+ Quản lý chất lượng

+ Xây dựng đội ngũ thực hiện dự án

+ Tổ chức các hội thảo giai đoạn

+ Xác định và đánh giá các thay đổi

+ Sử dụng hệ thống điều hành nhà nước

+ Quản lý các vấn đề phát sinh ngoài kế hoạch

- Giám sát và điều khiển quá trình thực hiện dự án bao gồm các phần việc: + Quản lý các thay đổi trong quá trình thực hiện dự án

+ Đánh giá việc thực hiện dự án

+ Xây dựng báo cáo thực hiện dự án

+ Quản lý các thay đổi về phạm vi dự án

+ Giám sát và quản lý các rủi ro

+ Điều chỉnh chương trình thực hiện

+ Quản lý chất lượng dự án

+ Điều chỉnh giá thành dự án

+ Kiểm tra phạm vi dự án

+ Đảm bảo dự án đang thực hiện đúng kế hoạch

+ Hoàn thiện kế hoạch thực hiện

+ Điều chỉnh các hoạt động của dự án

- Kết thúc dự án bao gồm các phần việc:

+ Kiểm tra, kiểm toán công tác mua sắm vật tư, thiết bị

+ Kiểm tra chất lượng sản phẩm

+ Khóa sổ tài chính

+ Rút ra các bài học kinh nghiệm

+ Ghi chép hoàn công

+ Xây dựng báo cáo kết thúc dự án

+ Duyệt

+ Hoàn thành dự án

+ Giải phóng nguồn lực

Để có thể hoàn thành đúng hạn và phù hợp với mức chi phí đã đề ra, dự

án cần được quản lý tốt Quy mô dự án càng lớn, việc quản lý hiệu quả càng khó khăn Nhà quản lý dự án có nhiệm vụ biến đổi các chủ trương, ý tưởng của cấp lãnh đạo thành một hệ thống hoạt động để có thể vận dụng kiến thức,

kỹ năng và nguồn lực cho mục quản lý Tóm lại, công tác quản lý dự án và người quản lý dự án sẽ giúp tổ chức thực hiện tốt (tiến độ và chất lương) những nhiệm vụ lớn và quan trọng Vì vậy, việc quản lý dự án một cách hiệu quả có thể mang lại cho tổ chức những lợi ích sau:

- Xúc tiến thực hiện công việc đúng thời hạn và trong phạm vi tài chính cho phép

- Rút ngắn thời gian phát triển Bằng cách đáp ứng các mục tiêu đã đề

ra trong phạm vi hợp lý, việc quản lý dự án sẽ giúp giảm thiểu các rủi ro

- Sử dụng các nguồn lực hiệu quả Việc quản lý dự án hiệu quả không làm lãng phí tiền bạc hoặc thời gian

án có thể được giao cho nhà thầu đảm nhiệm Nhà thầu sẽ đảm nhiệm tất cả

các khâu từ thiết kế, chế tạo, mua sắm thiết bị cho đến các công việc quản lý điều hành dự án như đã đề cập ở trên

Hình thức tổng thầu EPCM đã đem đến nhiều lợi ích trong việc xây dựng công trình tuy nhiên nó cũng có các mặt hạn chế nhất định Điều này sẽ được giới thiệu cụ thể ở phần tiếp theo

Ta cũng cần phân biệt một số khái niệm về đấu thầu EPCM khác Đó là:

- Tổng thầu E-P-CM đôi khi được hiểu là nhà thầu cung cấp các dịch

vụ thiết kế, chế tạo (E), mua bán trang thiết bị máy móc (P) nhưng không thực hiện công tác xây lắp (C) Sẽ có một công ty khác đứng ra nhận trách nhiệm làm nhà thầu xây lắp cho dự án Nhà thầu E-P-CM sẽ cung cấp dịch vụ quản

lý, điều hành công tác xây dựng, lắp đặt (CM) cho dự án với tư cách đại diện cho chủ đầu tư để giám sát và điều hành công tác xây lắp cho dự án

- Tổng thầu EPCm: Là nhà thầu chỉ cung cấp dịch vụ quản lý dự án Nhà thầu này thường có trách nhiệm đại diện cho nhà thầu đứng ra quản lý và điều hành dự án.,

1.1.2 Phân loại đấu thầu

1.1.2.1 Đấu thầu tuyển chọn tư vấn

- Tư vấn chuẩn bị đầu tư: Lập báo cáo nghiên cứu khả thi; thẩm định các báo cáo nghiên cứu khả thi

- Tư vấn thực hiện đầu tư: lập, thiết kế tổng dự toán và dự toán; thẩm định thiết kế và tổng dự toán; lập hồ sơ mời thầu và đánh giá xếp hạng nhà thầu

- Các tư ván khác: vận hành trong thời gian đầu; thực hiện chương trình đào tạo, chuyển giao công nghệ và quản lý dự án

1.1.2.2 Đấu thầu mua sắm thiết bị

Đây là một trong những hình thức đấu thầu thực hiện đầu tư nhằm lựa chọn các nhà thầu thực hiện mua sắm vật tư thiết bị cho dự án

Vật tư thiết bị cho dự án bao gồm thiết bị toàn bộ hay thiết bị lẻ, thành phẩm, bán thành phẩm, nguyên liệu và vật liệu

1.1.2.3 Đấu thầu xây lắp

Là loại đấu thầu thực hiện dự án nhằm lựa chọn nhà thầu thực hiện các công việc xây lắp của dự án Đây là loại hình phổ biến nhất hiện nay

1.1.2.4 Đấu thầu theo gói công việc

Theo hình thức đấu thầu này, nhà đầu tư sẽ ký các hợp đồng riêng lẻ với cac nhà thầu chuyên môn phù hợp với tính chất công việc từng gói thầu Hình thức đấu thầu này cho phép nhà đầu tư có trách nhiệm và có quyền can

thiệp vào cỏc cụng việc của dự ỏn Vỡ lý do này, hỡnh thức đấu thầu theo gúi

sẽ là phự hợp nhất khi nhà đầu tư muốn giỏm sỏt hoặc làm chủ ớt nhất một phần việc kiểm tra của cac gúi thầu

Mụ hỡnh đấu thầu theo gúi cụng việc được thể hiện trờn hỡnh 1

Hỡnh 1 Sơ đồ đấu thầu theo gúi cụng việc

Ưu điểm:

- Các nhà thầu chuyên môn thực hiện từng phần công việc

- Nhà đầu tư có vai trò lớn trong việc kiểm soát quá trình thực hiện công việc

- Các rủi ro trong việc thực hiện công việc có thể được giảm thiểu vì các nhà thầu đã quen với công việc

- Vốn đầu tư cho cả dự án có thể nhỏ hơn hình thức đấu thầu EPC

Nhược điểm:

- Không có đầu mối duy nhất chịu trách nhiệm trong quá trình thực hiện công việc

- Nhà đầu tư có thể sẽ phải có trách nhiệm trong quá trình thực hiện công việc

và có sự điều phối giữa các công việc của các gói thầu (điều này yêu cầu sự thống nhất trong quá trình thiết kế)

- Nhà cung cấp vốn không quen thuộc với loại hình đấu thầu này vì đây không phải là hình thức phổ biến trên thị trường

- Sự phức tạp trong tổ chức có thể gây phát sinh trong chi phí

- Không phát huy được tinh thần trách nhiệm của nhà cung cấp công nghệ và nhà cung cấp giấy phép

Nhà cấp

vốn

- Các khoản phí bồi thường cho các phần hư hỏng của các nhà thầu cho nhà

đầu tư thường thấp hơn trong hình thức đấu thầu EPC

1.1.2.5 Đấu thầu có Ban quản lý dự án

Thầu có quản lý dự án là hình thức đấu thầu có sự kết hợp của cả hai hình thức đấu thầu EPC và đấu thầu theo gói Theo hình thức đấu thầu này, nhà đầu tư có thể sử dụng được lợi thế về tính chuyên gia của các nhà thầu khi

cử ra người quản lý dự án Người này sẽ có trách nhiệm xử lý rất nhiều rủi ro nảy sinh trong quá trình thực hiện các gói thầu Người đóng vai trò là quản lý

dự án có trách nhiệm đàm phán, làm các hợp đồng và quản lý việc thực hiện các gói thầu Nếu nhà quản lý dự án đảm đương được một mức độ hợp lý về rủi ro của công việc thì hình thức thầu này sẽ dễ huy động vốn hơn hình thức

đấu thầu theo gói

Hình thức đấu thầu này thường được áp dụng trong các dự án phức hợp bởi các phần việc rõ ràng Việc đánh giá tư cách của nhà quản lý dự án là rất quan trọng Khi chọn được một nhà quản lý dự án tốt sẽ tạo được sự yên tâm thoải mái cho nhà cấp vốn

Mụ hỡnh đấu thầu cú ban quản lý dự ỏn được thể hiện trờn hỡnh 2

Hỡnh 2 Sơ đồ Đấu thầu cú Ban quản lý dự ỏn

Nhà cấp

vốn

Ban quản

lý dự án

Các thành viên trong liên doanh

Công ty có dự

án

Nhà cung cấp tín dụng

Nhà thầu EPC Nhà thầu O&M Nhà cung cấp

nguyên liệu

Nhà thầu cung cấp điện nước

Đấu thầu O&M

Đấu thầu EPC Hợp đồng cung

cấp nguyên liệu

Hợp đồng liên doanh

Hợp đồng tài chính

và bảo hiểm

Hợp đồng cung cấp điện nước

- Ban quản lý dự án được thành lập để đảm bảo cho dự án thực hiện đúng tiến

độ, đúng chi phí và đúng mức độ thực hiện

- Nếu ban quản lý dự án chịu trách nhiệm về một mức độ rủi ro hợp lý, dự án

sẽ có các điều kiện thuận lợi trong việc huy động vốn cho dự án

Nhược điểm:

- Hình thức đấu thầu này phải thực hiện 2 quá trình đàm phán và ký kết hợp

đồng, trong một số trường hợp điều này sẽ không đảm bảo về khung thời gian

- Trong một số trường hợp hình thức này phát sinh các rủi ro mà nhà đầu tư không lường trước được

- Một số nhà thầu không chấp nhận hình thức này

- Có một số nhược điểm của hình thức đấu thầu EPC

1.1.2.6 Đấu thầu EPC

- Gói thầu EPC: (Engineering-Procument-Construction) là gói thầu bao gồm toàn bộ các công việc thiết kế, cung cấp thiết bị, vật tư và xây lắp

EPC là hình thức đấu thầu quen thuộc nhất đối với các nhà đầu tư dự án Theo hình thức này, nhà đầu tư sẽ ký hợp đồng với nhà thầu EPC Sau đó nhà thầu EPC lại ký tiếp hợp đồng với các nhà thầu phụ cho việc thực hiện các gói thầu công việc riêng lẻ

Sơ đồ đấu thẩu EPC được thể hiện trờn hỡnh 3

Hỡnh 3 Sơ đồ của đấu thầu EPC

Đây là sơ đồ cấu trúc tổng quát của hoạt động đấu thầu EPC Trên thực

tế, cấu trúc này sẽ thay đổi theo từng dự án Như ta thấy trên sơ đồ tồn tại các loại hợp đồng sau:

- Hợp đồng liên doanh: Được thực hiện giữa các bên tham gia liên doanh Hợp đồng này quy định quyền lợi và trách nhiệm của các bên tham gia liên doanh về công tác quản lý dự án, điều khiển dự án và đóng góp tài chính cho dự án Thông thường các bên liên doanh sẽ thành lập một tổ chức đặc biệt

để thực hiện dự án Tổ chức này là Công ty có dự án Công ty này sau đó sẽ thực hiện dự án và là chủ sở hữu tài sản sau khi dự án hoàn thành Công ty này

sẽ đứng ra phân phối dự án và thực hiện các quan hệ với chính phủ, với khách hàng, với các nhà thầu và các nhà cung cấp khác

- Trên thực tế, có nhiều công ty có dự án tự dùng vốn của mình để đầu tư một nhà máy Tuy nhiên cũng tồn tại việc các công ty có dự án tìm kiếm các nguồn tài chính khác cung cấp cho dự án vì công ty của họ không có khả năng về tài chính để xây dựng một dự án lớn Các công ty nhỏ này sẽ tìm kiếm các nguồn tài chính để thực hiện dự án này

Nhà thầu EPC đòi hỏi phải là một công ty lớn và có kinh nghiệm trong ngành công nghiệp mà các nhà cung cấp tín dụng có tin tưởng Nói một cách khác, quy mô của nhà thầu phải đủ lớn để có thể thực hiện dự án một cách suôn sẻ và có thể chịu đựng được các rủi ro xảy ra trong quá trình thực hiện dự

án Hơn nữa, một nhà thầu có lý lịch thành công trong lịch sử hình thành và phát triển của họ cũng đảm bảo cho việc hoàn thành dự án trong thời gian sớm nhất

Các công ty lớn có thể sử dụng hình thức đấu thầu EPC hoặc hình thức

đấu thầu Thiết kế-Xây lắp, thậm chí là tự quản lý dự án Gói thầu EPCM hay gói thầu quản lý dự án được áp dụng cho những dự án có quy mô lớn hơn

- Có một số hình thức đấu thầu được sử dụng trong việc xây dựng một nhà máy Trong đó có đấu thầu EPC Một hình thức khác là hình thức đấu thầu trong đó có một gói thầu cung cấp thiết bị, một hợp đồng thiết kế và gói thầu xây dựng Tuỳ thuộc vào quy mô và tính chất công việc của dự án, hình thức này có thể sử dụng hoặc không sử dụng hợp đồng quản lý dự án Việc quản lý dự án thường được thực hiện bởi công ty có dự án Như vậy, trong một

dự án, người ta có thể lựa chọn hình thức đấu thầu EPCM Việc lựa chọn hình thức đấu thầu cho dự án phụ thuộc vào một số yếu tố như: thời gian thực hiện, các yêu cầu của nhà cung cấp tín dụng, mục đích của công ty có dự án và khả năng của các nhà thầu Ưu điểm chính của hình thức đấu thầu EPC so với các hình thức đấu thầu khác là nó tập chung trách nhiệm thực hiện gói thầu cho một đầu mối Điều này được phân tích cụ thể hơn dưới đây

Trong một dự án cần một khoản đầu tư tài chính lớn, nhà thầu sẽ có thể trở thành một trong những nhà tài trợ, có nghĩa là trở thành một thành viên tham gia vào công ty có dự án Điều này chưa từng xuất hiện trong các dạng

đầu tư truyền thống trước đây Các nhà thầu thường bán cổ phần của mình sau khi quyết toán dự án vì nói chung, các nhà thầu không muốn giam vốn của mình trong một dự án đang hoạt động Thêm vào đó, khi công việc xây lắp của dự án đã hoàn tất thì không có lý do gì để nhà thầu có thể tồn tại trong tập

đoàn sở hữu các tài sản của dự án Mặt khác, khi dự án đã hoàn thành thì nó sẽ

được đánh giá là ít rủi ro hơn khi nó đang được thực hiện Khi đó mọi thứ đã

ổn định và nhà thầu lúc này cần quyết toán kết quả đầu tư của họ

- Trong dự án xây lắp các nhà máy thường có hợp đồng vận hành và bảo trì máy móc thiết bị Nó thường là một hợp đồng dài hạn và được gọi là hợp

đồng O&M (Operation and Maintainance) Thuật ngữ Hợp đồng O&M sẽ thay

đổi theo tính chất của từng dự án Công ty đứng ra vận hành thiết bị thường là một trong các bên tham gia liên danh Các sản phẩm được sản xuất ra từ các trang thiết bị, máy móc của dự án sẽ là sản phẩm của công ty này

- Một hợp đồng cung cấp nguyên liệu cho nhà máy chế biến cũng được thực hiện Trong các nhà máy như nhà máy sản xuất Amoniac, phân đạm hoặc dầu thực vật, nhiên liệu chính cho nhà máy là khí đốt Vì vậy, công ty có dự

án phải ký hợp đồng với một nhà cung cấp khí đốt địa phương Trong hầu hết các dự án, cần phải có việc xây dựng một cơ sở hạ tầng cho việc cung cấp nhiên liệu cho nhà máy Ví dụ như hệ thống đường ống để cung cấp khí cho nhà máy Công ty có dự án sẽ ký hợp đồng với các nhà thầu khác nhau để thiết

kế và xây dựng cơ sở hạ tầng này

- Hợp đồng bán hàng được ký để bán các sản phẩm của dự án Đối với các nhà máy, các hợp đồng này yếu tố quyết định cho quá trình phát triển Các nhà cung cấp tín dụng sẽ không cấp vốn và hội đồng quản trị sẽ không bao giờ chấp nhận dự án nếu họ biết là không có khách hàng nào mua sản phẩm Hợp

đồng bán hàng sẽ một trong các yếu tố để hoàn tất dự án Nếu trong dự án có hợp đồng mua hoặc trả tiền cho các sản phẩm thì dự án phải đảm bảo cung cấp sản phẩm đó đúng thời hạn ghi trong hợp đồng Nếu điều này không thực hiện được thì dự án phải chịu một khoản phạt theo hợp đồng Khi đó có thể nhà sản xuất phải mua các sản phẩm mà mình chưa thể cung cấp trên thị trường để cung cấp cho khách hàng Giải pháp này có thể sẽ gây tốn kém về tài chính nếu sản phẩm này không phải là sản phẩm phổ biến trên thị trường hoặc giá thành của sản phẩm cao

- Hợp đồng tài chính và bảo hiểm với nhà cung cấp tín dụng sẽ cung cấp tài chính cho việc thực hiện dự án Theo đó, hợp đồng xây lắp chỉ là một phần tài liệu của hồ sơ dự án Quan trọng hơn, các nhà sáng lập hay các bên tham gia liên danh quay vòng vốn và thu lợi nhuận trong việc thực hiện các gói thầu khác nhiều hơn trong gói thầu xây lắp Vì vậy, đấu thầu xây lắp phải được xây dựng phù hợp với các tài liệu khác của dự án

Ưu điểm:

- Thống nhất đầu mối chịu trách nhiệm và thực hiện công việc

- Dễ vay vốn vì nhà cho vay vốn đã quen với hình thức đấu thầu này

- Đảm bảo thời gian hoàn thành và giá cả thanh toán công trình

- Việc phân công quyền lợi và trách nhiệm rõ ràng

- Có thể đặt niềm tin vào uy tín của nhà thầu EPC

Nhược điểm:

- Giá cả công trình có thể bị làm tăng lên vì nhà thầu EPC đảm nhiệm hầu hết các rủi ro

- Nhà đầu tư bị giới hạn về khả năng chi phối trong khi thực hiện công việc

- Các nguồn lực không được sử dụng hiệu quả do thiếu sự phối hợp về kiến thức và kinh nghiệm

- Rủi ro có thể xảy ra đối với các bên không thể làm chủ được nó

Đây là loại đấu thầu mà dự án không phải chia thành các gói thầu, các

dự án thực hiện theo phương thức xây dựng – chuyển giao (BT) và các dự án thực hiện theo phương thức xây dựng – vận hành – chuyển giao (BOT) Điểm khác biệt giữa đấu thầu EPC và các hình thức đấu thầu trên là các nhà thầu trong đấu thầu dự án thực hiện tất cả các hoạt động, từ tư vấn đầu tư, mua sắm vật tư thiết bị, xây lắp và vận hành, chuyển giao

1.1.2.7 Hình thức đấu thầu cải tiến

Theo hình thức đầu thầu này, nhà đầu tư trước tiên phải ký hợp đồng với nhà thầu chuyên gia thiết kế Khi nhà thầu xây lắp được chỉ định, hợp đồng thiết kế sẽ được thay đổi sao cho nhà thầu xây lắp sẽ thay thế nhà đầu tư thực hiện tiếp hợp đồng thiết kế

Với tư cách là người đại diện của nhà đầu tư, nhà thầu xây lắp sẽ có trách nhiệm hoàn toàn với việc thiết kế dưới hình thức thầu EPC

Hình thức đấu thầu này đặc biệt hữu ích trong trường hợp nhà đầu tư muốn thương mại hoá dự án một cách nhanh chóng Tuy nhiên hình thức này chỉ áp dụng cho các dự án có tính chất đơn giản như việc xây dựng trường học, bệnh viện, đường xá

I.2 Hoạt động tổ chức thực hiện tổng thầu EPCM xõy dựng cỏc cụng trỡnh cụng nghiệp của cỏc doanh nghiệp trong nước

Trong việc xõy dựng cỏc cụng trỡnh cụng nghiệp, điển hỡnh là cỏc cụng trỡnh thiết bị đồng bộ, cỏc doanh nghiệp trong nước chỉ cú thể đảm nhiệm vai trũ tổng thầu EPCM đối với một số cụng trỡnh thuộc dự ỏn nhúm B và C, cũn cỏc cụng trỡnh dự ỏn nhúm A hoặc cấp quốc gia, cú một số ớt doanh nghiệp mới đang chỉ vươn lờn đảm nhiệm với vai trũ là tổng thầu EPC

I.2.1 Đối với cỏc cụng trỡnh thuộc dự ỏn nhúm B và C

Cỏc cụng trỡnh thiết bị đồng bộ thuộc dự ỏn nhúm B và C là cỏc cụng trỡnh thiết bị đồng bộ cú tổng giỏ trị đầu tư dưới 300 tỷ đồng Đối với cỏc cụng trỡnh này, một số đơn vị trong nước hoàn toàn cú khả năng thực hiện và

đó hoàn thực hiện thành cụng rất nhiều cụng trỡnh Đú là cỏc đơn vị như:

- Tổng cụng ty Mỏy và Thiết bị cụng nghiệp (MIE): Là một tổng cụng

ty cơ khớ mạnh của cả nước, với cỏc thành viờn là cỏc đơn vị cơ khớ cú tiềm lực về trang thiết bị, trỡnh độ gia cụng chế tạo dõy chuyền thiết bị đồng bộ

như Công ty Cơ khí Hà Nội, Công ty Cơ khí Quang Trung, Công ty Cơ khí Duyên Hải Trong những năm vừa qua, với bề dày kinh nghiệm của mình, Tổng Công ty đã đảm nhiệm vai trò là tổng thầu EPCM một số công trình thiết bị toàn bộ điển hình như thiết bị cho nhà máy thuỷ điện nhỏ công suất đến 2.000KW, nhà máy xi măng công suất 80.000 tấn/năm, nhà máy bột giấy 6.000 tấn/năm, nhà máy bia 20 triệu lít bia/năm, nhà máy cồn 19 triệu lít/năm, các nhà máy sản xuất phân bón NPK, nhà máy chế biến bột cá, cà phê, bông

xơ Đây là những thành công rất to lớn của MIE, khẳng định ý chí vươn lên giành quyền làm chủ là nhà thầu chính trong các dự án

thầu EPCM cho hàng trăm dây chuyền sản xuất gạch tuy nen có công suất từ

10 đến 40 triệu viên gạch/năm

- Viện Cơ điện Nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch: Làm tổng thầu EPCM, thiết kế, chế tạo thành công các dây chuyền chế biến nông sản như các dây chuyền chế biến thức ăn gia súc năng suất 5 tấn/giờ, các dây chuyền chế biến chè xanh 3 tấn/ngày, dây chuyền thiết bị sấy nhiệt sử dụng trong chế biến lương thực, thực phẩm

xuất phân NPK 1- 4 v¹n tÊn/n¨m theo c«ng nghÖ míi bao viªn b»ng h¬i b·o hoµ xuất khẩu sang Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Trong việc xây dựng các công trình trên, các đơn vị trong nước đã làm chủ dự án từ khâu lập dự án tiền khả thi, dự án khả thi, thiết kế cơ sở, thiết kế chi tiết, chế tạo, thi công lắp đặt, mua sắm trang thiết bị máy móc và quản lý, điều hành dự án Tuy nhiên đây là các công trình có quy mô nhỏ, tính chất của dự án không quá phức tạp, không đòi hỏi phải có đội ngũ quản lý dự án làm việc chuyên nghiệp Chủ nhiệm dự án thường là người chỉ huy trưởng trong việc thiết kế, chế tạo cũng như xây lắp công trình

I.2.2 Đối với các công trình dự án thuộc nhóm A và cấp Quốc gia

Trong những năm gần đây, đối với một số công trình thuộc dự án nhóm

A hoặc các công trình trọng điểm cấp quốc gia, Chính phủ đã mạnh dạn giao cho các doanh nghiệp trong nước đứng ra làm chủ việc xây dựng - công việc

mà trước đây hoàn toàn do nước ngoài đảm nhiệm, các doanh nghiệp trong nước chỉ được làm thầu phụ với giá tiền công rẻ mạt và không có vị thế Trong các doanh nghiệp trong nước được giao làm Tổng thầu EPC các công trình xây dựng công nghiệp, điển hình có Tổng công ty Lắp máy Việt Nam Lilama và liên danh các nhà thầu MIE - Narime - Vinaincon (Tổng công ty Máy và Thiết bị Công nghiệp, Viện Nghiên cứu Cơ khí và Tổng Công ty Xây dựng công trình Công nghiệp) Điển hình là các công trình:

- Các công trình nhiệt điện: Nhiệt điện Uông Bí mở rộng 1 và 2, mỗi dự

án có công suất 300 MW, tổng giá trị đầu tư mỗi dự án hơn 4000 tỷ đồng, dự

án nhiệt điện Cà Mau công suất 750 MW, Nhà máy Nhiệt điện Nhơn Trạch

Do Tổng công ty Lắp máy Việt Nam Lilama làm tổng thầu EPC

Nói riêng về dự án Nhiệt điện Uông Bí mở rộng, ngày 21-4-2003, Chính phủ đã có công văn số 469/CP-CN đồng ý về việc chỉ định Tổng Công

ty Lắp máy Việt Nam (Lilama) là nhà thầu chính ký hợp đồng EPC dự án này Khởi công tháng 3-2005, công trình đã bước qua những mốc quan trọng như: Thử áp, xông điện trạm 110kV, đốt lò và đến ngày 18-12-2006, đã chính thức hòa đồng bộ lưới điện quốc gia Đây là ngày quan trọng được các cán bộ,

kỹ sư, công nhân Lilama đón chờ từ rất lâu và một lần nữa khẳng định cho sự thắng lợi của phương thức làm ăn mới- làm tổng thầu EPC; đồng thời đánh dấu việc nguồn điện của đất nước được bổ sung 2,68 tỷ kWh/năm, góp phần giải quyết tình trạng thiếu điện vào mùa khô

Từ việc thành công trong tổng thầu EPC Nhà máy Nhiệt điện Uông Bí, Lilama đã trở thành chủ đầu tư xây dựng Nhà máy Nhiệt điện Vũng áng (Hà Tĩnh) Nhà máy Nhiệt điện Vũng áng 1 có công suất 1.200MW, gấp 4 lần Nhiệt điện Uông Bí mở rộng, với tổng giá trị là 1,242 tỷ USD, được xây dựng trên diện tích 186 ha đất tại xã Kỳ Lợi, huyện Kỳ Anh (Hà Tĩnh) Nhà máy gồm 2 tổ máy, mỗi tổ có công suất 600MW theo cấu hình 1 lò hơi + 1 tua bin

Dự kiến, nhà máy sẽ phát điện tổ máy số 1 vào quý 1 năm 2011 và tổ máy số

2 vào quý 1 năm 2012 Theo thiết kế, hệ thống nước làm mát cho nhà máy là kiểu trực lưu, sử dụng nước biển dẫn vào bằng đường ống dài 1,3 km và nguồn nước ngọt lấy từ sông Quyền Toàn bộ nước thải được xử lý triệt để theo yêu cầu chất lượng tiêu chuẩn (TCVN 5945-1995 và TCVN 6886-2001) trước khi thải ra môi trường Hệ thống điều khiển nhà máy là hệ thống hiện đại, tự động điều khiển và giám sát các quá trình vận hành, cảnh báo người vận hành về các thông số cũng như các điều kiện không bình thường của thiết

bị, đồng thời sẽ tự động ghi chép và lưu trữ các thông tin về quá trình vận hành

- Các công trình nhà máy xi măng Sông Thao, theo công nghệ sản xuất

xi măng lò quay với công suất 2.500 tấn Clinke/ngày và dự án nhà máy xi măng Thăng Long

Dự án xi măng Thăng Long bao gồm: nhà máy chính công suất 6000 tấn Clanke/ ngày đặt tại Hoành Bồ - Quảng Ninh, một nhà máy nhiệt điện tự dùng và một trạm nghiền clanke ở phía Nam do Công ty cổ phần xi măng Thăng Long (Lilama và Tổng Công ty xuất nhập khẩu Hà Nội sáng lập) đầu

tư xây dựng với tổng vốn gần 5.200 tỷ đồng Trong đó riêng phần thiết bị lò nungdài 78m, đường kính 5,2m được chế tạo bằng tôn có độ dày từ 26 đến 50mm được liệt vào dạng ’’thiết bị có yêu cầu kỹ thuật cao’’ thuần tuý nhập

từ nước ngoài Phương án chế tạo vỏ lò nung cho các nhà máy xi-măng công suất từ 1,4 triệu tấn/năm được đặt ra lần đầu tiên năm 2005, trong chương

trình thực hiện đề án nội địa hóa các sản phẩm cơ khí cho ngành xi-măng Việt Nam vì mục tiêu đạt từ 70 - 75% khối lượng và 40 - 45% giá trị thiết bị thiết

kế và chế tạo trong nước Vỏ lò nung đầu tiên đã được nhóm kỹ sư Công ty

Cơ khí Lắp máy Ninh Bình (nay là Công ty cổ phần Cơ khí Lắp máy - Lilama) nghiên cứu, chế tạo cho nhà máy xi-măng Sông Gianh (Quảng Bình)

có chiều dài 78m, đường kính 4,7m được làm từ tôn dày 22 đến 35mm.Sau khi theo dõi và ghi nhận sự hoạt động ổn định của lò nung đầu tiên này, lò nung tiếp theo với cùng độ dài song đường kính tăng lên 5,2m, độ dày đến 50mm đã được nhóm chế tạo bắt tay vào triển khai từ tháng 10/2006 tại dự án xây dựng nhà máy xi măng Thăng Long (Quảng Ninh) công suất 2,4 triệu tấn/năm.Vừa qua, sau 7 tháng thi công, toàn bộ hơn 300 tấn thiết bị vỏ lò đã hoàn tất được bàn giao cho Công ty cổ phần Lilama 69-3 để lắp đặt vào đầu tháng 8 tới, không phải ’’nhập ngoại’’

- Các công trình thủy điện: Liên danh MIE, NARIME và VINAINCON

là liên danh có năng lực trong việc xây dựng các công trình thủy điện, đặc biệt

là chế tạo thiết bị cơ khí thủy công Liên danh này đã cùng nhau hợp tác, nghiên cứu thiết kế và chế tạo thiết bị cho nhà máy thủy điện NARIME đảm nhận phần thiết kế, MIE chế tạo và VINAINCON xây lắp Các nhà máy điển hình là các công trình: Plêikrông, Buôn Kuốp, A Vương, Sê San 4 có công suất tới 390 MW

Sau hơn 2 năm liên kết, cho đến thời điểm này, Liên danh đã hoàn thành gần như toàn bộ các hạng mục chế tạo thiết bị cho các công trình thủy điện Dự án thủy điện Pleikrông đã thực hiện được 100% tổng khối lượng công việc thiết kế và chế tạo hoàn chỉnh, cũng như bàn giao được hơn 1.000 tấn thiết bị cho chủ đầu tư theo đúng tiến độ, đảm bảo các yêu cầu về kỹ thuật Liên danh đang hoàn tất các hạng mục còn lại gồm ván cung, 4 cửa van sửa chữa đập tràn và các chi tiết khác Dự kiến quý 1/2006 sẽ hoàn thành và bàn giao toàn bộ các hạng mục theo đúng thời hạn đã ký kết Công trình thủy điện A Vương cũng đã bàn giao cho chủ đầu tư khoảng 80 tấn thiết bị chi tiết đặt sẵn của đường ống áp lực, khe van hạ lưu và 450 tấn thép lót đường hầm thuộc hạng mục đường ống áp lực Dự án thủy điện Buôn Kuốp đang trong quá trình bóc tách công nghệ và nhập khẩu vật tư chế tạo

VINAINCON thực hiện được thể hiện trên bảng 1

Bảng 1 Các dự án thủy điện do liên danh MIE-NARIME-VINAINCON thực

Từ việc liên danh, liên kết, các đơn vị đã từng bước làm chủ khoa học

công nghệ, đảm đương được công việc thiết kế và chế tạo các thiết bị siêu

trường, siêu trọng cho các nhà máy thủy điện Đồng thời đầu tư trang bị được

các loại máy chuyên dụng phục vụ cho công tác chế tạo cũng như đào tạo

được một đội ngũ cán bộ khoa học công nghệ, cán bộ quản lý và công nhân

kỹ thuật đã trưởng thành qua rất nhiều công trình lớn của đất nước Sau những

dự án kể trên, các đơn vị đã nhận được nhiều đơn hàng từ các chủ đầu tư và

trúng thầu cung cấp thiết bị cho nhiều nhà máy thủy điện Mới đây, MIE đã

thắng thầu và được chọn là nhà thầu chính thực hiện gói thầu thiết bị cơ khí

thủy công BB-ME 01 do Công ty CP phát triển Điện lực làm chủ đầu tư MIE

cũng đang chuẩn bị đấu thầu các gói thầu thiết bị cơ điện của Nhà máy Thủy

điện Bắc Bình và gói thầu thiết bị cơ điện của Nhà máy Thủy điện Bảo Lộc

Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp khác cũng có kinh nghiệm trong

việc xây dựng các nhà máy thủy điện như Lilama, Tổng công ty Xây dựng Cơ

điện Thủy lợi, Tổng Công ty Cơ khí Xây dựng

Nhìn chung, các công trình đều được hoàn thành đúng tiến độ và đẩm

bảo chất lượng mà chủ đầu tư yêu cầu Nhờ có chính sách chỉ định thầu cho

một số dự án thủy điện, trong nước đã xuất hiện lực lượng một số doanh

nghiệp có kinh nghiệm và khả năng, để có thể tiến tới thực hiện xây dựng các

công trình thủy điện ở quy mô lớn và phức tạp hơn như thủy điện Sơn La

(công suất 2400MW do Tập đoàn Điện lực Việt Nam làm chủ đầu tư)

I.2.3 Vấn đề quản lý dự án các công trình

Trong việc xây dựng các công trình công nghiệp, bên cạnh nhiệm vụ

thiết kế chế tạo và cung cấp các thiết bị cho công trình thì công tác quản lý dự

án cũng là một phần việc hêt sức quan trọng Khi xây dựng các công trình

công nghiệp, đặc biệt là các công trình thuộc nhóm A và các công trình dự án cấp Quốc gia, chủ đầu tư thường lập ra Ban quản lý dự án, Ban quản lý dự án này có nhiệm vụ sau:

1 Chức năng, nhiệm vụ chung

a) Nhiệm vụ lập kế hoạch bao gồm: Xây dựng kế hoạch tổng thể và kế hoạch chi tiết hàng năm thực hiện chương trình, dự án (kế hoạch giải ngân, kế hoạch chi tiêu, kế hoạch đấu thầu,…), trong đó xác định rõ các nguồn lực sử dụng, tiến độ thực hiện, thời hạn hoàn thành, mục tiêu chất lượng và tiêu chí chấp nhận kết quả đối với từng hoạt động của chương trình, dự án để làm cơ sở theo dõi, đánh giá Kế hoạch tổng thể thực hiện dự án phải được Ban QLDA chuẩn bị trước ngày khởi động chương trình, dự án và phải được Cơ quan quyết định thành lập Ban QLDA phê duyệt Kế hoạch chi tiết hàng năm phải được xây dựng trên cơ sở thống nhất với nhà tài trợ và trình Cơ quan quyết định thành lập Ban QLDA phê duyệt phù hợp với lịch biểu xây dựng kế hoạch hàng năm của các cơ quan, đơn vị này, bảo đảm tiến độ thực hiện chương trình, dự án

b) Nhiệm vụ quản lý chuẩn bị thực hiện chương trình, dự án:

Việc quản lý chuẩn bị thực hiện chương trình, dự án đầu tư thực hiện theo quy định hiện hành về quản lý đầu tư và xây dựng công trình, có tính đến một số yêu cầu có tính đặc thù đối từng dự án

c) Nhiệm vụ thực hiện các hoạt động đấu thầu và quản lý hợp đồng:

- Thực hiện nhiệm vụ về đấu thầu do Cơ quan quyết định thành lập Ban QLDA giao phù hợp với quy định của pháp luật về đấu thầu và các quy định đấu thầu khác;

- Quản lý việc thực hiện các nghĩa vụ quy định tại hợp đồng đã được người có thẩm quyền ký kết với nhà thầu (trên các phương diện: tiến độ, khối lượng, chất

lượng, an toàn lao động và vệ sinh môi trường) Theo dõi, giám sát, đánh giá hoạt động và kết quả hoạt động của nhà thầu Kịp thời giải quyết các vấn đề nảy sinh trong quá trình thực hiện các hợp đồng theo thẩm quyền;

- Tổ chức thực hiện nghiệm thu sản phẩm; thanh quyết toán theo quy định của pháp luật

d) Nhiệm vụ quản lý tài chính, tài sản và giải ngân:

Quản lý tài chính, tài sản và thực hiện các thủ tục giải ngân theo quy định của pháp luật

đ) Nhiệm vụ hành chính, điều phối và trách nhiệm giải trình:

- Tổ chức văn phòng và quản lý nhân sự Ban QLDA;

- Thiết lập hệ thống thông tin nội bộ, tập hợp, phân loại, lưu trữ toàn bộ thông tin, tư liệu gốc liên quan đến chương trình, dự án và Ban QLDA theo các quy định của pháp luật;

- Chuẩn bị để Cơ quan quyết định thành lập Ban QLDA công khai hoá nội dung, tổ chức, tiến độ thực hiện và ngân sách của chương trình, dự án cho những đối tượng thụ hưởng trực tiếp của chương trình, dự án và chính quyền địa phương

- Cung cấp các thông tin chính xác và trung thực cho các cơ quan bảo vệ pháp luật, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, nhà tài trợ, các cơ quan thông tin đại chúng và cá nhân liên quan trong khuôn khổ nhiệm vụ và trách nhiệm được giao, ngoại trừ những thông tin được giới hạn phổ biến theo luật định;

- Là đại diện theo ủy quyền của Cơ quan quyết định thành lập Ban QLDA trong các giao dịch dân sự trong phạm vi đại diện được xác định tại Quy chế

tổ chức và hoạt động của Ban QLDA và tại các văn bản ủy quyền;

- Làm đầu mối của Cơ quan quyết định thành lập Ban QLDA và các cơ quan tham gia thực hiện chương trình, dự án trong việc liên hệ với nhà tài trợ về các vấn đề liên quan trong quá trình thực hiện chương trình, dự án;

- Làm đầu mối phối hợp với các đơn vị chức năng của Cơ quan quyết định thành lập Ban QLDA tham gia các hoạt động của chương trình, dự án

e) Nhiệm vụ theo dõi, đánh giá và báo cáo tình hình thực hiện chương trình,

dự án:

- Tổ chức đánh giá về hoạt động của Ban QLDA;

- Tổ chức theo dõi và đánh giá tình hình thực hiện các chương trình, dự án theo quy định hiện hành, trong đó:

+ Lập báo cáo tình hình thực hiện chương trình, dự án theo quy định; cung cấp, chia sẻ thông tin thông qua hệ thống quốc gia theo dõi, đánh giá chương trình,

dự án ODA;

+ Thuê tư vấn tiến hành đánh giá ban đầu, giữa kỳ và kết thúc theo nội dung báo cáo khả thi hoặc văn kiện chương trình, dự án đã được phê duyệt; làm đầu mối phối hợp với nhà tài trợ hoặc cơ quan quản lý có thẩm quyền để đánh giá chương trình, dự án

- Gửi báo cáo tình hình thực hiện chương trình, dự án định kỳ và đột xuất theo quy định hiện hành tới Cơ quan quyết định thành lập Ban QLDA để cơ quan này gửi các báo cáo trên tới Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi thực hiện chương trình, dự án để theo dõi, giám sát và

hỗ trợ quá trình thực hiện;

g) Nhiệm vụ đối với việc nghiệm thu, bàn giao, quyết toán chương trình, dự án:

- Chuẩn bị để Cơ quan chủ quản, Chủ dự án nghiệm thu chương trình, dự án

và bàn giao chương trình, dự án đã hoàn thành cho đơn vị tiếp nhận theo quy định để vận hành, khai thác

- Lập báo cáo kết thúc chương trình, dự án và báo cáo quyết toán chương trình, dự án trong thời hạn quy định

2 Các nhiệm vụ đặc thù

Căn cứ nội dung, quy mô và tính chất của từng chương trình, dự án và năng lực của Ban QLDA, Cơ quan quyết định thành lập Ban QLDA ủy quyền cho Ban QLDA quyết định hoặc ký kết các văn bản thuộc thẩm quyền của mình trong quá trình quản lý thực hiện Việc ủy quyền có thể thực hiện ngay

từ khi bắt đầu triển khai chương trình, dự án, hoặc theo từng giai đoạn và phải được quy định tại Quy chế tổ chức và hoạt động của Ban QLDA hoặc tại từng văn bản ủy quyền cụ thể

3 Các nhiệm vụ khác

trình, dự án do Cơ quan quyết định thành lập Ban QLDA giao

Nhìn chung, trong các công trình xây dựng có quy mô lớn và phức tạp như nhiệt điện Uông Bí mở rộng, các nhà máy Xi măng Sông Thao, Thăng Long và các công trình thủy điện trên 100 MW, công tác quản lý dự án là rất phức tạp và đòi hỏi ban quản lý dự án của chủ đầu tư và của các nhà thầu phải

có trình độ và có nhiều kinh nghiệm Trong thực tế xây dựng các công trình nói trên, hiện nay chủ đầu tư và các nhà thầu thường phải thuê các chuyên gia quản lý dự án nước ngoài với mức chi phí rất cao

Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để các cán bộ quản lý dự án trong nước tiếp cận được với các phương pháp và kỹ năng quản lý dự án hiện đại, là cơ hội để đội ngũ cán bộ quản lý dự án trong nước tiếp thu kinh nghiệp, tích lũy năng lực để sau nhiều công trình họ có thể làm chủ được phần quản lý dự án trong các công trình tương tự Đó là bước tiến quan trọng để các doanh nghiệp trong nước có thể vươn lên làm tổng thầu EPCM trong việc xây dựng các công trình công nghiệp có quy mô lớn

I.3 Kinh nghiệm của một số nước trong hoạt động tổng thầu EPCM

Việc thực hiện tổng thẩu EPCM trên thế giới áp dụng trong việc xây dựng các công trình chìa khóa trao tay (BOT) Trong hình thức này, chủ đầu

tư giao hoàn toàn việc thực hiện xây dựng công trình cho nhà thầu Nhà thầu sau khi trúng thầu sẽ đảm nhiệm việc xây dựng công trình từ bước lập dự án tiền khả thi đến bàn giao toàn bộ công trình cho chủ đầu tư Với trình độ công nghệ phát triển cao, ở các nước có nền công nghiệp phát triển như Mỹ, Đức, Nhật, Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc có rất nhiều công ty và tập đoàn công nghiệp có thể đảm nhiệm vai trò tổng thầu EPCM các công trình công nghiệp Tuy nhiên, có hai loại hình tổ chức công ty chính thường đảm nhiệm vai trò này đó là các tập đoàn công nghiệp nặng và các công ty tư vấn thiết kế

I.3.1 Các tập đoàn công nghiệp

Khoảng những năm 80, ở các nước công nghiệp phát triển các tập đoàn đoàn công nghiệp nặng đã phát triển lên một bước thành các tập đoàn kinh tế phát triển đa ngành nghề Các tập đoàn này không chỉ phát triển một cách mạnh mẽ trong việc thực hiện các ngành nghề kỹ thuật công nghiệp nặng mà còn phát triển cả các lĩnh vực khác như công nghệ thông tin và sinh học và các lĩnh vực khác theo nhu cầu của thị trường

Những tập đoàn này có hàng trăm công ty con và hàng trăm ngàn nhân viên và cộng tác viên trên toàn thế giới Họ kinh doanh nhiều ngành nghề, có các trung tâm tư vấn thiết kế, có các công ty sản xuất, chế tạo các sản phẩm tiêu chuẩn và phi tiêu chuẩn, có cổ phần trong các ngân hàng, có mạng lưới đại diện trên hầu hết các quốc gia trên thế giới Vì vậy thị trường của họ là toàn cầu, bao gồm các công việc ngắn hạn và các công trình dài hạn, bao gồm các lĩnh vực rất đa dạng, từ cung cấp nguyên vật liệu, thiết bị, xây dựng các công trình thiết bị đồng bộ, cung cấp các dịch vụ tài chính, quản lý rủi ro hay cung cấp dịch vụ công nghệ thông tin Tiêu chí của các tập đoàn công nghiệp

là sức mạnh tổng hợp của sự hợp tác Các ngành nghề kinh doanh tuy khác nhau nhưng luôn bổ trợ cho nhau và kết hợp với nhau rất chặt chẽ và tạo nên sức mạnh bền vững của các tập đoàn công nghiệp này Trên hình 4 thể hiện sự liên kết và cách tổ chức của một tập đoàn công nghiệp nặng

Hình 4 Hoạt động của các tập đoàn trên thê giới

Một trong các tập đoàn công nghiệp điển hình là tập đoàn Sumitomo của Nhật Bản Tập đoàn này gần đây được biết đến tại Việt Nam như là một nhà thầu mạnh, đảm nhận vai trò tổng thầu EPC cũng như EPCM trong việc xây dựng một số dây chuyền thiết bị ở Việt Nam Vào tháng 10 năm 2006, Bộ

Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam đã cùng chủ tịch Tập đoàn Sumitomo ký thỏa thuận hợp tác xúc tiến đầu tư Theo thỏa thuận được ký, Bộ và Sumitomo sẽ trao đổi thường xuyên thông tin liên quan đến chính sách, luật pháp về môi trường đầu tư tại Việt Nam Trên cơ sở đó Sumitomo sẽ cung cấp thông tin này cho các nhà đầu tư Nhật đang và chuẩn bị đầu tư vào Việt Nam Đồng thời Sumitomo cũng là đơn vị tập hợp tất cả ý kiến, kiến nghị của nhà đầu tư Nhật liên quan đến môi trường đầu tư của Việt Nam để chuyển đến Bộ Ngoài

ra, hai bên cũng hợp tác để tổ chức các chương trình xúc tiến đầu tư tại Nhật Bản cũng như tại Việt Nam

Sumitomo cũng đã đề xuất đầu tư vào Việt Nam thông qua khá nhiều

dự án với số vốn lên đến vài tỷ USD Trong đó có những dự án lớn như: xây dựng cảng Vân Phong (Khánh Hòa), xây dựng nhà máy điện tại Bình Thuận

và các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng trong khu công nghiệp tại một số tỉnh ở phía Bắc

Tập đoàn Sumitomo thành lập vào năm 1919, chủ tịch hội đồng quản trị kiêm tổng giám đốc là ông Susumo Kato, có trụ sở chính tại Tokyo, Nhật Bản Công ty có 27 công ty con trong nước và 121 công ty và đại lý ở trên 67 đất nước Hiện tại tập đoàn có 61.490 nhân viên Tập đoàn này hoạt động trên rất nhiều lĩnh vực bao gồm kinh doanh xuất nhập khẩu trang thiết bị máy móc

và nguyên vật liệu, cung cấp các loại hình dịch vụ và đầu tư về các ngành vật liệu kim loại, vận tải, xây dựng công trình, máy móc, năng lượng, thông tin

viễn thông, điện tử, hóa học, năng lượng, khai khoáng, hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng, nguyên vật liệu, bất động sản, tài chính và ngân hàng

Sơ đồ tổ chức của Tập đoàn được thể hiện trên hình 5

Công ty Sumitomo là một tổng thầu EPCM lớn ở châu Á và trên thế giới Về lĩnh vực cung cấp dây chuyền thiết bị đồng bộ, vừa qua, công ty đã cùng với Công ty Điện lực Nhật Bản và Công ty Điện lực Pháp thành lập liên doanh là Công ty Năng lượng Mekong làm tổng thầu EPCM công trình nhà máy nhiệt điện Phú Mỹ 2 tại Việt Nam vào tháng 2 năm 2005

Nhà máy Nhiệt điện Phú Mỹ 2 là công trình có công suất 715 kW chạy bằng khí ga thiên nhiên thuộc địa bàn tỉnh Bà Rịa Đây là công trình được thực hiện theo phương thức BOT Theo hợp đồng mua bán điện của nhà máy, tất cả sản lượng điện của nhà máy sẽ bán cho Tổng công ty Điện lực Việt Nam và nhà thầu sẽ bàn giao lại miễn phí nhà máy cho Chính phủ Việt Nam sau khi vận hành nhà máy trong vòng 20 năm

Các thông số của nhà máy điện Phú Mỹ 2:

- Công suất: 750 MW

- Công nghệ: Hệ thống tích hợp tuần hoàn tiên tiến

- Hiệu quả tận dụng nhiệt: 51%

- Khí thiên nhiên: Chuyển qua đường ống từ trạm Nam Côn Sơn,

- Công ty cung cấp khí: Công ty Petrovietnam

- Địa điểm: Cách Trung tâm TP Hồ Chí Minh 50 km về phía nam

- Khách hàng mua điện: Tổng công ty Điện lực Việt Nam

- Thời hạn bàn giao công trình: 20 năm sau khi vận hành, nhà máy sẽ được bàn giao lại cho Chính phủ Việt Nam (hình thức đấu thầu BOT)

- Ngày khởi công: Tháng 1 năm 2003

- Các đối tác hợp tác chính: Công ty Điện lực Pháp, Công ty Điện lực Tokyo

- Tổng giá trị công trình: 400 triệu Đô la 9 (khoảng 42 tỷ Yên)

- Bộ phận quản lý thông tin và

phát triển nguồn nhân lực

- Bộ phận tài chính

Dự án nước ngoài

Dự án tại Nhật Bản

Công ty về các sản phẩm kim loại

Công ty Xây dựng và Vận tải

- TT xây dựng cơ sở hạ tầng xã hội và năng lượng

Công ty đầu tư thông tin viễn thông, mạng internet và bán

- TT Điện tử

- TT nghiên cứu về khoa học

Cty năng lượng và khai mỏ

- TT tài chính

- TT cung cấp dịch vụ và bảo hiểm

Hình 5 SƠ ĐỒ TỔ CHỨC CỦA TẬP ĐOÀN SUMITOMO

Hình thức tổ chức thực hiện công trình như sau được thể hiện trên hình 6

Hình 6 Sơ đồ tổ chức thực hiện nhà máy Nhiệt điện Phú Mỹ 2

Trong công trình này, Công ty Năng lượng Mekong làm tổng thầu EPCM Trong đó, Sumitomo sẽ đảm nhiệm chính các dịch vụ EPC còn các công ty Điện lực Tokyo và Công ty Điện lực Pháp đảm bảo nhiệm vụ về kỹ thuật công nghệ trong quá trình xây dựng và vận hành nhà máy Ngoài việc các công ty thành viên tự bỏ một phần vốn để xây dựng công trình, liên doanh còn phải vay một phần vốn từ các ngân hàng khác để đầu tư cho công trình nhằm chia sẽ rủi ro và lợi nhuận

Phần lớn các công trình thiết bị đồng bộ mà Tập đoàn Sumitomo xây dựng thường dưới hình thức BOT: Nhà thầu xây dựng công trình (B-build), vận hành công trình để thu lợi nhuận trong một khoảng thời gian nhất định (O-operate), sau đó chuyển giao cho chủ sở hữu thực sự của công trình (T-transfer)

Ngoài nhà máy này tại Việt Nam, hiện tại Sumitomo còn đang làm tổng thầu EPCM các nhà máy điện tại Mỹ, Đài Loan và Phi líp pin và đang đấu thầu các dự án khác tại Nam Mỹ, Châu Á và Châu Âu với mục tiêu đạt 6 triệu

kW vào năm 2010, gấp 3 vào thời điểm hiện tại

I.3.2 Các công ty tư vấn

Trên thế giới, ngoài các tập đoàn công nghiệp, các tổ chức tư vấn thiết

kế cũng làm một lực lượng đáng kể đã và đang đảm nhiệm làm tổng thầu EPCM trong việc xây dựng các công trình công nghiệp Hình thức tổ chức

26,8%

Công ty Điện lực

Công ty Năng lượng Mekong Vietsopetro

Ngân hàng

Công ty Điện lực Tokyo

Công ty Điện lực Pháp

của các tổ chức tư vấn thiết kế này thường chia làm 2 dạng Một là các công

ty tư vấn riêng lẻ, đảm nhận tổng thầu EPCM cho một vài loại công trình thiết

bị đồng bộ Còn mức cao hơn là tập đoàn tư vấn thiết kế Tập đoàn tư vấn thiết kế bao gồm một số công ty tư vấn, thiết kế chuyên ngành và đa ngành Một trong các công ty đang tiến hành hợp tác rất mạnh mẽ với Chính phủ Việt Nam để lập dự án xây dựng hệ thống thiết bị nhà máy điện hạt nhân là công ty

Kỹ thuật Thủy điện và Điện hạt nhân Hàn Quốc (KHNP) Và một trong những tập đoàn tư vấn, thiết kế thuộc loại mạnh nhất trên thế giới là công ty Hatch cũng đang có các hợp tác với các công ty trong nước, đặc biệt là hợp tác với Viện Nghiên cứu Cơ khí trong việc cung cấp dịch vụ tư vấn và xa hơn

là làm tổng thầu EPCM cho các dây chuyền khai thác và chế luyện nhôm từ

Bô xít

I.3.2.1 Hoạt động tổng thầu EPCM của công ty Hatch

Công ty Hatch, có thể gọi là một tập đoàn tư vấn thiết kế là một trong những tập đoàn tư vấn thiết kế hàng đầu thế giới về tư vấn, thiết kế, công nghệ, hệ thống thông tin và quản lý và xây dựng dự án các công trình thiết bị đồng bộ trong ngành khai khoáng, luyện kim, năng lượng và cơ sở hạ tầng Tập đoàn này đảm nhiệm việc cung cấp các dịch vụ tư vấn về kỹ thuật, công nghệ thông qua hơn 80 chi nhánh trên toàn thế giới Thành lập năm 1955 tại Toronto (Canada), đến năm 2006, doanh thu của tập đoàn là hơn 20 tỷ đô la

Mỹ Tổng số nhân viên của tập đoàn lên đến hơn 7400 người

Tập đoàn là tổ chức đầu tiên trong vùng Bắc Mỹ áp dụng tiêu chuẩn quản lý chất lượng ISO và được đánh giá là một trong 50 công ty có trình độ

tư vấn và quản lý dự án tốt nhất của Canada (theo tạp chí Tài chính Bưu điện của Mỹ) Tập đoàn được tổ chức thành các công ty tư vấn theo đặc thù nhiệm

vụ và theo chuyên ngành mà tập đoàn tham gia đảm nhiệm, cụ thể như sau:

a Công ty tư vấn chuyên ngành (Hatch's consultants): Đảm nhiệm các nhiệm

vụ về quản lý dự án các công trình công nghiệp, phát triển chiến lược, đánh giá, thực hiện các công nghệ kỹ thuật mới, quản lý mức độ hiệu quả sử dụng năng lương cho các công trình, quản lý công tác bảo dưỡng, bảo trì hệ thống thiết bị, nghiên cứu về tăng năng suất lao động, giảm giá thành Công ty này cũng đảm nhiệm nhiệm vụ tư vấn và cung cấp các dịch vụ tài chính trên toàn cầu

b Công ty tư vấn về quá trình thực hiện dự án (Hatch's process experts): Công ty này tập hợp các chuyên gia chuyên ngành sâu, có bằng cấp chuyên ngành cao về quản lý dự án, hóa học, luyện kim môi trường và khai thác mỏ Công ty chuyên lập các dự án nghiên cứu khả thi, nghiên cứu và phát triển các công nghệ và quy trình mới, đánh giá việc chỉ đạo thực hiện dự án, thiết kế quy trình công nghệ cho các dây chuyền thiết bị đồng bộ, xây dựng các dự án

c Công ty tư vấn thiết kế (Hatch's Design group): Đảm nhiệm các nhiệm vụ thiết kế cơ sở và chi tiết cho các dự án xây dựng công trình thiết bị đồng bộ

trong các lĩnh vực: Kết cấu, cơ khí, điện, máy và dụng cụ, đường ống và công trình công cộng Công ty chủ yếu sử dụng các công cụ thiết kế là các phần mềm thiết kế 3D, tự động hóa trong quy trình thiết kế

d Công ty quản lý dự án (Hatch's Project Delivery group): Công ty quản lý

dự án bao gồm các chuyên gia cao cấp, có nhiều kinh nghiệm vì đã thực hiện quản lý và đánh giá tài chính thành công cho hàng ngàn dự án trên toàn cầu Công ty này thực hiện việc chỉ đạo, quản lý dự án về các lĩnh vực mua bán vật

tư thiết bị, xây dựng dây chuyền thiết bị, quản lý tiến độ dự án, quản lý giá thành xây dựng, nâng cấp bản vẽ thiết kế, chuẩn bị nguồn nhân lực và xây dựng các chương trình điều chỉnh cho dự án

e Công ty năng lượng (Hatch's Energy): Đây là một trong những công ty đứng đầu trên phạm vi toàn thế giới về xây dựng các công trình thiết bị đồng

bộ trong các ngành điện, dầu khí, khí hóa lỏng Hiện tại, công ty đang thực hiện nhiều công trình trên nhiều lĩnh vực thuộc ngành năng lượng và dầu khí như các nhà máy nhiệt điện, thủy điện, điện hạt nhân, nhà máy điện sử dụng năng lượng gió và nhiều công trình khác có liên quan đến lĩnh vực dầu khí, lọc hóa dầu Công ty cũng đảm nhiệm các nhiệm vụ về quản lý nguồn năng lượng trong các nhà máy mà công ty xây dựng

f Công ty Thiết kế ngành Mỏ Hatch Kaiser (Hatch purchases Kaiser Engineer's mining) Công ty này có trụ sở tại Australia với 440 nhân viên và một chi nhánh ở Mỹ với 160 nhân viên Đây là một công ty nổi tiếng của Hatch và nổi tiếng trên thế giới về ngành khai thác và tuyển nhôm Công ty này có truyền thống về thiết kế và xây dựng không chỉ các công trình về ngành nhôm mà họ còn có rất nhiều kinh nghiệm xây dựng các công trình thuộc dự án ngành thép, tin tan và một số kim loại màu khác Đây là công ty

đã phát minh ra công nghệ luyện thép BOF (Basic-Oxigen Furnace) Đây là công nghệ được đánh giá là hiệu quả nhất trong công nghiệp luyện thép Về công nghiệp khai thác và chế luyện nhôm, công ty này là nhà thầu EPCM danh tiếng trong việc xây dựng các công trình thiết bị đồng bộ có liên quan, từ việc đánh giá dự án, xác định phạm vi dự án, thiết kế, xây dựng, vận hành các nhà máy

Về cách thức mà công ty thực hiện tổng thầu EPCM các dây chuyền thiết bị đồng bộ cho khai thác và chế luyện nhôm, trong một dự án, công ty thường đảm nhận như sau:

- Thiết kế và cung cấp toàn bộ dây chuyền nhà máy từ các khâu vận chuyển nguyên vật liệu đầu vào, dây chuyền nghiền quặng, phân loại, lọc nhôm, xử lý bụi việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho nhà máy và cung cấp các thiết bị di chuyển trong nhà máy

- Cung cấp các dịch vụ tư vấn: Xây dựng mô hình mô phỏng nhà máy trước khi xây dựng, lập dự án khả thi và nghiên cứu thị trường, lập kế hoạch quản lý năng lượng, đánh giá công nghệ

- Cung cấp các dịch vụ của tổng thầu EPCM: Xác định dự án, quản lý dự án, mua sắm trang thiết bị, kế toán dự án, thiết kế cơ sở và chi tiết cho dây chuyền, tư vấn quy trình kỹ thuật công nghệ, quản lý việc xây dựng nhà máy, làm đại diện cho chủ đầu tư trong trường hợp công ty không đảm nhận việc xây dựng cho dự án, cung cấp các thiết bị khai thác mỏ cho nhà máy, vận hành, chạy thử và chuyển giao công nghệ

Nhìn chung, tập đoàn Hatch là một trong các nhà chuyên nghiệp hàng đầu thế giới, có rất nhiều kinh nghiệm trong thiết kế, quản lý dự án và thực hiện các công trình thiết bị đồng bộ Các công việc nhà tập đoàn đảm nhiệm đều được thực hiện bởi lực lượng chuyên gia có chuyên môn sâu và nhiều kinh nghiệm, sáng tạo vì vậy chất lượng và tính khoa học công nghệ trong các công trình luôn luôn được cập nhật các yếu tố hiện đại với hàm lượng chất xám cao

I.3.2.2 Hoạt động tổng thầu EPCM của công ty KHNP (Hàn Quốc)

Công ty KHNP là công ty tư vấn thiết kế hàng đầu của Hàn Quốc và là một trong những công ty tư vấn, thiết kế hàng đầu thế giới về lĩnh vực điện hạt nhân Ngoài ra, công ty còn tham gia xây dựng các công trình thủy điện Hiện nay, sản lượng điện từ các nhà máy điện do công ty này xây dựng chiếm 40% sản lượng điện của Hàn Quốc Hiện tại nguồn lao động của công ty lên đến hơn 7.000 người Tổ chức của công ty được chia làm 4 nhóm, bao gồm

15 trung tâm khác nhau theo nhiệm vụ và chuyên ngành

Nguồn lao động của công ty được thể hiện trên bảng 2:

Bảng 2 Lực lượng lao động của công ty KHNP

Phân loại Ban lãnh đạo Cán bộ quản lý Nhân viên Chuyên gia cao cấp LĐ ngắn hạn Tổng cộng

Sơ đồ tổ chức của công ty được thể hiện trên hình 7

Hình 7 Sơ đồ tổ chức của công ty KHNP

Các công trình mà công ty đã và đang làm tổng thầu EPCM được thể hiện trên bảng 3

CT HĐQT kiêm TGĐ

Thư ký Văn phòng QLCL Ban Kiểm tra

Trưởng ban Kiểmtra

Văn phòng Công ty Tại Pari

Văn phòng xây dựng Bãi chứa chất thải

Viện Đào tạo Công nghệ Hạt nhân

Bảng 3 Các công trình nhà máy điện hạt nhân công ty KHNP làm tổng thầu

Các nhà máy điện hạt nhân đã hoàn thành Các nhà máy điện hạt nhân đang xây dựng

Tên nhà máy Unit Số

Sản lượng (MW)

Thời gian hoàn thành* Kiểu lò

#1 1,000 2010

#2 1,000 2011 OPR1000

#3 1,400 2013 Shin-Kori

#4 1,400 2014 APR1400

#1 1,000 2011 Shin-

Wolsong #2 1,000 2012 OPR1000

#1 1,400 2015 Shin-

Ulchin #2 1,400 2016 APR1400

*Thời gian dự kiến

Các nhà máy thủy điện đã hoàn thành

Tên nhà

máy Unit Số

Sản lượng (MW)

Ngày hoàn thành Lò phản ứng

Cheongpyeong 79 Jul 1943 Paldang 120 May 1974 Một số nhà máy

Công ty thiết kế CN Công ty Kỹ thuật điện Hàn Quốc (KOPEC)

Công ty sản xuất thiết bị

chính lò phản ứng

Tập đoàn CN nặng Doosan Nhà cung cấp nhiên liệu Công ty nhiên liệu Hàn Quốc

Nhà thầu xây dựng Cty Huyndai, Dealim, SK

b Shin - Wolsong 1 và 2:

Địa điểm Tỉnh Gyeongsangbok-do

Công ty thiết kế CN Công ty Kỹ thuật điện Hàn Quốc (KOPEC)

Công ty sản xuất thiết bị

chính lò phản ứng

Tập đoàn CN nặng Doosan Nhà cung cấp nhiên liệu Công ty nhiên liệu Hàn Quốc

Nhà thầu xây dựng Cty Deawoo, Samsung, GS E&C

c Shin - Kori 3 và 4:

Kiểu lò phản ứng PWR và OPR1000+

Công ty thiết kế CN Công ty Kỹ thuật điện Hàn Quốc (KOPEC)

Công ty sản xuất thiết bị

chính lò phản ứng

Tập đoàn CN nặng Doosan Nhà cung cấp nhiên liệu Công ty nhiên liệu Hàn Quốc

Nhà thầu xây dựng Cty Huyndai, Doosan, SK

Ta nhận thấy rằng trong việc xây dựng các công trình nhà máy điện, công ty KHNP có hợp tác với một số đối tác thường xuyên như công ty Kỹ thuật Điện Hàn Quốc chuyên đảm nhận phân việc thiết kế công nghệ, Tập đoàn Công nghiệp nặng Doosan chuyên cung cấp các thiết bị cho lò phản ứng

và công ty Nhiên liệu Hàn Quốc chuyên cung cấp nhiên hiệu cho nhà máy Ngoài ra họ cũng cố gắng gây dựng các công ty của chính Hàn Quốc để cung cấp các thiết bị phụ trợ và các dịch vụ khác cho nhà máy như: Công ty Alta Core, chuyên cung cấp dịch vụ và xây dựng hệ thống quản lý chất lượng và các dịch vụ có liên quan, công ty Samshin chuyên cung cấp các loại van đặc chủng cho nhà máy, công ty Yushoong cung cấp các loại động cơ điện, biến thế, thiết bị truyền tải điện nhằm tăng tỷ lệ nội địa hóa cho mỗi nhà máy điện mà họ xây dựng lên cao nhất

I.4 í nghĩa của hoạt động tổng thầu EPCM đối với sự phỏt triển của ngành cụng nghiệp

Theo kinh nghiệm phỏt triển cụng nghiệp của cỏc nước trước đõy cú nền cụng nghiệp kộm phỏt triển, ngày nay đó nhanh chúng trở thành nước nền cụng nghiệp mới phỏt triển trong khu vực như Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan thỡ để cú được nền cụng nghiệp phỏt triển, làm chủ được việc xõy dựng cỏc cụng trỡnh thiết bị đồng bộ, đạt tỷ lệ nội địa húa cao thỡ cỏc doanh nghiệp của họ phải trải qua 3 giai đoạn phỏt triển:

Giai đoạn 1 là giai đoạn khi thực hiện xây dựng một công trình, nhà thầu nước ngoài đứng ra làm tổng thầu EPC và EPCM Họ chịu trách nhiệm hoàn toàn từ việc lập dự án tiền khả thi, dự án khả thi, cung cấp thiết kế và cung cấp hầu hết các thiết bị cho dự án Trong giai đoạn này, phần tham gia trong nước rất hạn chế Các công ty trong nước chỉ chủ yếu tham gia vào phần xây lắp, chiếm 5% tổng giá trị công trình thiết bị toàn bộ Tuy nhiên, trong giai đoạn này, các công ty trong nước sẽ vừa làm, vừa học hỏi để có thể nắm

được một phần kiến thức về kỹ thuật và công nghệ của các công trình

Giai đoạn 2 là giai đoạn, sau khi đã có được một số kiến thức, kinh nghiệm và tương đối vững vàng về kỹ thuật, các nhà thầu trong nước tự đứng

ra làm chủ dự án - làm tổng thầu EPC Lúc này, dự án sẽ được chia thành nhiều gói nhỏ Việc chia dự án thành nhiều gói có những lợi ích rất quan trọng Trước hết, việc chia gói thầu thành các gói có mức độ khó dễ khác nhau Các đơn vị trong nước có thể tự đảm nhiệm được các gói thầu nhất định Trong giai đoạn này, qua các công trình, nhà thầu trong nước có thể phát triển dần lên về năng lực khoa học công nghệ và làm chủ về kỹ thuật và công nghệ

Giai đoạn 3 là giai đoạn, sau khi đã làm chủ được hầu hết các bí quyết

về khoa học công nghệ, các công ty trong nước phát triển thành các tập đoàn kinh tế mạnh có đầy đủ khả năng về năng lực tài chính trang thiết bị máy móc, nhân lực để có thể đảm nhiệm hoàn toàn các công trình thiết bị toàn bộ Đây

là lúc tiến trình nội địa hoá đã thành công Hơn thế nữa, các tập đoàn này lại

có thể tham gia đấu thầu và thực hiện các công trình khác trên thế giới làm tăng giá trị xuất khẩu, mang lại lợi ích lớn hơn cho quốc gia

Đõy là bài học kinh nghiệm hết sức quý bỏu, là hướng phỏt triển hết sức khụn ngoan của cỏc quốc gia kể trờn Đối với Việt Nam, trong thời điểm hiện tai, chỳng ta đang cú cơ hội rất lớn để trưởng thành Đú là do một mặt, nền kinh tế của chỳng ta vừa mở cửa hội nhập WTO, thị trường và nhu cầu trong nước khụng ngừng tăng lờn, ta sẽ xõy dựng nhiều hơn nữa cỏc cụng trỡnh thiết bị đồng bộ trong thời gian sắp tới, mặt khỏc, đõy cũng là thời điểm cỏc cụng ty cú kinh nghiệm sẵn sàng hợp tỏc và chia sẻ kinh nghiệm với chỳng ta trong từng dự ỏn Vỡ vậy, việc mạnh dạn đứng ra làm tổng thầu EPCM của cỏc doanh nghiệp trong nước sẽ mang nhiều ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự phỏt triển của ngành cụng nghiệp trong nước

I.4.1 Hoạt động tổng thầu EPCM là cơ sở để nâng cao năng lực và quy

mô của lực lượng sản xuất trong nước

I.4.1.1 Nâng cao năng lực quản lý dự án

Đảm nhận tổng thầu EPCM cung có nghĩa là nhà thầu phải đảm nhiệm luôn cả việc quản lý dự án Đây là một phần việc hết sức quan trọng trong dự

án Nó quyết định đến chất lượng công trình, hiệu quả kinh tế và sự thành bại của dự án

Trong các công trình đầu, nhà thầu có thể sẽ bỡ ngỡ với công tác quản

lý dự án của một nhà thầu EPCM thực thụ Họ sẽ phải thuê các chuyên gia quản lý dự án có kinh nghiệm từ nước ngoài Nếu có sự chuẩn bị đầy đủ về nguồn nhân lực, nhà thầu sẽ bố trí các nhân viên quản lý dự án của mình làm việc cùng với các chuyên gia nước ngoài, làm quen dần với tác phong quản lý

dự án và học hỏi kinh nghiệm cũng như kiến thức quản lý dự án, làm quen với các công cụ quản lý dự án hiện đại, các phần mềm máy tính

Đến các công trình tiếp theo, đội ngũ quản lý dự án trong nước có thể trưởng thành dần dần và tách dần ra khỏi sự phụ thuộc bởi sự giúp đỡ của nước ngoài Khi các công ty trong nước có thể đảm nhận và chủ động trong công tác quản lý dự án thì một lợi ích khác sẽ xuất hiện Đó là việc ta có thể chỉ định các công ty có đủ năng lực trong nước làm tư vấn thiết kế hoặc tham gia chế tạo, cung cấp thiết bị

I.4.1.2 Nâng cao năng lực của các đơn vị tư vấn thiết kế

Theo kinh nghiệm về nội địa hóa các thiết bị của các công trình thiết bị đồng bộ của các nước trong khu vực, để có thể làm chủ được việc xây dựng một loại công trình thiết bị đồng bộ nào đó ví dụ như xi măng, thủy điện, điện hạt nhân thì công tác tư vấn thiết kế là một trong các yếu tố được chính phủ các nước này hết sức chú trọng

Trước hết ta cần phải có kế hoạch xây dựng ít nhất một trung tâm tư vấn thiết kế chuyên cho từng loại dây chuyền thiết bị đồng bộ Trung tâm này

có thể là một viện thiết kế hay một công ty tư vấn thiết kế như Công ty Kopec (công ty thiết kế điện Hạt nhân của Hàn Quốc) hay Viện thiết kế Thủy điện của Ukraina Nhân viên trong trung tâm chỉ chuyên về thiết kế cho một loại công trình đó, được chuyên môn hóa và có trình độ chuyên sâu

Một trong yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực tư vấn thiết kế mà tổng thầu EPCM mang lại là khi đã làm chủ công trình, các trung tâm tư vấn thiết kế sẽ được đầu tư một cách mạnh mẽ hơn về công cụ thiết kế, các phần mềm chuyên dụng Bên cạnh đó, tổng thầu còn có thể mua và ký hợp đồng chuyển giao công nghệ, kỹ thuật Qua đó, cùng với kinh nghiệm và sự nghiên cứu, học hỏi của mình qua việc thiết kế các công trình các trung tâm tư vấn

thiết kế sẽ dần dần nắm bắt được hết các yếu tố bí quyết quan trọng của các công trình mà mình đảm nhiệm

Trong thực tế kinh nghiệm thực hiện việc thiết kế cho các công trình thủy điện đội ngũ thiết kế của Viện Nghiên cứu Cơ khí đã có những bước trưởng thành đáng kể Trong các công trình đầu, bằng kinh phí được cấp của mình, Viện đã thuê các chuyên gia thiết kế thủy điện chuyên nghiệp của Ukraina làm việc tại viện, ký hợp đồng hợp tác thiết kế, mua bản vẽ thiết kế

cơ sở, mua tiêu chuẩn tính toán của họ Bên cạnh đó, Viện còn thực hiện nhiều công trình, đề tài nghiên cứu tìm hiểu và ứng dụng các phần mềm máy tính như SAP, Cosmos Design, Ansys vào tính toán các kết cấu của các thiết bị cơ khí thủy công Do biết tiếp thu một cách sáng tạo kiến thức và kinh nghiệm của các chuyên gia nước ngoài áp dụng vào trong các công trình cơ khí thủy công tại Việt Nam, đến nay, Viện Nghiên cứu Cơ khí đã làm chủ hoàn toàn việc tính toán, thiết kế các thiết bị này mà không cần đến sự giúp

đỡ của các chuyên gia Ukraina Thậm chí việc tính toán, thiết kế còn tỏ ra hiệu quả hơn vì việc ứng dụng mạnh mẽ kỹ thuật tính toán bằng phần mềm máy tính

Việc làm chủ được tính toán thiết kế cho các công trình là bước tiến rất quan trọng trong việc xây dựng các công trình thiết bị đồng bộ trong nước Đó

là yếu tố hết sức quan trọng quyết định đến tính chủ động của nền công nghiệp Việt Nam Khi ta làm chủ tính toán thiết kế, ta có thể thay đổi một số thiết kế của nước ngoài mà nền sản xuất trong nước không thể đáp ứng được cho phù hợp với trình độ và công nghệ chế tạo ở Việt Nam Từ đó có thể làm tăng tỷ lệ nội địa hóa và giúp cho sự tiến bộ của các nhà máy chế tạo trong nước

I.4.1.3 Nâng cao năng lực chế tạo trong nước

Khi đã làm chủ phần thiết kế và quản lý dự án, mục tiêu của chúng ta sẽ

là tăng phần sản xuất trong nước lên càng nhiều càng tốt Nếu các sản phẩm sản xuất trong nước đạt các yêu cầu về kỹ thuật cung cấp cho dây chuyền thiết bị đồng bộ thì nó không chỉ làm tăng lợi ích quốc gia mà còn góp phần làm giảm giá thành xây dựng công trình

Chính vì vậy, một trong những biện pháp của các quy hoạch làm chủ các công trình xây dựng trong nước là nâng cấp các nhà máy chế tạo hiện có

và xây dựng các nhà máy mới có công nghệ và cách quản lý hiện đại để có thể đạt tiêu chuẩn và yêu cầu của nhà thiết kế Trong xu hướng đó, các nhà máy sản xuất trong nước muốn sản phẩm của mình đạt tiêu chuẩn phải cải cách lại phương thức sản xuất, đầu tư, mua sắm thêm trang thiết bị hiện đại, xây dựng và áp dụng nghiêm chỉnh hệ thống quản lý chất lượng Đây cũng là

xu hướng tất yếu của các doanh nghiệp khi nền kinh tế nước ta hội nhập WTO

Một thực tế là khi đề tài tiến hành khảo sỏt một số doanh nghiệp sản xuất cơ khớ ở phớa Bắc, năng lực sản xuất của cỏc cụng ty đó tăng lờn một cỏch rừ rệt so với năm 2003 Điển hỡnh là Cụng ty Lisemco (thuộc Tập đoàn Cụng nghiệp nặng Lilama), Cụng ty Cơ khớ Hà Nội (thuộc Tổng cụng ty MIE), Cụng ty cơ khớ chớnh xỏc Vinashina (thuộc tập đoàn Vinashin) Cỏc cụng ty giờ đõy đó cú sự đầu tư một cỏch đỏng kể trang thiết bị mỏy múc, cỏn

bộ kỹ thuật, thợ cơ khớ Đặc biệt là hệ thống quản lý chất lượng ISO

9001-2000 được ỏp dụng và thực hiện một cỏch hết sức nghiờm ngặt và hiệu quản

I.4.1.4 Hỡnh thành và phỏt triển cỏc tập đoàn cụng nghiệp nặng

Để thực hiện mục tiêu đưa nước ta trở thành nước công nghiệp hoá, hiện

đại hoá thì việc phát triển các tập đoàn công nghiệp nặng là việc làm không thể thiếu Vì một quốc gia được gọi là có ngành công nghiệp phát triển là quốc gia phải có hai yêu tố Đó là quốc gia đó phải có một ngành công nghiệp nặng phát triển trên nền tảng của các lĩnh vực luyện kim, luyện các thép, cơ khí chế tạo máy, các dây chuyền thiết bị, đóng tàu, công nghiệp ô tô và quốc gia đó phải có các tập đoàn công nghiệp nặng thuộc các lĩnh vực trên

Việc thực hiện tổng thầu EPCM cỏc cụng trỡnh thuộc dự ỏn nhúm A và

dự ỏn cấp quốc gia và một nhiệm vụ rất khú khăn và phức tạp Nú đũi hỏi sự gắn kết cỏc đơn vị quản lý dự ỏn, cỏc đơn vị tư vấn thiết kế và cỏc nhà mỏy sản xuất thiết bị, cỏc cụng ty xõy dựng cụng trỡnh cụng nghiệp trong nước liờn kết lại với nhau Hỡnh thức đú cú thể là liờn danh nhà thầu như liờn danh MIE

- Narime - Vinaincon trong việc thực hiện xõy dựng cỏc cụng trỡnh nhà mỏy thủy điện Hoặc một hỡnh thức khỏc là cỏc tổng cụng ty lớn sẽ lớn mạnh thành cỏc tập đoàn cụng nghiệp nặng

Các tập đoàn công nghiệp là nơi tập chung mạnh nhất các tiềm lực và sử dụng các tiềm lực này đủ sức đảm nhiệm vai trò tổng thầu EPCM thực hiện xây dựng các công trình thiết bị toàn bộ Đó là khả năng về quản lý dự án, thiết kế kỹ thuật, thiết kế công nghệ, mua sắm trang thiết bị, xây lắp, chạy thử bàn giao và có bề dày kinh nghiệm, năng lực quản lý để có thể tham gia dự thầu trong và ngoài nước Kể từ năm 2002, thực hiện Quyết định 186/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt chiến lược phát triển ngành Cơ khí Việt Nam, các doanh nghiệp cơ khí đã có những bước đi phù hợp, đạt được nhiều thành tựu, khẳng định được nội lực trước ngưỡng cửa hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế Tuy còn non trẻ nhưng một số tập đoàn công nghiệp trong nước đã khẳng định được năng lực và vai trò của mình, đảm nhiệm các công trình thiết bị toàn bộ có giá trị lớn và mang tính chất trọng

điểm của quốc gia trong các lĩnh vực như xi măng, thuỷ điện, chế tạo thiết bị thuỷ công cho các nhà máy thuỷ điện, các nhà máy nhiệt điện