-Biết đợc nhũng nết chính về tổ chức bộ máy nhà nớc, quân đội thời Trần quy củ hơn thời Lý nông nghiệp, thủ công nghiệp, thơng nghiệp, văn hoá giáo dục thời Trần.. - Sơ đồ tổ chức bộ máy
Trang 1Chơng III : Nớc Đại Việt thời TrầN ( Thế kỉ XIII-XIV )
Bài 13: Nớc Đại Việt ở thế kỉ XIII Tuần 12 - Tiết 22: - I, Nhà Trần thành lập
Ngày soạn : 1/11/2010
Ngày dạy : 9/11/2010
A, Mục tiêu cần đạt :
- Giúp học sinh nắm đợc những nét chính về chính trị, kinh tế, xã hội cuối thời Lý dẫn tới
sự sụp đổ của triều đại Lý Trần Cảnh lên ngôi vua, thiết lập triều đại Trần
-Biết đợc nhũng nết chính về tổ chức bộ máy nhà nớc, quân đội thời Trần (quy củ hơn thời Lý) nông nghiệp, thủ công nghiệp, thơng nghiệp, văn hoá giáo dục thời Trần
- Giáo dục cho học sinh tinh thần bất khuất chống áp bức bóc lột và tinh thần sáng tạo trong xây dựng đất nớc Lòng yêu nớc, tự hào dân tộc, biết ơn tổ tiên và ý thức kế thừa truyền thống dân tộc trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ Quốc
-Rèn luyện kĩ năng vẽ bản đồ và sử dụng bản đồ, cách so sánh đối chiếu
B, Chuẩn bị :
Giáo viên : Nghiên cứu soạn bài
- Bản đồ nớc Đại Việt thời Trần
- Sơ đồ tổ chức bộ máy quan lại và các đơn vị hành chính thời Trần (tự vẽ)
- Tranh ảnh, máy chiếu dùng cho phần bài tập
Học sinh : Đọc SGK bài 13 - tập trả lời các câu hỏi trong sgk
C, Tiến trình lên lớp :
1, ổn định tổ chức:
2, Kiểm tra bài cũ: Kết hợp trong giờ học
3, Bài mới
GV dẫn vào bài: Nhà Lý đợc thành lập năm 1009 khi mới lên ngôi đã rất chú ý đến
việc chăm lo sản xuất, đời sống của nhân dân nhng đến cuối thế kỉ XII đầu thế kỉ XIII ngày càng suy yếu trầm trọng Nguyên nhân của nhà Lý là do đâu? Dòng họ nào sẽ thay nhà Lý trị vì đất nớc Thầy trò ta sẽ cùng tìm hiểu nội dung bài học ngày hôm nay
Hoạt động của thầy
? Đọc thầm phần 1 ở sgk
Sau khi học các bài về thời nhà Lý, cho biết
vài nét vắn tắt về thời Lý ?
- Khi mới lên ngôi có nhiều biện pháp xây
dựng củng cố , bảo vệ đất nớc nhng đến thế
Hoạt động của trò
1, Nhà Lý sụp đổ ( 15 phút)
Trang 2kỉ XII- XIII thì nhà Lý càng suy yếu
GV giảng:Đúng vậy nhà Lý đợc thành lập từ
năm 1009 trải qua 9 đời vua nhng đến
đời vua thứ 8 và thứ 9 thì nhà Lý ngày càng
suy yếu trầm trọng
? Nguyên nhân nào dẫn đến nhà Lý suy yếu
nh vậy?
- Vì vua, quan ăn chơi sa đoạ không quan
tâm đến đời sống của nhân dân
GV giảng : Đến đời vua thứ 8 của nhà Lý, Lý
Huệ Tông chỉ sinh đợc có hai ngời con gái là
Thuận Thiên công chúa và Lý Chiêu
Hoàng
? GV chiếu đoạn văn lên máy và gọi học sinh
đọc “ Bấy giờ việc gì ”?
GV nhận xét cách đọc
? Qua đây em có nhận xét gì về những biểu
hiện suy yếu của nhà Lý? Chỉ rõ những biểu
hiện cụ thể?
- Suy yếu cùng cực vua có những việc làm
không thể chấp nhận đợc
GV giảng: đúng vậy đó các em ạ vua gì mà
khi nghe ngoài kinh thành có giặc cớp lại giả
vờ không nghe thấy, làm ngơ để cho qua
Quan gì mà chỉ lo việc tranh giành quyền lực
mua quan bán tớc cho bản thân mình thì làm
sao mà triều đình vững bền, đất nớc thịnh trị,
nhân dân yên ổn nên sự suy yếu sẽ là tất yếu
? Việc làm trên của vua quan nhà Lý đã dẫn
đến hậu quả gì ?
- Lụt lội, hạn hán, mất mùa liên tiếp xảy ra
- Dân nghèo phải làm nô tì
- Nông dân nhiều nơi nổi dậy đấu tranh
GV giảng: không những thế một thế lực
phong kiến ở địa phơng đánh giết lẫn nhau
chống lại triều đình , một số nớc phía nam
thỉnh thoảng đem quân vào cớp Đaị Việt
?Trớc tình hình đó nhà Lý đã làm gì ?
-Nhà Lý đã dựa vào thế lực nhà Trần để
chống lại các lực lợng nổi loạn
?Tại sao nhà Lý lại dựa vào nhà Trần mà
- Cuối thế kỷ XII nhà Lý suy yếu
Trang 3không dựa vào các dòng họ khác ?
-Vì dòng họ Trần mạnh và uy thế hơn cả lúc
bấy giờ
? Nh vậy thì nhà Lý đã rơi vào tình cảnh ra
sao ?
-Bế tắc không lối thoát
GV giảng: với nhà Lý thì không còn con
đ-ờng nào khác buộc phải dựa vào nhà Trần
để chống lại các thế lực nổi loạn
? Sự chuyển giao đó đợc diễn ra bằng sự kiện
nào?
GV ghi bảng: Tháng 12 năm ất Dậu (tức đầu
năm 1226), Lý Chiêu Hoàng nhờng ngôi cho
Trần Cảnh -> nhà Trần đợc thành lập
GV kể về câu chuyện lên ngôi của Trần
Cảnh Có vai trò cực lớn và khôn khéo của
điện tiền chỉ huy sứ Trần Thủ Độ: Là ngời tài
lợc hơn ngời làm quan đợc mọi ngời suy tôn
Thái Tông thấy đợc thiên hạ đều là mu sắc
của ông, cho nên nớc nhà nhờ cậy quyền hơn
vua
? Nếu nhà Lý không nhờng ngôi cho nhà
Trần thì tình hình đất nớc sẽ ra sao ?
- Đất nớc không yên, nhân dân cơ cực
GV khẳng định : nh vậy việc nhà Trần đợc
thành lập là điều cần thiết trong lịch sử của
nớc Đại Việt lúc bấy giờ -> GV đa đoạn văn
Lý chiêu Hoàng trong lễ ngờng ngôi
? Nh vậy thì nhà Trần đợc thành lập trong
hoàn cảnh nào ?
-Nhà Lý suy yếu bất lực trớc việc chống lại
các thế lực nổi loạn và hoạ ngoại xâm
HS đọc và GV nhận xét
? Qua đấy em có đánh giá gì về nhà vua Lý
Chiêu Hoàng?
- Lý Chiêu Hoàng là ngời đã có nghĩ đến
dân, đến nớc Dám từ bỏ quyền lực của cá
nhân và dòng họ mình
GV dẫn và kể câu chuyện lên ngôi của Trần
Cảnh Giới thiệu về Trần Thủ Độ
GV khẳng định và chuyển: nh vậy việc nhà
Trần thay nhà Lý là hợp quy luật lịch sử của
- Đầu năm 1226 Lý Chiêu Hoàng nhờng ngôi cho Trần Cảnh Nhà Trần đợc thành lập
Trang 4Đại Việt lúc bấy giờ Vậy sau khi lên ngôi
báu nhà Trần đã có chính sách gì để củng cố
chế độ phong kiến tập quyền của mình chúng
ta cùng chuyển sang tìm hiểu phần 2
GV giải thích cụm từ chế độ phong kiến tập
quyền
? Học sinh đọc thầm sgk?
? Sau khi lên ngôi báu nhà Trần đã làm gì để
củng cố chế độ phong kiến tập quyền ?
- Dẹp yên nổi loạn, củng cố bộ máy nhà nớc
? Bộ máy nhà nớc thời Trần đợc tổ chức nh
thế nào ?
- Cũng nh thời Lý bộ máy nhà nớc thời Trần
đợc tổ chức theo chế độ quân chủ trung ơng
tập quyền, gồm 3 cấp
? Em hãy cho biết cụ thể từng cấp ?
- Cấp triều đình: vua cạnh vua còn có Thái
thợng hoàng
- Cấp đơn vị hành chính trung gian: lộ, phủ,
huyện, châu
- Cấp hành chính cơ sở: xã
GV đa ra sơ đồ trên máy chiếu để học sinh
quan sát
GV giải thích về thái thợng hoàng và cấp
đơn vị hành chính trung gian, hành chính cơ
sở
? So với nhà Lý về tổ chức bộ máy quan lại
còn có gì khác?
Có thêm một số cơ quan nh : thái y viện ,
Quốc sử viện
- Có thêm một số chức quan nh : hà đê sứ ,
khuyến nông sứ
? Em có nhận xét gì về việc nhà Trần đặt
thêm một số chức quan trên ?
- Có các cơ quan cụ thể đi sâu sát hơn so với
nhà Lý về việc dân, việc nớc
?Qua đây em có nhận xét gì về hệ thống tổ
chức quan lại thời Trần ?
- Đợc sắp xếp có quy củ và đầy đủ hơn
GV đa ra bbọ máy chính quyền thời Lý và bộ
2, Nhà Trần củng cố chế độ phong kiến tập quyền.( 17 phút)
- Bộ máy nhà nớc thời Trần dợc tổ chức theo chế độ quân chủ trung ơng tập quyền
- Có thêm một số chức quan nh : Quốc sử viện , thái y viện
- Có thêm một số chức quan nh : hà đê
sứ , khuyến nông sứ
Trang 5máy chính quyền thời Trần
? So với bộ máy nhà nwowcs thời Lý thì bộ máy nhà nớc thời Trần có điểm gì giống và khác nhau?
- Giống: vẫn dựa trên cơ sở tổ chức của nhà
Lý
- Khác: vua nhờng ngôi cho con sớm rồi tự mình xng là Thái Thợng Hoàng cùng con cai quản đất nớc Các chức quan đại thần do những ngời trong dòng họ nắm giữ Đặt thêm một số cơ quan và một số chức quan Cả nớc chia làm 12 lộ
? Tại sao ở thời Trần các quan đại thần văn
võ đều do ngời trong dòng tộc nắm giữ?
-Tăng thêm độ tin cậy đối với nhà Trần, tập trung quyền hành trong tay dòng họ Trần
? Qua sự khác biệt ấy chứng tỏ điều gì về chế
độ phong kiến tập quyền của nhà Trần?
- Bộ máy quan lại và các đơn vị hành chính của nhà Trần chặt chẽ hơn so với thời Lý Chng tỏ là chế độ phong kiến tập quyền thời Trần đợc củng cố hơn thời Lý
GV giảng giải rõ hơn
? Vậy dới thời nhà Trần việc xét thởng cho quan lại đợc quy định nh thế nào ?
-Chữ nhỏ sgk Quý tộc nhà Trần đợc phong vơng , ban thái ấp
GV giảng :
? Với tất cả những việc làm trên đã khái quát
đợc điều gì sau khi nhà Trần lên ngôi báu ? -Thể hiện rõ việc làm đầy trách nhiệm với đất nớc , nhằm củng cố chế độ phong kiến tập quyền thời Trần hơn thời Lý
? Vậy tác dụng của những chính sách và việc làm đối với đất nớc nh thế nào ?
-Dân thì đợc yên , nớc thì mạnh
GV chuyển sang phần 3
GV yêu cầu học sinh theo dõi sgk mục 3
Em nhớ lại và cho biết luật pháp thời Lý đợc ban hành vào thời gian nào ?
-Năm 1042 bộ luật Hình th của nhà Lý đợc
ra đời
Trang 6? Vậy còn luật pháp thời Trần đợc ban hành
nh thế nào ?
-Ban hành bộ luật mới gọi là Quốc triều hình
luật
? Em nhận xét giữa Quốc triều hình luật thời
Trần với luật Hình th thời Lý ?
-Giống nh luật Hình th thời Lý nhng nó đợc
bổ sung thêm về bảo vệ quyền t hữu tài sản,
quy định cụ thể việc mua bán ruộng đất
? Ngoài việc chú ý sửa sang pháp luật ra thì
nhà Trần còn làm gì nữa ?
-Đặt cơ quan Thẩm hình viện để xét xử các
vụ kiện cáo
GV giảng giải cụ thể: Nhà Trần đã đặt cơ
quan thẩm hình viện để xét xử kiện cáo ->
mối quan hệ giữa vua, quan và dân thời Trần
tuy còn có sự khác biệt nhng cha sâu sắc Vì
vua vẫn để chuông lớn ở thềm cung điện cho
dân đến gõ khi cần Những lúc vua đi thăm
các địa phơng, ngời dân có thể đón rớc thậm
chí xin vua dừng lại xử 1 vụ kiện oan
GV cho HS xem hình ảnh chuôngvà vua đi
thăm
? Việc nhà Trần bổ sung thêm về nội dung bộ
luật nói lên điều gì ?
-Rõ ràng , cụ thể hơn trong việc bảo vệ tài
sản , quyền con ngời
? Việc nhà Trần đặt thêm cơ quan thẩm hình
viện nhằm mục đích gì ?
-Có luật thì có cơ quan xử luật ,
GV : nó thể hiện sự nghiêm túc cho xã hội
? Qua đây em hãy cho biết những nét chính
về pháp luật thời Trần? Tác dụng của bộ luật
mới đó ?
-Có nội dung rõ ràng, nhiều chức năng hơn
thời Lý
-Thể hiện sự công bằng và đổi mới trong việc
thực hiện pháp luật GV kết luận : Nh vậy trên
cơ sở nền tảng cũ của pháp luật thời Lý nhà
Trần có những điều luật bổ sung và những
việc làm thiết thch hoá để giải quyết những
khiếu lại cần thiết của nhân dân Điều đó
3, Pháp luật thời Trần ( 8 phút)
-Ban hành bộ luật mới gọi là Quốc triều hình luật
- Đặt cơ quan Thẩm hình viện để xét xử các vụ kiện cáo.
Trang 7chứng tỏ nhà Trần rất quan tâm đến pháp
luật
a, Bộ máy nhà nớc theo chế độ quân chủ
trung ơng tập quyền
b, Hệ thống quan lại dới thời Trần đợc sắp
xếp quy củ hơn
c, Bộ luật thời Trần giống thời Lý và có bổ
sung thêm một số điều về t hữu tài sản và
mua bán ruộng đất
d, Nhà Trần không quan tâm đến sản xuất
nông nghiệp
? Nêu những điểm giống và khác nhau về tổ
chức chính quyền, pháp luật ở thời Trần so
với thời Lý? ( Thảo luận nhóm )
- Giống nhau : thời Trần vẫn theo mô hình tổ
chức bộ máy nhà nớc, pháp luật của thời Lý
- Khác nhau : thời Trần có thêm một số cơ
quan mới, pháp luật đợc xây dựng đầy đủ
hơn thời Lý và có thêm cơ quan thi hành thực
hiện pháp luật
? Sau khi học xong bài em thấy những việc
làm của nhà Trần có gì khác hơn so với thời
Lý?
- Bộ máy nhà nớc đợc tổ chức chặt
chẽ hơn
- Có những cơ quan cụ thể để chăm lo
đời sống cho nhân dân
- Quan lại , đại thần tập trung vào
dòng họ là chính
- Pháp luật chặt chẽ bổ sung rõ ràng,
cụ thể sát với cuộc sống phục vụ cho ngời
dân
4, Củng cố: ( 3 phút)
5, Hớng dẫn về nhà( 2 phút)
- Học bài nắm nội dung bài học
- Tìm hiểu tiếp phần II
*
trống mà em cho là đúng về những việc làm của nhà Trần để củng cố chính quyền ?
Trang 8.