Ôto máy kéo và xe chuyên dụng

Trong quá trình hiện đại hóa nông lâm nghiệp và công nghiệp nông thôn, việc sử dụng ôtô, máy kéo và xe chuyên dụng ngày càng trở nên phổ biến. Phần lớn các công việc nặng nhọc trong nông lâm nghiệp,

B Ӝ GIÁO DӨC ĈÀO TҤO

PGS.TS NGUYӈN NGӐC QUӂ

GIÁO TRÌNH ÔTÔ MÁY KÉO

HÀ NӜI 2007

L ӡi nói ÿҫu

Trong quá trình hiӋn ÿҥi hóa nông lâm nghiӋp và công nghiӋp nông thôn, viӋc sӱ dөngôtô, máy kéo và xe chuyên dөng ngày càng trӣ nên phә biӃn Phҫn lӟn các công viӋc nһngnhӑc trong nông lâm nghiӋp, trong xây dӵng cѫ bҧn, thӫy lӧi, giao thông vұn tҧi… ÿã ÿѭӧcthӵc hiӋn nhӡ máy kéo, xe chuyên dөng và ôtô

Ôtô máy kéo và xe chuyên dөng là các xe tӵ hành, dӵa vào tính chҩt công viӋc mà chúng phҧi hoàn thành cNJng nhѭ ÿӇ nâng cao tính năng kinh tӃ và hiӋu quҧ làm viӋc, các loҥi

xe này ÿѭӧc thiӃt kӃ chӃ tҥo vӟi nhӳng ÿһc ÿiӇm khác nhau Công dөng chung cӫa ôtô là dùng

ÿӇ vұn chuyӇn hàng hóa hay hành khách trên ÿѭӡng giao thông, tuy vұy không phҧi mӝt ôtô

cө thӇ nào cNJng có thӇ hoàn thành viӋc vұn chuyӇn các loҥi hàng hóa khác nhau mà ÿӅu cho hiӋu quҧ kinh tӃ nhѭ nhau, tѭѫng tӵ nhѭ vұy chúng ta không thӇ chӃ tҥo ra mӝt loҥi máy kéo hay mӝt xe chuyên dөng nào ÿó mà có thӇ hoàn thành tҩt cҧ các dҥng công viӋc vӟi cùng mӝthiӋu quҧ kinh tӃ Vì nhӳng lý do ÿó ôtô máy kéo và xe chuyên dөng ÿѭӧc chӃ tҥo thành nhiӅuloҥi theo cӥ công suҩt, theo tҧi trӑng và theo công dөng riêng Do tính chҩt công viӋc trong nông, lâm, công nghiӋp và giao thông vұn tҧi rҩt ÿa dҥng nên chӫng loҥi cNJng nhѭ kӃt cҩu ôtô, máy kéo và xe chuyên dөng hiӋn nay rҩt phong phú

Vӟi sӵ phát triӇn cӫa khoa hӑc công nghӋ, cӫa tin hӑc, kӻ thuұt ÿiӋn tӱ và ÿiӅu khiӇn

tӵ ÿӝng… kӃt cҩu cӫa các hӋ thӕng và bӝ phұn máy trong ôtô máy kéo và xe chuyên dөngngày càng ÿѭӧc cҧi tiӃn và hoàn thiӋn Các xe thӃ hӋ sau luôn có các bӝ phұn, hӋ thӕng ÿѭӧccҧi tiӃn so vӟi thӃ hӋ trѭӟc HiӋn nay ngành công nghiӋp chӃ tҥo ôtô máy kéo, ÿһc biӋt là ôtô

và xe chuyên dөng ÿã có nhӳng bѭӟc tiӃn vѭӧt bұc so vӟi hai ba thұp niên trѭӟc ÿây, hҫu hӃtcác hӋ thӕng và cѫ cҩu trong ôtô máy kéo và xe chuyên dөng ÿã ÿѭӧc cҧi tiӃn, nhiӅu bӝ phұnmáyÿã ÿѭӧc ÿiӅu khiӇn ÿiӋn tӱ ӣ mӭc ÿӝ khác nhau Khi biên soҥn tài liӋu này tác giҧ ÿã cӕgҳng giӟi thiӋu nguyên lý kӃt cҩu cӫa ôtô máy kéo và xe chuyên dөng tӯ ÿѫn giҧn, truyӅnthӕng ÿӃn hoàn thiӋn hiӋn ÿҥi, tuy nhiên ÿӕi tѭӧng cӫa môn hӑc là k͇t c̭u ôtô máy kéo và xe

chuyên dͭng lҥi luôn luôn ÿѭӧc ÿәi mӟi theo hѭӟng hoàn thiӋn hѫn, nhӳng tiӃn bӝ kӻ thuұt

ÿҥt ÿѭӧc trong kӃt cҩu ôtô máy kéo và xe chuyên dөng hiӋn nay sӁ ÿѭӧc cҧi tiӃn trong tѭѫnglai, chính vì vұy cҫn hiӇu ÿӕi tѭӧng cӫa môn hӑc nhѭ mӝt sӵ vұn ÿӝng phát triӇn biӋn chӭng

Ĉ͋ giúp cho sinh viên chuyên ngành kͿ thu̵t c˯ khí nông lâm nghi͏p n̷m vͷng n͡i dung môn h͕c m͡t cách ÿ̩i c˱˯ng, hi͋u ÿ˱ͫc nguyên lý k͇t c̭u và làm vi͏c cͯa các h͏ th͙ng trên ôtô máy kéo, có cách nhìn t͝ng quát v͉ quá trình c̫i ti͇n và phát tri͋n k͇t c̭u ôtô máy kéo và xe chuyên dͭng tͳ ÿ˯n gi̫n ÿ͇n phͱc t̩p, tͳ truy͉n ÿ͡ng c˯ h͕c ÿ͇n truy͉n ÿ͡ng

thͯy l͹c, tͳ ÿi͉u khi͋n b̹ng tay ÿ͇n ÿi͉u khi͋n t͹ ÿ͡ng, trên c˯ sͧ n̷m vͷng nguyên lý c̭u t̩o, sinh viên t͙t nghi͏p có th͋ v̵n dͭng ki͇n thͱc môn h͕c tham gia qu̫n lý, khai thác s͵ dͭng xe máy ÿ̩t hi͏u qu̫ kinh t͇ cao Ĉó chính là mͭc ÿích cͯa cu͙n sách này.

Giáo trình "Ôtô máy kéo và xe chuyên dͭng" ÿѭӧc biên soҥn theo yêu cҫu giҧng dұy

môn hӑc "Ôtô máy kéo và xe chuyên dͭng" cho sinh viên chuyên ngành kӻ thuұt cѫ khí, Trѭӡng Ĉҥi hӑc Nông nghiӋp I, Hà Nӝi Nӝi dung cӫa cuӕn sách cNJng có thӇ làm tài liӋutham khҧo cho sinh viên, kӻ sѭ hoҥt ÿӝng trong chuyên ngành xe máy nói chung

Mӝt ÿһc ÿiӇm chung nhҩt giӳa ôtô máy kéo và xe chuyên dөng ӣ chӛ chúng ÿӅu là các

xe tӵ hành, chúng sӱ dөng nguӗn năng lѭӧng tӯ ÿӝng cѫ ÿӕt trong hoһc năng lѭӧng ÿiӋn tӯacquy hay lѭӟi ÿiӋn, thông qua hӋ thӕng truyӅn lӵc, mômen tӯ ÿӝng cѫ ÿѭӧc truyӅn ÿӃn các

bánh chӫ ÿӝng hay bánh sao cӫa dҧi xích, nhӡ hӋ thӕng di ÿӝng, chúng có thӇ chuyӇn ÿӝng,

và hoàn thành các công viӋc khác nhau

HiӋn nay trên ôtô máy kéo và xe chuyên dөng, nguӗn năng lѭӧng chӫ yӃu là ÿӝng cѫ

ÿӕt trong dùng nhiên liӋu hóa thҥch, trong mӝt tѭѫng lai gҫn sӁ có "các ngu͛n nhiên li͏u s̩ch" thay thӃ nhѭ nhiên liӋu phân ly hydrô tӯ kim loҥi hoһc thұm chí ngay tӯ nѭӟc, nhiên

liӋu có nguӗn gӕc tӯ dҫu ÿӝng thӵc thӵc vұt v.v khi ÿó sӁ làm thay ÿәi nguyên lý cҩu tҥo và làm viӋc cӫa ÿӝng cѫ ÿӕt trong, và tҩt nhiên sӁ làm cho hӋ thӕng truyӅn lӵc cNJng nhѭ kӃt cҩuchung cӫa ôtô máy kéo thay ÿәi theo, nhӳng vҩn ÿӅ vӅ ÿӝng cѫ ÿӕt trong ÿѭӧc trình bày trong giáo trình riêng, vì vұy trong tài liӋu này chӍ ÿӅ cұp tӟi nhӳng hӋ thӕng, các cѫ cҩu và thiӃt bӏ,nhӡ công dөng và chӭc năng cӫa các hӋ thӕng, cѫ cҩu và thiӃt bӏ ÿó nguӗn năng lѭӧng tӯÿӝng cѫ ÿѭӧc sӱ dөng ÿӇ hoàn thành các chӭc năng cӫa ôtô, máy kéo và xe chuyên dөng

Khi biên soҥn giáo trình này tác giҧ ÿã cӕ gҳng bӕ trí các chѭѫng, các mөc theo m͡t

trình t͹ kӇ cҧ theo không gian ÿ˱ͥng truy͉n mômen tӯ ÿӝng cѫ ÿӃn bánh chӫ ÿӝng cӫa ôtô

máy kéo, cNJng nhѭ theo chͱc năng h͏ th͙ng sӱ dөng chung cho các loҥi xe, nhѭ ly hӧp, hӝp

sӕ, truyӅn lӵc chính, hӋ thӕng ÿiӅu khiӇn, hӋ thӕng di ÿӝng… Ĉӕi vӟi các hӋ thӕng hoһc cѫcҩu, mà nhӳng hӋ thӕng này chӍ có ӣ máy kéo hoһc xe chuyên dөng, ví dө hӋ thӕng treo máycông tác, hӋ thӕng di ÿӝng xích, các trang bӏ làm viӋc v.v sӁ ÿѭӧc bӕ trí trong các chѭѫng ӣphía cuӕi giáo trình

Các xe chuyên dөng hiӋn nay có rҩt nhiӅu chӫng loҥi, giáo trình này ÿѭӧc biên soҥncho sinh viên chuyên ngành cѫ khí nông lâm nghiӋp, nên nӝi dung chӍ giӟi hҥn mӝt sӕ chӫngloҥi xe chuyên dͭng chͯ y͇u ÿang s͵ dͭng ÿ͋ hoàn thành các công vi͏c liên quan tr͹c ti͇p

ÿ͇n nông lâm nghi͏p, và công nghi͏p nông thôn Vì các xe chuyên dөng thӵc chҩt là các máy

kéo hoһc ôtô ÿѭӧc trang bӏ các thiӃt bӏ và máy công tác chuyên dùng, nên chúng ÿѭӧc phânloҥi theo dҥng công viӋc mà chúng thӵc hiӋn Trong chѭѫng vӅ xe chuyên dөng chӍ ÿӅ cұpÿӃn sѫ ÿӗ truyӅn lӵc cӫa hӋ thӕng và nguyên lý cҩu tҥo, làm viӋc cӫa máy công tác

Doÿӕi tѭӧng tìm hiӇu cӫa môn hӑc là khá rӝng, sӵ ÿa dҥng vӅ chӫng loҥi cNJng nhѭkӃt cҩu cө thӇ cӫa ôtô máy kéo và xe chuyên dөng rҩt phong phú, nên cuӕn sách này chӍ giӟithiӋu ÿѭӧc mӝt sӕ nguyên lý cҩu tҥo và làm viӋc thѭӡng gһp cӫa các hӋ thӕng và cѫ cҩu trên ôtô máy kéo, ÿӇ minh hӑa cho nguyên lý kӃt cҩu và làm viӋc cӫa mӝt sӕ hӋ thӕng, trong tài liӋu có dүn chӭng cҩu tҥo cө thӇ cӫa mӝt sӕ cѫ cҩu mang tính chҩt minh hӑa

ĈӇ hoàn thiӋn giáo trình này, tác giҧ xin cám ѫn sӵ giúp ÿӥ cӫa tұp thӇ cán bӝ giҧngdұy Bӝ môn Kӻ thuұt Ĉӝng lӵc, Khoa Cѫ-ĈiӋn, Trѭӡng Ĉҥi hӑc Nông nghiӋp I, Hà Nӝi vӅnhӳng góp ý cNJng nhѭ giúp ÿӥ tìm kiӃm tài liӋu tham khҧo

Ôtô máy kéo và xe chuyên dөng ÿѭӧc chӃ tҥo bӣi nhiӅu hãng khác nhau, cách phânloҥi, ÿһt tên v.v phө thuӝc theo nhӳng quan ÿiӇm riêng, ngoài ra do sӵ phong phú vӅ kӃt cҩu

và chӫng loҥi nhѭ trình bày trên ÿây nên cuӕn sách chҳc chҳn không tránh khӓi các thiӃu sót, tác giҧ trân trӑng cám ѫn các ý kiӃn ÿóng góp cӫa ÿӝc giҧ Mӑi góp ý nhұn xét xin gӱi cho tác giҧ theo ÿӏa chӍ: Bӝ môn Kӻ thuұt Ĉӝng lӵc, Khoa Cѫ ÿiӋn, Trѭӡng Ĉҥi hӑc Nông nghiӋp, Hà Nӝi Hoһc ÿӏa chӍ E-mail: ngngocquehau1@yahoo.com

CHѬѪNG I: KHÁI NIӊM Vӄ ÔTÔ MÁY KÉO

VÀ XE CHUYÊN DӨNG

1.1 Khái niӋm chung vӅ ôtô máy kéo và xe chuyên dөng

1.1.1 Khái niӋm chung

Ôtô, máy kéo và xe chuyên dөng là các xe tӵ hành, chúng ÿѭӧc thiӃt kӃ và chӃ tҥo ÿӇhoàn thành các dҥng công viӋc khác nhau, do công dөng và tính chҩt công viӋc cӫa chúng không giӕng nhau nên mһc dù chúng có ÿһc ÿiӇm chung là các xe tӵ hành song chúng có kӃtcҩu cө thӇ, cNJng nhѭ ÿѭӧc trang bӏ các thiӃt bӏ ÿһc biӋt ÿӇ hoàn thành các dҥng công viӋcriêng, vì vұy ôtô máy kéo và xe chuyên dөng rҩt ÿa dҥng vӅ chӫng loҥi và phong phú vӅ kӃtcҩu

Ôtô là xe tӵ hành bҵng bánh lӕp trên ÿѭӡng giao thông không ÿһt ray, dùng ÿӇ chuyên trӣ hành khách và hàng hóa Ngoài ra ôtô còn có thӇ ÿѭӧc trang bӏ máy móc ÿӇ hoàn thành các công viӋc ÿһc biӋt nhѭ nâng hàng bҵng tӡi, bӕc xӃp hàng hóa nhѭ ôtô cҫu trөc, ôtô tӵ ÿәhàng, ôtô rѫmoóc…Phҥm vi ӭng dөng cӫa ôtô rҩt rӝng, hiӋn nay ôtô ÿã ÿѭӧc sӱ dөng trong hҫu hӃt các ngành kinh tӃ Quӕc dân

Máy kéo cNJng là các xe tӵ hành bҵng bánh lӕp hoһc bҵng dҧi xích, máy kéo có thӇchuyӇn ÿӝng trên ÿѭӡng và có thӇ làm viӋc cҧ ӣ nhӳng nѫi không có ÿѭӡng xá hay trên ÿӗngruӝng Máy kéo ÿѭӧc dùng làm nguӗn ÿӝng lӵc cho các máy công tác ÿi theo chúng ÿӇ hoàn thành các công viӋc trong nông lâm nghiӋp, công nghiӋp, giao thông vұn tҧi, xây dӵng v.v…

Trong nông nghiӋp máy kéo ÿѭӧc sӱ dөng ÿӇ thӵc hiӋn nhiӅu dҥng công viӋc khác nhau nhѭ: Cày, bӯa, gieo trӗng, chăm sóc cây trӗng, thu hoҥch, vұn chuyӇn v.v…Ngoài ra máy kéo cNJng có thӇ làm nguӗn ÿӝng lӵc cho các máy tƭnh tҥi nhѭ bѫm nѭӟc, tuӕt lúa, nghiӅntrӝn thӭc ăn giá súc

Trong lâm nghiӋp, máy kéo ÿѭӧc sӱ dөng ÿӇ thӵc hiӋn các công viӋc nhѭ làm ÿҩttrӗng rӯng, khai thác gӛ, nhә rӉ cây, vұn chuyӇn gӛ

Trong giao thông vұn tҧi, máy kéo ÿѭӧc dùng ÿӇ vұn chuyӇn hàng hóa trên các ÿѭӡngxҩu hoһc không có ÿѭӡng giao thông

HiӋn nay ÿӇ giҧm nhҽ cѭӡng ÿӝ lao ÿӝng cho ngѭӡi lao ÿӝng, ÿһc biӋt trong các lƭnhvӵc ÿòi hӓi cҫn chi phí công lao ÿӝng lӟn nhѭ san ӫi, ÿào mѭѫng, bӕc xӃp hàng hóa, thu hoҥch gӛ rӯng v.v…Ngѭӡi ta ÿã trang bӏ các máy công tác chuyên dөng lҳp cho máy kéo hoһc ôtô, khi ÿó máy kéo hoһc ôtô ÿѭӧc gӑi là xe chuyên dөng dùng ÿӇ hoàn thành các dҥngcông viӋc ÿһc biӋt vӟi hiӋu suҩt cao

Tóm lҥi ôtô máy kéo và xe chuyên dөng ÿӅu là các xe tӵ hành, chúng có nguyên lý kӃtcҩu cӫa các hӋ thӕng chính nhѭ hӋ thӕng truyӅn lӵc, hӋ thӕng di ÿӝng, hӋ thӕng lái, hӋ thӕngphanh…cѫ bҧn giӕng nhau Song vì mӛi mӝt loҥi có mӝt công dөng riêng và ÿiӅu kiӋn hoҥtÿӝng khác nhau nên kӃt cҩu cө thӇ cӫa chúng cNJng có ÿһc ÿiӇm riêng và rҩt ÿa dҥng Nhìn chung chúng có cҩu tҥo phӭc tҥp, và phong phú vӅ tính năng sӱ dөng Vì vұy ÿòi hӓi ngѭӡi sӱdөng cҫn có trình ÿӝ chuyên môn nhҩt ÿӏnh mӟi có thӇ khai thác sӱ dөng chúng mӝt cách có hiӋu quҧ kinh tӃ và an toàn lao ÿӝng

1.1.2 Phân loҥi ôtô máy kéo và xe chuyên dөng

ĈӇ ÿáp ӭng nhӳng yêu cҫu vӅ sӱ dөng ÿӗng thӡi nâng cao hiӋu quҧ kinh tӃ cӫa xemáy, ngѭӡi ta ÿã thiӃt kӃ chӃ tҥo ra rҩt nhiӅu loҥi ôtô, máy kéo và xe chuyên dөng khác nhau-khác nhau vӅ công suҩt, vӅ tính năng sӱ dөng, tính năng kӻ thuұt và khác nhau vӅ kӃt cҩu cө

thӇ ViӋc phân loҥi ôtô máy kéo và xe chuyên dөng có thӇ ÿѭӧc tiӃn hành theo nhiӅu cách khác nhau, trong khuôn khә giáo trình này chӍ ÿѭa ra mӝt sӕ phѭѫng pháp phân loҥi chínhliên quan ÿӃn tính năng sӱ dөng và kӃt cҩu cӫa chúng

1.1.2.1 Phân loҥi máy kéo

+ Theo công dͭng

Theo công dөng cӫa máy kéo ngѭӡi ta phân máy kéo thành các loҥi chính sau:

- Máy kéo dùng trong nông nghi͏p

Loҥi máy kéo này có tính năng sӱ dөng phù hӧp vӟi các loҥi công viӋc sҧn xuҩt nông nghiӋp Thuӝc nhóm này ngѭӡi ta lҥi phân thành ba loҥi chính là: Máy kéo có công dͭng

chung, máy kéo v̩n năng và máy kéo chuyên dùng

Máy kéo công dͭng chung là các máy kéo ÿҧm nhiӋm các công viӋc chính trong sҧn

xuҩt nông nghiӋp nhѭ cày, bӯa, gieo trӗng v.v…Lӵc kéo ӣ móc trong khoҧng tӯ 0,2÷8 tҩn vӟivұn tӕc làm viӋc trong khoҧng tӯ 5÷20 km/h ÿӕi vӟi máy kéo xích và 7÷30 km/h ÿӕi vӟi vӟimáy kéo bánh Công suҩt ÿӝng cѫ khoҧng tӯ 12 ÷300 mã lӵc ChiӅu cao gҫm máy tӯ 250÷350 mm

Máy kéo v̩n năng là các máy kéo có thӇ hoàn thành nhiӅu dҥng công viӋc khác nhau

và có thӇ thích ӭng vӟi nhiӅu ÿiӅu kiӋn sӱ dөng hѫn so vӟi máy kéo công dөng chung Ngoài các công viӋc chính trong sҧn xuҩt nông lâm nghiӋp, máy kéo vҥn năng còn có thӇ hoàn thành các công viӋc nhѭ chăm sóc cây trӗng, vұn chuyӇn hàng hóa Thuӝc loҥi máy kéo này chúng

có các ÿһc ÿiӇm kӻ thuұt sau: Công suҩt ÿӝng cѫ tӯ 10÷100 mã lӵc, chiӅu cao gҫm máy tӯ600÷800 mm, bӅ rӝng cѫ sӣ cӫa xe có thӇ ÿiӅu chӍnh ÿѭӧc ÿӇ phù hӧp vӟi bӅ rӝng các hàng cây

Máy kéo chuyên dùng là các nhӳng máy kéo có kӃt cҩu ÿһc biӋt ÿӇ thӵc hiӋn mӝt loҥi

công viӋc nhҩt ÿӏnh hoһc sӱ dөng trong ÿiӅu kiӋn ÿһc biӋt ví dө nhѭ máy kéo dùng ÿӇ thu hoҥch bông, máy kéo thu hoҥch lúa, máy có khung cân bҵng dùng trong ÿӗi dӕc v.v…

- Máy kéo công nghi͏p

Máy kéo dùng trong công nghiӋp thѭӡng là các máy có công suҩt lӟn dùng ÿӇ san ӫimһt bҵng các công trình xây dӵng, khai thác quһng trong hҫm mӓ, vұn chuyên hàng hóa nһngtrên các tuyӃn ÿѭӡng ngҳn hoһc ÿѭӡng xҩu v.v…

+ Theo c̭u t̩o b͡ ph̵n di ÿ͡ng

Bӝ phұn di ÿӝng là các cөm máy, chi tiӃt trӵc tiӃp tác ÿӝng lên mһt ÿѭӡng, mһt ÿҩt ÿӇtҥo nên sӵ chuyӇn ÿӝng cho máy kéo Theo cҩu tҥo bӝ phұn di ÿӝng máy kéo ÿѭӧc phân thành ba loҥi chính:

- Máy kéo bánh (hình 1-1 a) Bӝ phұn di ÿӝng là bánh xe, có thӇ có hai bánh, ba bánh

hoһc 4 bánh, bánh có thӇ là bánh sҳt hoһc bánh lӕp HiӋn nay máy kéo bánh lӕp ÿѭӧc sӱ dөngkhá phә biӃn do khҧ năng cѫ ÿӝng và sӵ chuyӇn ÿӝng êm dӏu cӫa chúng, máy bánh sҳt chӍ sӱdөng trong mӝt sӕ trѭӡng hӧp ÿһc biӋt khi cҫn tăng khҧ năng kéo bám hoһc bánh xe vӯa làm nhiӋm vө cӫa bӝ phұn di ÿӝng vӯa làm nhiӋm vө cӫa bӝ phұn làm ÿҩt nhѭ bánh lӗng

- Máy kéo xích (hình 1-1 b) Ĉһc ÿiӇm chung cӫa loҥi này là giҧm ÿѭӧc áp lӵc riêng

trênÿҩt và có khҧ năng bám tӕt, tuy nhiên kӃt cҩu hӋ thӕng di ÿӝng phӭc tҥp, giá thành cao

Máy kéo xích thѭӡng ÿѭӧc sӱ dөng ÿӇ hoàn thành các công viӋc cҫn lӵc kéo lӟn nhѭsanӫi, cày bӯa trên ÿҩt ÿӝ ҭm cao, nhә và ӫi gӕc cây v.v…

- Máy kéo n͵a xích Loҥi máy này ÿѭӧc thiӃt kӃ trên cѫ sӣ cӫa máy kéo bánh, thѭӡng

ngѭӡi ta lҳp thêm các dҧi xích bao quanh các bánh xe ÿӇ tăng khҧ năng bám vӟi mһt ÿѭӡng

Hình 1-1 Hình d̩ng chung cͯa máy kéo:

a) Máy kéo bánh b˯m; b) Máy kéo bánh xích

+ Theo kӃt cҩu cӫa khung

Theo c̭u t̩o cͯa khung ng˱ͥi ta chia máy kéo thành các lo̩i sau:

Máy kéo có khung.Ӣ loҥi này tҩt cҧ các bӝ phұn máy và cѫ cҩu cӫa máy kéo ÿѭӧc lҳptrên mӝt khung, khung ÿѭӧc chӃ tҥo bҵng thép ÿӏnh hình dҥng chӳ U hay chӳ I ÿѭӧc hàn và tán lҥi vӟi nhau

Máy kéo n͵a khung Loҥi máy kéo này có mӝt phҫn khung liên kӃt vӟi thân ly hӧp,

hӝp sӕ và cҫu sau tҥo thành khung cӫa máy kéo Ĉӝng cѫ cӫa máy kéo ÿѭӧc lҳp lên phҫnkhung phía trѭӟc, còn các cѫ cҩu khác ÿѭӧc lҳp trên thân hӝp sӕ và cҫu sau

Máy kéo không khung Loҥi máy này sӱ dөng phҫn thân cӫa ÿӝng cѫ, hӝp sӕ và cҫu

sau, liên kӃt cӭng vӟi nhau tҥo thành mӝt khӕi thӕng nhҩt trên ÿó ngѭӡi ta lҳp tҩt cҧ các bӝphұn và hӋ thӕng còn lҥi cӫa máy kéo

+ Theo loҥi ÿӝng cѫ dùng trên máy kéo

Dӵa theo loҥi ÿӝng cѫ sӱ dөng, ngѭӡi ta chia máy kéo ra thành ba loҥi:

Máy kéo dùng ÿ͡ng c˯ diêzel;

Máy kéo dùng ÿ͡ng c˯ xăng;

Máy kéo dùng ÿ͡ng c˯ ÿi͏n.

Máy kéo dùng ÿӝng cѫ diêzel ÿѭӧc sӱ dөng phә biӃn hѫn cҧ do tính kinh tӃ và tínhtiӃt kiӋm cӫa ÿӝng cѫ diêzel Máy kéo dùng ÿӝng cѫ xăng ÿѭӧc dùng chӫ yӃu trên các máykéo công suҩt nhӓ, máy kéo làm vѭӡn v.v… vì nó có kӃt cҩu nhӓ gӑn, nhҽ Máy kéo sӱ dөngÿӝng cѫ ÿiӋn vӟi nguӗn ÿiӋn lѭӟi có tính kinh tӃ cao và dӉ thӵc hiӋn tӵ ÿӝng hóa, nhѭng ÿòihӓi ÿҫu tѭ lӟn cho hҥ tҫng cѫ sӣ, nên hiӋn này vүn chѭa ÿѭӧc ӭng dөng nhiӅu trong thӵc tӃ

+ Theo lӟp lӵc kéo

Các công viӋc mà máy kéo ÿҧm nhiӋm ÿòi hӓi lӵc kéo ӣ móc khác nhau và thay ÿәitrong phҥm vi rӝng Mһt khác mӛi loҥi máy kéo chӍ làm viӋc có hiӋu quҧ kinh tӃ cao trong mӝt khoҧng lӵc kéo nhҩt ÿӏnh Do ÿó ngѭӡi ta ÿã thiӃt kӃ nhiӅu loҥi máy kéo vӟi các lӟp lӵckéoӣ móc khác nhau Các máy kéo có lӵc kéo ӣ móc mà ӣ ÿó máy kéo ÿҥt hiӋu suҩt kéo lӟnnhҩt ÿѭӧc xӃp thành mӝt loҥi, hiӋn nay ngѭӡi ta chia ra các loҥi máy kéo sau: 0,2; 0,6; 0,9; 1,4; 2; 3; 4; 5; 6; 9; và 15 tҩn Các loҥi máy kéo có lӟp lӵc kéo lӟn hѫn 6 tҩn thѭӡng dùng trong công nghiӋp Máy kéo có lӟp lӵc kéo tӯ 0,2 ÷ 1,4 tҩn thѭӡng là máy kéo bánh bѫm,

máy kéo có lӵc kéo tӯ 2÷5 tҩn có thӇ là máy kéo bánh hoһc máy kéo xích, các máy kéo có lӵckéo trên 6 tҩn thѭӡng là máy kéo xích hoһc nӱa xích.

1.1.2.2 Phân loҥi ôtô

Hình 1-2 Ôtô du l͓ch

+ Theo công dөng ngѭӡi ta phân ôtô thành các loҥi sau:

Ôtô v̵n chuy͋n, ÿó là nhӳng ôtô chuyên dùng ÿӇ chuyên chӣ hành khách hoһc hàng

hóa Trong loҥi này lҥi ÿѭӧc phân ra các loҥi sau:

Ôtô du l͓ch (xe con), dùng ÿӇ chuyên chӣ hành khách vӟi sӕ ghӃ ngӗi nhӓ hѫn 8 (hình

1-2)

Ôtô buýt (xe khách), chuyên dùng ÿӇ chӣ khách vӟi sӕ ghӃ ngӗi lӟn hѫn 8 và thѭӡngchҥy theo tuyӃn ÿѭӡng quy ÿӏnh (hình 1-3)

Ôtô t̫i là các loҥi ôtô dùng ÿӇ vұn chuyӇn hàng hóa (hình1-4) Theo trӑng tҧi cho

phép, ngѭӡi ta chia ôtô tҧi thành năm loҥi chính là: Ôtô tҧi nhӓ vӟi tҧi trӑng dѭӟi 1 tҩn; Loҥitrung bình có tҧi trӑng tӯ 1÷3 tҩn; Loҥi lӟn có tҧi

trӑng tӯ 3÷5 tҩn; Loҥi nһng có tҧi trӑng tӯ 5 ÷10

tҩn và siêu nһng có tҧi trӑng trên 10 tҩn

Ôtô chuyên dùng, ÿó là các loҥi ôtô ÿѭӧc

trang bӏ các thiӃt bӏ ÿһc biӋt ÿӇ thӵc hiӋn các công

viӋc riêng nhѭ ôtô chӣ bêtông, ôtô cҫn trөc, ôtô

cӭu hӓa v.v…Nhìn chung các ôtô chuyên dùng

ÿѭӧc thiӃt kӃ trên cѫ sӣ các ôtô công dөng chung

có cӥ công suҩt tѭѫng ÿѭѫng, trên ÿó ngѭӡi ta lҳp

các thiӃt bӏ và các máy móc chuyên dùng ÿӇ thӵc

hiӋn mӝt dҥng công viӋc ÿһc biӋt nào ÿó

+ Theo loҥi ÿӝng cѫ:

Ôtô dùng nhiên li͏u l͗ng (xăng, diêzel );

Ôtô dùng nhiên liêu khí (gas);

Hình 1-3 Ôtô Buýt (xe chͧ khách)

Ôtô dùng ÿ͡ng c˯ ÿi͏n.

Thông thѭӡng do yêu cҫu tӕc ÿӝ cao và giҧm

tiӃng ӗn, nên ÿӝng cѫ xăng thѭӡng ÿѭӧc dùng trên

ôtô du lӏch, ÿӝng cѫ diêzel thѭӡng sӱ dөng trên các ôtô tҧi hҥng trung và hҥng nһng Ôtô dùng ÿӝng cѫ ÿiӋn ÿѭӧc dùng phә biӃn trong giao thông ÿѭӡng phӕ, trong các xí nghiӋp, nhà máy

ÿӇ giҧm tiӃng ӗn và ô nhiӉm môi trѭӡng

+ Theo tính năng cѫ ÿӝng

Tính năng cѫ ÿӝng cӫa ôtô là khҧ năng chuyӇn ÿӝng cӫa chúng trên các ÿiӅu kiӋnÿѭӡng xá khó khăn và ÿӏa hình phӭc tҥp Theo tính năng này ngѭӡi ta chia ôtô ra thành hai loҥi chính:

Hình 1-4 Hình d̩ng chung cͯa ôtô t̫i:

a) Xe t̫i lo̩i nh́; b) Xe t̫i có thùng t͹ ÿ͝ hàng.

Ôtô tính năng c˯ ÿ͡ng th̭p Loҥi này chӫ yӃu ÿѭӧc dùng trong thành phӕ và trên các

ÿѭӡng giao thông chính, mһt ÿѭӡng khô và cӭng VӅ ÿһc ÿiӇm kӻ thuұt, các ôtô này thѭӡng

có gҫm xe thҩp, mӝt cҫu chӫ ÿӝng ví dө ôtô du lӏch, ôtô buýt

Ôtô có tính năng c˯ ÿ͡ng cao Ĉó là các loҥi xe có khҧ năng chuyӇn ÿӝng ÿѭӧc trên

cҧ các ÿѭӡng xҩu hoһc thұm chí không có ÿѭӡng xá Ĉһc ÿiӇm cӫa các loҥi xe này là gҫm xecao, thѭӡng có hai, ba thұm chí 4 cҫu chӫ ÿӝng Ôtô tính năng cѫ ÿӝng cao thѭӡng gһp ӣ các

xe quân sӵ, xe vұn tҧi hҥng trung và hҥng nһng, xe thӇ thao ÿӏa hình v v…

1.1.2.3 Phân loҥi xe chuyên dөng

Xe chuyên dөng là các xe tӵ hành, chúng ÿѭӧc thiӃt kӃ chӃ tҥo trên cѫ sӣ cӫa ôtô hoһcmáy kéo cѫ sӣ và ÿѭӧc trang bӏ các thiӃt bӏ và máy công tác ÿһc biӋt ÿӇ hoàn thành mӝt dҥngcông viӋc riêng hoһc trong các ÿiӅu kiӋn làm viӋc ÿһc biӋt Vì vұy ÿӇ phân loҥi xe chuyên dөng, ngѭӡi ta có thӇ phân theo nhiӅu cách khác nhau Phә biӃn nhҩt là dӵa vào loҥi xe và loҥi công viӋc ÿӇ phân loҥi chúng

+ Theo lo̩i xe c˯ sͧ

Dӵa vào loҥi xe cѫ sӣ trên ÿó lҳp các thiӃt bӏ ÿӇ thӵc hiӋn các công viӋc chuyên dөngngѭӡi ta phân ra thành xe ôtô chuyên dөng và máy kéo chuyên dөng, ví dө ôtô cҫn cҭu hoһcmáy kéo cҫn cҭu Ngoài ra ngѭӡi ta cNJng phân xe chuyên dөng theo hӋ thӕng di ÿӝng cӫa xe

cѫ sӣ nhѭ xe chuyên dөng dùng xích hay xe chuyên dөng dùng bánh lӕp

+ Theo lo̩i công vi͏c mà xe chuyên dͭng ÿ̫m nh̵n (hình 1-5)

Cách phân loҥi này ÿѭӧc sӱ dөng phә biӃn hiӋn nay, dӵa vào loҥi công viӋc mà xe chuyên dөng cҫn hoàn thành, ngѭӡi ta chia ra:

Xe chuyên dͭng dùng ÿ͋ v̵n chuy͋n Thuӝc loҥi này là các ôtô và máy kéo bánh hoһc

ÿҫu kéo vӟi rѫmoóc dùng ÿӇ vұn chuyӇn các hàng hóa nhѭ ôtô vұn chuyӇn và trӝn bê tông, máy kéo hay ôtô vұn chuyӇn hàng tӵ ÿә, ôtô vӟi rѫmoóc dùng ÿӇ chӣ hàng ÿһc biӋt siêu trѭӡng, siêu nһng v v…

Xe chuyên dͭng dùng ÿ͋ làm ÿ̭t Thuӝc vào các xe làm ÿҩt gӗm các máy kéo xích

hoһc ôtô và máy kéo bánh, kéo theo hay treo trên chúng các máy công tác ÿһc biӋt dùng ÿӇÿào ÿҩt, san ӫi, cҥp ÿҩt hoһc xúc ÿҩt v.v…

+ Ĉ͡ng c˯ là nguӗn ÿӝng lӵc trên ôtô máy kéo HiӋn nay ÿӝng cѫ ÿӕt trong dùng

nhiên liӋu lӓng hoһc nhiên liӋu khí ÿѭӧc sӱ dөng chӫ yӃu trên ôtô máy kéo Ĉӝng cѫ là mӝt

bӝ phұn quan trӑng cӫa ôtô máy kéo dùng ÿӇ tҥo ra nguӗn năng lѭӧng cho xe hoҥt ÿӝng và cóthӇ truyӅn mӝt phҫn hoһc toàn bӝ công suҩt cӫa ÿӝng cѫ ÿӃn bӝ phұn làm viӋc cӫa máy công tác liên kӃt vӟi chúng

+ H͏ th͙ng truy͉n l͹c (HTTL) là tә hӧp cӫa mӝt loҥt các cѫ cҩu và hӋ thӕng nhҵm

truyӅn mômen quay tӯ trөc khuӹu ÿӝng cѫ ÿӃn bánh chӫ ÿӝng cӫa ôtô, máy kéo HTTL còn

có tác dөng nhҵm biӃn ÿәi vӅ trӏ sӕ và chiӅu cӫa mômen quay truyӅn, cho phép ôtô máy kéo dӯng tҥi chӛ lâu dài mà ÿӝng cѫ vүn làm viӋc, hӋ thӕng truyӅn lӵc còn có thӇ trích mӝt phҫncông suҩt cӫa ÿӝng cѫ ÿӇ truyӅn ÿӃn bӝ phұn làm viӋc cӫa máy công tác Phө thuӝc vào ÿһcÿiӇm cҩu tҥo cӫa xe máy cө thӇ mà trong hӋ thӕng truyӅn lӵc cӫa ôtô máy kéo có thӇ có mӝthai hay nhiӅu cҫu chӫ ÿӝng

C̯u chͯ ÿ͡ng là tә hӧp cӫa các cөm máy và cѫ cҩu cho phép các bánh chӫ ÿӝng quay

vӟi tӕc ÿӝ khác nhau ÿӇ bҧo ÿҧm các bánh lăn êm dӏu trên mһt ÿѭӡng không bҵng phҷng hay khiÿi vào ÿѭӡng vòng, nó còn làm tăng tӹ sӕ truyӅn chung cho hӋ thӕng truyӅn lӵc và liên kӃtbánh xe vӟi khung máy

Truy͉n l͹c cacÿăng dùng ÿӇ truyӅn mômen tӯ hӝp sӕ hay hӝp phân phӕi ÿӃn các cҫu

chӫ ÿӝng cӫa ôtô máy kéo, hoһc tӯ truyӅn lӵc chính ÿӃn các bánh xe chӫ ÿӝng trên cùng mӝtcҫu khi các bánh xe treo ÿӝc lұp vӟi nhau TruyӅn lӵc cacÿăng cho phép các trөc cӫa các bӝphұn máy ÿѭӧc truyӅn ÿӝng không nҵm trong cùng mӝt mһt phҷng và có thӇ dӏch chuyӇntѭѫng ÿӕi vӟi nhau trong mӝt giӟi hҥn nhҩt ÿӏnh

+ H͏ th͙ng di ÿ͡ng gӗm các bánh xe vӟi lӕp ÿàn hӗi hay các chi tiӃt trong cөm dҧi

xích cӫa máy kéo xích, hӋ thӕng di ÿӝng là bӝ phұn trӵc tiӃp tiӃp xúc vӟi mһt ÿѭӡng hoһc mһtÿҩt, nó nhұn mômen chӫ ÿӝng tӯ ÿӝng cѫ qua hӋ thӕng truyӅn lӵc và biӃn mômen chӫ ÿӝngthành lӵc kéo tiӃp tuyӃn hay còn gӑi là lӵc chӫ ÿӝng ÿӇ làm ôtô máy kéo chuyӇn ÿӝng

+ H͏ th͙ng treo (hay còn gӑi là hӋ thӕng giҧm xóc) là tә hӧp cӫa mӝt sӕ các chi tiӃt

và phҫn tӱ ÿàn hӗi, liên kӃt giӳa bӝ phұn di ÿӝng vӟi khung xe, nhҵm giúp cho khung xe ÿѭӧc

êm dӏu trong khi bӝ phұn di ÿӝng luôn chӏu tác ÿӝng cӫa các lӵc va ÿұp do mҩp mô mһtÿѭӡng khi chuyӇn ÿӝng

+ H͏ th͙ng ÿi͉u khi͋n gӗm mӝt loҥt các cѫ cҩu và hӋ thӕng nhҵm ÿiӅu khiӇn ôtô máy

kéo theo các hѭӟng và chiӅu cҫn thiӃt, ÿӗng thӡi giúp ôtô máy kéo chuyӇn ÿӝng әn ÿӏnhkhông trѭӧt lê sang trái hay phҧi Ngoài ra hӋ thӕng ÿiӅu khiӇn còn cho phép ôtô máy kéo giҧm tӕc ÿӝ chuyӇn ÿӝng hoһc dӯng lҥi nhanh chóng khi gһp sӵ cӕ khҭn cҩp

+ Trang b͓ ÿi͏n là tә hӧp cӫa hàng loҥt bӝ phұn, thiӃt bӏ ÿiӋn nhҵm ÿҧm bҧo giúp cho

ôtô máy kéo làm viӋc әn ÿӏnh, tin cұy, tăng tính tiӋn nghi, thuұn lӧi cho ngѭӡi lái, hành khách

và an toàn lao ÿӝng Trang bӏ ÿiӋn là mӝt hӋ thӕng rҩt phӭc tҥp nó có thӇ ÿѭӧc phân ra hai hӋthӕng là hӋ thӕng nguӗn ÿiӋn và hӋ thӕng các thiӃt bӏ tiêu thө ÿiӋn HӋ thӕng nguӗn ÿiӋn dùng tҥo ra nguӗn năng lѭӧng ÿiӋn ÿӇ cung cҩp cho các phө tҧi (các thiӃt bӏ dùng ÿiӋn) HӋ thӕngcác thiӃt bӏ phө tҧi là tә hӧp cӫa tҩt cҧ các thiӃt bӏ có trên ôtô máy kéo dùng năng lѭӧng ÿiӋnnhѭ hӋ thӕng ÿӕt cháy, hӋ thӕng khӣi ÿӝng, hӋ thӕng chiӃu sáng, tín hiӋu, hӋ thӕng ÿiӅu khiӇnbao gӗm cҧ máy tính ÿiӋn tӱ ÿiӅu khiӇn ÿӝng cѫ và ÿiӅu khiӇn thân xe cùng các rѫle hay các

bӝ phұn chҩp hành ÿi theo máy tính, do tính phӭc tҥp cӫa trang bӏ ÿiӋn, nên phҫn này ÿѭӧctrình bày trong mӝt tài liӋu riêng

+ Trang b͓ làm vi͏c là tә hӧp cӫa nhiӅu thiӃt bӏ, bӝ phұn giúp cho ôtô máy kéo và xe

chuyên dөng thӵc hiӋn các công viӋc mӝt cách thuұn tiӋn và ÿҥt hiӋu quҧ cao Sau ÿây chúng

ta tìm hiӇu ÿҥi cѭѫng vӅ sӵ bӕ trí các bӝ phұn chính trên ôtô máy kéo

1.3 Bӕ trí các bӝ phұn chính trên ôtô máy kéo

1.3.1 Bӕ trí ÿӝng cѫ trên ôtô máy kéo

ViӋc bӕ trí ÿӝng cѫ trên ôtô máy kéo phө thuӝc ÿiӅu kiӋn làm viӋc và công dөng cӫamӛi loҥi xe

Ĉӕi vӟi ôtô, thông thѭӡng ÿӝng cѫ có thӇ bӕ trí phía trѭӟc, ӣ giӳa hoһc phía sau xe

Bӕ trí ÿӝng cѫ phía trѭӟc có thӇ áp dөng cho mӑi loҥi ôtô, ÿһt ÿӝng cѫ ӣ phía sau thѭӡngdùng cho ôtô du lӏch và ôtô buýt, còn ÿһt ӣ giӳa buӗng lái và thùng xe thѭӡng áp dөng cho ôtô tҧi Mӛi mӝt phѭӟng án lҳp ÿһt ÿӝng cѫ, ÿӅu ҧnh hѭӣng ÿӃn các chӍ tiêu vӅ sӱ dөng thӇtích chӭa hàng hoһc hành khách và ÿӃn tính thuұn tiӋn khi chăm sóc sӱa chӳa ÿӝng cѫ

NӃu lҳp ÿӝng cѫ ӣ phía trѭӟc và ngoài buӗng lái thì thӇ tích chӭa hàng hoăc bӕ trí sӕghӃ hành khách sӁ bӏ giҧm ÿi khi ôtô có cùng chiӅu dài chung Bӕ trí ÿӝng cѫ phía trѭӟc, khi lái, ngѭӡi lái xe quan sát mһt ÿѭӡng không thuұn lӧi, tuy nhiên viӋc chăm sóc sӱa chӳa ÿӝng

cѫ sӁ thuұn lӧi và dӉ dàng hѫn NӃu lҳp ÿӝng cѫ phía trѭӟc xe và trong buӗng lái, khi ÿó hӋ

sӕ sӱ dөng chiӅu dài xe tăng lên, thӇ tích chӭa hàng và hành khách lӟn hѫn, tuy nhiên viӋcchăm sóc, sӱa chӳa ÿӝng cѫ gһp khó khăn hѫn, vì vұy ӣ các loҥi xe mà ÿӝng cѫ bӕ trí phía

trѭӟc và trong buӗng lái, buӗng lái thѭӡng ÿѭӧc thiӃt kӃ ӣ dҥng lұt ÿѭӧc, khi ÿó cҩu tҥobuӗng lái phӭc tҥp hѫn.

Phѭѫng án lҳp ÿӝng cѫ phía sau xe có ѭu ÿiӇm làm cho hӋ thӕng truyӅn lӵc ÿѫn giҧnhѫn, ngѭӡi lái nhìn thoáng hѫn, hӋ sӕ sӱ dөng chiӅu dài xe tăng lên, ÿӗng thӡi hành khách ÿѭӧc cách nhiӋt vӟi ÿӝng cѫ tӕt hѫn KiӇu bӕ trí này thѭӡng gһp ӣ các xe du lӏch, xe ôtô buýt, nhѭӧc ÿiӇm cѫ bҧn cӫa cách bӕ trí này là hӋ thӕng ÿiӅu khiӇn côn, sӕ, ga phӭc tҥp hѫn do ÿӝng cѫ bӕ trí xa ngѭӡi lái

Khi lҳp ÿӝng cѫ ӣ giӳa xe, tӭc là bӕ trí giӳa buӗng lái và thùng xe thѭӡng áp dөngtrên các xe vұn tҧi, kӇu bӕ trí này có ѭu ÿiӇm làm tҧi trӑng phân bӕ ÿӅu giӳa hai cҫu chӫ ÿӝngkhi không có tҧi trӑng hӳu ích (xe chҥy không tҧi)

Cách chӑn sӵ phân bӕ ÿӝng cѫ ӣ phía trѭӟc hay phía sau trên mӝt xe cө thӇ cҫn quan tâm ÿӃn hӋ sӕ phân bӕ tҧi trӑng lên các cҫu, ÿһc biӋt là xe nhiӅu cҫu chӫ ÿӝng ÿӇ ÿҧm bҧokhai thác tӕt nhҩt khҧ năng kéo bám cӫa các cҫu chӫ ÿӝng

Ĉӕi vӟi máy kéo, do tính chҩt công viӋc mà máy kéo phҧi hoàn thành, ngѭӡi lái ngoài viӋc phҧi quan sát phía trѭӟc xe, trong quá trình làm viӋc còn phҧi theo dõi sӵ làm viӋc cӫacác máy công tác thѭӡng mҳc phía sau máy kéo, nên ӣ máy kéo buӗng lái ÿѭӧc bӕ trí ӣ phía sau, chính vì vұy ÿӝng cѫ máy kéo thѭӡng ÿѭӧc bӕ trí ӣ phía trѭӟc

1.3.2 Bӕ trí hӋ thӕng truyӅn lӵc

1.3.2.1 Bӕ trí hӋ thӕng truyӅn lӵc trên ôtô

HӋ thӕng truyӅn lӵc và sѫ ÿӗ bӕ trí HTTL có ҧnh hѭӣng ÿӃn kӃt cҩu và bӕ trí chung cӫa ôtô

Hình 1-6 S˯ ÿ͛ b͙ trí h͏ th͙ng truy͉n l͹c ôtô hai c̯u vͣi các công thͱc bánh

khác nhau:

Ĉ-Ĉ͡ng c˯; L-Ly hͫp; H-H͡p s͙; C-C̯u chͯ ÿ͡ng; CĈ-Trͭc cacÿăng; P-H͡p s͙

phͭ hay h͡p phân ph͙i; K-Khͣp ma sát

Trên hình 1-6 giӟi thiӋu sѫ ÿӗ hӋ thӕng truyӅn lӵc dùng trên các loҥi ôtô có hai cҫu(hai trөc) trong ÿó sӱ dөng công thӭc bánh 4X2 hoһc 4X4 Trong sѫ ÿӗ các bánh xe ÿѭӧc in nӅn ÿұm biӇu diӉn bánh chӫ ÿӝng, bánh xe không tô ÿұm là bánh bӏ ÿӝng.

Ĉӕi vӟi ôtô hai cҫu có công thӭc bánh 4X2 (4 bánh xe trong ÿó có hai bánh chӫ ÿӝng),thѭӡng dùng sѫ ÿӗ truyӅn thӕng nhѭ hình 1-6 a, ӣ ÿây ÿӝng cѫ ÿѭӧc lҳp phía trѭӟc xe và truyӅn ÿӝng cho hai bánh chӫ ÿӝng ӣ cҫu sau

Ĉӕi vӟi ôtô du lӏch hoһc ôtô buýt, ÿӇ cách nhiӋt cho hành khách và giҧm tiӃng ӗn,ÿӗng thӡi cho ngѭӡi lái quan sát mһt ÿѭӡng tӕt hѫn, ngѭӡi ta thѭӡng bӕ trí cҫu sau chӫ ÿӝng

vàÿӝng cѫ ÿѭӧc lҳp ӣ phía sau và truyӅn chuyӇn ÿӝng cho cҫu sau chӫ ÿӝng (hình 1-6 b)

Ĉӕi vӟi sѫ ÿӗ 4X2 mà cҫu trѭӟc vӯa là chӫ ÿӝng vӯa là cҫu dүn hѭӟng, chúng ta thѭӡng gһp ÿӝng cѫ lҳp dӑc ӣ cҫu trѭӟc (hình 1-6 c) hoһc ÿӝng cѫ lҳp ngang ӣ phía trѭӟc vàtruyӅn ÿӝng trӵc tiӃp cho hai bánh chӫ ÿӝng ӣ cҫu trѭӟc (hình 1-6 d), kӃt cҩu này thѭӡng gһptrên các xe du lӏch (ôtô con), khi ÿӝng cѫ lҳp ngang, ngѭӡi ta có thӇ sӱ dөng truyӅn lӵc chính

là các cһp bánh răng trө, kӃt cҩu hӋ thӕng truyӅn lӵc ÿѭӧc ÿѫn giҧn và gӑn nhҽ hѫn

Ĉӕi vӟi ôtô ba cҫu vӟi công thӭc bánh 6X6 (6 bánh ÿӅu là chӫ ÿӝng) truyӅn ÿӝng ra các cҫu chӫ ÿӝng phía sau có thӇ thӵc hiӋn bҵng mӝt trөc truyӅn (hình 1-7 a) hoһc hai trөctruyӅn ÿӝng (hình 1-7 b) nhӡ truyӅn ÿӝng cacÿăng

Ӣ ôtô bӕn cҫu chӫ ÿӝng (8X8) lҥi có các ÿһc ÿiӇm riêng biӋt TruyӅn ÿӝng theo mӝttrөc (hình 1-7 c) có ѭu ÿiӇm là ÿѫn giҧn vӅ kӃt cҩu, nhѭng nhѭӧc ÿiӇm là sinh ra tҧi trӑng phөlên hӋ thӕng truyӅn lӵc bӣi hiӋn tѭӧng tuҫn hoàn công suҩt, do ÿó làm giҧm hiӋu suҩt, tăng ÿӝhao mòn các chi tiӃt máy, giҧm tuәi thӑ cӫa xe nói chung

Hình 1-7 S˯ ÿ͛ h͏ h͙ng truy͉n l͹c ôtô nhi͉u c̯u vͣi các bánh ÿ͉u là chͯ ÿ͡ng:

Ĉ-Ĉ͡ng c˯; L-Ly hͫp; H-H͡p s͙; C-C̯u chͯ ÿ͡ng; CĈ-Trͭc cacÿăng; P-H͡p s͙ phͭ

hay h͡p phân ph͙i.

ĈӇ tránh nhѭӧc ÿiӇm trên, ӣ các xe ba hay bӕn cҫu chӫ ÿӝng, ngѭӡi ta dùng các hӝpphân phӕi vӟi vi sai cҫu nhѭ trên hình 1-7 b, d Trѭӡng hӧp dùng ba vi sai giӳa các cҫu lҳptrong hӝp phân phӕi P (hình 1-7 d), sӁ tránh hoàn toàn hiӋn tѭӧng tuҫn hoàn công suҩt nhѭngkӃt cҩu hӋ thӕng truyӅn lӵc sӁ phӭc tҥp hѫn

Ĉӕi vӟi ôtô nhiӅu cҫu chӫ ÿӝng, hiӋn nay ngѭӡi ta thѭӡng sӱ dөng hӋ thӕng truyӅn lӵcthӫy tƭnh hoһc truyӅn ÿӝng ÿiӋn, khi ÿó môtѫ thӫy tƭnh hoһc ÿӝng cѫ ÿiӋn ÿѭӧc lҳp ngay trên

các bánh xe chӫ ÿӝng và ÿѭӧc gӑi là "ÿ͡ng c˯-bánh xe", vӟi sѫ ÿӗ nhѭ vұy hӋ thӕng truyӅnlӵc hӧp lý hѫn Bѫm thӫy tƭnh hoһc máy phát ÿiӋn ÿѭӧc cung cҩp cѫ năng tӯ ÿӝng cѫ ÿӕttrong cӫa ôtô máy kéo Tӯ bѫm thӫy tƭnh hay máy phát ÿiӋn ngѭӡi ta dùng ӕng nӕi hay dây ÿiӋn nӕi ÿӃn môtѫ thӫy tƭnh hay ÿӝng cѫ ÿiӋn lҳp trên các bánh chӫ ÿӝng Sau ÿây chúng ta xem xét mӝt vài sѫ ÿӗ cө thӇ cӫa hӋ thӕng truyӅn lӵc thông dөng dùng trên ôtô

Trên hình 1-8 giӟi thiӋu

sѫ ÿӗ hӋ thӕng truyӅn lӵc cӫa

ôtô tҧi mӝt cҫu chӫ ÿӝng

(4X2), ÿây là sѫ ÿӗ ÿѭӧc ӭng

dөng khá phә biӃn trên hҫu hӃt

các ôtô tҧi hҥng nhҽ hiӋn nay

Hình 1-8 S˯ ÿ͛ h͏ th͙ng truy͉n l͹c cͯa ôtô t̫i nh́:

1-Ĉ͡ng c˯; 2-Ly hͫp; 3-H͡p s͙; 4-Cacÿăng; 5-Truy͉n

l͹c chính; 6-Vi sai; 7-Bánh chͯ ÿ͡ng

Trên hình 1-9 là sѫ ÿӗ

hӋ thӕng truyӅn lӵc cӫa ôtô

vұn tҧi hҥng trung Ĉһc ÿiӇm

cӫa hӋ thӕng truyӅn lӵc này là

ngѭӡi ta sӱ dөng ly hӧp thӫy

lӵc hoһc bӝ biӃn ÿәi mômen

quay 1 làm viӋc ÿӗng thӡi vӟi

ly hӧp ma sát 2 Hӝp sӕ ÿѭӧc

bӕ trí ngay phía dѭӟi buӗng lái

ÿӇ thuұn tiӋn cho ÿiӅu khiӇn

Trong moayѫ cӫa bánh chӫ ÿӝng có lҳp bӝ truyӅn lӵc cuӕi cùng kiӇu hành tinh 3, nhӡ kӃt cҩunày gҫm máy không bӏ nâng lên quá cao

Hình 1-9 H͏ th͙ng truy͉n l͹c ôtô t̫i h̩ng n̿ng:

1-Ly h ͫp thͯy l͹c ho̿c b͡ bi͇n mô; 2-Ly hͫp ma sát;

3-Truy͉n l͹c cu͙i cùng

Trên ôtô nhiӅu cҫu chӫ

ÿӝng (hҥng nһng) ngѭӡi ta

thѭӡng sӱ dөng hӝp phân phӕi

dҥng vi sai giӳa các cҫu ÿӇ

giҧm tác hҥi cӫa tuҫn hoàn

công suҩt, sѫ ÿӗ bӕ trí hӋ thӕng

truyӅn lӵc cӫa ôtô ba cҫu chӫ

ÿӝng ÿѭӧc giӟi thiӋu trên hình

1-10 Ĉһc ÿiӇm cӫa sѫ ÿӗ này

răng trө không ÿӕi xӭng, tӯ

ÿây mômen ÿѭӧc phân thành hai mҥch, mӝt mҥch ÿӃn cҫu chӫ ÿӝng trѭӟc, còn mӝt mҥch ÿӃnhӝp phân phӕi phө 3 ÿӇ phân phӕi mômen cho cҫu giӳa và cҫu sau, hӝp phân phӕi 3 là vi sai nónÿӕi xӭng, mômen ÿѭӧc phân bӕ ÿӅu ÿӃn hai cҫu giӳa và cҫu sau

Giӳa các bánh xe chӫ ÿӝng trên cùng mӝt cҫu chӫ ÿӝng ÿӅu bӕ trí truyӅn lӵc chính(truyӅn lӵc trung tâm) bánh răng nón hay bánh răng trө ĈӇ bҧo ÿҧm các bánh xe quay vӟi tӕc

ÿӝ khác nhau khi vào vòng hay khi lăn trên mһt ÿѭӡng không bҵng phҷng, giӳa chúng ÿӅu bӕtrí vi sai bánh răng nón

Trên ÿa sӕ ôtô và máy kéo bánh nhiӅu cҫu chӫ ÿӝng, khi có vi sai giӳa các cҫu và giӳacác bánh chӫ ÿӝng ÿӅu ÿѭӧc trang bӏ bӝ phұn khóa vi sai nhҵm giúp ôtô, máy kéo bánh vѭӧtkhӓi vùng bӏ thiӃu bám cөc bӝ cӫa mӝt bánh chӫ ÿӝng hay mӝt cҫu chӫ ÿӝng.

Hình 1-10 S˯ ÿ͛ b͙ trí h͏ th͙ng truy͉n l͹c ôtô ba c̯u chͯ ÿ͡ng:

1- H͡p s͙ phͭ; 2-H͡p phân ph͙i chính; 3-H͡p phân ph͙i phͭ; 4- Truy͉n l͹c

chính và vi sai giͷa các bánh trên c̯u tr˱ͣc, c̯u giͷa và c̯u sau

1.3.2.2 Bӕ trí hӋ thӕng truyӅn lӵc trên máy kéo

Ӣ máy kéo, nhѭ trình bày trên ÿây do ngѭӡi lái thѭӡng ngӗi phía sau ÿӇ quan sát sӵlàm viӋc cӫa các máy công tác ÿi theo máy kéo, nên khӟp nӕi 2 thѭӡng ÿѭӧc bӕ trí giӳa lyhӧp 1 và hӝp sӕ 3, bӕ trí nhѭ vұy sӁ giúp cho hӝp sӕ máy kéo ÿѭӧc ÿһt ngay phía dѭӟi buӗnglái, nhӡ ÿó cҩu tҥo cѫ cҩu ÿiӅu khiӇn hӝp sӕ ÿѫn giҧn và thuұn tiӋn khi ÿiӅu khiӇn Ngoài ra vì máy kéo cҫn lӵc kéo lӟn, nên trong hӋ thӕng truyӅn lӵc thѭӡng có truyӅn lӵc cuӕi cùng 6 ÿӇlàm tăng tӹ sӕ truyӅn chung cho hӋ thӕng truyӅn lӵc

Trên hình 1-11 trình bày sѫ ÿӗ hӋ thӕng truyӅn lӵc cӫa máy kéo bánh bѫm mӝt, hai cҫu chӫ ÿӝng và máy kéo bánh xích

Ĉӕi vӟi máy kéo mӝt cҫu chӫ ÿӝng, thông thѭӡng ngѭӡi ta thiӃt kӃ cho cҫu sau là cҫuchӫ ÿӝng, bӣi vì ÿһc ÿiӇm làm viӋc cӫa máy kéo là cҫn lӵc kéo lӟn ӣ móc, do ÿó các chi tiӃtcӫa hӋ thӕng truyӅn lӵc và cӫa cҫu sau có kích thѭӟc và khӕi lѭӧng lӟn, trӑng lѭӧng cӫa máykéo thѭӡng phân bӕ lui vӅ phía sau, bӕ trí nhѭ vұy làm tăng khҧ năng kéo bám cӫa máy kéo Ngoài ra trong quá trình làm viӋc, lӵc cҧn cӫa máy công tác còn có tác dөng làm tăng thêmphҧn lӵc pháp tuyӃn tác ÿӝng lên các bánh sau cӫa máy kéo Do ÿó khi bӕ trí cҫu sau là cҫuchӫ ÿӝng sӁ làm tăng thêm mӝt phҫn trӑng lѭӧng bám nghƭa là tăng thêm lӵc chӫ ÿӝng cho máy kéo

ĈӇ tăng khҧ năng kéo bám cӫa máy kéo, ngѭӡi ta cNJng chӃ tҥo các máy kéo hai cҫuchӫ ÿӝng (hình 1-11 b) Khi ÿó trong hӋ thӕng truyӅn lӵc cӫa máy kéo thѭӡng có thêm hӝpphân phӕi hay hӝp sӕ phө 9 ĈӇ tránh sinh ra tuҫn hoàn công suҩt khi tӕc ÿӝ cӫa hai cҫukhông tѭѫng thích vӟi nhau, trong hӝp phân phӕi thѭӡng có lҳp cѫ cҩu vi sai hoһc khӟp masát (khӟp mӝt chiӅu) tӵ ÿӝng gài và ngҳt cҫu trѭӟc khi ÿӝ trѭӧt quay cӫa cҫu chӫ ÿӝng sau lӟnhѫn hoһc nhӓ hѫn giá trӏ cho phép

Máy kéo hai cҫu chӫ ÿӝng sӱ dөng có hiӋu quҧ ӣ nhӳng vùng ÿҩt thiӃu bám, ÿҩt ÿӝ

ҭm cao hay trong ÿiӅu kiӋn ÿӗi dӕc, khi sӱ dөng hai cҫu chӫ ÿӝng, máy kéo bánh thѭӡng có ÿѭӡng kính các bánh trѭӟc và sau bҵng nhau

Ĉӕi vӟi máy kéo bánh, mômen tӯ ÿӝng cѫ truyӅn qua ly hӧp 1 ÿӃn khӟp nӕi 2, quahӝp sӕ 3 tӟi truyӅn lӵc chính 4, hӝp vi sai 5, tӟi hai bán trөc làm quay cһp bánh răng truyӅnlӵc cuӕi cùng 6 và cuӕi cùng làm quay bánh chӫ ÿӝng Ӣ máy kéo hai cҫu chӫ ÿӝng tӯ hӝp sӕ

3 mӝt phҫn công suҩt cӫa ÿӝng cѫ theo hӝp phân phӕi 9 truyӅn tӟi truyӅn lӵc chính 11 cӫacҫu trѭӟc, qua hӝp vi sai 12 tӟi bán trөc và tӟi các cһp bánh răng nón cӫa truyӅn lӵc cuӕi cùng

13ÿӇ làm quay các bánh xe chӫ ÿӝng cӫa cҫu trѭӟc

Hình 1-11 S˯ ÿ͛ h͏ th͙ng truy͉n l͹c

cͯa máy kéo bánh: a) Máy kéo bánh

c̯u sau chͯ ÿ͡ng; b) Máy kéo bánh hai

c̯u chͯ ÿ͡ng; c) Máy kéo xích;

1- Ly hͫp; 2- Khͣp n͙i; 3- H͡p s͙; 4,

11- Truy͉n l͹c chính; 5, 12- Vi sai;

6-Truy͉n l͹c cu͙i cùng; 7- Bán trͭc;

8-C̯u sau; 9- H͡p phân ph͙i; 10- Truy͉n

l͹c cacÿăng; 13-B͡ truy͉n bánh răng

nón; 14- B͡ ph̵n chuy͋n h˱ͣng;

15-Bánh sao chͯ ÿ͡ng; 16- D̫i xích

Trên hình 1-11 c trình bày sѫ ÿӗ bӕ trí hӋ thӕng truyӅn lӵc cӫa máy kéo xích kiӇu mӝtdòng công suҩt, khác vӟi truyӅn lӵc cӫa máy kéo bánh, ӣ máy kéo xích, sau truyӅn lӵc trungtâm 4 là ÿӃn hai bӝ phұn chuyӇn hѭӟng 14 cӫa máy kéo xích, tӯ trөc bӏ ÿӝng cӫa bӝ phұnchuyӇn hѭӟng, mômen ÿѭӧc truyӅn ÿӃn truyӅn lӵc cuӕi cùng 6 rӗi ÿӃn bánh sao chӫ ÿӝng 15, bánh sao chӫ ÿӝng ăn khӟp vӟi mҳt xích cӫa dҧi xích và ÿҭy cho máy kéo dӏch chuyӇn trên ÿѭӡng ray vô tұn do dҧi xích tҥo nên

HiӋn nay trên mӝt sӕ máy kéo xích có công suҩt lӟn dùng trong công nghiӋp và các xe chuyên dөng, hӋ thӕng truyӅn lӵc cӫa chúng thѭӡng dùng kiӇu hai dòng công suҩt truyӅn tӯÿӝng cѫ ÿӃn hai bánh sao chӫ ÿӝng cӫa hai dҧi xích riêng biӋt Vӟi sѫ ÿӗ hӋ thӕng truyӅn lӵchai dòng công suҩt nhѭ vұy, sӁ làm cho truyӅn lӵc chính cNJng nhѭ các chi tiӃt trong hӝp sӕ có kích thѭӟc nhӓ gӑn hѫn vì chӏu tҧi trӑng thҩp hѫn ĈiӇm ÿһc biӋt ӣ hӋ thӕng truyӅn lӵc hai dòng công suҩt là trong hӝp sӕ cӫa máy kéo có hai trөc thӭ cҩp, mӛi trөc thӭ cҩp truyӅnmômen cho mӝt truyӅn lӵc chính riêng ӣ cҫu chӫ ÿӝng và cho mӝt bánh sao chӫ ÿӝng cӫamӝt bên dҧi xích

1.4 Mômen, tӹ sӕ truyӅn và hiӋu suҩt cӫa hӋ thӕng truyӅn lӵc

Trong trѭӡng hӧp tәng quát, mômen quay cӫa bánh chӫ ÿӝng ÿѭӧc tính nhѭ sau:

Trong ÿó : M K là mômen trên bánh chӫ ÿӝng cӫa ôtô máy kéo; M’ là mômen truyӅn

ÿӃn tӯ ÿӝng cѫ; M J là tәng mômen quán tính cӫa các khӕi lѭӧng chuyӇn ÿӝng quay không ÿӅutrong hӋ thӕng truyӅn lӵc quy dүn vӅ trөc bánh chӫ ÿӝng

dt

d j i

dt

d j i

dt

d j

k mx xt x x m

t d d j

Z K

Z K

tính và gia tӕc góc cӫa chi tiӃt thӭ x trong HTTL quy ÿәi vӅ trөc chӫ ÿӝng; Jk, d Zk /dt -

Mômen quán tính và gia tӕc góc cӫa bánh xe chӫ ÿӝng

Trong công thӭc (1.1) dҩu cӝng ÿѭӧc lҩy khi xe chuyӇn ÿӝng chұm dҫn, dҩu trӯ lҩykhi xe chuyӇn ÿӝng nhanh dҫn Khi máy kéo và ôtô chuyӇn ÿӝng ÿӅu MJ = 0 Khi ÿó :

Trong ÿó Me là mômen cӫa ÿӝng cѫ; itp và Ktp là tӹ sӕ truyӅn và hiӋu suҩt cӫa hӋthӕng truyӅn lӵc Tӹ sӕ truyӅn cӫa hӋ thӕng truyӅn lӵc bҵng tích tӹ sӕ truyӅn cӫa tҩt cҧ các cһp bánh răng ăn khӟp tham gia vào truyӅn mômen tӯ ÿӝng cѫ ÿӃn bánh chӫ ÿӝng:

Trongÿó Mkt là mômen truyӅn ÿӃn HTTL cӫa máy kéo còn Mkb là mômen truyӅn ÿӃn

trөc thu công suҩt Mômen quay trên trөc thu công suҩt (MTCS )ÿѭӧc tính theo công thӭc sau:

Nk

KTCS =

Nmstc N

Nms và Mmstc là công suҩt mҩt mát do ma sát trong hӋ thӕng truyӅn lӵc cӫa máy kéo

và cӫa hӋ thӕng truyӅn lӵc cӫa trөc thu công suҩt

Câu hӓi ôn tұp chѭѫng 1: Khái niӋm chung vӅ ôtô máy kéo và xe chuyên dөng

1 Phân biӋt ôtô, máy kéo và xe chuyên dөng, phân tích nhӳng ÿiӇm giӕng và khác nhau giӳa các loҥi xe này

2 Các bӝ phұn chính trên ôtô, máy kéo và xe chuyên dөng, chӭc năng nhiӋm vө cӫatӯng bӝ phұn và hӋ thӕng cӫa chúng

3 Phân tích ѭu nhѭӧc ÿiӇm cӫa viӋc bӕ trính ÿӝng cѫ trên ôtô, máy kéo tӯ ÿó hiӇu ÿѭӧckӃt cҩu cӫa và ÿһc ÿiӇm cҩu tҥo cӫa mӛi loҥi xe khác nhau

CHѬѪNG II: LY HӦP2.1 NhiӋm vө, yêu cҫu và phân loҥi ly hӧp

2.1.2 Yêu cҫu ÿӕi vӟi ly hӧp

Yêu cҫu ÿӕi vӟi ly hӧp là phҧi truyӅn ÿѭӧc mômen lӟn nhҩt cӫa ÿӝng cѫ mà vүnkhông bӏ trѭӧt Muӕn vұy mômen ma sát cӫa ly hӧp phҧi lӟn hѫn mômen quay cӵc ÿҥi cӫaÿӝng cѫ:

2.1.3 Phân loҥi ly hӧp

Ly hӧp ÿѭӧc phân loҥi theo các dҩu hiӋu sau:

+ Theo nguyên t̷c làm vi͏c ly hͫp ÿ˱ͫc chia làm ba lo̩i:

Ĉӕi vӟi ly hӧp ma sát còn có thӇ phân loҥi theo các dҩu hiӋu sau:

+ Theo c˯ c̭u ÿi͉u khi͋n ly hͫp chia ra các lo̩i sau:

Ly h ͫp ÿi͉u khi͋n b̹ng c˯ h͕c có trͫ l͹c lò xo;

Ly hͫp ÿi͉u khi͋n b̹ng c˯ h͕c có trͫ l͹c thͯy l͹c;

Ly hͫp ÿi͉u khi͋n băng c˯ h͕c có trͫ l͹c khí nén

+ Theo ph˱˯ng pháp ép các ÿƭa ma sát ng˱ͥi ta chia ly hͫp ma sát ra các lo̩i:

ÿ͡ng, b͡ ph̵n t̩o l͹c ép, b͡ ph̵n d̳n ÿ͡ng và ÿi͉u khi͋n.

Ly hӧp ma sát ÿѭӧc phân loҥi theo hình dҥng và sӕ lѭӧng bӅ mһt ma sát, theo cҩu tҥo

sӱ dөng ly hӧp mӝt ÿƭa hoһc hai ÿƭa ma sát

Theo cҩu tҥo cѫ cҩu ép có thӇ chia ly hӧp ma sát ra ly hͫp có c˯ c̭u ép b̹ng lò xo trͭ

(hình 2-1 a), c˯ c̭u ép b̹ng lò xo ÿƭa (hình 2-1 c) ho̿c c˯ c̭u ép b̹ng l͹c ly tâm.

Theo dҥng ma sát có ly hͫp ma sát khô và ly hͫp ma sát ˱ͣt (ly hӧp ngâm trong dҫu).Theo trҥng thái ÿóng ngҳt cӫa ly hӧp ngѭӡi ta còn phân ly hӧp ra thành hai loҥi: Ly

h ͫp th˱ͥng xuyên ÿóng và ly hͫp th˱ͥng xuyên mͧ.

2.2.1 Nguyên lý cҩu tҥo và làm viӋc cӫa ly hӧp ma sát

Nguyên lý cҩu tҥo và làm viӋc cӫa ly hӧp ma sát ép bҵng lò xo trө và lò xo ÿƭa ÿѭӧctrình bày trên hình 2-1

Ly hӧp ma sát ép bҵng lò xo trө ÿѭӧc sӱ dөng phә biӃn trên máy kéo và ôtô vұn tҧi,loҥi ép bҵng lò xo ÿƭa sӱ dөng nhiӅu trên ôtô du lӏch Cҩu tҥo cӫa chúng gӗm các phҫn sau:

Phҫn chӫ ÿӝng gӗm bánh ÿà 2 có mһt sau gia công phҷng là mһt làm viӋc , có mӝt hӕclõmÿӇ lҳp gӕi ÿӥ ÿҫu trѭӟc cӫa trөc ly hӧp 8

Thân ly hӧp 6 thѭӡng ÿѭӧc ÿúc bҵng hӧp kim nhôm, bҵng gang hay dұp bҵng thép, có các lӛ ÿӇ bҳt và ÿӏnh vӏ tâm vӟi bánh ÿà Trên thân có các gӡ phía trong ÿӇ liên kӃt vӟi ÿƭa ép, nhѭng vүn cho ÿƭa ép dӏch chuyӇn dӑc trөc mӝt khoҧng lӟn hѫn ÿӝ nén cӫa lò xo ép 5 Ӣ mһttrong cӫa thân có ép vào các cӕc ÿӇ ÿһt lò xo trө, hoһc có mӝt lӛ ÿӇ liên kӃt vӟi ÿƭa lò xo ӣloҥi lò xo ÿƭa

Trên máy kéo, thân ly hӧp ÿѭӧc gia công mӝt lӛ ӣ giӳa, và hàn vào lӛ này mӝt khӟprăng ÿӇ ăn khӟp vӟi răng cӫa mӝt trөc rӛng, lӗng bên ngoài trөc ly hӧp, trөc này truyӅnmômen quay cho trөc thu công suҩt ӣ loҥi trөc thu công suҩt ÿӝc lұp (máy kéo MTZ-80/82)

Ĉƭa ép 4 ÿúc bҵng gang hoһc thép , có khҧ năng dүn nhiӋt tӕt Mһt tiӃp giáp vӟi ÿƭa bӏÿӝng ÿѭӧc gia công nhҹn Mһt kia có các gӡ lӗi tҥo thành các ÿiӇm tӵa ÿӇ lӗng lò xo trөc vào

Phҫn bӏ ÿӝng cӫa ly hӧp gӗm ÿƭa bӏ ÿӝng 3, trên ÿó có tán các ÿӋm ma sát, trong ÿƭa 3

có moayѫ ÿѭӧc lҳp then vӟi trөc ly hӧp 8, cho phép ÿƭa 3 quay cùng vӟi trөc ly hӧp và dӏchdӑc trên trөc ĈӇ giҧm mômen quán tính khi quay thì khӕi lѭӧng cӫa ÿƭa 3 phҧi nhӓ, ÿƭa ly hӧp có kӃt cҩu bҵng lõi thép mӓng, liên kӃt lõi thép và moayѫ ӣ dҥng liên kӃt "mӅm" có bӕ trí

bӝ phұn dұp tҳt dao ÿӝng xoҳn bҵng lò xo hoһc cao su ÿһt vuông góc theo chiӅu hѭӟng kính, hai mһt bên cӫa tҩm thép có tán các ÿӋm ma sát bҵng vұt liӋu amiăng hoһc bakalit-amiăng.

Lò xo ép 5 dҥng lò xo trө hoһc lò xo ÿƭa (lò xo màng) ÿѭӧc chӃ tҥo bҵng các loҥi thép tӕt có tính ÿàn hӗi cao

Mômen truyӅn tӯ trөc khuӹu ÿӝng cѫ tӟi trөc ly hӧp thӵc hiӋn nhӡ mômen ma sátsinh ra giӳa bӅ mһt ma sát cӫa ÿƭa bӏ ÿӝng vӟi mһt bánh ÿà và ÿƭa ép Lӵc ép cӫa các lò xo ÿѭӧc tính toán và chӑn sao cho thoҧ mãn công thӭc (2-1) Trên ôtô vұn tҧi và máy kéo thѭӡng

sӱ dөng ly hӧp ma sát có lò xo ép là lò xo trө, ÿӇ tăng lӵc ép và tránh bӏ gãy lò xo do cӝnghѭӣng khi ÿóng mӣ ly hӧp, thѭӡng ngѭӡi ta dùng hai vòng lò xo lӗng vào nhau, và chiӅuxoҳn cӫa các vòng lò xo ÿһt ngѭӧc nhau Trên ôtô con và xe du lӏch thѭӡng dùng lò xo ÿƭanhѭ hình 2-1 c Khi cҫn truyӅn mômen có trӏ sӕ lӟn, nhѭ trên ÿӝng cѫ tҫu thӫy, ÿӝng cѫ có công suҩt lӟn, khi ÿó ly hӧp thѭӡng có 2 hoһc 3 ÿƭa bӏ ÿӝng, cҩu tҥo và làm viӋc cӫa ly hӧpnhѭ vұy gӑi là ly hӧp ma sát nhiӅu ÿƭa, nguyên lý làm viӋc cӫa ly hӧp nhiӅu ÿƭa cNJng tѭѫng tӵ

ly hӧp mӝt ÿƭa

Hình 2-1 Nguyên lý c̭u t̩o và làm vi͏c cͯa ly hͫp ma sát khô m͡t ÿƭa:

a) É p b̹ng lò xo trͭ; c) É p b̹ng lò xo ÿƭa; a, c) Tr̩ng thái làm vi͏c;

ÿóng", ÿƭa ép 4 luôn ép chһt ÿƭa ma sát 3 vào mһt làm viӋc cӫa bánh ÿà 2 ( hình 2-1 a, c) Khi

ÿó bánh ÿà, ÿƭa bӏ ÿӝng, ÿƭa ép, lò xo, thân ly hӧp quay thành mӝt khӕi Mômen xoҳn truyӅn

tӯ trөc khuӹu ÿӝng cѫ ÿӃn bánh ÿà và qua các bӅ mһt ma sát truyӅn ÿӃn moayѫ ÿƭa bӏ ÿӝng

và tӟi trөc bӏ ÿӝng cӫa ly hӧp Lúc này ly hӧp thӵc hiӋn viӋc truyӅn mômen tӯ ÿӝng cѫ ÿӃntrөc cӫa ly hӧp rӗi vào trөc sѫ cҩp hӝp sӕ

"Tr̩ng thái mͧ" là trҥng thái làm viӋc không thѭӡng xuyên Khi ngѭӡi lái tác ÿӝng

lên cѫ cҩu ÿiӅu khiӇn, qua cѫ cҩu thanh kéo, tay ÿòn sӁ tác dөng lӵc tӟi ә bi ép 7, ә bi ép dӏch

chuyӇn dӑc trөc bӏ ÿӝng tác ÿӝng lên tay ÿòn trong 9 hoһc trӵc tiӃp lên lò xo màng 5, cѫ cҩuÿiӅu khiӇn kéo ÿƭa ép 4 sang trái, lò xo trө bӏ nén lҥi (hoһc màng bӏ uӕn cong) lӵc ép trên ÿƭa

ép bӏ triӋt tiêu, làm tách bӅ mһt giӳa ÿƭa ép vӟi ÿƭa bӏ ÿӝng và bánh ÿà Lúc này phҫn chӫÿӝng gӗm bánh ÿà, thân ly hӧp, và ÿƭa ép vүn quay cùng trөc khuӹu ÿӝng cѫ song không còn truyӅn mômen xoҳn ÿӃn ÿƭa bӏ ÿӝng và trөc bӏ ÿӝng nӳa

Hình 2-2 C˯ c̭u d̳n ÿ͡ng c˯ h͕c cho ly hͫp:

1-Bàn ÿ̩p ly hͫp; 2-Thanh kéo; 3-Tay ÿòn

ngoài; 4-Tay ÿòn trong

Quá trình ÿóng và ngҳt ly hӧp làm lӵc ép cӫa lò xo thay ÿәi, xuҩt hiӋn trѭӧt tѭѫng ÿӕigiӳa các bӅ mһt ma sát Quá trình

này thѭӡng diӉn ra rҩt ngҳn nhѭng

phát sinh nhiӋt khá lӟn Sӵ trѭӧt

gây nên mài mòn các bӅ mһt ma

sát, ÿӕt nóng các chi tiӃt cӫa ly

hӧp và có thӇ dүn ÿӃn hѭ hӓng ly

hӧp Bӣi vұy khi cҫn ngҳt ly hӧp

nên ngҳt mӝt cách dӭt khoát, còn

khiÿóng ly hӧp nên ÿóng nó tӯ tӯ

nhҩt là khi khӣi hành ÿӇ giҧm tҧi

trӑng ÿӝng cho các chi tiӃt trong

hӋ thӕng truyӅn lӵc và cho ÿӝng

cѫ

2.2.2 Cѫ cҩu ÿiӅu khiӇn

ly hӧp

+ C˯ c̭u ÿi͉u khi͋n ÿóng mͧ ly hͫp b̹ng c˯ h͕c

Cѫ cҩu ÿiӅu khiӇn ly hӧp bҵng cѫ hӑc hay còn gӑi là cѫ cҩu dүn ÿӝng trӵc tiӃp (hình 2-2), gӗm mӝt sӕ các cѫ cҩu, ÿòn bҭy, thanh truyӅn liên hӋ vӟi nhau bҵng các khӟp, các giá

ÿӥ dùng ÿӇ truyӅn lӵc ép tӯ bàn ÿҥp ly hӧp 1 ÿӃn ә bi ép, ép vào tay ÿòn ÿӇ tách các ÿƭa masát, mӣ ly hӧp Khi ly hӧp ӣ trҥng thái ÿóng, giӳa ә bi ép và tay ÿòn trong 4 luôn tӗn tҥi mӝtkhe hӣ, ÿҧm bҧo ÿƭa ép ép chһt các ÿƭa chӫ ÿӝng và bӏ ÿӝng vӟi nhau, ÿӗng thӡi khe hӣ này còn có tác dөng nhѭ phҫn dӵ trӳ ÿӇ khi bӅ dҫy các ÿƭa ma sát và ÿƭa ép bӏ mòn sau mӝt thӡigian sӱ dөng Khe hӣ này ÿѭӧc ÿiӅu

chӍnh bҵng thay ÿәi chiӅu dài cӫa

thanh kéo dӑc 2 (trên máy kéo hay

ôtô vұn tҧi) hoһc dây cáp vӣi vӓ cáp

trên ôtô con Ә bi ép thѭӡng dùng là ә

d

e f

a

Lӵc ÿҥp lên bàn ÿҥp ly hӧp

cӫa ngѭӡi lái ÿѭӧc tính nhѭ sau:

Pn = 1,2P/(i C K )d 200, N;

Trongÿó P là lӵc ép cӫa lò xo; K - HiӋu suҩt bӝ truyӅn; ic- Tӹ sӕ truyӅn chung cӫa

cѫ cҩu ép iC = a/b.c/d.e/f ; 1,2 là hӋ sӕ kӇ ÿӃn các lò xo khi cҳt ly hӧp bӏ biӃn dҥng thêm mӝt

lѭӧng

+ C˯ c̭u d̳n ÿ͡ng thͯy c˯

Trên mӝt sӕ máy kéo và ÿһc biӋt là ӣ ôtô ngѭӡi ta thѭӡng sӱ dөng cѫ cҩu dүn ÿӝngthӫy cѫ (hình 2-3) ĈӇ giҧm lӵc tác ÿӝng lên bàn ÿҥp ly hӧp, trong cѫ cҩu dүn ÿӝng cѫ hӑc

ngѭӡi ta thay thanh kéo 2 (hình 2-2) bҵng hai xylanh (xylanh bѫm và xylanh công tác) có ÿѭӡng kính tѭѫng ӭng là d1 và d2, liên hӋ giӳa hai xylanh là ӕng dүn dҫu có thӇ chӏu ÿѭӧc áp lӵc tӟi 10 Mpa Pittông trong xylanh bѫm nhұn lӵc tác ÿӝng trӵc tiӃp tӯ bàn ÿҥp ly hӧp do ngѭӡi lái tác ÿӝng hoһc gián tiӃp qua bӝ cѭӡng hóa ÿӇ giҧm lӵc tác ÿӝng cho ngѭӡi lái

Trong trѭӡng hӧp này tӹ sӕ truyӅn tӯ

bànÿҥp ly hӧp ÿӃn ÿƭa ép là :

i C = a/b.c/d.e/f (d 2 /d 1 ) 2 ;

Trong ÿó d 2 và d 1 là ÿѭӡng kính

xylanh thӫy lӵc Do tӹ sӕ truyӅn phө thuӝc

bұc hai vào tӹ sӕ ÿѭӡng kính các xylanh lӵc,

thѭӡng d2 >d 1, nên tӹ sӕ truyӅn chung tăng

lên khá lӟn, nhӡ vұy có thӇ giҧm tӹ lӋ kích

thѭӟc các tay ÿòn trong và tay ÿòn ngoài

3-Giá ÿͩ; 11-Tay ÿòn.

ĈӇ giҧm lӵc ép lên bàn ÿҥp ly hӧp, ӣ

mӝt sӕ máy kéo và ôtô, ngѭӡi ta sӱ dөng bӝ

trӧ lӵc lò xo (hình 2-4), ly hӧp vӟi trӧ lӵc lò

xo có kӃt cҩu ÿѫn giҧn, giá thành rҿ, rӉ sӱ

dөng và sӱa chӳa nên ÿѭӧc sӱ dөng khá phә

biӃn trên ôtô và máy kéo

Cѫ cҩu dүn ÿӝng trӵc tiӃp có trӧ lӵc cѫ hӑc gӗm thanh kéo 2 và 10, thanh kéo 2 liên kӃt vӟi tay ÿòn ba vai 3, mӝt ÿҫu cӫa tay ÿòn ba vai liên kӃt khӟp cҫu vӟi cӕc lò xo 6, trong cӕc có lò xo 7, mӝt ÿҫu lò xo tǤ vào cӕc 6 ÿҫu kia tǤ vào bu lông 8, khi chѭa ÿҥp lên bàn ÿҥp

ly hӧp, trөc hình hӑc cӫa lò xo trӧ lӵc cao hѫn tâm trөc 4 cӫa tay ÿòn ba vai, ÿҫu cӕc 6 dѭӟitác dөng cӫa lӵc căng ban ÿҫu cӫa lò xo ÿҭy cho tay ÿòn ba vai xoay lên phía trên, thanh kéo

10 dӏch chuyӇn hoàn toàn sang trái, bàn ÿҥp ly hӧp ӣ vӏ trí cao nhҩt, ly hӧp ÿóng hoàn toàn Khi cҫn cҳt ly hӧp, ngѭӡi lái máy ÿҥp lên bàn ÿҥp ly hӧp, thanh kéo 2 ÿҭy tay ÿòn ba vai ÿixuӕng dѭӟi ÿӃn khi trөc hình hӑc cӫa lò xo thҩp hѫn tâm trөc 4 cӫa tay ÿòn ba vai, lӵc ép cӫa

lò xo tҥo ra mӝt mômen ngѭӧc chiӅu kim ÿӗng hӗ ÿӇ trӧ lӵc cho lӵc ÿҥp cӫa ngѭӡi lái

+ C˯ c̭u d̳n ÿ͡ng ly hͫp b̹ng thͯy c˯ có c˱ͥng hóa khí nén

Hình 2-5 C̭u t̩o xylanh và b͡ c˱ͥng hóa l͹c ÿ̩p bàn ÿ̩p ly hͫp ôtô TOYOTA

HiӋn nay ÿӇ cҧi thiӋn ÿiӅu kiӋn làm viӋc cho ngѭӡi lái, trên mӝt sӕ ôtô nhѭ GAS 111, TOYOTA LAND CRUISER v.v… thѭӡng trang bӏ bӝ phұn cѭӡng hóa ÿӇ hӛ trӧ lӵc tác ÿӝnglên bàn ÿҥp ly hӧp cho ngѭӡi lái Bӝ cѭӡng hóa thѭӡng sӱ dөng là bӝ cѭӡng hóa chân không, ÿѭӧc lҳp phía trѭӟc xylanh bѫm (hình 2-5) Nguӗn chân không ÿѭӧc lҩy tӯ bѫm chân không hoһc lҩy tӯ cә hút cӫa ÿӝng cѫ Cҩu tҥo và làm viӋc cӫa bӝ trӧ lӵc chân không tѭѫng tӵ bӝ trӧlӵc chân không cӫa phanh (xem ӣ chѭѫng 7 phҫn phanh trӧ lӵc chân không) Trong buӗngchân không có mӝt màng, van chân không và van không khí Bình thѭӡng khi ÿӝng cѫ làmviӋc, nӃu không ÿҥp vào bàn ÿҥp ly hӧp, van chân không nӕi thông hai khoang ӣ hai bên cӫamàng vӟi cә hút cӫa ÿӝng cѫ, nhӡ lӵc lò xo hӗi vӏ màng luôn luôn ép sang tұn cùng bên phҧi.Khi tác ÿӝng vào bàn ÿҥp ly hӧp, van không khí ÿѭӧc mӣ thông vӟi khoang bên phҧi cӫamàng, trong khi ÿó khoang bên trái vүn thông vӟi cә hút ÿӝng cѫ Nhӡ chênh lӋch áp suҩt,màng dӏch chuyӇn sang trái, qua cҫn ÿҭy, ÿҭy pittông cӫa xylanh bѫm thӫy lӵc ép dҫu sang xylanh công tác ÿӇ mӣ ly hӧp

2.2.3 Ĉһc ÿiӇm cҩu tҥo các chi tiӃt chính cӫa ly hӧp ma sát

+ C̭u t̩o cͯa ly hͫp ma sát khô m͡t và hai ÿƭa th˱ͥng xuyên ÿóng

HiӋn nay ly hӧp ma sát khô mӝt ÿƭa thѭӡng xuyên ÿóng ÿѭӧc sӱ dөng phә biӃn trên hҫu hӃt các loҥi ôtô, máy kéo công suҩt nhӓ và trung bình (hình 2-6 a)

Ly hӧp mӝt ÿƭa ma sát thѭӡng xuyên ÿóng gӗm ÿƭa bӏ ÿӝng 3 (ÿƭa ma sát) ӣ hai mһtcӫa nó có tán các hӧp chҩt tăng ma sát thѭӡng bҵng vұt liӋu amiăng, bakalit-amiăng Ĉƭa bӏÿӝng ÿѭӧc liên kӃt vӟi trөc ly hӧp 11 bҵng moayѫ có then hoa Thân ly hӧp 6 ÿѭӧc bҳt chһtvào bánh ÿà nhӡ 8÷12 bu lông, phía bên trong thân có các cӕc ÿӇ lҳp lò xo ép 16 và các chӕt

17ÿӇ lӗng vào rãnh cӫa ÿƭa ép 4, nhӡ vұy mà ÿƭa ép luôn quay cùng tӕc ÿӝ vӟi thân ly hӧp vàbánhÿà tҥo thành phҫn chӫ ÿӝng cӫa ly hӧp và khi không tác ÿӝng vào bàn ÿҥp ly hӧp dѭӟitác dөng cӫa lӵc ép cӫa các lò xo 16, ÿƭa 4 ép chһt ÿƭa bӏ ÿӝng vào bӅ mһt bánh ÿà làm phát sinh lӵc ma sát giӳa bӅ mһt tiӃp xúc cӫa bánh ÿà, ÿƭa bӏ ÿӝng và ÿƭa ép, mômen ÿѭӧc truyӅn

tӯ bánh ÿà ÿӃn ÿƭa bӏ ÿӝng tӟi moayѫ ÿƭa bӏ ÿӝng cho trөc bӏ ÿӝng cӫa ly hӧp

Hình 2-6 Nguyên lý c̭u t̩o ly hͫp ma sát khô th˱ͥng xuyên ÿóng:

a) M͡t ÿƭa; b) Hai ÿƭa;

Toàn bӝ các chi tiӃt cӫa phҫn chӫ ÿӝng và bӏ ÿӝng cӫa ly hӧp ÿѭӧc lҳp trong vӓ bҧo

vӋ ly hӧp 2 thѭӡng ÿѭӧc dұp bҵng tôn hay ÿúc bҵng hӧp kim nhôm hoһc gang

Khi ngѭӡi lái tác ÿӝng mӝt lӵc vào bàn ÿҥp ly hӧp 12, thông qua cѫ cҩu dүn ÿӝng gӗmcác thanh kéo 13, ÿòn mӣ ngoài 14 làm dӏch chuyӇn ә bi ép 10 sang trái, ép vào ÿҫu dѭӟi ÿòn

mӣ trong 9, thông qua thanh 7 kéo ÿƭa ép 4 dӏch chuyӇn sang phҧi nén các lò xo ép 16 vào mӝt lѭӧng, tӹ lӋ vӟi viӋc tăng lӵc ÿҥp lên bàn ÿҥp ly hӧp, lӵc ép cӫa ÿƭa ép và mômen xoҳntruyӅn tӯ trөc khuӹu sang trөc bӏ ÿӝng ly hӧp sӁ giҧm dҫn, khi giӳa ÿƭa ép và ÿƭa bӏ ÿӝng có khe hӣ, lӵc ép bҵng không, viӋc truyӅn mômen xoҳn tӯ trөc khuӹu ÿӃn trөc ly hӧp sӁ kӃt thúc Các ly hӧp mà ӣ trҥng thái bình thѭӡng ÿƭa ép luôn ép ÿƭa ma sát vào bánh ÿà nhѭ trình bày trên ÿây gӑi là ly hͫp th˱ͥng xuyên ÿóng, các ÿƭa bӏ ÿӝng, ÿƭa ép, bánh ÿà làm viӋc ӣ trҥng

thái khô nên gӑi là ly hͫp ma sát khô

NӃu mӝt ly hӧp mà ӣ trҥng thái bình thѭӡng-ngѭӡi lái không tác ÿӝng lên cѫ cҩu ÿiӅukhiӇn, ÿƭa ép luôn tách khӓi ÿƭa bӏ ÿӝng, mômen không truyӅn tӯ trөc khuӹu ÿӝng cѫ ÿӃn trөc

ly hӧp, tay hoһc bàn ÿҥp ly hӧp ÿѭӧc ÿӏnh vӏ ӣ mӝt vӏ trí tѭѫng ӭng gӑi là vӏ trí "ng̷t ly hͫp".Quá trình truyӅn mômen xoҳn tӯ trөc khuӹu sang trөc ly hӧp chӍ thӵc hiӋn khi ta ÿһt tay hay bànÿҥp ly hӧp ÿӃn vӏ trí "ÿóng ly hͫp" khi ÿó ÿƭa ép qua cѫ cҩu ÿiӅu khiӇn ÿѭӧc giҧi phóng

và ép ÿƭa bӏ ÿӝng vào bánh ÿà, viӋc truyӅn mômen xoҳn bҳt ÿҫu diӉn ra thì ngѭӡi ta gӑi ly hӧpnhѭ vұy là ly hͫp ma sát khô th˱ͥng xuyên mͧ

Trên mӝt sӕ máy kéo công suҩt lӟn nhѭ máy kéo ĈT-75, T-74, T-150 ÿӇ làm tăngmômen truyӅn qua ly hӧp ngѭӡi ta thѭӡng sӱ dөng ly hӧp ma sát khô hai ÿƭa thѭӡng xuyên ÿóng (hình 2-6 b) VӅ nguyên lý cҩu tҥo, làm viӋc cӫa ly hӧp và cӫa cѫ cҩu ÿiӅu khiӇn cѫ bҧngiӕng nhѭ ly hӧp mӝt ÿƭa, ӣ ÿây ÿiӇm khác nhau cѫ bҧn là trong thân ly hӧp có lҳp hai ÿƭa bӏÿӝng 21 và 23, moayѫ cӫa các ÿƭa bӏ ÿӝng có then hoa và ÿѭӧc lҳp vào phҫn ÿҫu có then hoa cӫa trөc ly hӧp Tѭѫng ӭng vӟi mӛi ÿƭa bӏ ÿӝng, ly hӧp có hai ÿƭa ép 20 và 22, các ÿƭa này liên kӃt vӟi thân ly hӧp nhӡ các ÿinh tán hay bulông lҳp vào thân, các ÿinh này lӗng vào khe cӫa ÿƭa ép nhӡ vұy các ÿƭa ép quay cùng thân ly hӧp và bánh ÿà nhѭ bӝ phұn chӫ ÿӝng cӫa ly

hӧp nhѭng vүn có khҧ năng dӏch chuyӇn dӑc trөc Ӣ trҥng thái làm viӋc các ÿƭa ép ép chһt các ÿƭa bӏ ÿӝng vào bánh ÿà, bӅ mһt tҥo lӵc ma sát và mômen ma sát tăng lên hai lҫn, nhӡ vұy làm tăng khҧ năng truyӅn mômen cӵc ÿҥi cӫa ly hӧp Khi tác ÿӝng vào bàn ÿҥp ly hӧp trѭӟc tiên ÿƭa ép 20 ÿѭӧc kéo ra trѭӟc, sau ÿó nhӡ lӵc căng cӫa ba lò xo 18 ÿҭy ÿƭa ép 22 ÿi ra cho ÿӃnkhi tǤ vào chӕt giӟi hҥn 19, tiӃp tөc ÿҥp bàn ÿҥp ly hӧp ÿӃn cuӕi hành trình ÿƭa ép 20 sӁ tách khӓi bӅ mһt ma sát cӫa ÿƭa bӏ ÿӝng 21 mômen truyӅn tӯ trөc khuӹu ÿӃn trөc bӏ ÿӝng ÿѭӧcngҳt hoàn toàn.

Hình 2-7 Lò xo ép cͯa ly hͫp: a) Lò xo trͭ; b) Lò xo ÿƭa

+Lò xo ép (hình 2-7) hiӋn nay thѭӡng dùng hai loҥi: Lò xo trө và lò xo ÿƭa Ӣ ÿa sӕ

ôtô tҧi và máy kéo ngѭӡi ta dùng lò xo trө dҥng lò xo ÿѫn có ÿѭӡng kính ngoài cӫa vòng lò xo

cӕ ÿӏnh, trên mӝt sӕ máy kéo và ôtô công suҩt lӟn ngѭӡi ta thѭӡng dùng hai vòng lò xo lӗngvào nhau, chiӅu xoҳn cӫa hai vòng ÿһt ngѭӧc nhau, kӃt cҩu lò xo trө nhѭ vұy làm tăng lӵc ép lênÿƭa ép và tránh hiӋn tѭӧng cӝng hѭӣng làm gүy lò xo trong quá trình làm viӋc Lò xo trө

có các vòng ӣ hai ÿҫu ép sát vӟi nhau và ÿѭӧc mài phҷng ÿӇ tiӃp xúc tӕt vӟi ÿӃ cӫa ә ÿһt ĈӇ

lò xo ÿӏnh vӏ tӕt, trên thân ly hӧp phía bên trong có làm các gӡ lӗi, tѭѫng tӵ trên ÿƭa ép, phía mһt không tiӃp xúc vӟi ÿƭa ma sát có các ә ÿһt và trө dүn hѭӟng (xem hình 2-7 a)

Lò xo ÿƭa (hình 2-7 b) ÿѭӧc chӃ tҥo tӯ thép ÿàn hӗi cao giӕng nhѭ ÿƭa vành khăn tròn Phҫn phía trong có các rãnh dài xҿ hѭӟng tâm và ÿѭӧc kӃt thúc bҵng các lӛ tròn tҥo ÿiӅu kiӋncho lò xo có khҧ năng biӃn dҥng tӕt, ÿӗng thӡi tiӃp xúc ÿӅu vӟi ә bi ép mӣ ly hӧp Ĉҫu trong cӫa lò xo ÿѭӧc mài lõm tҥo nên rãnh tròn nhҵm giҧm diӋn tích tiӃp xúc vӟi ә bi ép và tҥo ÿiӅukiӋn kiӇm tra ÿӝ mòn cӫa mép trong lò xo sau mӝt thӡi gian làm viӋc nhҩt ÿӏnh Vòng ngoài cӫa lò xo ÿѭӧc liên kӃt vӟi ÿƭa ép nhӡ vòng khóa bҵng lò xo Phҫn giӳa lò xo liên kӃt vӟi thân

ly hӧp, cho phép lò xo làm viӋc nhѭ mӝt ÿòn bҭy có ÿiӇm tӵa giӳa Lò xo ép ӣ trҥng thái tӵ

do có dҥng hình nón, khi lҳp thân ly hӧp vào bánh ÿà, lò xo ÿã bӏ biӃn dҥng và tҥo nên lӵc épbanÿҫu Khi tác ÿӝng lӵc lên bàn ÿҥp ly hӧp, ә bi ép dӏch chuyӇn sang trái tǤ lên vòng tròn ÿӍnh lò xo ép, lò xo biӃn dҥng tiӃp nhѭng vòng tròn lӟn cӫa lò xo lҥi uӕn cong sang phҧi, nhӡvұy nó kéo ÿƭa ép dӏch chuyӇn ra, tách các bӅ mһt làm viӋc cӫa ly hӧp

+ Ĉ̿c ÿi͋m c̭u t̩o cͯa ÿƭa b͓ ÿ͡ng ly hͫp: Ĉƭa bӏ ÿӝng có hai loҥi: Loҥi cӭng và loҥi

mӅm Cҩu tҥo ÿƭa gӗm moayѫ, xѭѫng ÿƭa, giҧm chҩn, tҩm ma sát, ÿinh tán (hình 2-8)

Hình 2-8 Ĉƭa ly hͫp: a) D̩ng cͱng; b) D̩ng m͉m;

1-Ĉ͏m ma sát; 2-Moay˯; 3-X˱˯ng ÿƭa d̩ng ph̻ng; 4-X˱˯ng ÿƭa d̩ng vênh; 5-Ĉƭa có

c͵a s͝ ÿ͋ l̷p lò xo gi̫m ch̭n; 6-X˱˯ng ÿƭa; 7-Lò xo gi̫m ch̭n.

Ĉƭa ly hӧp gӗm moayѫ nҵm trong cùng có then hoa di trѭӧt trên trөc bӏ ÿӝng Phҫnngoài cӫa moayѫ ÿӕi vӟi loҥi ÿƭa cӭng (h 2-8 a) ÿѭӧc tán vӟi xѭѫng ÿƭa Ĉӕi vӟi ÿƭa loҥimӅm (h 2-8 b) phía ngoài moayѫ có dҥng hình hoa thӏ Trên các phҫn trӕng có chӛ ÿӇ lҳp lò

xo trө giҧm chҩn Ôm bên ngoài là hai vành thép lá, hai vành này ÿѭӧc tán chһt trên xѭѫngÿƭa nhӡ các ÿinh tán bҵng thép, nhѭng cho phép dӏch chuyӇn nhӓ ÿӕi vӟi moayѫ Giӳa các vành thép và moayѫ có các tҩm ma sát bӏ ép chһt nhӡ ÿinh tán Trên các vành thép có các ôcӱa sә nhӓ, lӗng vào ÿó là lò xo giҧm chҩn Mӝt ÿҫu cӫa lò xo giҧm chҩn tǤ vào moayѫ, ÿҫukia tǤ vào cӱa sә Sӵ dӏch chuyӇn nhӓ giӳa moayѫ và vành thép chӍ ÿѭӧc thӵc hiӋn khi các lò

xo bӏ biӃn dҥng tiӃp, và ÿӫ lӟn ÿӇ thҳng lӵc ma sát giӳa các tҩm ma sát và vành thép (h.2-8 b)

Xѭѫng ÿƭa làm bҵng thép ÿàn hӗi, phҫn trong ÿѭӧc tán vӟi vành thép, phҫn ngoài tán vӟi tҩm ma sát cӫa ly hӧp Xѭѫng ÿƭa chӃ tҥo bҵng thép lá, có hai loҥi: X˱˯ng ph̻ng và

x˱˯ng ÿ˱ͫc u͙n vênh làn sóng (hình 2-8 a), tҥo ÿiӅu kiӋn có thӇ biӃn dҥng dӑc trөc nhӓ khi

làm viӋc Nhӡ cҩu trúc nhѭ vұy, xѭѫng ÿƭa có khҧ năng ÿàn hӗi dӑc trөc và theo chiӅu xoҳnnên có thӇ làm êm dӏu quá trình ÿóng mӣ ly hӧp

Tҩm ma sát làm bҵng vұt liӋu amiăng, bakalit amiăng, vұt liӋu này có hӋ sӕ ma sátcao và әn ÿӏnh, chӏu mài mòn, ÿѭӧc tán vào xѭѫng ÿƭa nhӡ hai hàng ÿinh tán bҵng ÿӗng hoһchӧp kim nhôm Trên bӅ mһt tҩm ma sát có xҿ các rãnh hѭӟng kính và vòng tròn nhҵm tăngkhҧ năng tiӃp xúc tҥo nên các rãnh thoát bӫi bҭn và nhiӋt ra ngoài

Bӝ giҧm chҩn xoҳn bao gӗm: Bӕn lò xo trө ÿһt trong các ô cӱa sә vӟi lӵc ép ban ÿҫunhҩt ÿӏnh (xem hình 2-8 b), các tҩm ma sát ӣ vành trong bӏ ép giӳa hai mһt cӫa moayѫ và các vành thép nhӡ ÿinh tán bҵng thép Nhѭ vұy moayѫ và xѭѫng ÿƭa ÿѭӧc nӕi ÿàn hӗi và có thӇxoay tѭѫng ÿӕi vӟi nhau Khi có sӵ xoay tѭѫng ÿӕi các lò xo trө bӏ nén lҥi, so vӟi viӋc nӕicӭng moayѫ và xѭѫng ÿƭa (ÿƭa cӭng) thì ÿӝ cӭng cӫa hӋ thӕng truyӅn lӵc có ÿƭa ly hӧp loҥimӅm nhӓ hѫn, tҫn sӕ dao ÿӝng riêng cӫa hӋ thӕng giҧm ÿi, hҥn chӃ ÿѭӧc khҧ năng xuҩt hiӋncӝng hѭӣng ӣ tҫn sӕ cao Vì giӟi hҥn cӫa kích thѭӟc ô cӱa sә và ÿӇ ÿҧm bҧo truyӅn hӃtmômen xoҳn nên không thӇ giҧm thҩp ÿӝ cӭng cӫa các lò xo giҧm chҩn, hiӋn tѭӧng cӝnghѭӣng ӣ tҫn sӕ thҩp ÿѭӧc giҧm nhiӅu nhӡ các tҩm ma sát ӣ vành trong moayѫ, các tҩm ma sátdӏch chuyӇn tѭѫng ÿӕi vӟi moayѫ và biӃn ÿӝng năng thành nhiӋt năng tӓa ra môi trѭӡng

+ C̭u t̩o m͡t s͙ ly hͫp ma sát trên ôtô máy kéo

- Ly hͫp cͯa ôtô con hi͏u TOYOTA LAND CRUISER

Hình 2-9 L y hͫp ôtô TOYOTA LAND CRUISER

Ĉây là loҥi ly hӧp ma sát khô mӝt ÿƭa có lò xo ép dҥng ÿƭa (hình 2-9) Bánh ÿà cӫaÿӝng cѫ vӯa là chi tiӃt cӫa ÿӝng cѫ vӯa là chi tiӃt cӫa bӝ phұn chӫ ÿӝng Bánh ÿà ÿѭӧc bҳtchһt vӟi trөc khuӹu nhӡ bu lông ÿӏnh tâm, trên bӅ mһt cӫa nó ÿѭӧc gia công nhҹn làm bӅ mһttӵa cӫa ly hӧp Mép ngoài cӫa bánh ÿà có các lӛ ren ÿӇ bҳt vӟi thân ly hӧp, ÿӗng thӡi có các chӕt ÿӏnh tâm bҧo ÿҧm ÿӗng tâm giӳa bánh ÿà và thân ly hӧp Bánh ÿà làm bҵng gang có khҧnăng dүn nhiӋt cao Phҫn lõm phía trong có các lӛ thoát dҫu, mӥ, các lӛ ÿѭӧc khoan xiên tҥoÿiӅu kiӋn cho dҫu mӥ thoát ra ngoài theo lӵc ly tâm

Thân ly hӧp làm bҵng thép dұp có các lӛ ÿӇ bҳt và ÿӏnh tâm vӟi bánh ÿà Trên thân cócác gӡ lӗi hoһc lӛ ÿӇ liên kӃt vӟi ÿƭa ép nhѭng vүn cho phép ÿƭa ép di chuyӇn dӑc trөc Lӛtrong cӫa nó có gӡ lӗi giӳ cho vòng lò xo khóa nhҵm cӕ ÿӏnh lò xo ép dҥng ÿƭa Ĉƭa ép làmbҵng gang, có khҧ năng dүn nhiӋt tӕt Mһt tiӃp giáp vӟi ÿƭa bӏ ÿӝng ÿѭӧc gia công nhҹn, mһtÿӕi diӋn có các gӡ lӗi, mӝt sӕ gӡ tҥo nên các ÿiӇm tӵa cho lò xo ép, mӝt sӕ gӡ khác tҥo nên cácÿiӇm truyӅn mômen xoҳn giӳa thân và ÿƭa ép

- Ly hͫp cͯa máy kéo MTZ-50 (Hình 2-10)

VӅ nguyên lý cҩu tҥo các chi tiӃt chính cӫa ly hӧp trên máy kéo cNJng tѭѫng tӵ nhѭ lyhӧp cӫa ôtô tuy nhiên trên máy kéo ly hӧp ngoài nhiӋm vө truyӅn và ngҳt mômen ÿӃn trөc sѫcҩp hӝp sӕ còn có nhiӋm vө truyӅn mômen cho trөc thu công suҩt (TCS) và dүn ÿӝng cho bѫm dҫu cӫa hӋ thӕng nâng hҥ thӫy lӵc cӫa cѫ cҩu treo v.v…mһt khác mômen truyӅn qua ly hӧp cӫa máy kéo thѭӡng lӟn hѫn so vӟi cӫa ôtô khi công suҩt ÿӝng cѫ tѭѫng ÿѭѫng do máykéo cҫn lӵc kéo lӟn và vұn tӕc nhӓ, vì vұy ly hӧp ma sát trên máy kéo có các ÿiӇm khác biӋtsau:

Bánh ÿà 1 có khӕi lѭӧng lӟn ÿӇ tăng mômen quán tính, mһt sau cӫa bánh ÿà là mһtlàm viӋc ÿѭӧc gia công cҭn thұn và có khoan hai hàng lӛ có ren ÿӇ bҳt vӟi thân ly hӧp và vӟithân trung gian nӕi vӟi hӝp sӕ.

Thân ly hӧp 1 thѭӡng ÿѭӧc dұp bҵng thép, có các lӛ ÿӇ bҳt và ÿӏnh vӏ tâm vӟi bánh ÿà.Trên thân ly hӧp có ép vào các cӕc ÿӇ ÿһt lò xo trө 11, lӛ ӣ tâm cӫa thân ly hӧp ÿѭӧc ép vàhàn vào mӝt moayѫ có răng trong 10, moayѫ này ăn khӟp vӟi trөc rӛng 7 có răng ngoài ÿӇtruyӅn chuyӇn ÿӝng cho trөc thu công suҩt và bѫm dҫu cӫa cѫ cҩu treo

Ĉƭa ép 12 làm bҵng gang, có khҧ năng dүn nhiӋt tӕt Mһt tiӃp giáp vӟi ÿƭa bӏ ÿӝngÿѭӧc gia công nhҹn Mһt kia có các gӡ lӗi tҥo thành các ÿiӇm tӵa ÿӇ lӗng lò xo ép hình trөvào và ba trө cao lӗng qua khe cӫa thân ly hӧp ÿӇ liên kӃt khӟp vӟi tay ÿòn trong 18

Tayÿòn trong 18 mӝt ÿҫu liên kӃt khӟp vӟi ÿƭa ép, ÿҫu kia dùng ÿӇ ә bi ép 9 tǤ vào khi mӣ ly hӧp, ӣ trên thân có lҳp mӝt vít tӵa vào thân ly hӧp khi cҳt ly hӧp, và dùng nó ÿӇÿiӅu chӍnh khe hӣ giӳa ә bi ép và ÿҫu dѭӟi tay ÿòn trong

Phҫn bӏ ÿӝng cӫa ly hӧp gӗm ÿƭa bӏ ÿӝng 15, ÿƭa liên kӃt vӟi moayѫ 16, maoayѫ này liên kӃt vӟi ÿҫu trөc bӏ ÿӝng 17 bҵng then hoa Ĉƭa ma sát cӫa ly hӧp trên máy kéo MTZ-50/52, MTZ-80/82 là loҥi ÿƭa ma sát chӏu tҧi nһng, kiӇu mӅm Cҩu tҥo cӫa ÿƭa bӏ ÿӝng giӕngnhѭ trình bày trên hình 2-8 b

Moayѫ nҵm trong cùng có then hoa và dӏch chuyӇn ÿѭӧc trên trөc bӏ ÿӝng Phҫn ngoàicӫa moayѫ có dҥng hình hoa thӏ Trên các phҫn trӕng có chӛ ÿӇ lҳp lò xo trө giҧm chҩn Ôm bên ngoài là hai vành thép lá, hai vành này ÿѭӧc tán chһt trên xѭѫng ÿƭa nhӡ các ÿinh tán bҵng thép, nhѭng cho phép dӏch chuyӇn nhӓ ÿӕi vӟi moayѫ Giӳa các vành thép và moayѫ có các tҩm ma sát bӏ ép chһt nhӡ ÿinh tán Trên các vành thép có các ô cӱa sә nhӓ, lӗng vào ÿó là

lò xo giҧm chҩn Mӝt ÿҫu cӫa lò xo giҧm chҩn tǤ vào moayѫ, ÿҫu kia tǤ vào cӱa sә Sӵ dӏchchuyӇn nhӓ giӳa moayѫ và vành thép chӍ ÿѭӧc thӵc hiӋn khi các lò xo bӏ biӃn dҥng tiӃp, và ÿӫlӟn ÿӇ thҳng lӵc ma sát giӳa các tҩm ma sát và vành thép

Xѭѫng ÿƭa làm bҵng thép ÿàn hӗi, phҫn trong ÿѭӧc tán vӟi vành thép, phҫn ngoài tán vӟi tҩm ma sát 13 cӫa ly hӧp Xѭѫng ÿƭa chӃ tҥo bҵng thép lá, ÿѭӧc uӕn vênh làn sóng, tҥoÿiӅu kiӋn có thӇ biӃn dҥng dӑc trөc nhӓ khi làm viӋc Nhӡ cҩu trúc nhѭ vұy, xѭѫng ÿƭa có khҧnăng ÿàn hӗi dӑc trөc và theo chiӅu xoҳn nên có thӇ làm êm quá trình ÿóng mӣ ly hӧp

Lò xo ép 11 dҥng lò xo trө ÿѭӧc chӃ tҥo bҵng các loҥi thép tӕt có tính ÿàn hӗi cao

Hình 2-10 C̭u t̩o ly hͫp máy kéo MTZ-50: a) Ly hͫp; b) Khͣp n͙i;

1-Bánh ÿà; 2, 4-Bánh răng d̳n ÿ͡ng b˯m d̯u c˯ c̭u treo; 3, 9-B̩c và ͝ bi ép; 5-Trͭc s˯ c̭p h͡p s͙; 6-N͑a khͣp n͙i sau; 7-Trͭc d̳n ÿ͡ng thu công sṷt (TCS); 8-Bánh răng d̳n ÿ͡ng TCS; 10, 16-Moay˯; 11-Lò xo ép; 12-Ĉƭa ép; 13-Ĉ͏m ma sát; 14-Thân ly hͫp; 15-Ĉƭa b͓ ÿ͡ng; 17-Trͭc ly hͫp; 18-Tay ÿòn trong; 19-Lò xo gi̫m ch̭n; 20-Lò xo h͛i v͓; 21-Vít ÿi͉u ch͑nh; 22-V͗ ly hͫp; 23-Vòng ÿ͏m; 24-Ĉ͏m cao su; 25-N͑a khͣp

n ͙i phía tr˱ͣc.

Trөc ly hӧp 17 ÿѭӧc lҳp trên hai ә bi cҫu trong khoang trung gian nӕi vӟi hӝp sӕ, nӱatrѭӟc cӫa trөc ly hӧp phân bӕ trong khoang ly hӧp 22 ÿѭӧc lӗng vào trөc rӛng chӃ tҥo liӅn vӟibánh răng 7 truyӅn lӵc cho trөc thu công suҩt (TCS), trөc này ÿѭӧc lҳp trên hai ә bi cҫu, ӕngtrѭӧt 3 và ә bi ép 9 ÿѭӧc trѭӧt bên ngoài trөc 7 Ӣ máy kéo MTZ-80/82 ÿӇ truyӅn mômencho TCS trên trөc bánh răng 7 chӃ tҥo liӅn hai bánh răng chӫ ÿӝng, nhӡ vұy trөc thu công suҩtcӫa các máy kéo này có hai chӃ ÿӝ tӕc ÿӝ

Thông thѭӡng ngѭӡi ta tính toán sao cho ӣ sӕ vòng quay nhӓ (sӕ vòng quay chҥykhông) lӵc ly tâm hay lӵc ép cӫa các khӕi lѭӧng quay là không ÿáng kӇ và ly hӧp khi ÿó ӣ

"trҥng thái mӣ" Mômen không truyӅn ÿӃn trөc sѫ cҩp hӝp sӕ hay truyӅn ÿӃn không ÿӫ thҳngcác lӵc cҧn lăn, nên ôtô dù có ÿang gài sӕ cNJng không thӇ di chuyӇn ÿѭӧc Khi ÿó bӝ phұnchӫ ÿӝng và bӏ ÿӝng trѭӧt tѭѫng ÿӕi vӟi nhau Khi sӕ vòng quay tăng lên, ӣ mӝt sӕ ôtô khi ne

= 1200 ÷1200 v/ph, lӵc ly tâm ÿӫ lӟn ÿӇ ÿóng hoàn toàn ly hӧp và truyӅn hӃt mômen danh

nghƭa cӫa ÿӝng cѫ Ӣ sӕ vòng quay này, ly hӧp hoàn toàn không bӏ trѭӧt ngay cҧ vӟi tҧi hoàn toàn Khi sӕ vòng quay ÿҥt tӟi 2000 v/ph các khӕi lѭӧng quay văng ra tұn cùng và tӵa vào thân ly hӧp (có phҫn mһt trong song song vӟi trөc ly hӧp) lúc này lӵc ép không tăng lên nӳa,nhӡ vұy làm giҧm tҧi trӑng cho các ÿƭa ép và ÿƭa ma sát

Hình 2-11 Ly hͫp vͣi l͹c ép b̹ng l͹c ly tâm: 1-Ĉƭa ly hͫp; 2-Ĉƭa ép; 3-Thân ly hͫp;

4-uӕn chuyӇn sӕ truyӅn ӣ hӝp sӕ cѫ hӑc ÿiӅu khiӇn bҵng tay, thông thѭӡng ta phҧicҳt ly h

ĈӃn cә hút ÿӝng cѫ

Tr͕ng v̵t; 5-M̿t tr˱ͫt

Khi m

ӧp, ÿӕi vӟi ly hӧp ly tâm, muӕn nó tӵ ÿӝng cҳt cҫn phҧi giҧm sӕ vòng quay ÿӝng cѫxuӕng bҵng sӕ vòng quay chҥy không, ÿiӅu này là không hӧp lý khi xe ÿang chuyӇn ÿӝng cҫnchuyӇn tӯ sӕ này lên sӕ khác nhanh chóng và lӧi dөng quán tính ÿӇ tăng tӕc ĈӇ giҧi quyӃtviӋc ÿó ngѭӡi ta sӱ dөng mӝt cѫ cҩu phө, tác ÿӝng nhanh ÿӇ ly khai ly hӧp bҵng chân không hoһc khí nén lҩy tӯ cә hút cӫa ÿӝng cѫ hoһc tӯ cә xҧ cӫa ÿӝng cѫ, nӕi vӟi mӝt buӗng khí nén trongÿó có màng và cѫ cҩu dүn ÿӝng tách ly hӧp tӭc thӡi khi sang sӕ mà không cҫn chӡ sӵgiҧm sӕ vòng quay trөc khuӹu ÿӝng cѫ (hình 2-11)

Trên ôtô dùng ly hӧp ly tâm thѭӡng không có bàn ÿҥp ly hӧp, trong buӗng lái chӍ có bàn ÿҥp phanh và bàn ÿҥp ÿiӅu khiӇn hӋ thӕng cu

Hình 2-12 Ly hͫp bánh ÿà hai kh͙i l˱ͫng

ng cҩp hӛn hӧp ÿӕt (bàn ÿҥp ga) vì vұyngѭӡi t

viӋc trong trөc khuӹu ÿӝng cѫ

ahai phҫ

.3 Ly hӧp thӫy lӵc

Ly hӧp thӫy lӵc có hai loҥi, ÿó là ly hͫp th

chung, chúng ta sӁ tìm hiӇ ӝ truyӅn thӫy ÿӝng và truyӅn lӵc thӫy tƭnh ӣ chѭѫng 3 Vӟitính ch

a gӑi chúng là ôtô có hai bàn ÿҥp

2.2.5 Ly hӧp vӟi bánh ÿà hai khӕi lѭӧng

Ly hӧp ôtô ngoài nhiӋm vө chính

e chӫ ÿӝng, còn có nhiӋm vө làm giҧm dao

ungÿӝng) có thӇ ngăn ngӯa dao ÿӝng truyӅn tӟi hӝp sӕ và khung xe

Thông thѭӡng vùng cӝng hѭӣng cӫa hӋ thӕng truyӅn lӵc nҵm trong vùng sӕ vòng quay cӫa ÿӝng cѫ ThiӃt bӏ giҧm chҩn ÿһt trong ÿƭa bӏ ÿӝng cӫa ly hӧp nhѭ trì

ÿӫ không gian ÿӇ lҳp bӝ giҧm chҩn có kích thѭӟc lӟn, ngoài ra khi lҳp bӝ giҧm chҩntrong ÿƭa bӏ ÿӝng sӁ làm tăng khӕi lѭӧng cӫa ÿƭa bӏ ÿӝng do ÿó khi vào và ra sӕ khó khăncNJng nhѭ vҩn ÿӅ dao ÿӝng xoҳn cӫa trөc khuӹu chѭa ÿѭӧc giҧi quyӃt thoҧ ÿáng, dүn ÿӃn ÿӝng

cѫ làm viӋc rung ÿӝng

HiӋn nay trên mӝt sӕ ÿӝng cѫ ngѭӡi

ta ÿã sӱ dөng ly hӧp vӟ

Sѫ ÿӗ cҩu tҥo cӫa ly hӧp loҥi này

ÿѭӧc giӟi thiӋu trên hình 2-12 Phҫn khӕi

lѭӧng chính nӕi cӭng vӟi trөc khuӹu, bên

trong có lҳp mӝt ә bi, lҳp trên ә bi này là

khӕi lѭӧng phө, giӳa hai khӕi lѭӧng có ÿһt

vòng lò xo giҧm chҩn ÿӇ dұp tҳt dao ÿӝng

Ly hӧp lҳp vào mһt sau cӫa khӕi lѭӧng phө

nhѭ bình thѭӡng Vӟi kӃt cҩu nhѭ vұy ngѭӡ

chҩn và nhӡ vұy nó dұp tҳt tӕt dao ÿӝng xoҳn sinh ra khi làm

Hình dѭӟi ÿây trình bày các chi tiӃt chính cӫa bánh ÿà hai khӕi lѭӧng, cҩu tҥo bánh ÿàloҥi này gӗm hai phҫn khӕi lѭӧng (ÿƭa 1 và ÿƭa 2) liên kӃt vӟi nhau nhӡ mӝt ÿƭa liên kӃt Giӳ

ta có thӇ tăng ÿѭӧc kích thѭӟc cӫa lò xo giҧ

n khӕi lѭӧng này liên kӃt vӟi nhau qua vòng lò xo Khi ÿӝng cѫ làm viӋc hai nӱa khӕilѭӧng sӁ dao ÿӝng vӟi nhau theo biên ÿӝ nhѭ trình bày ӣ hình bên

2

ͯy ÿ͡ng và ly hͫp thͯy tƭnh Loҥi thӫy tƭnh

thѭӡng liên hӋ vӟi môtѫ thӫy lӵc ÿӇ thӵc hiӋn chӭc năng cӫa hӋ thӕng truyӅn lӵc

ÿây ta chӍ tìm hiӇu nguyên lý làm viӋc và ÿһc ÿiӇm cҩu tҥo cӫa ly hӧp thӫy ÿӝng hay còn gӑichung là ly hӧp thӫy lӵc.

Hình 2-13 S˯ ÿ͛ nguyên lý c̭u t̩o và làm vi

m, bѫm và tuabin ÿѭӧcchӃ tҥo

g mӝt giây mà chҩt lӓng ÿi vào và

ÿi ra kh

M B = (r 2 W 2 cos

y lӵc có sѫ ÿӗ nguyên lý cҩu tҥo vào làm viӋc nhѭ trên hìn c

và mһt cҳt ngang cӫa ly hӧp có vách ngăn ÿѭӧc trình bày trên hình 2-13 b, c Ly hӧpthӫy lӵc gӗm thân ly hӧp kín 1 trong ÿó có bѫm 2 và tuabin 3 Bѫm ÿѭӧc gҳn vӟi trөc khuӹucӫa ÿӝng cѫ, tuabin liên kӃt vӟi trөc sѫ cҩp hӝp sӕ Trên ÿƭa dҥng vành xuyӃn cӫa bѫm vàtuabin ÿӅu có các cánh hѭӟng tâm, chҩt lӓng ÿѭӧc nҥp ÿҫy trong thân ly hӧp, khi làm viӋcchҩt lӓng tuҫn hoàn theo rãnh cӫa các cánh có xu hѭӟng chҧy tӯ trong ra ngoài vӟi vұn tӕctuyӋt ÿӕi W (trong ÿó V là vұn vòng theo cung vành xuyӃn còn U là vұn tӕc ly tâm) Vұn tӕctuyӋt ÿӕi cӫa chҩt lӓng ӣ vùng gҫn trөc là W1ӣ phía ngoài là W2 Nhѭ vұy trong ÿƭa bѫm diӉn

ra quá trình biӃn cѫ năng thành ÿӝng năng cӫa dòng chҩt lӓng, càng xa tâm ÿӝng năng cӫadòng chҩt lӓng càng lӟn vì tӕc ÿӝ cӫa dòng chҩt lӓng ӣ xa tâm lӟn hѫn gҫn tâm W2 > W1

Sauÿó chҩt lӓng ÿi tiӃp tӯ rìa ngoài cӫa bѫm ÿұp vào cánh ngoài cӫa ÿƭa turbin, và

nÿƭa tuabin mӝt lӵc chính bҵng lӵc mà ÿƭa bѫm tác ÿӝng vào chҩt lӓng Do ÿó mômenxoҳn trên trөc ÿƭa tuabin chính bҵng mômen xoҳn trên trөc ÿƭa bѫm

ĈӇ tăng ÿӝng năng cӫa dòng chҩt lӓng khi ÿi ra ngoài bánh bѫ

ӣ dҥng vành xuyӃn, tiӃt diӋn tӯ trong ra ngoài thu nhӓ dҫn nhӡ ÿó mà các phҫn tӱ chҩtlӓng khi ÿi ra phía ngoài tӕc ÿӝ cӫa chúng tăng lên rҩt cao

Mômen cӫa ÿƭa bѫm là hiӋu mômen xung lѭӧng tron

Trong ÿó m= G/g là khӕi lѭӧn a chҩt lӓng y qua các rãnh cӫa ÿ

y; r 2 , r 1 là bán kính ÿiӇm ra và vào cӫa cánh ÿƭa bѫm (m); W2 , W 1vұn tӕc tuyӋt ÿӕicӫa dòng chҩt lӓng (m/s); D 1 và D 2 là góc giӳa véc tѫ vұn tӕc tuyӋt ÿӕi vӟi vұn tӕc theo (dòng chҧy vòng) v1 , v 2

Ta có mômen cӫa ÿƭa bѫm bҵng mômen quay cӫa ÿƭa turbin:

M T = M B = (r 2 W 2 cosD 2 - r 1 W 1 cosD 1 ) G/g;

Khi chҩt lӓng tuҫn hoàn trong ÿƭa bѫm thì mӝt phҫn công suҩt cӫa bѫm bӏ tiêu hao do

ma sát nӝi tҥi trong chҩt lӓng và do va ÿұp NӃu gӑi công suҩt cӫa bѫm là Nb, cӫa tuabin là Nt

và Nr là công suҩt tiêu hao do va ÿұp và ma sát Ta có :

Trong ÿó n B và n T là sӕ vòng quay cӫa bѫm và

cӫa turbin Tӯ công thӭc 2.3 thҩy rҵng khi trөc tuabin

ÿӭng im thì hiӋu suҩt cӫa bӝ truyӅn băng 0, trong quá

trình làm viӋc khi trөc tuabin quay bҵng trөc bѫm thì ta có

hiӋu suҩt cӫa bӝ truyӅn bҵng 1 ĈiӅu này ít khi xҭy ra, do

tҧi trӑng ÿһt lên trөc bѫm và do liên kӃt bҵng ÿӝng năng

giӳa hai bánh bѫm và tuabin nên trong ly hӧp luôn có

trѭӧt, mӭc ÿӝ trѭӧt phө thuӝc vào tҧi trӑng và ÿiӅu kiӋn

làm viӋc cӫa ly hӧp thӫy lӵc, khi làm viӋc bình thѭӡng

hiӋu suҩt bӝ truyӅn thѭӡng nҵm trong khoҧng tӯ 95 ÷ 98%

thѭӡng thҩp hѫn hiӋu suҩt cӫa ly hӧp ma sát Tuy nhiên

do tính chҩt làm viӋc êm dӏu và tích chҩt dұp tҳt mӑi tҧi

trӑng ÿӝng trong bӝ truyӅn, nên ӣ mӝt sӕ xe khi thiӃt kӃ ÿӇ làm viӋc vӟi tҧi trӑng thay ÿәitrong giӟi hҥn lӟn, nhѭ xe ӫi, xe làm ÿҩt trӗng rӯng, xe xúc than, ÿá v ngѭӡi ta thѭӡng sӱdөng ly hӧp thӫy lӵc

KӃt cҩu cӫa ly hӧp thӫy lӵc có chӭa dҫu nên khӕi lѭӧng cӫa ly hӧp thѭӡng lӟn, cӗngkӅnh, tuy nhiên ly hӧp thӫy lӵc có thӇ ÿѭӧc sӱ dөng làm chӭc năng cӫa bánh ÿà cӫa ÿӝng cѫ

Hình 2-15 Ĉ̿c tính ÿ͡ng c˯ và ly hͫp trên xe con

Vào nhӳng năm 80 cӫa thӃ kӹ trѭӟc, ngѭӡi Nhұt ÿã sӱ dөng ly hӧp thӫy ÿӝng cho xecon dùng ÿӝng cѫ diezel có tuabin lùa khí (hình 2-14) Ly hӧp thӫy ÿӝng có kӃt cҩu nhӓ gӑn,mӭc nҥp dҫu không ÿәi và ÿѭӧc bӕ trí nӕi tiӃp vӟi ly hӧp ma sát khô trên hӋ thӕng truyӅn lӵccӫa xe

Tính chҩt hoҥt ÿӝng cӫa ly hӧp thӫy ÿӝng ÿӡi xe này ÿѭӧc giӟi thiӋu trên các ÿѭӡngÿһc tính tѭѫng ӭng (hình 2-15) Có thӇ nhұn thҩy ÿѭӡng ÿһc tính thӫy lӵc khi tuabin bӏ hãmcӭng (trѭӧt 100%) nҵm rҩt xa ngoài miӅn әn ÿӏnh cӫa ÿһc tính ÿӝng cѫ ÿӕt trong ViӋc khӣihành chӍ có thӇ thӵc hiӋn nhӡ ly hӧp ma sát khô và rҩt ít ÿѭӧc trӧ giúp cӫa ly hӧp thӫy lӵc.

ĈӇ cҧi thiӋn tính chҩt khӣi hành, các thӃ hӋ xe con ÿӡi sau ÿã sӱ dөng ly hӧp thӫy ÿӝng nӕicҫu (Khóa LOCK-UP)

2.4 Ly hӧp ÿiӋn tӯ

Ly hӧp ÿiӋn tӯ có ѭu ÿiӇm là có cҩu tҥo ÿѫn

giҧn, khҧ năng tӵ ÿӝng hóa quá trình ÿiӅu khiӇn

cao, trong sӱ dөng ít phҧi chăm sóc ÿiӅu chӍnh Ly

hӧp ÿiӋn tӯ ÿѭӧc phân ra làm hai loҥi: Ly hӧp ÿiӋn

tӯ tác ÿӝng trӵc tiӃp và ly hӧp ÿiӋn tӯ tác ÿӝng gián

bánh ÿà 8 liên kӃt vӟi trөc khuӹu bҵng bu lông,

trong hӕc cӫa bánh ÿà có lҳp cuӝn dây 3 trên lõi tӯ

2 Phҫn bӏ ÿӝng gӗm ÿƭa phҫn ӭng 4 có moayѫ liên

kӃt then hoa vӟi trөc ly hӧp 6, trên trөc ly hӧp phía

trong phҫn ӭng có lҳp lò xo ly khai 5 vӟi ÿӝ căng ban

ÿҫu nhӓ ĈӇ dүn ÿiӋn vào cuӝn tӯ hóa 3, sӱ dөng chәi than 1 và cә góp 7 Ly hӧp loҥi này sӱdөng dòng ÿiӋn mӝt chiӅu tӯ acquy và máy phát Khi ÿóng công tҳc ÿiӅu khiӇn (công tҳc nàythѭӡng bӕ trí ngay trên bàn ÿҥp ly hӧp), dòng ÿiӋn tӯ acquy qua chәi than và cә góp ÿi vàocuӝn tӯ hóa 3, tҥo nên trong lõi tӯ 2 mӝt tӯ trѭӡng mҥnh hút chһt phҫn ӭng 4 vào lõi tӯ 2

Mômen xoҳn cӫa ÿӝng cѫ truyӅn tӯ trөc khuӹu ÿӃn bánh ÿà qua lõi 2 tӟi phҫn ӭng 4

và trөc ly hӧp 6 rӗi truyӅn ÿӃn trөc sѫ cҩp hӝp sӕ

Khi cҳt ly hӧp chӍ cҫn cҳt công tҳc làm mҩt dòng tӯ hóa trong cuӝn dây 3, tӯ trѭӡng bӏmҩt và lò xo 5 ÿҭy ÿƭa phҫn ӭng ly khai khӓi phҫn chӫ ÿӝng, sӵ truyӅn mômen cӫa ly hӧpÿѭӧc ngӯng ngay lҥi Ѭu ÿiӇm cӫa ly hӧp loҥi này là có cҩu tҥo ÿѫn giҧn, dӉ tӵ ÿӝng hóa trong quá trình ÿiӅu khiӇn, nhѭӧc ÿiӇm là phҧi dùng s̷t nguyên ch̭t ÿӇ chӃ tҥo lõi và ÿƭaphҫn ӭng ÿӇ khi ngҳt ly hӧp ÿѭӧc dӭt khoát

+ Ly hӧp ÿiӋn tӯ tác ÿӝng gián tiӃp

Loҥi này vӅ cҩu tҥo cNJng gҫn giӕng nhѭ loҥi tác ÿӝng trӵc tiӃp, ÿiӇm khác biӋt chӫyӃu là thay vì viӋc phҫn ӭng ÿѭӧc hút trӵc tiӃp vào phҫn cҧm (lõi tӯ) ӣ ÿây viӋc truyӅnmômen tӯ phҫn chӫ ÿӝng - phҫn cҧm sang phҫn ӭng thông qua mӝt hӛn hӧp bӝt kim loҥi tӯhóa và chҩt bôi trѫn khô 7 Bӝt sҳt tӯ ÿѭӧc sӱ dөng gӗm bӝt calinol sҳt hoһc sҳt hӧp kim Phҫn chӫ ÿӝng gӗm bánh ÿà 1, cuӝn tӯ hóa 2 Phҫn bӏ ÿӝng gӗm ÿƭa phҫn ӭng 3 có moayѫ ÿӇliên kӃt then hoa vӟi trөc ly hӧp

4 Khoҧng không gian có bӅ dҫy

Khi trөc khuӹu quay, do lӵc ly tâm các bӝt sҳt văng ra phҫn ngoài Khi có dòng ÿiӋn vào cuӝn

tӯ hóa, cuӝn dây tҥo nên tӯ trѭӡng hút các bӝt kim loҥi mӏn trӝn vӟi bӝt bôi trѫn liên kӃt chһtlõi phҫn cҧm 2 vӟi phҫn ӭng 3, mômen ÿѭӧc truyӅn tӯ bánh ÿà ÿӃn phҫn ӭng và làm trөc lyhӧp hay trөc hӝp sӕ quay Mômen truyӅn tӯ trөc khuӹu ÿӃn trөc hӝp sӕ phө thuӝc vào giá trӏcѭӡng ÿӝ dòng ÿiӋn và khe hӣ giӳ phҫn ӭng và phҫn cҧm Loҥi ly hӧp này ít bӏ hao mòn, ít phҧi ÿiӅu chӍnh trong sӱ dөng, hiӋn nay ÿѭӧc sӱ dөng tѭѫng ÿӕi phә biӃn trên ôtô con

Câu hӓi ôn tұp chѭѫng 2: Ly hӧp

1 NhiӋm vө, yêu cҫu và phân loҥi ly hӧp dùng trên ôtô máy kéo hiӋn nay Tìm hiӇunguyên lý cҩu tҥo và làm viӋc cӫa các loҥi ly hӧp ma sát, ly hӧp thuӹ lӵc và ly hӧpÿiӋn tӯ

2 Nguyên lý cҩu tҥo, nguyên lý làm viӋc cӫa ly hӧp ma sát ép bҵng lò xo trө, lò xo ÿƭa,

ép bҵng lӵc ly tâm

3 Ĉһc ÿiӇm cҩu tҥo và nguyên lý làm viӋc cӫa ly hӧp thuӹ lӵc, tìm hiӇu ѭu nhѭӧc ÿiӇmcӫa ly hӧp thuӹ lӵc so vӟi ly hӧp ma sát

4 Tìm hiӇu vӅ vҩn ÿӅ giҧm trҩn xoҳn và viӋc dұp tҳt dao ÿӝng xoҳn cӫa trөc khuӹu ÿӝng

cѫ Nêu tác dөng cӫa ÿƭa ma sát dҥng mӅm Tҥi sao ӣ các ÿӝng cѫ cao tӕc, ngѭӡi ta thѭӡng sӱ dөng ly hӧp vӟi bánh ÿà hai khӕi lѭӧng?

CHѬѪNG III: HӜP SӔ

3.1 Khái niӋm chung

Cùng vӟi sӵ phát triӇn cӫa khoa hӑc công nghӋ, ngành công nghiӋp chӃ tҥo ôtô, máykéo hiӋn nay ÿã có nhӳng tiӃn bӝ vѭӧt bұc, nhӳng cҧi tiӃn cӫa hӋ thӕng truyӅn lӵc nói chung

và hӝp sӕ nói riêng ÿã làm cho cҩu tҥo cӫa hӝp sӕ ôtô máy kéo và xe chuyên dөng hiӋn nay phong phú và ÿa dҥng hѫn nhiӅu, phө thuӝc nguyên lý làm viӋc cӫa hӋ thӕng truyӅn lӵc màhӝp sӕ trên ôtô máy kéo có nhӳng ÿһc ÿiӇm cҩu tҥo khác nhau

Trên ôtô con, ôtô du lӏch và trên mӝt sӕ xe chuyên dөng, sӱ dөng truyӅn lӵc thӫy lӵcvӟi tӵ ÿӝng ÿiӅu khiӇn, các bӝ phұn cӫa hӋ thӕng truyӅn lӵc trên các loҥi xe này liên hӋ vӟinhau thành mӝt hӋ thӕng chung, viӋc phân chia hӋ thӕng truyӅn lӵc ra thành các bӝ phұn nhѭ:

Ly hӧp, hӝp sӕ, cҫu chӫ ÿӝng v.v… theo cách truyӅn thӕng ÿôi khi không thích hӧp vӟi cácloҥi truyӅn lӵc này vì vұy ta có thӇ chia hӝp sӕ trên ôtô máy kéo hiӋn nay ra làm hai dҥngtәng quát là h͡p s͙ chính c˯ h͕c có trͭc c͙ ÿ͓nh (HSC) và các lo̩i h͡p s͙ khác bao g͛m:H͡p

s͙ thͯy c˯ (HSTC), h͡p s͙ thͯy l͹c, h͡p s͙ t͹ ÿ͡ng (AT- Automatic tranmision) và h͡p s͙ vô c̭p (HSVC) Trên mӝt sӕ ôtô, máy kéo khi sӱ dөng hai hay nhiӅu cҫu chӫ ÿӝng tӯ HSC dòng

công suҩt cӫa ÿӝng cѫ còn ÿѭӧc truyӅn ÿӃn các cҫu chӫ ÿӝng khác qua h͡p phân ph͙i (HPP)

và h͡p s͙ phͭ (HSP) Trong chѭѫng này chúng ta sӁ tìm hiӇu vӅ các loҥi hӝp sӕ này

3.2 NhiӋm vө, yêu cҫu và phân loҥi hӝp sӕ

3.2.1 NhiӋm vө

Hӝp sӕ là bӝ phұn dùng ÿӇ thay ÿәi mômen, sӕ vòng quay cӫa ÿӝng cѫ cNJng nhѭchiӅu quay tӯ ÿӝng cѫ ÿӃn bánh chӫ ÿӝng cӫa ôtô máy kéo HSC là bӝ phұn lҳp sau ly hӧphoһc bӝ biӃn ÿәi mômen quay (BMM) Trên mӝt sӕ máy kéo và xe chuyên dөng, HSC còn cho phép trích mӝt phҫn công suҩt cӫa ÿӝng cѫ ÿӇ dүn ÿӝng các bӝ phұn làm viӋc cӫa máycông tác và tách ÿӝng cѫ ra khӓi hӋ thӕng truyӅn lӵc trong mӝt thӡi gian dài

3.2.2 Yêu cҫu ÿӕi vӟi hӝp sӕ

Hӝp sӕ dùng trên ôtô máy kéo cҫn thӓa mãn các yêu cҫu sau: Có dүy tӹ sӕ truyӅn hӧp

lýÿӇ nâng cao tính năng ÿӝng lӵc và tính năng kinh tӃ cӫa ôtô máy kéo; HiӋu suҩt bӝ truyӅnphҧi cao, khi làm viӋc ít gây tiӃng ӗn, viӋc sӱ dөng hӝp sӕ phҧi thuұn tiӋn và nhҽ nhàng, không sinh ra lӵc va ÿұp trên các bánh răng; KӃt cҩu hӝp sӕ phҧi nhӓ gӑn, ÿӫ bӅn, kiӇm trabҧo dѭӥng và ÿiӅu chӍnh thuұn tiӋn

3.2.3 Phân loҥi hӝp sӕ

Có rҩt nhiӅu phѭѫng pháp phân loҥi hӝp sӕ, sau ÿây chӍ nêu nên mӝt sӕ cách phân loҥichínhÿӕi vӟi hӝp sӕ dùng trên ôtô máy kéo và xe chuyên dөng:

+ Theo nguyên lý làm viӋc, hӝp sӕ ÿѭӧc chia ra làm các loҥi chính sau: H͡p s͙ c˯

h͕c; H͡p s͙ thͯy l͹c (thӫy ÿӝng và thӫy tƭnh) và h͡p s͙ thͯy c˯.

+ Theo phѭѫng pháp ÿiӅu khiӇn hӝp sӕ ngѭӡi ta chia hӝp sӕ ra thành hai loҥi chính

là h͡p s͙ ÿi͉u khi͋n b̹ng tay (MT) và h͡p s͙ t͹ ÿ͡ng (AT).

+ Theo phѭѫng pháp thay ÿәi tӹ sӕ truyӅn, hӝp sӕ chia ra hai loҥi là h͡p s͙ phân

c̭p và h͡p s͙ vô c̭p.

- H͡p s͙ phân c̭p:

Ӣloҥi hӝp sӕ phân cҩp tӹ sӕ truyӅn ÿѭӧc thay ÿәi theo tӯng cһp bánh răng ăn khӟp.Trong hӝp sӕ phân cҩp lҥi chia ra các loҥi hӝp sӕ sau:

Theo sѫ ÿӗ ÿӝng hӑc phân ra h͡p s͙ có hai trͭc (ba trͭc ho̿c b͙n trͭc); H͡p s͙

hành tinh m͡t hàng hay hai hàng (hành tinh ph͙i hͫp);

Theo phѭѫng pháp ăn khӟp các bánh răng có h͡p s͙ lo̩i bánh răng di ÿ͡ng ho̿c

bánh răng th˱ͥng xuyên ăn khͣp;

Theo phѭѫng pháp gài sӕ có h͡p s͙ gài c˯ h͕c, gài nhͥ ly hͫp ép b̹ng thͯy l͹c hay

gài t͹ ÿ͡ng;

Theo sӵ phân bӕ các trөc cӫa hӝp sӕ ta có h͡p s͙ vͣi trͭc phân b͙ d͕c theo thân máy

ho̿c phân b͙ ngang theo thân máy

Ngoài ra còn có các h͡p s͙ ph͙i hͫp (hӝp sӕ kép hay hӝp sӕ nhân bӝi), hӝp sӕ này

thѭӡng dùng trên máy kéo và ôtô tҧi hiӋn ÿҥi, hӝp sӕ loҥi này gӗm hai phҫn ghép nӕi tiӃp vӟinhau Chúng phân bӕ trong mӝt thân chung hay hai thân riêng biӋt, và ngѭӡi ta thѭӡng gӑi

chúng là h͡p s͙ chính và h͡p s͙ phͭ, ví dө hӝp sӕ máy kéo DT-75 có bӝ phұn tăng mômen

quay kiӇu hành tinh và hӝp sӕ chính

ĈӇ phù hӧp vӟi các công viӋc nông nghiӋp khác nhau, trên máy kéo thѭӡng trang bӏhӝp sӕ phân cҩp vӟi sӕ sӕ truyӅn lӟn và phҥm vi thay ÿәi tӕc ÿӝ rӝng HiӋn nay trên máy kéo thѭӡng có tӯ 5÷22 sӕ truyӅn, tӕc ÿӝ chuyӇn ÿӝng thay ÿәi tӯ 0,1÷ 40 km/h ĈӇ thuұn tiӋn cho quá trình sӱ dөng ngѭӡi ta quy ѭӟc phân sӕ sӕ truyӅn ra làm ba nhóm: Nhóm s͙ truy͉n làm

vi ͏c chính; Nhóm s͙ truy͉n v̵n chuy͋n trên ÿ˱ͥng t͙t và nhóm s͙ truy͉n ch̵m Tѭѫng ӭng

vӟi các nhóm sӕ truyӅn ÿó vұn tӕc chuyӇn ÿӝng cӫa máy kéo thay ÿәi trong khoҧng: 3÷15 Km/h; 15÷40 Km/h và 0,1÷3 Km/h

ĈӇ máy kéo hoàn thành mӝt sӕ dҥng công viӋc ÿòi hӓi tӕc ÿӝ chuyӇn ÿӝng ÿһc biӋtchұm, ngѭӡi ta còn dùng mӝt bӝ phұn gӑi là b͡ gi̫m hành trình Bӝ phұn này ÿѭӧc trang bӏcho hӝp sӕ máy kéo nhѭ mӝt bӝ phұn phө theo ÿѫn ÿһt hàng cӫa ngѭӡi sӱ dөng

Trên ôtô sӕ sӕ truyӅn thѭӡng có tӯ 3÷5 sӕ truyӅn, do ÿiӅu kiӋn làm viӋc cӫa ôtô thuұnlӧi hѫn máy kéo, các sӕ truyӅn thҩp dùng ÿӇ khӣi hành và tăng tӕc, các sӕ truyӅn cao dùng khi ôtô chuyӇn ÿӝng әn ÿӏnh Khi tӹ sӕ truyӅn i=1 gӑi là sӕ truyӅn thҷng còn khi i<1 gӑi là sӕtruyӅn tăng tӕc (sӕ truyӅn OD) Ngoài ra trên ôtô, máy kéo và xe chuyên dөng còn có sӕtruyӅn lùi, thѭӡng ӣ ôtô có 1 sӕ lùi còn trên máy kéo và xe chuyên dөng thѭӡng có 1 hoһcnhiӅu sӕ lùi nhҵm thuұn tiӋn khi liên hӧp vӟi các máy công tác và ÿiӅu kiӋn làm viӋc riêng

- Hӝp sӕ vô cҩp

Ӣ các loҥi máy có hӝp sӕ vô cҩp, tӹ sӕ truyӅn mômen và sӕ vòng quay tӯ trөc khuӹuÿӝng cѫ ÿӃn bánh chӫ ÿӝng cӫa ôtô máy kéo thay ÿәi tӵ ÿӝng phө thuӝc vào tҧi trӑng cӫaÿӝng cѫ Hӝp sӕ vô cҩp thѭӡng dùng trên ôtô máy kéo là hӝp sӕ thӫy lӵc, hӝp sӕ ÿiӋn tӯ hay hӝp sӕ cѫ hӑc dҥng ma sát Trong nhiӅu trѭӡng hӧp ngѭӡi ta thѭӡng sӱ dөng phӕi hӧp hӝp sӕ

vô cҩp kiӇu cѫ hӑc vӟi bӝ biӃn ÿәi mômen quay ÿӇ tҥo nên hӝp sӕ vô cҩp nhҵm nâng cao tính năng ÿӝng lӵc cӫa ôtô

3.3 Cҩu tҥo cӫa hӝp sӕ chính cѫ hӑc (HSC)

kéo và xe chuyên dөng thѭӡng hay bӏ quá tҧi, do ÿó ngѭӡi ta thiӃt kӃ ÿӝng cѫ dùng trên máykéo thѭӡng có khҧ năng quá tҧi lӟn Tӯ ÿһc ÿiӇm làm viӋc nhѭ vұy hӝp sӕ trên máy kéo và xe chuyên dөng có mӝt vài ÿiӇm khác so vӟi hӝp sӕ cѫ hӑc trên ôtô.

Trên sѫ ÿӗ ÿӝng hӑc cӫa hӝp sӕ hai hay ba trөc cӫa máy kéo và xe chuyên dөng (hình 3-1) ta thҩy, trên trөc sѫ cҩp thѭӡng có lҳp các bánh răng hoһc cһp bánh răng di ÿӝng, các bánh răng này liên kӃt vӟi nӍa gài sӕ ÿӇ thӵc hiӋn viӋc gài sӕ, trên trөc thӭ cҩp hoһc trөc trung gian thѭӡng lҳp các bánh răng cӕ ÿӏnh, kӃt cҩu nhѭ vұy làm hӝp sӕ cӫa máy kéo ÿѫn giҧn hѫn

so vӟi hӝp sӕ cӫa ôtô có hai hay ba trөc tѭѫng ӭng

Hӝp sӕ hai trөc (hình 3-1 a) có hai trөc chính: Sѫ cҩp 2, thӭ cҩp 5, ngoài ra trong hӝp

sӕ còn có trөc sӕ lùi (không vӁ trên hình) Trөc sѫ cҩp nӕi vӟi trөc ly hӧp bҵng khӟp mӅm.Trên phҫn then hoa cӫa trөc sѫ cҩp có lҳp các bánh răng di ÿӝng 3 Trên trөc thӭ cҩp 5 ÿѭӧclҳp cӕ ÿӏnh các bánh răng 1 còn ӣ ÿҫu ra cӫa nó có lҳp bánh răng nón chӫ ÿӝng cӫa truyӅn lӵcchính, qua bánh răng này mômen ÿѭӧc truyӅn ÿӃn truyӅn lӵc chính cӫa cҫu chӫ ÿӝng Bҵngcách dӏch chuyӇn các bánh răng di ÿӝng 3 cho ăn khӟp tѭѫng ӭng vӟi bánh răng trên trên trөcthӭ cҩp 5, ta có ba sӕ truyӅn khác nhau Ӣ loҥi hӝp sӕ này tӹ sӕ truyӅn cӫa mӛi mӝt sӕ truyӅn

là do ăn khӟp cӫa mӝt cһp bánh răng

Hình 3-1 S˯ ÿ͛ ÿ͡ng h͕c cͯa

h͡p s͙ máy kéo:

a) H͡p s͙ hai trͭc; b) H͡p s͙

ba trͭc; c) H͡p s͙ ph͙i hͫp (có h͡p s͙ chính và h͡p s͙ phͭ hay còn g͕i là b͡ gài t̯ng hay b͡

phân b͡i s͙ truy͉n)

Ӣhӝp sӕ ba trөc (hình 3-1 b) có ba trөc chính-trөc sѫ cҩp 3, thӭ cҩp 7 và trөc trung gian 8 ÿѭӧc lҳp trong thân 6 Trөc thӭ cҩp ÿӗng tâm vӟi trөc sѫ cҩp Bánh răng 4 trên trөc sѫcҩp thѭӡng xuyên ăn khӟp vӟi bánh răng 2 cӫa trөc trung gian, do ÿó khi ly hӧp ÿóng hai trөcnày luôn luôn quay Trên trөc trung gian có lҳp cӕ ÿӏnh các bánh răng 1, nhӡ các bánh răng di ÿӝng 5 lҳp trên trөc thӭ cҩp 7 ta có thӇ cho các bánh răng này ăn khӟp tӯng cһp vӟi nhau tҥonên các sӕ truyӅn khác nhau Tӹ sӕ truyӅn cӫa mӛi mӝt sӕ truyӅn là do sӵ ăn khӟp cӫa hai cһpbánh răng

Ӣ trên mӝt sӕ máy kéo và ôtô vұn tҧi ngѭӡi ta thѭӡng trang bӏ thêm h͡p s͙ phͭ hay

còn gӑi là b͡ ph̵n gài t̯ng hoһc b͡ phân b͡i s͙ truy͉n, nhѭ trên hình 3-1 c Ӣ ÿây hӝp sӕgӗm: Hӝp sӕ chính 2 và hӝp sӕ phө 1, hӝp sӕ chính có cҩu tҥo giӕng nhѭ hӝp sӕ trình bày ӣ

hình 3-1 a, khi ÿҭy bánh răng 6 trên trөc trung gian 9 ra ăn khӟp vӟi các bánh răng 7 ta có 3

sӕ truyӅn Ӣ hӝp sӕ phө 1 nhӡ bánh răng gài tҫng 4 có thӇ gài trӵc tiӃp vӟi bánh răng sѫ cҩprăng dài 3 cӫa trөc sѫ cҩp 8 (truyӅn thҷng) hoһc cho ăn khӟp vӟi bánh răng quay trѫn 5 trên trөc thӭ cҩp 10, ta có hai sӕ truyӅn Nhӡ tә hӧp vӟi ba sӕ truyӅn trong hӝp sӕ chính 2 ta có 6

sӕ truyӅn

Trên ôtô con và ôtô vұn tҧi ngѭӡi ta cNJng thѭӡng dùng hӝp sӕ hai hoһc ba trөc nhѭtrên hình 3-2 Ӣ HSC hai trөc (hình 3-2 b), trөc sѫ cҩp 1 và trөc thӭ cҩp 3 ÿѭӧc lҳp trong thân hӝp sӕ Tҩt cҧ các sӕ truyӅn ÿӅu truyӅn qua mӝt cһp bánh răng ăn khӟp, trong mӝt sӕ trѭӡnghӧp sӕ truyӅn cao nhҩt có thӇ truyӅn qua nhiӅu cһp bánh răng, cҩu trúc này thѭӡng gһp ӣ ÿӝng

cѫ lҳp ӣ cҫu trѭӟc và cҫu trѭӟc là cҫu chӫ ÿӝng

Ĉӕi vӟi HSC ba trөc (hình 3-2 a), gӗm trөc sѫ cҩp 1, trөc thӭ cҩp 3 và trөc trung gian

2 Phҫn lӟn các sӕ truyӅn ÿӅu truyӅn qua hai cһp bánh răng ăn khӟp, nӃu nӕi trӵc tiӃp khӟpgài sӕ 3-4 vào ăn khӟp vӟi bánh răng trên trөc sѫ cҩp ta có sӕ 4 là sӕ truyӅn thҷng (sӕ truyӅnthҷng), trong trѭӡng hӧp này bánh răng trên trөc sѫ cҩp 1 thѭӡng có các vành răng trong

Khác vӟi hӝp sӕ cѫ hӑc cӫa máy kéo, trong hӝp sӕ ôtô, các bánh răng trên trөc sѫ cҩp

1 (hình 3-2 b) hoһc trung gian 2 (hình 3-2 a) ÿѭӧc lҳp cӕ ÿӏnh vӟi trөc, các bánh răng này thѭӡng xuyên ăn khӟp vӟi các bánh răng quay trѫn trên trөc thӭ cҩp 3

Hình 3-2 S˯ ÿ͛ ÿ͡ng h͕c h͡p s͙ ôtô:

a) H͡p s͙ ba trͭc; b) HS hai trͭc; c, d) H˱ͣng truy͉n mômen cͯa h͡p s͙.

Khi cѫ cҩu gài sӕ (bӝ hòa ÿӗng tӕc) ӣ vӏ trí trung gian, các bánh răng trên trөc thӭ cҩpquay tӵ do, mômen không truyӅn tӯ trөc sѫ cҩp sang trөc thӭ cҩp ĈӇ truyӅn mômen ta dӏchchuyӇn cѫ cҩu gài sӕ (bӝ hòa ÿӗng tӕc) sang vӏ trí tѭѫng ӭng theo chiӅu mNJi tên chӍ trên hình

vӁ ta có các sӕ truyӅn tѭѫng ӭng

Thông thѭӡng ӣ ôtô, khi cҳt ly hӧp ÿӇ chuyӇn sӕ, do lӵc cҧn chuyӇn ÿӝng cӫa ôtôthѭӡng nhӓ hѫn nhiӅu so vӟi máy kéo, nên ôtô vүn chuyӇn ÿӝng theo quán tính vӟi vұn tӕclӟn, bӝ hòa ÿӗng tӕc sӁ có tác dөng làm cho tӕc ÿӝ góc cӫa bánh răng ÿѭӧc gài tăng (hoһcgiҧm) tѭѫng ӭng vӟi tӕc ÿӝ góc cӫa trөc ÿѭӧc gài do ÿó viӋc gài sӕ thӵc hiӋn dӉ dàng hѫn

3.3.2 Cѫ cҩu ÿiӅu khiӇn hӝp sӕ

ĈӇ thӵc hiӋn viӋc gài và ra sӕ, ngѭӡi lái sӱ dөng cѫ cҩu ÿiӅu khiӇn hӝp sӕ

Cѫ cҩu ÿiӅu khiӇn hӝp sӕ phҧi ÿҧm bҧo các yêu cҫu sau:

- Không t ͹ ÿ͡ng gài s͙, ra s͙ và nh̫y s͙;

- Không cùng m͡t lúc gài hai s͙;

- Không ÿ˱ͫc gài s͙ lùi khi xe ÿang ch̩y ti͇n;

- Khi vào khͣp các bánh răng ph̫i ăn khͣp h͇t chi͉u dài răng.

Cѫ cҩu ÿiӅu khiӇn hӝp sӕ có thӇ chia ra làm hai loҥi: ĈiӅu khiӇn trӵc tiӃp và ÿiӅukhiӇn gián tiӃp thông qua các thanh kéo và tay ÿòn

+ C˯ c̭u ÿi͉u khi͋n tr͹c ti͇p

Trên ÿa sӕ máy kéo và ôtô

thѭӡng sӱ dөng cѫ cҩu ÿiӅu khiӇn hӝp

sӕ dҥng trӵc tiӃp (hình 3-3) Ӣ loҥi

này ÿҫu dѭӟi cӫa cҫn gài sӕ 4 ÿѭӧc

ÿһt trӵc tiӃp vào rãnh cӱa sә cӫa trөc

trѭӧt gài sӕ 9, trөc trѭӧt mang theo

các nҥng gài sӕ 10, các nҥng này lӗng

vào vành gài cӫa bánh răng di ÿӝng

11 hoһc cѫ cҩu hòa ÿӗng tӕc (xem

giӳa nҳp và thân hӝp ÿiӅu khiӇn Khi

ÿҭy cҫn gài sӕ ÿӇ vào và ra sӕ, ÿҫu

bàn ÿҥp ly hӧp 2, ÿҫu cuӕi cӫa bàn

ÿҥp có thanh kéo 12 ÿiӅu khiӇn mӣ

ly hӧp, ÿӗng thӡi qua thanh kéo 3 và

ÿòn bҭy 5 sӁ tác ÿӝng vào trөc khóa

và hãm sӕ 6, trөc này xoay ÿi mӝt

góc theo ngѭӧc chiӅu kim ÿӗng hӗ

ÿӇ phҫn cҳt vát cӫa trөc hѭӟng

xuӕng dѭӟi, chӕt 8 ÿѭӧc giҧi phóng,

lò xo 7 ÿҭy ÿҫu trên cӫa chӕt vào

khe cӫa trөc 6, ÿҫu dѭӟi không tǤ

vào khe cҳt vát cӫa trөc trѭӧt gài sӕ

9, khi ÿó ngѭӡi lái máy mӟi có thӇ

dӏch chuyӇn trөc trѭӧt 9 ÿӇ vào hoһc