19 hóa sinh máu cô chi

MỤC TIÊU• Nắm được thành phần hóa học cơ bản của máu, vai trò của từng thành phần • Một số thay đổi bệnh lý điển hình của thành phần protein huyết thanh... THÀNH PHẦN HUYẾT TƯƠNG Vai tr

HÓA SINH MÁU

ThS Trần Khánh Chi

Bộ môn Hóa sinh- ĐHYHN

MỤC TIÊU

• Nắm được thành phần hóa học cơ bản của

máu, vai trò của từng thành phần

• Một số thay đổi bệnh lý điển hình của thành

phần protein huyết thanh

 Máu là gì?

 Máu có vai trò gì trong cơ thể?

CHỨC NĂNG SINH LÝ CỦA MÁU

 Chức năng dinh dưỡng:

trong cơ thể

 Chức năng bài tiết:

cơ thể tới các cơ quan bài tiết đào thải ra ngoài

CHỨC NĂNG SINH LÝ CỦA MÁU

 Chức năng hô hấp:

 Vận chuyển O2 từ phổi tới các mô

 Vận chuyển CO2 từ các mô về phổi

 Chức năng bảo vệ:

 Hệ thống kháng thể, kháng độc tố, bạch cầu

 Hệ thống đông máu và chống đông máu

 Chức năng điều hòa:

 Điều hòa các chức phận của cơ thể, thăng bằng acid- base, trao đổi muối nước, điều hòa thân nhiệt

TÍNH CHẤT LÝ- HÓA CỦA MÁU

 Tỷ trọng: 1,050- 1,060 (trung bình 1,056)

 Độ nhớt:

 Bình thường gấp 4- 5 lần so với nước ở 38oC

 Phụ thuộc vào số lượng huyết cầu và nồng độ protein

 Áp suất thẩm thấu:

 Được tạo ra bởi các phân tử hữu cơ và ion trong máu

 Bình thường: 292- 308 mosm/L

TÍNH CHẤT LÝ- HÓA CỦA MÁU

CÁC THÀNH PHẦN CỦA MÁU

 Thành phần huyết cầu: hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu

 Thành phần huyết tương:

 Khí: O2 và CO2

 Các chất vô cơ: Na+, K+, Ca++, Mg++, Cl-, HCO3-, SO42-,

PO43- và một số yếu tố vi lượng Iod, Cu, Fe, Zn…

 Các chất hữu cơ: protein, lipid, glucid và các hợp chất khác

THÀNH PHẦN HUYẾT TƯƠNG

 Khí máu:

 O 2 : trong 100 mL máu động mạch chứa 18- 20 mL O2,

trong đó có 0,3 mL ở dạng hòa tan, còn lại ở dạng kết

hợp với hemoglobin của hồng cầu

 CO 2 : trong 100 mL máu động mạch chứa 45- 50 mL CO2, tồn tại ở 3 dạng: hòa tan, dạng HCO3- và dạng kết hợp hemoglobin, trong đó 75% ở huyết tương, 25% trong

hồng cầu

THÀNH PHẦN HUYẾT TƯƠNG

 Vai trò các chất vô cơ:

– Cấu tạo tế bào, mô

– Tạo áp suất thẩm thấu cho các dịch sinh học

– Tạo hệ thống đệm trong cơ thể: hệ đệm bicacbonat,

phosphat

– Bình ổn protein ở trạng thái keo

– Hoạt hóa hay ức chế hoạt động của một số enzym, cấu tạo coenzym, cấu tạo hormon, tham gia các quá trình đông máu hoặc dẫn truyền thần kinh

• Giảm: thừa dịch (suy tim, suy thận, xơ gan), hội chứng tăng tiết ADH không phù hợp (SIADH),

THÀNH PHẦN HUYẾT TƯƠNG

 Một số thay đổi bệnh lý:

 Kali:

• Tăng: suy thận, bỏng nặng, tiêu cơ vân, toan máu

• Giảm: nôn nhiều, kiềm máu, dùng nhiều lợi tiểu thải kali

 Calci:

• Tăng: cường cận giáp, ung thư di căn xương

• Giảm: suy cận giáp, còi xương, thiếu vitamin D

THÀNH PHẦN HUYẾT TƯƠNG

 Thành phần hữu cơ:

 Protein: thành phần hết sức đa dạng và đảm nhiệm rất

nhiều chức năng của cơ thể

 Lipid: trong huyết tương có khoảng 4-7 g/L, bao gồm

các triglycerid, phospholipid và các cholesterol

 Glucose: 4.2-6,4 mmol/L.

 Các thành phần khác:Ure, Creatinin, acid uric, bilirubin, LDH, AST-ALT,

PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Protein toàn phần:

 Bình thường: 73,1 ± 6,06 g/L

 Chức năng: duy trì áp suất keo của huyết tương

 Gồm nhiều loại, nếu điện di trên giấy tách được 5 loại là: albumin, globulin α1, α2, β, γ

 Thay đổi trị số các phân đoạn protein có ý nghĩa quan trọng trên lâm sàng

 Tăng: đa u tủy xương (Kahler), mất nước

 Giảm: hội chứng thận hư, suy dinh dưỡng, suy gan

PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Albumin:

 Chiếm khoảng 56% protein toàn phần

 Nam: 56,67 ± 5,28 g/L, Nữ: 53,72 ± 4,26 g/L

 Là thành phần chính tạo nên áp suất keo huyết tương

 Tham gia vận chuyển các chất kém hòa tan: acid béo, bilirubin, các hormon, calci, kim loại, thuốc và vitamin

 Giảm: bệnh gan, bệnh cầu thận, suy dinh dưỡng

 Tăng: mất nước hay truyền albumin

PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Globulin: có nhiều loại

 α1- globulin: chiếm khoảng 5,3%, tham gia vào cấu tạo lipoprotein và glycoprotein

 α2- globulin: chiếm khoảng 7,8%, tham gia vào cấu tạo ceruloplasmin

 ß- globulin: chiếm khoảng 11,7%, tham gia vào cấu tạo transferin

 γ- globulin: chiếm khoảng 11,7%, tham gia vào miễn dịch thể dịch

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Haptoglobin:

 Là một glycoprotein

 Chức năng vận chuyển hemoglobin tự do trong huyết tương đến lưới nội mạc để giáng hóa

 Tăng: viêm, chấn thương, ung thư

 Giảm: tan máu

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Tăng: viêm, xơ gan, leucemia, u lympho

 Giảm: bệnh Wilson (rối loạn chuyển hóa Cu)

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Transferin:

 Là một ß- globulin

 Chức năng vận chuyển Fe

 Nồng độ trung bình: 25- 50 μmol/L

 Tăng: thiếu máu thiếu sắt, giai đoạn mang thai

 Giảm: bỏng, nhiễm khuẩn, bệnh gan, bệnh thận

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 CRP (C-reactive protein):

 Là một protein trong huyết tương

 Nguồn gốc tên gọi: do có phản ứng với C-polysaccarid của thành tế bào phế cầu

 Giá trị bình thường: <10 mg/L

 Tăng: viêm, chấn thương, ung thư

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Fibrinogen:

 Là một glycoprotein trong huyết tương

 Chức năng: tham gia vào quá trình đông máu

 Giá trị bình thường: 170-420 mg/dL

 Tăng: viêm cấp

 Giảm: bệnh đông máu nội mạch rải rác, bệnh gan

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Các γ- globulin:

 Còn gọi là immunoglobulin (Ig) do tham gia vào các quá trình miễn dịch của cơ thể

 Nguồn gốc: do tế bào lympho B tổng hợp

 Cấu trúc: gồm 2 chuỗi nặng và 2 chuỗi nhẹ giống nhau

 Có nhiều loại Ig khác nhau: IgA, IgD, IgE, IgG và IgM

 Các kháng thể này tham gia trực tiếp trong các phản ứng kháng nguyên – kháng thể

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

• Tăng trong bệnh gan mạn, hen phế quản, lao phổi

MỘT SỐ PROTEIN HUYẾT TƯƠNG

 Các γ- globulin:

 IgD và IgE:

• Chiếm tỷ lệ rất ít trong huyết tương (1%)

• Chức năng của IgD chưa rõ ràng

• IgE gắn với tế bào mast và liên quan đến các phản ứng

dị ứng, do đó tăng trong các bệnh dị ứng