Tổng quan chung

1.3.2 Giáo dục và thương mại Phát triển giáo dục và kĩ năng lao động giúp các công ty và các cá nhân tham gia vào tiến trình toàn cầu hoá như là xuất khẩu hàng hoá và chuỗi giáo trị toàn

Tổng quan chung

1.1Toàn cầu hóa

I.1.1 khái niệm chung

Chúng ta sẽ nghiên cứu toàn cầu hóa dưới 3 khía cạnh kinh tế là thương mại quốc

tế, đầu tư FDI toàn cầu và sự di trú toàn cầu

Thương mại quốc tế về hang hóa và dịch vụ đang tăng trưởng nhanh chóng, thâm chí còn nhanh hơn thu nhập quốc dân của hầu hết các quốc gia

Source : IMF

Đồ thị: Mô tả sự tăng lên nhanh chóng của thương mại toàn câu

Chúng ta sẽ xem xét 2 quá trình chủ yếu trong thương mại quốc tế là sự tăng lên của chuyên môn hóa và sự nổi lên của chuỗi giá trị toàn cầu

- Chuyên môn hóa là quá trình di chuyển một hay một vài giai đoạn của quá trình sản xuất từ quốc gia này sang quốc gia khác( Feenstra, 1998) Qúa trình chuyên môn hóa thường được nhắc đến trong khu vực sản xuất hàng hóa, nhưng những năm gần đây băt đầu phát triển chuyên môn hóa trong các ngành dịch vụ

- Chuỗi giá trị toàn cầu là hệ thống các công ty xuyên quốc gia Một chuỗi giá trị bao gồm đầy đủ các hoạt động để đưa một sản phẩm hay dịch vụ

từ giai đoạn ý tưởng, qua các khâu trung gian của quá trình sản xuất, và phân phối đến người tiêu dùng cuối cùng và chuyển nhượng lần cuối sau khi dùng.( Gereffi, 1999; Kaplinsky, 2000)

Đầu tư FDI toàn cầu, đầu tư tư nhân toàn cầu đến các quốc gia đang phát triển đang tăng nhanh chóng trong 3 thập kỷ trở lại đây Tuy nhiên, vốn FDI chủ yếu là giữa các quốc gia đang phát triển, trong khi FDI đến các quốc gia đang phát triển lại chủ yếu tập trung ở Trung Quốc, Mexico, Brazil, Malaysia, một vài quốc gia châu Phi

Đồ thị: Các nguồn vốn đầu tư vào các nước đang phát triển từ năm 1990 đến 2005Nguồn: WB

I.1.2 Tác động của toàn câu hoá

I.1.2.1 Tác động tích cực

o Thị trường được mở rộng, sự giao lưu hàng hoá thông thoáng hơn, hình thành sự phân công lao động quốc tế có lợi và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.( Tác động của thương mại quốc tế)

o Giúp các nước tiếp cận được nguồn vốn, công nghệ từ bên ngoài, những thành tựu của khoa học công nghệ được chuyển dao nhanh chóng và ứng dụng rộng rải.

o Mạng lưới thông tin và giao thông vận tải bao phủ toàn câu

o Tạo điều kiện thuận lợi cho cuộc đấu tranh vì hoà bình , hợp tác và phát triển

1.1.2.2 Tác động tiêu cực

o Các nước công nghiệp phát triển chiếm ưu thế trong nền kinh tế thế giới thao túng toàn cau hoá

o Sự phân cực giàu nghèo ngày càng sâu sắc

o Nền kinh tế toàn cau hoá rất dễ bị chấn thương

o Tiêu cự trong trao đổi hàng hoá thương mại

o Tội phạm xuyên quốc gia, bản sắc văn hóa các dân tộc bị xâm hại

1.1.2.3 Tác động tới quan hệ quốc tế và quá trình hội nhập quốc tế trên thế giới

o Các nước trên thế giới chuyển sang chính sách mở cửa

o Quan hệ đa phương ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quan hệ quốc tế

o Tính tuỳ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế ngày càng gia tăng

o Trong quan hệ quốc tế, luôn luôn tồn tại hai chiều hướng: hợp tác và cạnh tranh

1.2Dịch vụ giáo dục

1.2.1Khái niệm chung

Hệ thống giáo dục, nhìn chung ở tất cả các quốc gia là mô hình để phát triển nguồn vốn nhân lực Ở hầu hết các nước, đang phân biệt giáo dục dưới đại học, đào tạo nghề và giáo dục đại học và trên đại học ở phạm vi quốc gia, trên phạm vi quốc tế

có giáo dục ở nước ngoài

Giáo dục dưới đại học: Đó là hệ thống đào tạo các cấp nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản về các môn học, những kĩ năng về toán và văn

Đào tạo nghề: Bao gồm đào tạo kĩ năng về nghề nghiệp

Giáo dục đại học và trên đại học: thường bao gồm những tổ chức giáo dục nội địa sau chương trình phổ thông

Giáo dục ở nước ngoài: bao gồm những sinh viên học chương trình đại học ở nước ngoài hoặc học từ xa qua mạng

Những giai đoạn trên của hệ thống giáo dục đào tạo là có liên kết chặt chẽ; Chất lượng giáo dục ở chương trình dưới đaị học là hết sức quan trọng cho chương trình đại học; hệ giáo dục chất lượng và phù hợp là cơ sở cho đào tạo và cơ hội việc làm.

1.2.2Tổng quan về dịch vụ giáo dục ở Việt Nam

Trong thời kỳ phong kiến, giáo dục ở Việt Nam chịu ảnh hưởng của nền giáo dục phong kiến Trung Quốc

Trong thời kỳ phong kiến-thực dân Pháp, giáo dục ở Việt Nam chịu ảnh hưởng của nền giáo dục phong kiến và thực dân Pháp

Từ khi cách mạng tháng tám 1945 thành công đến 1975, nền giáo dục ở miền Bắc Việt Nam chịu ảnh hưởng của của nền giáo dục Liên Xô Nền giáo dục ở miền Nam chịu ảnh hưởng của nền giáo dục Hoa Kỳ

Từ 1975 đến 1986: Nền giáo dục ở Việt Nam chịu ảnh hưởng của nền giáo dục Liên Xô

Từ 1986 đến nay: Việt Nam đang tiến hành đổi mới giáo dục cùng với chương trình đổi mới của cả đất nước

Một nhận xét khái quát, truyền thông giáo dục ở Việt Nam còn nặng về giáo dục hàn lâm chuyên sâu, trọng khoa bảng, bằng cấp, thiếu kỹ năng thực hành Hệ thống giáo dục còn tương đối khép kín, chưa thức sự liên kết được vai trò của mình với các khu vực khác Tuy nhiên cả hệ thống giáo dục đang có những thành công bước đầu trong công cuộc đổi mới

1.3 Tác đôngcủa giáo dục lên Toàn câu hòa

Số lượng và chất lượng nguồn nhân lực quyết đinh như thế nào đến các quốc gia tham gia vào toàn cầu hoá? Những đất nước có nền kinh tế hiệu quả và cạnh tranh tốt thường thành công trong môi trường toàn cầu hoá hơn

1.3.1 Giáo dục và tăng trưởng kinh tế

Sản lượng phụ thuộc vào nguồn vốn vật chất và vốn con người Nguồn vốn con người lại phụ thuộc vào hệ thống giáo dục và đào tạo Mankiw et al.(1992) thống kê

sản lượng đầu người ở 98 quốc gia không sản xuất dầu mỏ vào năm 1985 và nhận thấy nguồn vốn con người làm tăng sản lượng

Những phát hiện trên chủ yếu là của các mô hình kinh tế học tân cổ điển Sẽ là hoàn toàn khác đi nếu chúng ta suy nghĩ tập trung vào tầm quan trọng của đổi mới và việc học đến quá trình tăng trưởng Giáo dục và đào tạo là yếu tố quan trong nhất của chiến lược cạnh tranh Và chính phủ ở một vài quốc gia châu Á đã can thiệp thành công vào hệ thống giáo dục của họ để cải thiện khả năng cạnh tranh của nền kinh tế

và hệ thống đào tạo con người

1.3.2 Giáo dục và thương mại

Phát triển giáo dục và kĩ năng lao động giúp các công ty và các cá nhân tham gia vào tiến trình toàn cầu hoá như là xuất khẩu hàng hoá và chuỗi giáo trị toàn cầu Việc có một hệ thống giáo dục linh hoạt là rất quan trọng, để điều chỉnh đến những điều kiện thương mại mới: trong khi các quốc gia tiên tiến(đặc biệt là khu vực Đông Á) đang có chính sách năng động để phát triển giáo dục cho xuất khẩu( Hàn Quốc là một ví dụ điển hình), các quốc gia nghèo hơn đang phải đối mặt với những khó khăn

để hội nhập, mà nguyên nhân hầu như là do hệ thống giáo dục thiếu linh hoạt Chúng ta phải thừa nhận rằng nguyên nhân ở đây rất phức tạp, hầu hết các quốc gia nghèo đều có hệ thống giáo dục không linh hoạt, nhưng một phần nhỏ vẫn có hệ thống giáo dục linh hoạt lien quan đến những cơ hội kinh tế hiển nhiên

1.3.2.1Giáo dục và xuất khẩu dưới góc độ vĩ mô

Theo lý thuyết H-O về thương mại quốc tế ,những nguồn lực tự nhiên và vốn ,với lực lượng lao động sẽ quyết định lợi thế so sánh của các quốc gia và do đó dẫn tới quá trình chuyên môn hoá của quốc gia đó Châu Phi là quốc gia đông lao động trình độ thấp,giá rẻ và cũng có là châu lục có lợi thế về các nguồn lực tự nhiên Do đó nó xác định lợi thế so sánh của Châu Phi trong thương mại quốc tế Việc có nhiều nguồn lực

tự nhiên nhưng thiếu lao động kĩ năng giải thích vì sao mặt hàng xuất khẩu của Châu Phi chủ yếu là các mặt hàng thô chưa qua chế biến Thực trạng này cũng giống với thực trạng ở nhiều quốc gia đang phát triển

Mọi người thường cho rằng cần phải đào tạo con người có một nền tảng giáo dục thật tốt, một số ít thì lại cho rằng cần đào tạo để có những kĩ năng riêng biệt Họ trích một ví dụ về việc xuất khẩu gỗ ở Chile, việc này trở nên dễ dàng và hiệu quả khi đã có sẵn những kĩ sư về rừng tốt nghiệp ở các trường đại học ở địa phương.

Có ít “bằng chứng” chứng tỏ tác động của đào tạo nghề nghiệp lên xuất khẩu Tác động thường phù thuộc vào tính đặc trưng của đào tạo Nhiều quốc gia đang tăng việc thu thuế các công ty và sau đó có thể dùng vào các chương trình đào tạo Với cách này, kĩ năng có thể được “ nâng cấp” từ quá trình phát triển của kinh tế Chúng

ta đang nhận ra tầm quan trọng của các tổ chức đào tạo truyền thống lâu đời ở Mĩ Latinh và có thể có nhiều hơn ở các nước Đông Á, nơi mà kĩ năng được “nâng cấp” nhanh hơn và phù hợp hơn(ví dụ như ở Singapore với SDF( skill development fund)và một chương trình tương tự ở Malaysia)

1.3.2.2Giáo dục và chuỗi giá trị toàn cầu

Tài liệu về chuỗi giá trị toàn cầu đang tăng lên nhanh, nó nhấn mạnh đến tầm quan trọng của mối quan hệ giữa các công ty và một chuỗi giá trị Qua đó, lao động có những kĩ năng đặc biệt được yêu cầu để công ty tham gia vào những chuỗi giá trị Chúng ta sẽ xem xét những chuỗi giá trị quần áo và hàng hóa

Cơ cấu của thương mại về quần áo đang thay đổi Quần áo ở Mỹ và Bắc Âu đang bị chi phối bới một nhóm các nhà bán lẻ, dẫn đầu chuỗi hàng hóa buyer driven Trong khi các nhà sản xuất xuyên quốc gia đóng vai trò quan trọng trong việc kết hợp hệ thống sản phẩm trong những chuỗi hàng hóa producer driven, trong một chuỗi buyer driven những người bán lẻ lớn, những nhà marketer nổi tiếng và những nhà sản xuất nổi tiếng đóng vai trò quan trọng trong việc kết hợp và định vị lại hệ thống sản xuất, đặc biệt đối với những quốc gia đang phát triển, mà các công ty ở đó đã hợp đồng cung cấp hàng hóa theo từng chi tiết cụ thể Một nhóm các công ty( các nhà bán lẻ, các nhà marketer nổi danh, các nhà sản xuất )quyết đinh nơi nào để source quần áo.Một vài quốc gia thành công với hệ thống buyer-driven, và một vài nước châu Á đang trở thành các nhà sản xuất như kiểu OEM( original equipment manufacturing) hay OBM( original brand manufacturing) Những thay đổi này yêu cầu một lượng lao động lành nghề với những kĩ năng marketing và design thích hợp Những nền công nghiệp mới ở Đông Á trở thành các nhà sản xuất OEM, các khách hàng ở Mỹ

có thể đặt hàng với các quốc gia này, và họ lại chuyển khâu sản xuất sang các quốc gia có lợi thế là nguồn lao động dồi dào và rẻ( Trung Quốc, Indonesia, Việt Nam),

và những sản phẩm hoàn thành sẽ được “ship” trực tiếp từ các quốc gia này đến Mỹ thông qua hệ thống quota của Mỹ Các quốc gia như Trung Quốc, với ưu thế lực lượng lao động dồi dào.Các quốc gia này không cần nhiều lao động lành nghề, phụ

nữ rất hơp với những công việc này, những lao động này chỉ cần đào tạo nhanh là họ

có thể thích hợp với công việc Nhưng nếu công nhân sẵn sàng “nâng cấp” kĩ năng của họ và sử dụng những thiếp bị công nghệ hiện đại hơn, điều này có thể dẫn đến

sự mở rộng hoạt động marketing và design trên toàn cầu

Đối với các lọai hàng hóa khác ngoài quần áo và sợi, để đáp ứng nhu cầu của các nhà nhập khẩu hoa quả, rau quả, café, cacao, trà và các hàng hóa khác ở các thị trường các quốc gia phát triển, chúng ta không nên chỉ tập trung vào các hoạt động của các cá nhân, của từng quốc gia riêng biệt Bây giờ chúng ta phải hiểu được làm sao để các cá nhân, các quốc gia có thể phù hợp trong chuỗi giá trị toàn cầu Điều này đòi hỏi kĩ năng giao tiếp tốt, phương pháp phù hợp và kĩ năng kinh doanh để giúp cho những hoạt động của các công ty đi theo xu hướng của chuỗi giá trị toàn cầu Để làm được điều đó, chìa khóa là cần có những kĩ năng kinh doanh, khả năng làm chủ doanh nghiệp Do đó giáo dục là rất quan trọng trong khâu đào tạo con người, giúp các cá nhân có đủ kĩ năng cần thiết để đa dạng hóa thành những sản phẩm khác nhau trong chuỗi giá trị toàn cầu

1.3.2.3Giáo dục và offshore

Gereffi( 2004) đã bàn về sự tăng lên nhanh chóng của hoạt động gia công trên khắp toàn cầu trong khoảng 4 thập kỉ trở lại đây Làn sóng đầu tiên của gia công trong sản xuất là từ những năm 60 đến những năm 70 Các quốc gia nổi bật có Ấn Độ, Trung Quốc, Philipines, Malaysia, Singapore, Mexico, Nga, một phần của EU và Nam Phi Không phải tất các các hoạt động sản xuất đều được chuyển sang cho các nước đang phát triển, một vài các công đọan khác như Design hay Marketing vẫn thường ở các nước phát triển Điều này giải thích nguyên nhân xuất hiện chuỗi giá trị toàn cầu, một kết cấu phức tạp của các công ty và hệ thống sản xuất

Trong khi khu vực dịch vụ đang góp phần làm “phân tán” quá trình sản xuất và làm xuất hiện chuỗi giá trị toàn cầu ở khu vực sản xuất hàng hóa, nó lại ít gây ảnh hưởng đến “gia công” toàn cầu( global outsourcing)( Jones và Kierzkowski, 2001) Nguyên nhân hầu như bởi hàng hóa dịch vụ mang tính trực tiếp đến người tiêu dùng và thường chỉ cung cấp cho khách hàng ở phạm vi quốc gia đó Nhưng những năm gần đây, tất cả đã thay đổi, đó là nhờ vào sự tăng lên nhanh chóng của công nghệ thông tin và truyền thông.

Offshoring dịch vụ từ các nước phát triển đến các nước đang phát triển( và giữa các nước đang phát triển) đang bắt đầu phát triển Trong khi offshoring bắt đầu với những hoạt động “ ít giá trị” ( back office transactions và call centres), nó bắt đầu phát triển sang các bộ phận khác liên quan đến các công việc trí thức( chương trình phần mềm, kĩ thuật, design, kế toán, tư vấn pháp luật và tư vấn y tế), và do đó những hoạt động mới này yêu cầu giáo dục trình độ đại học và giáo dục ở trình độ cao hơn nữa

Sự phân chia lại các hoạt động không còn đơn giản là theo những qui tắc của lợi thế

so sánh, mà còn tuân theo lợi thế cạnh tranh Điều này được minh họa rõ nét bằng

Ấn Độ- thường được gọi là “ cơ quan hậu bị” của thế giới Ân Độ đang xuất khẩu các loại hình dịch vụ như call centres, công việc “văn phòng hậu bị” và công nghệ thông tin mà chủ yếu là nhờ lực lượng lao động lành nghề có kĩ năng phù hợp ở đây,

cả bao gồm kĩ năng quản trị thật tốt cho những những “ văn phòng hậu bị” ở Ấn Độ Các quốc gia nghèo khác cũng bắt đầu đi theo xu hướng này, trong khi các quốc gia Caribbean tham gia vào khoảng những năm 1990, một vài nước châu phi( Ghana, Mauritius, Senegal) mới bắt đầu tham gia vào quá trình toàn cầu hóa sản xuất dịch vụ

Điều quan trọng ở đây là những hoạt động mới này mang lại bởi toàn cầu hóa yêu cầu lực lượng lao động lành nghề có kĩ năng phù hợp Mà lại rất khó để các quốc gia đang phát triển đáp ứng được Các quốc gia phù hợp có thể kể đến như Hungary, Cộng hoà Séc, Hàn Quốc nơi mà tỷ lệ dân số có giáo dục đại học cao Hơn nữa, những quốc gia này có nguồn lực trong nước phù hợp cho phát triển ngành công nghiệp phần mềm

Có rất nhiều người Ân Độ đang học tập và giảng dạy tại các trường đại học Hoa Kỳ;

họ đang góp phần làm nên cuộc cách mạng về công nghệ thông tin ở Mỹ Và cũng

mở ra cho Ân Độ triển vọng và lợi thế to lơn để xuất khẩu dịch vụ công nghệ thông tin sang Mỹ.

1.3.2.4Giáo dục phù hợp với thương mại toàn cầu.

Như đã nói ở trên giáo dục là rất quan trọng trong việc định hướng cho sản lượng và

cơ cấu mặt hàng xuất khẩu Do đó phát triển giáo dục là cần thiết và quan trọng để thúc đẩy sự tự do hóa thương mại Ví dụ như là, khi theo đuổi những lý thuyết thương mại chuẩn mực, sự giảm thuế nhập khẩu sẽ làm giảm giá hàng hóa nhập khẩu

và làm tăng sản lượng của hàng hóa này gây ra sự cạnh tranh với hàng hóa trong nứơc tại nước đó Do đó các nhà sản xuất trong nước phải điều chỉnh và thay đổi để tham gia vào các khu vực sản xuất khác Do đó họ cần tăng khả năng hoạt động, năng suất để tham gia vào các hoạt động mang lại lợi nhuận khác Và điều này đặt ra yêu cầu với một hệ thống giáo dục thích hợp và linh động

Điều chỉnh hệ thống giáo dục không thể làm trong “ ngày một ngày hai” mà cần nhiều thời gian Mọi người cần được đào tạo để làm việc trong những hoạt động kinh tế mới Những quốc gia như Hàn Quốc hay Singapore đang nhanh chóng tập trung vào hệ thống giao dục của họ để có thế tận dụng sớm nhất những cơ hội thương mại mà toàn cầu hóa mang lại Trong khi các quốc gia khác đang gặp rất nhiều khó khăn Tuy nhiên, giáo dục sẽ giúp các quốc gia này thay đổi và phát triển

để phù hợp với toàn cầu hóa

1.3.3 Giáo dục và khả năng thu hút dòng vốn tư nhân

1.3.3.1Nguồn vốn con người và FDI

Xét về tổng thể, nghiên cứu về giáo dục ở các nước đang phát triển chỉ ra rằng những thành tựu đạt được trong giáo dục liên quan đến dòng vốn FDI( Noorbakhsh, 2001)

Te Velde( 2005) thống kê và tìm ra rằng, giáo dục tiểu học, trung học và đại học quyết định chủ yếu đến FDI của Anh và Mỹ ở các nước đang phát triển Và số liệu thống kê cho FDI của tất cả các quốc gia cũng cho kết luận tương tự

1.3.3.2Kĩ năng kĩ thuật và công nghệ và FDI vào sản xuất

Chúng ta thường khẳng định rằng sự thu hút vốn FDI vào sản xuất và sự phát triển

kĩ năng về kĩ thuật công nghệ có quan hệ mật thiết với nhau

Các công ty đa quốc gia thường đi đầu trong việc sử dụng công nghệ mới Họ cũng thường yêu cầu kĩ năng và vốn nhiều hơn các công ty địa phương, yêu cầu công nhân với kiến thức phù hợp về kĩ thuật và công nghệ, như là các kĩ sư Sự tăng lên trong nguồn vốn FDI làm tăng lượng cầu cho lao động về lao động lành nghề có kĩ năng phù hợp Do đó dẫn đến sự khan hiếm lao động có kĩ năng trừ khi hệ thống giáo dục ở các quốc gia cung cấp đội ngũ lao động có chất lượng tốt và phù hợp, có thể tham gia vào các khu vực kinh tế có sự đầu tư của vốn FDI Để có đội ngũ lao động đươc giáo dục phù hợp và chất lượng tốt yêu cầu có một nền tảng giáo dục tốt(

ít nhất là giáo dục phổ thông) từ đó các công ty đa quốc gia có thể đào tạo thêm với

hệ thống đào tạo của họ cũng như hệ thống đào tào đại học của quốc gia đó

Sự cạnh tranh dựa trên lợi thế về nguồn lực con người đang tăng lên trong thời kỳ toàn cầu hóa( Lall, 2001) Chất lượng, số lượng và các loại hình đào tạo trong hệ thống giáo dục để tham gia vào toàn cầu hóa đang biến đổi không ngừng Có thể nhận thấy rằng các con hổ Châu Á luôn tìm cách mở rộng hệ thống giáo dục và tập trung vào kĩ thuật công nghệ để thúc đẩy xuất khẩu và FDI vào các công nghệ đó Tuy nhiên, ở Thailand, giáo dục phổ thông là chưa đủ để dẫn tới sự thay đổi về thiếu thốn lao động có kĩ năng Nhiều quốc gia Mỹ Latin đang phải rất vất vả để cung cấp giáo dục phù hợp và chất lượng do đó đang gặp khó khăn trong xuất khẩu hàng hóa giá trị cao và thu hút FDI vào trong nứơc Đó là do chất lượng giáo dục ở các nước này chưa đáp ứng đủ yêu cầu về chất lượng và số lượng Những quốc gia như Brazil, Mexico, hay Chile đang nằm ở đáy nếu đem so hệ thống giáo dục của họ với mặt bằng chung của giáo dục toàn cầu

1.3.3.3Những trung tâm công nghệ cao và chiến lược thu hút FDI

FDI ở khu vực sản xuất công nghệ cao hoặc hoạt động dịch vụ dựa trên sự có sẳn của lao động lành nghề ở địa phương và các trung tâm phát triển công nghệ và trung tâm

nghiên cứu phát triển Singapore là một ví dụ Sharp bắt đầu trung tâm design Sharp vào khoảng giữa những năm 1990, Oki xây dựng trung tâm công nghệ Oki ở Singapore vào năm 1996 dành cho nghiên cứu hệ thống wireless và đa truyền thông Trung tâm nghiên cứu và phát triển của Ericsson được xây dựng ở Thụy Điển, FầnLan, Đưc, Hungary, Singapore và Berkeley Sự mở ra của các trung tâm này tủy thuộc vào lượng lao động lành nghề có kĩ năng được đào tạo phù hợp ở các quốc gia

đó, sau đó những trung tâm này sẽ như là những “thỏi nam châm” nhằm thu hút thêm nữa FDI

1.3.3.4Tác động của giáo dục lên FDI tại các khu vực khác nhau

Sự tác động của giáo dục vào việc thu hút FDI có xu hướng khác biệt trong những khu vực khác nhau Ở đây chúng ta phân biệt và chỉ nghiên cứu vào ngành công nghiệp phụ thuộc vào nguồn lực tự nhiên, công nghiệp ô tô và khu vực giáo dục

Sự sẵn có những nguồn lực tự nhiên( gas, dầu, dược liệu tự nhiên) là nguồn nhân chính để thu hút FDI vào các lĩnh vực này( ví dụ như ở Angola, Nigeria, Bolivia, Trinidad và Tobago) Tuy nhiên không loại trừ các nhân tố vô cùng quan trọng khác như cơ sở hạ tầng Khai thác dầu là ngành cần nhiều vốn và lao động có kĩ năng chuyên sâu như quản lý và kĩ sư Các công ty dầu mỏ như Shell hay BP( British Petroleum) gửi những chuyên gia của họ để điều hành các chi nhánh ở các quốc gia

Giáo dục cũng đóng vai trò hết sức quan trọng đối với một ngành công nghiệp hết sức chủ yếu trong thời kỳ toàn cầu hóa: ngành công nghiệp ô tô Barnes, Kaplinsky

và Morris nghiên cứu sự phát triển ngành công nghiệp này ở Nam Phi, chỉ ra rằng design tốt có thể giúp tạo nên sản phẩm chất lượng toàn cầu và bán được giá cao Một vài quốc gia đã cố gắng sử dụng những chính sách giống các quốc gia Đông Á

để đạt được sự phát triển trong khu vực công nghiệp Tuy nhiên, nó đã không mang lại kết quả như mong đợi, do sự khác biệt ở một vài đặc điểm với các quốc gia này( điều kiện vĩ mô, giáo dục, nghiên cứu phát triển )

Giáo dục tự nó là nhân tố quan trọng trong việc thu hút FDI vào chính ngành dịch

vụ giáo dục Các nhà cung cấp giáo dục quốc tế đã và đang xây dựng nhiều trung tâm ( chi nhánh) ở các nước đang phát triển Nhiều quốc gia Caribean đang cố gắng

thu hút các trường đại học offshore ở bên ngoài Có trường đại học dược offshore ở Antigua, Belize, Dominica, Grenada Cầu về những trường học offshore như vậy có

xu hướng tăng nhanh hơn cung, ví dụ như để cung cấp đủ sự thiếu hụt về y tá ở Mỹ Singapore cũng là một ví dụ điển hình về việc thu hút sự đầu tư của các trường kinh doanh từ bên ngoài

1.3.3.5 Giáo dục và lợi ích từ FDI

Nhiều tài liệu chứng minh rằng sự đóng góp của FDI cho phát triển phụ thuộc phần lớn vào điều kiện ở các quốc gia nhận vốn FDI, ví dụ như quan điểm của chính phủ quốc gia đó về chính sách thương mại,hay như chính sách nguồn nhân lực Các quốc gia sẽ thành công nếu họ sử dụng những chính sách để tối đa hóa tác động của FDI lên công nghệ và giáo dục và ngược lại, điều này được quyết định bởi một hệ thống giáo dục và đào tạo phù hợp

1.3.4 Giáo dục và xác suất di trú

Có nhiều nhân tố gây ảnh hưởng đến xác suất di trú Ví dụ, sự khác biệt về lương giữa các quốc gia thường là nguyên nhân chính dẫn đến sự di trú Giáo dục cũng là nhân tố tác động tới sự di trú Chúng ta sẽ phân biệt di trú cố định và di trú tạm thời, chúng ta sẽ cũng xem xét xem những loại hình giáo dục khác nhau tác động tới di trú

1.3.4.1 Di trú cố định

Những người di trú thường được đào tạo tốt hơn nếu so sánh với mặt bằng trung bình của các quốc gia “sending”, Carrington và Detragiache(1998) thống kê tỷ lệ di trú ở

61 quốc gia đang phát triển vào năm 1990, họ tìm ra rằng

• Các cá nhân được giáo dục ít hay không có giáo dục thường ít có khả năng tham gia vào mạng lưới di trú toàn cru

• Những người di trú thường được giáo dục tốt hơn phần còn lại của đất nước họ.Docquier và Marfouk(2004) tìm ra rằng:

• Trong số dân nhập cư ở Châu Phi có khoảng 31,4% có giáo dục trinh độ đại học vào năm 2004, trong khi tỉ lệ công nhân có giáo dục đại học ở Châu Phi chỉ là 3.6% kết quả tương tự cho giáo dục đại học ở các quốc gia Đông A và Mỹ Latin( hiện tượng chảy máu chất xám)

• Tỷ lệ di trú của người lao động có trình độ đại học đặc biệt cao ở Trung Mỹ, vùng Caribean, Đông Nam A và Đông và Tây Phi

• Hiện tương chảy máu chất xám( sự di trú đi của người lao động có trình độ đại học

và trên đại học) tăng từ năm 1990 và 2000 và có giảm ở một số các quốc gia Caribean

• Hoa Kỳ nhận khoảng 53% lượng lao động di trú có giáo dục đaị học, EU là 16.3% và Canada là 13.9%

Điều này chứng tỏ rằng nếu lao động càng được đào tạo cao thì khả năng họ di trú đến các quốc gia khác càng cao Bởi vì lượng cầu về lao động được đào tạo lành nghề luôn tăng trong thời kỳ toàn cầu hóa

Những visa H-1B của Mỹ cho lao động trong những nghề nghiệp đặc biệt như là chuyên gia máy tính hay người mẫu thời trang từ các quốc gia bên ngoài Những visa H-1B được công nhận trong khoảng thời gian 3 năm Vào năm 2000, 136800 sự cấp phép mới được chấp thuận cho lao động, chủ yếu là các nghề liên quan đến máy tính Và đến năm 2004 con số này là 165000 người vào năm 2004 Nhóm lao động lớn thứ 2 di trú là lao động khu vực điện tử, kĩ sư công nghiệp, kiến trúc sư, kế toán

1.3.4.3 Các loại hình giáo dục

Các loại hình giáo dục và đào tạo là đặc biệt quan trọng cho mục đích của di trú Ví

dụ như các lao dộng ở khu vực y tế như bác sĩ và y tá từ Nam Phi, Philipines, và Tây

Ân, giáo viên cũn từ các khu vực trên, công nhân IT từ Ân Độ

o Khadria(2002) tìm ra rằng 56% số tốt nghiệp từ các tổ chức khoa học dược ở Ân Độ

di trú sang nước khác suốt từ 1956 đến 1980; 25% lượng tốt nghiệp ở trường công nghệ ở Madras di trú

o Thomas-Hope(2002) tìm ra rằng 2/3 số y tá ở Jamaica di trú trong suốt 20 năm trở lại đây được thay thế bằng các y tá đến từ Cuba Gần đây, một lượng đáng kể y tá và bác sĩ từ Cuba đã sang Venezuela

o Lowell và Findlay( 2002) báo cáo rằng 10% dân số có giáo dục đại học ở Mexico đã

di trú sang nước khác vào năm 1990, và 30% trong số đó là kĩ sư và nhà khoa học

o Nam Phi mất khoảng 4600 lao động có trình độ đại hoc và trên đại học mỗi năm;

10000 lao động trong lĩnh vực y tế từ năm 1989 đến 1997 Chi tiết từ Liên hợp Anh tiết lộ rằng Nam Phi đã gửi đến Anh khoảng 2500 y tá vào năm 2001, và trung bình

2000 giáo viên mỗi năm

1.4 Tác động của toàn câu hóa tới dịch vụ giáo dục

Để phân tích tác động của toàn câu hóa tới dịch vụ giáo dục tổng thể, chúng ta sẽ phân biệt tác động đến bên cung và bên câu của giáo dục

1.4.1 Tác động của thương mại đến giáo dục

Trong khi hệ thống giáo dục giúp nền kinh tế có thể điều chỉnh đến những điều kiện mới mang lại bởi toàn câu hóa, thì tác động của thương mại đến giáo dục là rất đa dạng( xem biểu đồ *) Ở góc độ vĩ mô, hoạt động xuất nhập khẩu đã làm thay đổi cấu trúc của nền kinh tế, theo đó buộc các quốc gia phải tập trung vào một số lĩnh vực đào tạo giáo dục nhất định( Wood và Ridao-Cano, 1999) Ở góc độ vi mô, sự phát triển nhanh chóng của hệ thống các chuỗi giá trị toàn câu( GVCs) buộc các quốc gia chỉ tập trung vào một số khâu nhất định của quá trình hình thành sản phẩm Thí dụ, các nhà nhập khẩu lớn về quần áo vô hình chung buộc các công ty ở các quốc gia đang phát triển duy trì những hoạt động sản xuất đơn giản chỉ cần những công nhân trình độ thấp

và rất ít phải đào tạo chuyên sâu Kaplinsky( 2000) đã nhấn mạnh rằng sự tham gia của các quốc gia vào toàn câu hóa không phải ở chỗ các quốc gia đó “ có mặt” mà ở chỗ các quốc gia đó đưa những loại hàng hóa nào để tham gia mà thôi Các nhà nhập khẩu

ở các quốc gia phát triển có xu hướng gây áp lực buộc các nhà cung ứng ở các quốc gia đang phát triển cắt giảm chi phí trong khi phải nâng cao chất lượng sản phẩm Như vậy các nhà cung cấp hầu như không thể nâng cao chất lượng sản phẩm của họ nhưng lại buộc phải hạ giá thành sản phẩm Thương mại cũng tác động đến lượng cung cho giáo dục, hơn nữa khi giáo dục là một dịch vụ thương mại, hoạt động thương mại quốc

tế có thể làm thay thế hoặc bổ sung cung giáo dục nội địa của quốc gia

Biểu đồ *: Mô tả tác động của thương mại lên giáo dục

1.4.1.1 Tác động của thương mại lên cầu về giáo dục dưới góc độ vĩ mô

Có khá nhiều tài liệu nói về mối quan hệ giữa sự mở cửa thương mại của các quốc gia

và nhu câu tăng lên đối với lao động có kĩ năng được đào tạo Ở rất nhiều các quốc gia đang phát triển và phát triển, vị trí tương đối của lao động có kĩ năng được đào tạo tăng lên so với lực lương lao động chung Có 3 yếu tố chính gây ra điều này, thứ nhất

là việc mở cửa thương mại( quá trình toàn câu hóa), thứ hai là sự tiến bộ của công nghệ và những thay đổi liên kết trong tổ chức Thứ ba là những nhân tố thuộc tổ chức như sự hiện diện của công đoàn làm chênh lệch tiền lương lao đông trong và ngoài công đoàn Qúa trình mở cửa thương mại làm tăng lượng câu về lao động có kĩ năng

và qua đó làm tăng lương cho họ( sự bù đắp lại cao hơn đối với nguồn vốn con người

và giáo dục) so với những lao động không được đào tạo bài bản Như vậy, khi các lao động được đào tạo dễ dàng tìm được công việc lương cao thì sẽ khuyến khích việc đầu

tư vào nguồn vốn con người, khuyến khích đầu tư vào giáo dục Câu hỏi đặt ra là nó sẽ gia tăng lượng cung cho giáo dục hay không

Những nghiên cứu đầu tiên về tác động của thương mại lên cấu trúc của thị trường lao động xuất hiện vào những năm 1990( ví dụ nghiên cứu của Wood, 1997) Do đó cần xem xét lại các lý thuyết phân tích về tác động của thương mại đến thị trường lao động qua đó tác đông tới sự cung cấp dịch vụ giáo dục và đào tạo Chuang( 2000) đã đặt ra giả thuyết về sự tồn tại mối quan hệ rất gần giữa thương mại và sự tích lũy vốn con người Việc mở cửa thương mại mở ra nhiều cơ hội việc làm cho lao động có kĩ năng được đào tạo Sự phát triển của thương mại xúc tiến việc học hành và khả năng truyền

bá tri thức về kĩ thuật công nghệ( Grossman và Helpman, 1991; Chuang, 2000) Mặc

dù các quốc gia đang phát triển thường xuất khẩu các mặt hàng có hàm lượng “ kĩ năng lao động” thấp, tuy nhiên thương mại giữa họ với các quốc gia phát triển có thể dẫn tới sự chuyển giao công nghệ từ các quốc gia này tới quốc gia họ Bởi vì sự

chuyển giao công nghệ xúc tiến sự tích lũy nguồn vốn con người( Pissarides 1997) Điều này được chứng minh bởi một thực tế là việc học hỏi từ từ quá trình chuyển giao