Bài 1. Giới thiệu về cây thanh long

Trên thế giới, cây thanh long được xem như là một cây ăn trái mới được phát hiện trong những năm gần đây... GIỚI THIỆU CHUNGĐến thập kỷ 80, cùng với sự phát triển của nền kinh tế nước nh

1 GIỚI THIỆU CHUNG

2 ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH

3 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

4 MỘT SỐ GIỐNG TRỒNG

5 NHÂN GIỐNG

BÀI 1 GIỚI THIỆU VỀ CÂY THANH LONG

Người trình bày: Nguyễn Thị Phương Vinh

GIỚI THIỆU CHUNG

NGUỒN GỐC

Thanh long có tên tiếng Anh là Pitahaya hay còn gọi là Dragon fruit, thuộc họ xương rồng (Cactaceae), có nguồn gốc ở các vùng sa mạc thuộc Mehico và Colombia

Trên thế giới, cây thanh long được xem như là một cây ăn trái mới được phát hiện trong những năm gần đây

GIỚI THIỆU CHUNG

Thanh long được người Pháp

du nhập vào Việt Nam cách đây trên 100 năm, trước đây thanh long được trồng chỉ cho vua và các gia đình quý tộc dùng

Trước đây được trồng chủ yếu ở Bình Thuận (Phan Thiết), Ninh Thuận, Buôn Ma Thuột, Long An.

GIỚI THIỆU CHUNG

Đến thập kỷ 80, cùng với sự phát triển của nền kinh tế nước nhà, đời sống của nhân dân được nâng cao, thị trường tiêu thụ trong ngoài nước được mở rộng, thanh long trở thành loại trái cây mới, có giá trị và có hiệu quả kinh tế.

GIỚI THIỆU CHUNG

Từ năm 1988 – 1990, nhiều người tiêu dùng ưu chuộng, thanh long bắt đầu phát triển mạnh ở Phan Thiết, Nha Trang, Long An, Tiền Giang.

GIỚI THIỆU CHUNG

Từ năm 1989, thanh long bắt đầu xuất khẩu.

Năm 1990, thanh long xuất khẩu sang các nước Đài Loan, Malaysia, Indonesia, Singapore.

Thanh long Bình Thuận được phát triển mạnh trong những năm gần đây:

Có vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế của ngành nông nghiệp tỉnh

Mặt hàng xuất khẩu chiến lược

THANH LONG BÌNH THUẬN

Đăng bạ tên gọi xuất xứ hàng hóa

Xuất khẩu đến nhiều nước

Góp phần tăng thu nhập, làm giàu và giải quyết việc làm cho hơn 20.000 hộ nông dân.

THANH LONG BÌNH THUẬN

Ts NGUYỄN VĂN HÒA & Ths LÊ QUỐC ĐIỀN VIỆN NGHIÊN CỨU CÂY ĂN QUẢ MIỀN NAM

Diện tích đang thu hoạch: 9.381 ha

Sản lượng thu hoạch: 258.000 tấn/năm

- Tập trung chủ yếu 02 huyện:

Hàm Thuận Nam: 6.500 ha Hàm Thuận Bắc: 4.000 ha

Thanh long Việt Nam (chủ yếu Bình Thuận) hiện được tiêu thụ chủ yếu tại thị trường châu Á (trên 80 %) Nhiều nhất là Đài Loan, Trung Quốc,

kế tiếp là Hồng Kông, Thái Lan, Malaysia, Singapore, Nhất Bản

Thị trường châu Âu chiếm tỷ trọng khoảng 15 – 17 %, trong đó chủ yếu là Hà Lan

TIÊU THỤ VÀ XUẤT KHẨU THANH LONG

Bình Thuận có tỷ trọng xuất khẩu thanh long cao hơn Tiền Giang và

Long An

Thanh long Bình Thuận tham gia xuất khẩu quanh năm, trong khi thanh long Tiền Giang và Long Anh xuất

khẩu chủ yếu vào các tháng nghịch

mùa

TIÊU THỤ VÀ XUẤT KHẨU THANH LONG

- Toàn tỉnh có trên 228 cơ sở thu mua, tiêu thụ và xuất khẩu thanh long, trong đó có 11 doanh nghiệp xuất khẩu.

- Có 04 đơn vị được cấp chứng chỉ sản xuất thanh long theo tiêu chuẩn

EurepGAP

TIÊU THỤ VÀ XUẤT KHẨU THANH LONG

Hiện nay, có 06 cơ sở đạt tiêu chuẩn xuất khẩu sang Mỹ:

- Hợp tác xã thanh long Hàm Minh.

- Công ty TNHH thanh long Hoàng Hậu.

- Công ty TNHH Bảo Thanh.

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH THUẬN

SẢN XUẤT THANH LONG THEO TIÊU CHUẨN VIETGAP

Xu thế chung của thế giới hiện nay: Bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.

Năm 2009, Bình Thuận phát động phong trào sản xuất thanh long theo tiêu chuẩn VietGAP

Hơn 5.000 hộ nông dân, diện tích gần 4.000 ha sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP.

Đã có 1.800 ha diện tích đạt tiêu chuẩn VietGAP

Phát triển thanh long theo hướng an toàn

Năm 2012: 90% diện tích thanh long VietGAP

Năm 2013: 100 % diện tích thanh long trên địa bàn tỉnh được cấp chứng nhận VietGAP

NHỮNG NHIỆM VỤ THỰC HIỆN TỪ NAY ĐẾN NĂM 2015

XU THẾ VÀ YÊU CẦU THỊ TRƯỜNG ĐỐI VỚI SẢN PHẨM

THANH LONG BÌNH THUẬN

Một số cảnh báo

Trong những năm gần đây, thị trường một

số nước cảnh báo với thanh long Bình

Thuận

Dư lượng thuốc bvtv vượt mức cho phép:

Vương quốc Anh Trung Quốc: cảnh báo đến 3 lần Đài Loan

Một số cảnh báo

1 Phải có biện pháp kiểm soát ruồi đục quả ổi gây nhiễm thanh long: Đài Loan

2 Sản phẩm phải có mã vườn trồng, mã nhà đóng gói: Thái Lan

Hoa Kỳ

3 Sản phẩm phải được chiếu xạ: Hoa Kỳ

4 Sản phẩm phải được xử lý nhiệt:

Nhật Đài Loan

Một số vụ điển hình

1 Đài Loan:

Việt Nam chưa có giải pháp kỹ thuật kiểm soát ruồi đục quả ổi gây nhiễm thanh long do

chưa được xử lý nhiệt.

Đài Loan cảnh báo từ 2007, gia hạn 2 lần

Từ 1/3/2009, Đài Loan ngưng nhập khẩu thanh long Việt Nam

Sở NN & PTNT + Viện Bảo vệ thực vật xây dựng vùng phi dịch hại từ 8/2009, sau khi hoàn thành sẽ mời Đài Loan qua kiểm tra.

Một số vụ điển hình

2 Dư lượng hoạt chất Prochloraz

10/2008 Đài Loan cảnh báo và đăng tải tin Thanh long Bình Thuận tồn dư hoạt chất thuốc bvtv Prochloraz.

Đài Loan yêu cầu Việt Nam cam kết không

có hoạt chất này trên sản phẩm  không sẽ cấm

Sở Công Thương đã đàm phán với Đài Loan về qui định không hiện diện 1 số hóa chất trên sản phẩm là không hợp lý Đài Loan ghi

nhận và đồng ý xem xét lại.

3 Trung Quốc

Kể 1/7/2009, cam kết giữa Bộ NN

& PTNT với Tổng cục Giám sát chất lượng, thanh tra và kiểm dịch Trung Quốc AQSIQ về xuất khẩu sắn và 5 loại trái cây (thanh long, vải, chuối, dưa hấu và nhãn) qua Trung Quốc

3 Trung Quốc

Việt Nam cung cấp danh sách các trang trại, HTX, vườn sản xuất,

cơ sở sơ chế, đóng gói.

Phải tuân thủ tiêu chuẩn vệ sinh của TQ

Trung Quốc cũng cung cấp cho

VN danh sách vườn trồng, cơ sở sơ chế, đóng gói tất cả loại trái cây TQ xuất khẩu vào VN.

Sản phẩm phải được chiếu xạ:

có chứng thư kiểm dịch thực vật do Cục BVTV cấp.

4 Hoa Kỳ

Đến nay:

857,33 ha thanh long/8 đơn vị được xác nhận mã số vùng trồng thanh long

7 DN được cấp chứng nhận đủ tiêu chuẩn kỹ thuật nhà đóng gói

5 Indonesia

Qui định 27/2009 và 38/2009 của

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Indonesia

về việc kiểm soát an toàn thực phẩm trong xuất nhập khẩu thực phẩm tươi sống có nguồn gốc thực vật vào Indonesia.

Thanh long chưa có trong danh mục kiểm soát nhưng trong tương lai

sẽ bị chú ý đến.

YÊU CẦU THỊ TRƯỜNG ĐỐI VỚI THANH LONG

Đối với sản phẩm rau quả nói chung, thanh long nói riêng:

Kiểm soát chặt chẽ quá trình sản xuất, sơ chế, đóng gói

Đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm

.Phải truy nguyên được nguồn gốc xuất xứ

lô hàng

Sản phẩm phải được cấp mã vườn, mã nhà đóng gói.

2 ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH

KHÍ HẬU Thanh long là cây nhiệt đới khô

Yêu cầu nhiệt độ cao trung bình 21 –

29 0 C và tối đa là 38 0C – 40 0C

Trong điều kiện có sương giá nhẹ với thời gian ngắn sẽ gây ảnh hưởng cho thanh long.

Thanh long chịu ảnh hưởng của quang kỳ, ra hoa trong điều kiện ngày dài.

Sinh trưởng và phát triển tốt ở các nơi có ánh sáng đầy đủ; thiếu ánh sáng thân cây ốm yếu, lâu cho quả

Nếu cường độ ánh sáng và nhiệt

trưởng của thanh long.

2 ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH

2 ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH

Thanh long chống chịu cao với điều kiện môi trường không thuận lợi như chịu hạn giỏi, tuy nhiên khả năng chịu úng của cây không cao

Để cây phát triển tốt, cho nhiều trái và trái to cần cung cấp đủ nước, nhất là trong thời kỳ phân hóa mầm hoa, ra hoa và kết trái

2 ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH

Nhu cầu về lượng mưa cho cây là

800 – 2.000 mm/năm, nếu vượt quá sẽ dẫn tới hiện tượng rụng hoa và thối trái.

2 ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH

ĐẤT ĐAI

Thanh long trồng được trên nhiều loại đất từ đất khô cằn, đất cát, đất xám bạc màu, đất phèn đến đất phù sa, đất đỏ bazan, đất thịt, thịt pha sét

2 ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH

ĐẤT ĐAI

Để trồng thanh long đạt hiệu quả cao, đất phải tơi xốp, thông thoáng, thoát nước tốt, đất phèn nhẹ hoặc đất phù sa phủ trên nền phèn có pH từ 5,5 đến 6,5; hàm lượng hữu cơ cao, không bị nhiễm mặn

không bị nhiễm mặn

3 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

Rễ

Thanh long có hai loại rễ

Rễ địa sinh là loại rễ chính phát sinh từ phần lõi của gốc hom, có nhiệm vụ bám vào đất và hút các chất dinh dưỡng nuôi cây, tập trung chủ yếu ở lớp đất mặt từ 0 đến 30 cm

3 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

Rễ

Rễ khí sinh là loại rễ mọc từ phần đoạn thân cây trên mặt đất, có nhiệm vụ giữ cho cây bám chặt vào giá đỡ, góp phần vào việc hút nước, chất dinh dưỡng nuôi cây

Những rễ khí sinh mọc gần mặt đất thường đi vào trong đất và trở thành rễ địa sinh

Mỗi cánh chia làm nhiều thùy có chiều dài 3 – 4 cm

Đáy mỗi thùy có từ 3 đến 5 gai ngắn

3 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

Thân, cành

Mỗi năm cây có từ 3 đến 4 đợt cành, đợt cành thứ nhất là cành mẹ của đợt cành thứ hai và cứ thế cành xếp từng lớp trên đầu trụ

Khoảng cách giữa hai đợt ra cành là 40 – 50 ngày

Số lượng cành trên cây tăng theo tuổi cây.

3 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

Hoa thanh long

Sau khi trồng 1 – 2 năm, thanh long bắt đầu ra hoa

Từ năm thứ 3 trở đi, cây ra hoa

ổn định

Hoa mọc từ các đoạn cành trưởng thành, là những cành có thời gian sinh trưởng khoảng 100 ngày tuổi, hoa tập trung chủ yếu ở các mắt đến ngọn cành

3 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

Hoa thanh long

Hoa thanh long là hoa lưỡng tính, rất to, có chiều dài trung bình 25 – 35 cm

Hoa thường nở tập trung từ

20 đến 23 giờ đêm và đồng loạt trong vườn

3 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

Hoa thanh long

Thời gian từ hoa nở đến tàn trong vòng 2 – 3 ngày, từ khi xuất hiện nụ đến hoa tàn khoảng 20 ngày

Hoa xuất hiện rộ nhất từ tháng 5 – 8 dương lịch, trung bình

có 4 – 6 đợt hoa rộ mỗi năm.

3 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

Trái thanh long

Trái thanh long hình thành sau khi hoa được thụ phấn

Trong 10 ngày đầu trái lớn chậm, sau đó trái lớn rất nhanh

Thời gian từ khi hoa thụ phấn đến thu hoạch chỉ từ 22 đến 25 ngày

3 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

Trái thanh long

Trái thanh long hình bầu dục

có nhiều tai lá xanh do phiến hoa còn lại, đầu trái lõm sâu tạo thành

“hốc mũi”

Khi còn non vỏ trái màu xanh, lúc chín vỏ chuyển sang màu đỏ tím rồi đỏ đậm

3 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

Trái thanh long

Thịt trái màu trắng xen những hạt nhỏ màu đen như mè

Trọng lượng trái trung bình từ

200 đến 700 g, hiện nay do bà con nhà vườn thâm canh cao nên có nhiều trái lớn trên 1 kg.

3 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG

Phân tích thành phần sinh hóa cho thấy trong 100 g thịt trái chín, hàm đường đường tổng số có thể biến động từ 8 đến 12 g, vitamin C từ 3,8 đến 9,4 mg

Có sự biến động này là do phân bón, chế độ chăm sóc và thời gian hái, hễ để trái chín trên cây càng lâu càng ngọt.

3 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG

Gần đây, thanh long ruột đỏ được nhiều người tiêu thụ quan tâm do chứa nhiều vi lượng và có thể là nguồn có giá trị trong chống oxi hóa và tác nhân chống bệnh ung thư

4 MỘT SỐ GIỐNG TRỒNG

Hiện nay, giống thanh long ruột trắng với hai giống/dòng là thanh long Bình Thuận và thanh long Chợ Gạo được trồng phổ biến, được tiêu thụ chủ yếu trên thị trường trong nước và xuất khẩu của Việt Nam

4 MỘT SỐ GIỐNG TRỒNG

Giống thanh long ruột trắng Việt Nam được đánh giá đạt chất lượng cao cả về mẫu mã và chất lượng so với các nước

4 MỘT SỐ GIỐNG TRỒNG

Một số tác giả cho rằng ở Việt Nam có ba giống với dạng trái tròn, dạng trái dài, dạng trái nhỏ

Thực tế, có cả 3 dạng trái trên cùng một cành, trên cùng một cây

Dạng trái tùy thuộc vào điều kiện sinh thái, nhất là ánh sáng và chế độ chăm sóc

4 MỘT SỐ GIỐNG TRỒNG

Năm 1995, viện Nghiên cứu cây ăn quả miền Nam được sự hổ trợ của CIRAD (Pháp) đã nhập 2 giống thanh long ruột đỏ và thanh long ruột vàng từ Colombia, 6 giống thanh long từ Đài Loan.

4 MỘT SỐ GIỐNG TRỒNG

Năm 2005, giống thanh long ruột

đỏ Long Định 1 đã được viện Nghiên cứu cây ăn quả miền Nam lai tạo thành công, được bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn công nhận là giống tạm thời và cho phép đưa vào sản xuất tại các tỉnh phía Nam

4 MỘT SỐ GIỐNG TRỒNG

Viện Nghiên cứu cây ăn quả miền Nam đang có nguồn gen thanh long khá phong phú:

- Giống thanh long ruột xanh được thu thập trong nước với ưu điểm trái to, hạt nhỏ, tuy nhiên vỏ xanh bóng ửng đỏ khi chín và năng suất thấp

- Bộ giống nhập nội có giống thanh long ruột đỏ nhập từ Thái Lan, Đài Loan, Réunion – Pháp, Mỹ.

- Giống thanh long ruột tím và giống thanh long vỏ vàng nhập từ Mỹ.

Chiều dài hom từ 40 – 50 cm.

Hom mập, có màu xanh đậm.

Hom không khuyết tật, không bị sâu bệnh.

Các mắt chùm gai tốt, nở đều, nảy chồi tốt.

5 NHÂN GIỐNG

Chuẩn bị hom giống Phần gốc cành được cắt bỏ vỏ khoảng 2 – 4 cm, chỉ để lại lõi giúp nhanh ra rễ và tránh thối gốc.

Xử lý với dung dịch NAA 0,2 %, dâm hom trong môi trường đất:

Tro trấu: xơ dừa = 1:1.

5 NHÂN GIỐNG

Chuẩn bị hom giống Trước khi dâm hom, xử lý môi trường bằng dung dịch Benlate C hay Benomyl để phòng nấm bệnh, thối cành.

Thời gian dâm hom khoảng 3 tuần là bắt đầu trồng được.

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG VINH