CHUYÊN ĐỀ: MÔI TRƯỜNG HOANG MẠC

Tên chuyên đề: Môi trường hoang mạc Tuần: thực hiện tuần 11 Thời lượng dạy: 2 tiết. Nội dung: Tiết 1: Môi trường hoang mạc Đặc điểm của môi trường Sự thích nghi của thực, động vật với môi trường Tiết 2: Hoạt động kinh tế của con người ở hoang mạc Hoạt động kinh tế Hoang mạc đang ngày càng mở rộng Các mônbài học được tích hợp vào trong chủ đề: Môn Toán 6 (tiết 5, tiết 6): Vận dụng kiến thức môn Toán, học sinh quan sát biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa, đo tính được nhiệt độ tháng thấp nhất, tháng cao nhất, biên độ nhiệt, tháng có lượng mưa thấp nhất, cao nhất...Từ các phép tính cơ bản, học sinh lấy kết quả dữ liệu từ đó các em sẽ rút ra được kết luận về đặc điểm khí hậu của môi trường hoang mạc và sự khác nhau về chế độ nhiệt của hoang mạc đới nóng và hoang mạc đới ôn hòa. Môn Sinh học 6 (tiết 23, tiết 24): Vận dụng kiến thức môn Sinh học để học sinh giải thích sự thích nghi của thực, động vật ở môi trường hoang mạc. Động, thực vật biến đổi cơ thể cho phù hợp với môi trường sống.

CHUYÊN ĐỀ: MÔI TRƯỜNG HOANG MẠC

Tên chuyên đề: Môi trường hoang mạc

Tuần: thực hiện tuần 11

Thời lượng dạy: 2 tiết

Nội dung:

Tiết 1: Môi trường hoang mạc

- Đặc điểm của môi trường

- Sự thích nghi của thực, động vật với môi trường

Tiết 2: Hoạt động kinh tế của con người ở hoang mạc

- Hoạt động kinh tế

- Hoang mạc đang ngày càng mở rộng

Các môn/bài học được tích hợp vào trong chủ đề:

- Môn Toán 6 (tiết 5, tiết 6): Vận dụng kiến thức môn Toán, học sinh quan sátbiểu đồ nhiệt độ, lượng mưa, đo tính được nhiệt độ tháng thấp nhất, tháng cao nhất,biên độ nhiệt, tháng có lượng mưa thấp nhất, cao nhất Từ các phép tính cơ bản, họcsinh lấy kết quả dữ liệu từ đó các em sẽ rút ra được kết luận về đặc điểm khí hậu củamôi trường hoang mạc và sự khác nhau về chế độ nhiệt của hoang mạc đới nóng vàhoang mạc đới ôn hòa

- Môn Sinh học 6 (tiết 23, tiết 24): Vận dụng kiến thức môn Sinh học để họcsinh giải thích sự thích nghi của thực, động vật ở môi trường hoang mạc Động, thựcvật biến đổi cơ thể cho phù hợp với môi trường sống

- Biết được sự thích nghi của thực vật và động vật ở môi trường hoang mạc

- Trình bày và giải thích ở mức độ đơn giản các hoạt động kinh tế cổ truyền vàhiện đại của con người ở hoang mạc

- Biết được nguyên nhân làm cho hoang mạc ngày càng mở rộng và biện pháphạn chế sự phát triển hoang mạc

2 Kỹ năng

- Đọc và phân tích lược đồ phân bố hoang mạc trên thế giới

- Đọc và phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của một số địa điểm ở môitrường hoang mạc

- Phân tích ảnh địa lí: cảnh quan hoang mạc ở đới nóng và hoang mạc ở đới ônhoà, hoạt động kinh tế ở hoang mạc.

3 Thái độ

- Có niềm tin vào khoa học, ham học hỏi, hứng thú, say mê tìm hiểu các sự vật,hiện tượng địa lí

- Có thái độ học tập đúng đắn, tích cực hợp tác và phát biểu xây dựng bài

- Giáo dục học sinh lòng yêu thích thiên nhiên, có ý thức tham gia cải tạo và bảo vệ

môi trường (hạn chế sự mở rộng của hoang mạc)

- Chống hoang mạc hoá và ứng phó với BĐKH

4 Định hướng năng lực được hình thành

- Năng lực chung: năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề; năng lực sángtạo; năng lực hợp tác

- Năng lực chuyên biệt: Tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, sử dụng bản đồ, sửdụng tranh ảnh, hình vẽ

II NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

1 Hoạt động khởi động

2 Hoạt động hình thành kiến thức mới

* Hoạt động 1: Đặc điểm của môi trường

* Hoạt động 2: Sự thích nghi của thực, động vật với môi trường

* Hoạt động 3: Hoạt động kinh tế

* Hoạt động 4: Hoang mạc đang ngày càng mở rộng

3 Hoạt động luyện tập

4 Hoạt động mở rộng vận dụng, nâng cao

III MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ NĂNG LỰC ĐƯỢC HÌNH THÀNH

1 Bảng mô tả các mức độ nhận thức và năng lực được hình thành

-Trình bàynhững đặc điểm

cơ bản của môitrường hoangmạc

- Phân tích được cácnguyên nhân hìnhthành hoang mạc

- Sử dụnglược đồ phân

bố hoangmạc trên thếgiới

- Phân tíchbiểu đồ khíhậu để rút rakết luận vềđặc điểm khí

- So sánh sựkhác nhau

về chế độnhiệt giữahoang mạc ởđới nóng vàđới ôn hòa

- Liên hệvấn đề samạc hóa ở

hậu củahoang mạc -Phân tíchtranh ảnh địalí.

- Giải thích được tạisao giới sinh vật cóthể thích nghi với môitrường hoang mạc

tế cổ truyền vàhiện đại của conngười trong cáchoang mạc

- Giải thích ở mức độđơn giản các hoạtđộng kinh tế cổtruyền và hiện đại củacon người ở hoangmạc

- Khai thác

có hiệu quảtranh ảnh địalí

- Kể được cácbiện pháp hạnchế sự phát triểnhoang mạc

- Phân tích được tácđộng của con ngườiđối với việc sa mạchóa

Phân tíchtranh ảnh địalí

Định hướng năng lực được hình thành:

- Năng lực chung: năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề; năng lực sáng tạo; năng

lực hợp tác; năng lực giao tiếp

- Năng lực chuyên biệt: Tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, sử dụng bản đồ, sử dụng tranh

ảnh, hình vẽ

2 Câu hỏi và bài tập:

2.1 Nhận biết

Câu 1 Quan sát H19.1, cho biết các hoang mạc trên TG thường phân bố ở đâu?

Các hoang mạc trên thế giới thường phân bố ở:

- Ở Châu Á, Châu Phi, Châu Mĩ và Ô- xtrây- li- a

- Nằm dọc theo hai đường chí tuyến và giữa đại lục địa Á- Âu

- Nằm gần các dòng biển lạnh chảy ven bờ

Câu 2 Động vật và thực vật thích nghi với môi trường khô hạn bằng cách nào?

Động vật và thực vật thích nghi với môi trường bằng cách:

- Tự hạn chế sự thoát nước

- Tăng cường dự trữ nước và các chất dinh dưỡng trong cơ thể

Câu 3 Dựa vào H20.1 và H20.2, H20.3, H20.4, và vốn hiểu biết, cho biết ở hoang

mạc có các hoạt động kinh tế cổ truyền các hoạt động kinh tế hiện đại nào?

Các hoạt động kinh tế cổ truyền:

- Chủ yếu là chăn nuôi du mục

- Trồng trọt trong ốc đảo

- Một số dân tộc dùng lạc đà để vận chuyển và buôn bán hàng hoá xuyên quacác hoang mạc

Các hoạt động kinh tế hiện đại:

- Ngày nay, với sự tiến bộ của kĩ thuật khoan sâu người ta đã khai thác nướcngầm, khai thác dầu khí, khoáng sản

- Ngoài ra hoạt động du lịch cũng đem lại nguồn lợi lớn cho dân cư hoang mạc

Câu 4 Nêu 1 số biện pháp đang được sử dụng để cải tạo hoang mạc hiệu quả?

Một số biện pháp đang được sử dụng để cải tạo hoang mạc

- Trồng rừng chắn cát

- Khai thác nước ngầm cổ truyền

- Cải tạo thành đất trồng trọt

Câu 5 Trình bày những đặc điểm cơ bản của môi trường hoang mạc

Đặc điểm cơ bản của môi trường hoang mạc

- Phân bố:

+ Ở Châu Á, Châu Phi, Châu Mĩ và Ô- xtrây- li- a

+ Nằm dọc theo hai đường chí tuyến và giữa đại lục địa Á- Âu

+ Nằm gần các dòng biển lạnh chảy ven bờ

- Khí hậu:

+ Rất khô hạn và khắc nghiệt

+ Biên độ nhiệt giữa ngày và đêm rất lớn

+ Lượng mưa: rất ít, lượng bốc hơi rất lớn

- Nguyên nhân hình thành hoang mạc

+ Do ảnh hưởng của dòng biển lạnh

+ Nằm ở nơi có áp cao thống trị

+ Do nằm sâu trong nội địa

- Cảnh quan

+ Bề mặt địa hình: cồn cát, sỏi đá…

+ Thực vật cằn cỗi, thưa thớt, động vật hiếm hoi

+ Dân cư chủ yếu sống trong các ốc đảo

2.2 Thông hiểu

Câu 1 Phân tích các nguyên nhân hình thành hoang mạc

Phân tích các nguyên nhân:

- Do ảnh hưởng của dòng biển lạnh (Dòng biển lạnh chặn hơi nước từ ngoàikhơi vào lục địa)

- Nằm ở nơi có áp cao thống trị (Dọc hai chí tuyến có hai dải áp cao nên hơinước khó ngưng tụ thành mây mưa)

- Do nằm sâu trong nội địa (Lãnh thổ nằm sâu trong nội địa, ít chịu ảnh hưởngcủa biển nên mưa ít)

Câu 2 Tại sao giới sinh vật lại có thể thích nghi với môi trường khô hạn, khắc nghiệt

của hoang mạc?

Sinh vật lại có thể thích nghi với môi trường khô hạn, khắc nghiệt vì chúng:

- Tự hạn chế sự thoát nước

- Tăng cường dự trữ nước và các chất dinh dưỡng trong cơ thể

- Đối với thực vật (Lá cây: lá biến thành gai, lá bọc sáp, thân cây: thấp, lùn,phình to ra, rễ cây: to và dài)

- Đối với động vật (Ăn, uống: chịu đói, chụi khát giỏi, kiếm ăn vào ban đêm,ngủ, nghỉ: vùi mình trong cát, hốc đá, di chuyển: có khả năng đi xa)

Câu 3 Quan sát hình ảnh kết hợp với đoạn videos trên bảng và kiến thức SGK hãy

nhận xét cảnh sắc thiên nhiên (Thực vật, động vật, dân cư) của hoang mạc?

Cảnh sắc thiên nhiên (Thực vật, động vật, dân cư) của hoang mạc:

- Bề mặt địa hình: cồn cát, sỏi đá…

- Thực vật cằn cỗi, thưa thớt, động vật hiếm hoi

- Dân cư chủ yếu sống trong các ốc đảo

Câu 4 Nguyên nhân nào làm cho hoạt động kinh tế cổ truyền ở hoang mạc chủ yếu là

chăn nuôi du mục và trồng trọt trong ốc đảo?

Nguyên nhân là do:

- Thiếu nước, lượng mưa ít, lượng bốc hơi lớn

- Thực vật cằn cỗi, thưa thớt

Câu 5 Phân tích nguyên nhân làm cho hoang mạc mở rộng?

Nguyên nhân làm cho hoang mạc mở rộng:

- Do tự nhiên: cát lấn,

- Do biến động của khí hậu toàn cầu, thời kì khô hạn kéo dài

- Chủ yếu do tác động của con người (khai thác cây xanh quá mức, khai thácđất bị cạn kiệt, đất không được chăm bón, đầu tư cải tạo) hoặc do gia súc ăn, phá câynon

2.3 Vận dụng

Câu 1 Xác định trên lược đồ một số hoang mạc lớn của thế giới?

Một số hoang mạc lớn của thế giới:

- Hoang mạc Xa-ha-ra

- Hoang mạc Gô-bi

- Hoang mạc A-rập

- Hoang mạc A-ta-ca-ma

Câu 2 Phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của hoang mạc đới nóng (Xa-ha-ra)

và biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của hoang mạc đới ôn hòa (Gô bi) rút ra kết luận vềđặc điểm khí hậu của hoang mạc

Đặc điểm khí hậu của hoang mạc.

- Rất khô hạn và khắc nghiệt

- Biên độ nhiệt giữa ngày và đêm rất lớn

- Lượng mưa: rất ít, lượng bốc hơi rất lớn

2.4 Vận dụng cao

Câu 1 So sánh sự khác nhau về chế độ nhiệt của hoang mạc ở đới nóng vàhoang mạc

ở đới ôn hoà

Câu 2 Tình trạng sa mạc hóa có diễn ra ở nước ta không? Em hãy trình bày những

hiểu biết của em về vấn đề đó

Tình trạng sa mạc hóa có diễn ra ở nước ta không?

- Tình trạng sa mạc hóa có diễn ra ở nước ta

- Tình trạng sa mạc hóa ở nước ta diễn ra mạnh mẽ ở các tỉnh cực Nam Trung

Bộ, đặc biệt là ở Ninh Thuận và Bình Thuận Đây là nơi có khí hậu khô hạn nhất cảnước do địa hình bờ biển song song với hướng gió Tây Nam, ngoài ra còn do biến đổikhí hậu và do con người Do tác động của gió tạo nên hiện tượng cát bay, do không có

hệ thống rừng chắn gió, chắn cát khiến cát dễ dàng tràn lấp nên khu vực canh tác, tạonên những cồn cát (Mũi Né- tiểu sa mạc- địa điểm du lịc nổi tiếng) Vì vậy chúng tacần tích cực trồng và bảo vệ rừng, cải tạo đất trồng, cung cấp nước tưới vào mùa khô

để hạn chế quá trình hoang mạc hóa ở Việt Nam

IV THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH HỌC TẬP

Hoang mạc chiếm 1/3 diện tích đất nổi của Trái Đất, nó có ở hầu hết các châulục Đây là nơi có khí hậu hết sức khô hạn và khắc nghiệt, để hiểu hoang mạc là gì?Đặc điểm của môi trường hoang mạc và sự thích nghi của thực, động vật với môitrường này bằng cách nào, chúng ta sẽ tìm hiểu trong bài học hôm nay.

Hoạt động hình thành kiến thức mới Hoạt động 1: Đặc điểm môi trường

- Phân tích ảnh địa lí: cảnh quan hoang mạc ở đới nóng và hoang mạc ở đới ôn hoà

* Thái độ

Giáo dục học sinh lòng yêu thích thiên nhiên, có ý thức tham gia cải tạo và bảo vệmôi trường

* Định hướng năng lực được hình thành

- Năng lực chung: năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề; năng lực sángtạo; năng lực hợp tác

- Năng lực chuyên biệt: Tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, sử dụng bản đồ, sửdụng tranh ảnh, hình vẽ

2 Nội dung: Tìm hiểu về đặc điểm của môi trường.

- Phân bố của hoang mạc

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung chính

Nội dung 1: Phân bố của hoang mạc.

Bước 1: GV giao nhiệm vụ cho HS

1 Đặc điểm của môi trường

- Quan sát lược đồ H.19.1/ Tr.61 SGK:

+ Xác định vị trí hoang mạc Xa-ha-ra và hoang mạc

Gô-bi?

+ Các hoang mạc thường phân bố ở đâu?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ: hoạt động cá nhân và

báo cáo GV

Bước 3: GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả.

Bước 4: GV nhận xét và chuẩn hóa kiến thức.

Nội dung 2: Khí hậu

Bước 1: GV giao nhiệm vụ cho HS

- GVxác định vị trí 2 hoang mạc Xahara và GôBi trên

lược đồ

- GV: Hướng dẫn HS quan sát 2 biểu đồ H 19.2 và 19.3/

Tr.62 SGK và chia lớp làm 4 nhóm thảo luận: (3 phút)

+ Nhóm 1, 2: Phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa

của hoang mạc Xa-ha-ra

+ Nhóm 3, 4: Phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa

của hoang mạc Gô-bi

→ Rút ra đặc điểm chung của khí hậu hoang mạc? So

sánh sự khác nhau về chế độ nhiệt của hoang mạc đới

nóng và hoang mạc đới ôn hòa?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ:

- HS thực hiện cá nhân, sau đó trao đổi nhóm và chuẩn bị

báo cáo giáo viên, trao đổi với cả lớp về kết quả thực

hiện

- Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ trên lớp GV quan

sát và điều chỉnh nhiệm vụ học tập cho phù hợp với đối

tượng học sinh

- Vận dụng kiến thức môn Toán, học sinh đo tính được

nhiệt độ tháng thấp nhất, tháng cao nhất, biên độ nhiệt,

tháng có lượng mưa thấp nhất, cao nhất

- Phân bố:

+ Ở Châu Á, Châu Phi,Châu Mĩ và Ô- xtrây- li-a

+ Nằm dọc theo haiđường chí tuyến và giữađại lục địa Á- Âu

+ Nằm gần các dòng biểnlạnh chảy ven bờ

- Khí hậu:

Bước 3: GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả bằng cách gọi

đại diện một nhóm báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ, các

học sinh khác lắng nghe và bổ xung, thảo luận thêm

Bước 4: GV chốt kiến thức: Giáo viên nhận xét, bổ sung

- Mùa hạ: 200C →không quá nóng

Biên độ nhiệt năm: rấtcao

Lượng mưa năm: ít

Nội dung 3: Nguyên nhân hình thành hoang mạc.

Bước 1: GV giao nhiệm vụ cho HS

- Quan sát lược đồ H.19.1/ Tr.61 SGK em hãy cho biết

nguyên nhân hình thành hoang mạc?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ: hoạt động cá nhân và

báo cáo GV

Bước 3: GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả.

Bước 4: GV nhận xét và chuẩn hóa kiến thức.

GV mở rộng:

- Dòng biển lạnh chặn hơi nước từ ngoài khơi vào lục

địa

- Lãnh thổ nằm sâu trong nội địa, ít chịu ảnh hưởng của

biển nên mưa ít

- Dọc hai chí tuyến có hai dải áp cao nên hơi nước khó

ngưng tụ thành mây mưa

Như vậy: Tất cả các châu lục, nếu ở đâu có các điều

+ Rất khô hạn và khắcnghiệt

+ Biên độ nhiệt giữa ngày

và đêm rất lớn

+ Lượng mưa: rất ít,lượng bốc hơi rất lớn

+ Hoang mạc đới nóng:Biên độ nhiệt trong nămcao, mùa đông ấm, mùa

hạ rất nóng

+ Hoang mạc đới ôn hòa:Biên độ nhiệt trong nămrất cao, mùa đông rấtlạnh, mùa hạ không quánóng

- Nguyên nhân hình thànhhoang mạc

+ Do ảnh hưởng của dòngbiển lạnh

+ Nằm ở nơi có áp caothống trị

+ Do nằm sâu trong nộiđịa

kiện trên đều có nguy cơ trở thành hoang mạc nếu không

có chiến lược bảo vệ và trồng rừng

- Ngoài yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến sự hình thành

hoang mạc, con người có là nhân tố tác động đến việc

hình thành hoang mạc không? (Có, ví dụ như con người

chặt phá rừng )

Nội dung 4: Cảnh quan

Bước 1: GV giao nhiệm vụ cho HS

- Quan sát H.19.4, 19.5/ Tr.62 SGK mô tả cảnh sắc thiên

nhiên của 2 hoang mạc?

→ Vậy em có nhận xét gì về quang cảnh thiên nhiên

trong môi trường hoang mạc?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ: hoạt động cá nhân và

báo cáo GV

Bước 3: GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả.

Bước 4: GV nhận xét và chuẩn hóa kiến thức.

- H 19.4: Hoang mạc Xa-ha-ra ở châu Phi nhìn như một

biển cát mênh mông (từ đông sang tây 4500km, từ bắc

xuống nam 1800km) với những đụn cát di động Một số

nơi là ốc đảo với các cây chà là có dáng giống cây dừa

- H 19.5: Hoang mạc A-ri-dô-na ở Bắc Mĩ là vùng đất sỏi

đá với các cây bụi gai và các cây xương rồng nến khổng

lồ cao đến 5m, mọc rải rác

- GV cho HS theo dõi đoạn video để thấy rõ hơn về cảnh

quan môi trường nơi đây

- Cảnh quan

+ Bề mặt địa hình: cồncát, sỏi đá…

+ Thực vật cằn cỗi, thưathớt, động vật hiếm hoi+ Dân cư chủ yếu sốngtrong các ốc đảo

Hoạt động 2: Sự thích nghi của thực động vật với môi trường.

- Giáo dục học sinh lòng yêu thích thiên nhiên, bảo vệ các loài động, thực vật.

* Định hướng năng lực được hình thành

- Năng lực chung: năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề; năng lực sáng tạo; nănglực hợp tác

- Năng lực chuyên biệt: Tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, sử dụng tranh ảnh

2 Nội dung: Tìm hiểu vềsự thích nghi của thực động vật với môi trường

3 Hình thức:

- Hoạt động nhóm

- Phương tiện: phim về sự thích nghi của thực, động vật với môi trường, sử dụng tranhảnh

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung chính

Bước 1: GV giao nhiệm vụ cho HS

- GV cho HS theo dõi đoạn video kết hợp

với quá trình tự nghiên cứu, hãy hoàn

thành yêu cầu của phiếu học tập sau

- GV viên chia lớp thành 4 nhóm thảo

luận (3 phút)

+ Nhóm 1,2: Cách thích nghi của thực vật

+ Nhóm 3, 4: Cách thích nghi của động

vật

- Động, thực vật ở môi trường hoang mạc

thích nghi với điều kiện khí hậu khô hạn

khắc nghiệt bằng cách nào?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ:

- HS thực hiện cá nhân, sau đó trao đổi

nhóm và chuẩn bị báo cáo giáo viên, trao

đổi với cả lớp về kết quả thực hiện

- Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ trên

lớp GV quan sát và điều chỉnh nhiệm vụ

học tập cho phù hợp với đối tượng học

sinh

- HS vận dụng kiến thức môn Sinh học

giải thích sự thích nghi của thực, động vật

(Thực, động vật biến đổi cơ thể cho phù

hợp với môi trường sống).

Bước 3: GV tổ chức cho HS báo cáo kết

quả bằng cách gọi đại diện một nhóm báo

cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ, các học

sinh khác lắng nghe và bổ xung, thảo luận

thêm

Bước 4: GV chốt kiến thức: Giáo viên

nhận xét, bổ sung và chuẩn kiến thức

Cách thích nghi

của thực vật

Cách thích nghi của động vật

2 Sự thích nghi của thực, động vật với môi trường

Các loài thực vật và động vật trong hoangmạc thích nghi với môi trường bằng cách:

- Tự hạn chế sự thoát nước

- Tăng cường dự trữ nước và các chất