thoai hoa cot song chau doc

Phân độ MRI khuyết eo Hollenberg và cs.0 Bình thường Tín hiệu tuỷ xương bình thường Không phá vỡ vỏ xương 1 Phản ứng stress Phù tuỷ xươngKhông phá vỡ vỏ xương 2 Gãy không hoàn toàn Phù

BS CAO THIÊN TƯỢNG

Khoa CĐHA-BVCR

SAGITTAL T1W SAGITTAL T2W

CỘT SỐNG CỔ

CỘT SỐNG CỔ

AXIAL T2W

SAGITTAL T1W SAGITTAL T2W

CỘT SỐNG NGỰC

AXIAL T1W

AXIAL T1W

CỘT SỐNG THẮT LƯNG

Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng MRI

Độ tương phản giữa các cấu trúc lân cận

Độ phân giải không gian tối đa

Độ nhiễu và artifact tối thiểu

Thời gian chụp tối thiểu

Bao phủ đầy đủ

Các đặc điểm tín hiệu của MRI cột sống

Gân và dây

Sụn trong, Cơ Trung gian Trung gianNước tự do

Dịch giàu

gian

Thường qui:

-Cột sống cổ-ngực: Sagittal T1W, T2W SE; Axial T2W GE, Coronal T2W SE

-Thắt lưng: Sagittal T1W, T2W SE; Axial

T2W/T1W SE, Coronal T2W FS

-Bệnh lý tuỷ xương: STIR/FS

Tổn thương đốt sống (viêm, u…): + Gd

ĐẠI CƯƠNG

Là nguyên nhân chủ yếu gây mất khả

năng làm việc ở người lớn

Thoái hoá cột sống là hậu quả của quá

trình lão hoá bình thường

Hình ảnh học (đặc biệt là CT và MRI) có vai trò quan trọng trong chẩn đoán và đánh

giá điều trị

Đánh giá hình ảnh học

Tổng thể

Độ cong cột sống/dây chằng

Các cấu trúc chứa tuỷ xương

Đánh giá 3C: tuỷ (cord), nón tuỷ (conus medullaris), chùm đuôi ngựa (cauda

equina)

Khớp, ống trung tâm, ngách bên

Bệnh lý thoái hoá đĩa đệm và diện khớp

Mặt cắt Sagittal

Có thể bổ sung mặt cắt coronal

Độ cong bình thường

*ƯỠN Ở CỔ VÀ THẮT LƯNG

*GÙ Ở NGỰC

Trượt (spondylolisthesis)

Trượt ra trước

Trượt ra sau

Phân độ trượt theo Meyerding

Các nguyên nhân trượt đốt sống (Wiltse và cs., 1976)

Khuyết eo (spondylolysis)-đánh giá hình ảnh học

X quang qui ước

Y học hạt nhân

Hình ảnh “chó Scott” trên X quang chếch 45 độ

Khuyết eo-CT

Giai đoạn

sớm

Giai đoạn tiến triển Giai đoạn cuối

Khuyết eo -MRI

Có độ nhạy và đặc hiệu cao

Phát hiện các dấu hiệu phụ sớm hơn

Chuỗi xung T1W và STIR

Mặt phẳng sagittal và axial oblique

Phân độ MRI khuyết eo (Hollenberg và cs.)

0 Bình thường Tín hiệu tuỷ xương bình thường

Không phá vỡ vỏ xương

1 Phản ứng

stress Phù tuỷ xươngKhông phá vỡ vỏ xương

2 Gãy không

hoàn toàn Phù tuỷ xươngGãy không hoàn toàn qua eo

3 Cấp, hoàn toàn Phù tuỷ xương

Gãy hoàn toàn qua eo

4 Mạn, hoàn

toàn Không phù tuỷ xươngGãy hoàn toàn qua eo

CÁC BIỂU HIỆN CỦA

BỆNH LÝ THOÁI HÓA CỘT SỐNG Gai xương (osteophyte)Mòn (erosion) mặt thân sống

(endplate) và diện khớp liên đốt

sống (facet joints)

Thay đổi hình dáng và tín hiệu thân sống

Thay đổi hình dáng và tín hiệu đĩa đệm

THOÁI HOÁ ĐĨA ĐỆM

Thay đổi hình thái: Giảm chiều cao

khoang đĩa đệm, Lồi-thoát vị đĩa

đệm

Thay đổi vể đậm độ / tín hiệu:

-Mất nước đĩa đệm (desccication)

-Khí trong đĩa đệm: “hiện tượng chân

không” (vacuum phenomenon), đóng

vôi đĩa đệm [phát hiện trên X quang quy ước và CT]

25-40%

> 40%

CÁC THAY ĐỔI THÂN SỐNG

HÌNH DÁNG:

-Mòn mặt thân sống

-Xẹp

ĐẬM ĐỘ/TÍN HIỆU:

-Xơ xương dưới sụn (X quang quy ước)-Thay đổi tín hiệu: Kiểu I (thoái hóa viêm), II (thoái hóa mỡ), III (thoái hóa xơ)[theo Modic và Cs.]

Xơ xương dưới

sụn

Mặt khớp

không đều

Gai xương

Thoái hoá Modic type I, II

BỆNH LÝ DIỆN KHỚP (facet joint disease)

Hẹp khoang khớp

Xơ/không đều mặt khớp

Nang xương dưới sụn

Phì đại diện khớp

Đóng vôi bao khớp

Khí trong khoang khớp

PHÌ ĐẠI DIỆN KHỚP

(facet hypertrophy)-Phân độĐộ 0: Khoang khớp bình thường (2-4mm)Độ 1: Hẹp khoang khớp dưới 2mm

và/hoặc gai xương nhỏ và/ hoặc phì đại nhẹ mấu khớp.

 Độ 2: Hẹp khoang khớp và/hoặc gai

xương trung bình và / hoặc phì đại trung

bình mấu khớp và / hoặc là mòn xương dưới mặt khớp.

 Độ 3: Hẹp khoang khớp và/hoặc gai

xương nặng và / hoặc phì đại nặng mấu khớp và / hoặc là mòn xương dưới mặt khớp nặng và / hoặc nang xương dưới

sụn.

Hẹp khe khớp, phì đại và

xơ xuơng, mòn xương dưới mặt khớp

Độ 1 bên P và độ 2

HẸP ỐNG SỐNG:

Gãy/bán trật do chấn thương

Dính sau phẫu thuật

AP: Đường kính trước – sau

IPD: Khoảng cách gian cuống

IFD: Khoảng cách gian diện khớp

PH: Chiều cao chân

cung

ỐNG

SỐNG

CHỈ SỐ

JONES-THOMPSON

(Jones-Thompson quotient)

AxB/CxD: BT ½-1/4.5 Mẫu số > 4.5 hẹp ống sống thắt

lưng

R: chiều rộng ngách bên

HEÏP OÁNG SOÁNG

HEÏP OÁNG SOÁNG

HẸP

ĐỒNG

TÂM

NGẮN CHÂN CUNG

PHÌ ĐẠI DIỆN KHỚP

HẸP ỐNG SỐNG

 CT là phương tiện hữu hiệu nhất để đo lòng ống sống Lát cắt phải song song với đĩa đệm

-Đường kính trước sau bình thường: CS cổ

# 12-14mm (17-18mm), ngực # 12-14mm, thắt lưng # 15-27mm.

-Nói chung: hẹp ống sống cổ <10mm,

thắt lưng <10-12mm

*MRI đánh giá tốt mô mềm trong ống

sống.

Hẹp ống sống thắt lưng

Hẹp ống sống thắt lưng

Lồi đĩa đệm, phì đại diện khớp và dày dây chằng vàng thường kết hợp gây hẹp ống sống

HEÏP OÁNG SOÁNG

Hẹp lỗ liên hợp

Hẹp ống sống cổ

OPLL

MRI-bệnh lý đĩa đệm thoái hoá

Tuổi

20-40 36% thoái hoá đĩa đệm

50 85-95% thoái hoá đĩa đệm

60-80 90% thoái hoá đĩa đệm

<60 20% thoát vị đĩa đệm không triệu chứng

TVDD: CÁC THUẬT NGỮ-Lồi đĩa đệm (disk bulging): lớn chu vi bờ

đĩa đệm dạng đối xứng

-Thoát vị đĩa đệm:

+Protrusion: lồi đĩa đệm khu trú, không lan lên trên hoặc xuống dưới so với bề mặt thân sống.

+Extrusion: nhân đĩa đi qua bao xơ vào

khoang ngoài màng cứng.

+Mảnh rời (free fragment): mảnh đĩa

ngoài màng cứng không bám và đĩa đệm gốc.

TVDD: PHÂN LOẠI THEO MỨC ĐỘ

thẳng ở ngực, hơi tròn ở vùng cổ.

vẹn.

-Rách không hoàn toàn bao xơ, PLL còn nguyên vẹn

-Rách hoàn toàn bao xơ, PLL còn nguyên vẹn (extruded herniation)

-Thoát vị xuyên dây chằng

(transligamentous)

-Thoát vị có mảnh rời (sequestered)

-Thoát vị trong thân sống (Schmorl’s node)

Rách vòng xơ

Type I –đồng tâm, không thấy trên MRI

Type II – vành tia, rách các sợi dọc (dạng đường)

Type III – ngang, rách các sợi Shapey

Annular tear-rách vòng

Annular tear-rách ngang

Theo “Danh pháp và phân loại bệnh lý đĩa đệm thắt lưng: Khuyến cáo chung của

Hội cột sống Bắc Mỹ, Hội X quang cột sống Mỹ và Hội X quang thần kinh Mỹ” 2001

Theo “Danh pháp và phân loại bệnh lý đĩa đệm thắt lưng: Khuyến cáo chung của

Hội cột sống Bắc Mỹ, Hội X quang cột sống Mỹ và Hội X quang thần kinh Mỹ” 2001

Theo “Danh pháp và phân loại bệnh lý đĩa đệm thắt lưng: Khuyến cáo chung của

Hội cột sống Bắc Mỹ, Hội X quang cột sống Mỹ và Hội X quang thần kinh Mỹ” 2001

Bình thường Protrusion Extrusion

Protrusion

Extrusion

Cổ rộng Cổ hẹp

Theo “Danh pháp và phân loại bệnh lý đĩa đệm thắt lưng: Khuyến cáo chung của

Hội cột sống Bắc Mỹ, Hội X quang cột sống Mỹ và Hội X quang thần kinh Mỹ” 2001

Theo “Danh pháp và phân loại bệnh lý đĩa đệm thắt lưng: Khuyến cáo chung của

Hội cột sống Bắc Mỹ, Hội X quang cột sống Mỹ và Hội X quang thần kinh Mỹ” 2001

Theo “Danh pháp và phân loại bệnh lý đĩa đệm thắt lưng: Khuyến cáo chung của

Hội cột sống Bắc Mỹ, Hội X quang cột sống Mỹ và Hội X quang thần kinh Mỹ” 2001

Theo “Danh pháp và phân loại bệnh lý đĩa đệm thắt lưng: Khuyến cáo chung của

Hội cột sống Bắc Mỹ, Hội X quang cột sống Mỹ và Hội X quang thần kinh Mỹ” 2001

Thoát vị extrusion di trú xa

Mức độ thoát vị tương quan với ống sống

Ngoài dây chằng dọc sau

Theo “Danh pháp và phân loại bệnh lý đĩa đệm thắt lưng: Khuyến cáo chung của

Hội cột sống Bắc Mỹ, Hội X quang cột sống Mỹ và Hội X quang thần kinh Mỹ” 2001

Schmorl’s nodes

Không thắt eo

Bất thường đĩa đệm Thoát vị Lồi đềuĐáy rộng Khu trú

Lồi

TV (extrusion)

Mảnh rời Di trú Không mảnh rời/di trú

Đối xứng Không đối xứng

Thắt eo *

90-180 o <90 o

< 180 o >180 o

* Ở bất kỳ mặt phẳng nào

Theo “Danh pháp và phân loại bệnh lý đĩa đệm thắt lưng: Khuyến cáo chung của

Hội cột sống Bắc Mỹ, Hội X quang cột sống Mỹ và Hội X quang thần kinh Mỹ” 2001

TVDD: PHÂN LOẠI THEO

VỊ TRÍ

Hướng: lên, xuống

Trung tâm (central)

Cạnh trung tâm (paracentral)

Thoát vị bên (lateral)

Thoát vị bên xa

Thoát vị đĩa đệm trung tâm (protrusion)

Thoát vị đã đệm L5/S1 vào ngách bên, ép rễ thần kinh S1 phải

Mảnh rời

THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM

CỔTần suất cao nhất ở tuổi trung niên

Không triệu chứng: 10% <40 tuổi, 5%

>40 tuổi

Thường gặp nhất ở tầng C5/6, C6/7

Thoát vị trung tâm thường gây bệnh lý tủy do chèn ép

Thoát vị bên gây chèn ép các rễ thần kinh

CỘT SỐNG SAU PHẪU

thần kinh, hẹp ngách bên hoặc lỗ

liên hợp

 MRI +Gd để phân biệt sẹo vs tvdd tái phát: Sẹo tăng quang đồng nhất (trễ sau 5-10 phút)

Viêm đốt sống NT Bệnh lý thoái

Thay đổi tín hiệu

Có thể không đối xứng

↓ T1W, ↑ T2W

CE thay đổi Liên quan thành phần sau

Đĩa

đệm

↓ T1W, ↑ T2W CE ↑ Thường ↓ T2W

Hiếm khi tăng quang

Bình thường